ԽՈՐՀԷ՛ ԱՅԼՈՑ ՄԱՍԻՆ

օգնել

ՄԱՀՄՈՒՏ ՏԷՐՈՒԻՇ

Եւ երբ նախաճաշդ պատրաստես, խորհէ՛ այլոց մասին,
մի՛ մոռնար սնուցանել տատրակները:

Եւ երբ պատերազմիս, խորհէ՛ այլոց մասին,
մի՛ մոռնար խաղաղութիւն որոնողները:

Եւ երբ ջուրի հաշիւդ փակես, խորհէ՛ այլոց մասին,
անոնց, որոնք ամպերէն սնունդ կը ստանան:

Եւ երբ տունդ վերադառնաս, քո՛ւ տունդ, խորհէ՛ այլոց մասին,
մի՛ մոռնար վրանաբնակ ժողովուրդը:

Եւ երբ քնանալու ժամանակ աստղերը հաշուես, խորհէ՛ այլոց մասին,
այն մարդոց, որոնք քնանալու վայր մ’իսկ չեն կրցած ճարել:

Եւ երբ դուն քեզ փոխառութիւններով փրկես, խորհէ՛ այլոց մասին,
այն մարդոց, որոնց խօսքի իրաւունքն իսկ կորսուած է:

Եւ երբ խորհիս հեռուները բնակող այլոց մասին, խորհէ՛ անձիդ մասին,
արտայայտուէ՛.-  Երանի ես ալ կարենայի խաւարը լուսաւորող մոմ մը ըլլալ:

 

Արաբերէնէ թարգմանութիւն
Անի Բրդոյեան-Ղազարեան

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՎԵՐՋԻՆ ՏԱՐԵԴԱՐՁԸ

ծերուկ

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Ես տասնեօթ տարեկան էի, իսկ մեծ հայրս` ինձմէ իննսուն տարի մեծ, իննսուն աշուններ աւելի տեսած, իննսուն գարուններ աւելի ճաշակած, իննսուն ամառներ աւելի արեւէն խանձած, իսկ հիմա ձմեռն է որ կ’ապրէր ձիւնածածկ գլուխով:

– Այսօր մեծ հօրդ հարիւրեօթներորդ տարեդարձը պիտի տօնենք,- ըսաւ մայրս, խոհանոցին մէջ անուշեղէններու լաբիւրինթոս մը ստեղծելով.- գնա՛, քիչ մը քնացիր, որ կարենաս գիշերը մեզի հետ ըլլալ:

Ցերեկը քնանալը ինծի համար ուղղակի տառապանք էր, երբեք հաշտ աչքով չէի դիտեր ցերեկը քնացողները, ո՞ւր մնաց՝ ես քնանայի․կարծեմ անկարելի էր, բայց մօրս առաջարկին արժէք ունենալուն համար, գացի ու փորձեցի քնանալ: Անկողնիս մէջ պատկերացուցի հարիւրեօթ տարի ապրող մարդու մը տառապանքը, երազանքը, յոյսերը, յոյզերը եւ պայքարը: Մեծ հայրս իտէալական մարդ էր, քաջ ու բարի, լուռ ու խոհուն․ իր միակ յանցանքը շատ ծխելն էր: Ուտելէն աւելի կը ծխէր:

Տարօրինակ կ’երեւէր, երբ ձեռքը ծխախոտ չտեսնէինք: Հանդարտ ծխելու տարօրինակ ոճ մը ունէր ան: Ծխելը հանդիսաւոր արարողութեան կը վերածէր: Կարծեմ մօրս ու մօրաքոյրերուս միակ բանը, զոր իրմէ ժառանգած էին՝ ծխելն էր: Մեծ հայրս վարակած էր իր չորս դուստրերը:

Անկողնիս մէջ ունեցած երկար խոկումներէս եւ վերլուծումներէս ետք՝ մայրս խոհանոցէն ձայնեց.

– Յովհաննէ՛ս, արթնցի՛ր, հիմա մօրաքոյրերդ եւ մեծ հայրդ կը հասնին, ե՛լ ու մաքուր հագուստներդ հագիր:

Մեծ հօրս տարեդարձը մեր տունը պիտի տօնէինք, մօրս փափաքին գոհացում տալու համար, քոյրերը եւ ամուսինները համաձայնած էին: Հազիւ շորերս փոխեցի, դրան զանգը աւետեց անոնց ժամանումը: Երբ մօրաքոյրերս, ամուսինները, զաւակները ողողեցին մեր փոքր տունը, յոբելեարը ուրախութենէ աւելի սկսաւ նեղութիւն զգալ, որովհետեւ ան առանձին ապրած ըլլալուն համար ընդհանրապէս խճողուած տեղերէ հեռու կը մնար:

Մեծ հօրս հանդարտ ծխելն ու խօսիլը մեզի ջղայնութիւն կը պատճառէին․ կ’աղմկէինք,  կը ցատկռտէինք, մեր շուրջիններուն յիշեցնելու համար, թէ միայն կարկանդակին տիրանալու պարագային պիտի հանդարտէինք եւ խելօք նստէինք բազմոցներուն վրայ, որոնք մեզի համար զետեղուած էին գետինը, քով-քովի:

Վերջապէս եկաւ պահը․ծափեցինք, երգեցինք, մոմերը շարեցինք կարկանդակին վրայ ու վառեցինք՝ սենեակը կրկնակի լուսաւորելով:

Մեծ հօրս շունչը չբաւելուն պատճառով, մենք օգնեցինք ու մարեցինք մոմերը: Կարկանդակներն ու օշարակները բաժնեցին նախ մեզի՝ փոքրերուս, ապա՝ մեծերուն,  իսկ ամենամեծ բաժինը վիճակուեցաւ  յոբելեարին:

Աջէն-ձախէն կենացներ տեղացին.

– Երկա՛ր ապրիս, մեծ հայրիկ:

– Առո՛ղջ ապրիս, մեծ հայրիկ:

– Ուրա՛խ ապրիս, մեծ հայրիկ:

Բոլորս զինք համբուրեցինք: Մեծ հայրս արդի մտածողութիւն ունենալուն համար թոյլ չէր տար, որ ձեռքը համբուրենք: Յաջորդ օրը դպրոց ունենալնուս համար հանդիսութիւնը շուտ աւարտեցինք ու իրիկուան ժամը տասը չեղած բոլորս ցրուեցանք մեր տուները:

Նոյն գիշերը, թաղին մէջ աղմուկ ու իրարանցում տիրեց. բոլորս արթնցանք վախով ու ցնցումով:

– Վազեցէ՛ք, կ’այրի կոր, Գաբրիէլին տունը կ’այրի կոր:

Բոլոր թաղեցիները դոյլ մը ջուր շալկած կը վազէին մեծ հօրս տունը՝ կրակը մարելու, ես ալ կէս դոյլ ջուր շալկած վազեցի:

– Միայն, միայն իրեն բան մը պատահած չըլլայ:

Մուտքէն դէպի ներս սկսան մարել կրակը, հասան ննջարան. բայց ան արդէն չէր երեւեր, ածխացած էր ու մոխիրներուն խառնուած, գրեթէ բան չէր մնացած իր մանրակազմ մարմնէն:

Սեւցաւ իր օրը գիշերուան մութին պէս ու ան իր տարեդարձին օրը հեռացաւ մեզմէ:

Այսօր, կը հետեւցնեմ, թէ ինչպէ՞ս մեռած պէտք էր ըլլար մեծ հայրս:

Ուրախ մեկնեցաւ իր տունը, մտաւ ննջարան, վառեց ծխախոտ մը, սուզուեցաւ վերմակին տակ ու յանկարծ կանգ առաւ անոր ծեր սիրտը: Վառած ծխախոտը վերմակով, մահճակալով, տունով միասին այրած էր նաեւ զինք՝ մեծ հայրս:

Կեանքը անակնկալներով լեցուն է: Ապրիլ հարիւրեօթ տարի, տօնել տարեդարձ, հարազատներուդ հետ ուրախ մեկնիլ տուն եւ նոյն գիշերը, նախախնամութիւնը մութ գիշեր իջեցնէ կեանքիդ վրայ եւ վարագոյրը փակուի ընդմիշտ:

Անհեթեթ է կեանքը…

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ՃԱՄԲԱՅ

ընձուղտ եւ փիղ 2

ՍԻԼՎԻ ՊԱԼԵԱՆ

Փիղ մը առանձին ճամբայ ելած էր անապատին մէջ: Գլուխը ծռած, պատիճը օդին մէջ տնկած, դանդաղ քայլերով կը յառաջանար ան:

Յանկարծ ընձուղտ մը ետեւէն սուրալով կ’անցնի:

– Հէ՜յ, ո՞ւր կը վազես այդպէս,- կը հարցնէ փիղը:

– Շատ անօթի եմ, ուտելիք կը փնտռեմ,- կը պատասխանէ ընձուղտը:

– Աճապարելու պէտք չկայ, ես ալ ուտելիք կը փնտռեմ, եկուր միասին քալենք,-  կ’ըսէ փիղը, որ արդէն անօթի էր ու բաւական տկարացած. ու գլուխնին մէյ մը աջ, մէյ մը ձախ կողմ  դարձնելով ու դանդաղ քայլերով, անոնք միասնաբար կը շարունակեն ճամբան:

Բաւական քալելէ ետք կը գտնեն ծառեր, որոնցմէ ոմանք՝ դեղնած տերեւներ, իսկ ուրիշներ չորցած ճիւղեր ունէին, բայց երկուքին ալ հոգը չ’ըլլար  ու կը սկսին ծառերուն տերեւներն ու ճիւղերը լափել:

Քիչ մը կշտանալէ ետք,  ընձուղտը երկար վիզը փիղին դարձնելով կ’ըսէ.

– Ծարաւ եմ հիմա, չոր տերեւներ ուտելով ա՛լ աւելի ծարաւցայ:

– Ես ալ ծարաւ եմ,- կը պատասխանէ փիղը,- եկուր շարունակենք մեր ճամբան:

– Երբ քեզի հանդիպեցայ, շատ զարմացայ, որ առանց ընտանիքի ճամբայ ելած ես,- ուզեց գիտնալ ընձուղտը:

– Այդ նիւթը բնաւ մի բանար,- կը պատասխանէ փիղը, որուն աչքերէն կաթիլ-կաթիլ արցունքներ կը թափին: Ընձուղտը կը հասկնայ անոր վիշտը ու իր գլուխն իջեցնելով  կը շոյէ անոր գլուխը:

Փիղը տակաւին կը փնտռէր ջուրի աղբիւր մը:

Բաւական քալելէ ետք, հեռուէն, իրենց աջ կողմէն եկող վագրաձի մը ու ջայլամ մը կը նշմարեն:

– Ուրկէ՞ կու գաք, ո՞ւր կ’երթաք,- կը հարցնէ փիղը:

– Եղբա՜յր, մի՛ հարցներ,- կը պատասխանէ ջայլամը,- օրերէ ի վեր անօթի, ծարաւ կը թափառինք, անծանօթ ու օտար տեղերէ կ’անցնինք, ուտելիք-խմելիք կը փնտռենք:

Վագրաձին, որ մինչեւ հիմա գրեթէ լուռ մնացած էր, կը շարունակէ ջայլամին խօսքը.

– Յաճախ, մանաւանդ գիշերները, շատ կը վախնայինք, շուրջերնիս անծանօթ արարածներ կային, որոնք տարօրինակ ձայներ կը հանէին:

Փիղն ու ընձուղտը իրարու երես կը նային ու գլուխնին կը շարժեն, կարծես իրենք ալ նման վայրերէ ու վիճակներէ անցած էին:

– Ո՞ւր կ’երթաք,- կը հարցնէ ընձուղտը,- մենք քիչ մը անդին մի քանի ծառեր գտանք ու հիմա կը փորձենք ջուր գտնել, բայց քանի ուշ է, որոշեցինք վաղը կանուխէն փնտռտուքի սկսիլ:

Քով քովի գալով գիշեր մը կ’անցընեն:

Առտու կանուխ, երբ փիղը աչքերը կը բանայ, մեծ կ’ըլլայ զարմանքը. ան պատիճով ընձուղտի վիզին կը դպնայ ու կ’արթնցնէ զայն:

– Ի՞նչ կայ, ի՞նչ եղաւ,-  կը հարցնէ ընձուղտը:

– Չորս կողմդ նայէ՛,- կը պատասխանէ փիղը,- տե՛ս, առանձին չենք այլեւս:

Իսկապէս, շուրջերնին հաւաքուած էին ոչ թէ հարիւրաւոր, այլ հազար, տասը, քսան, յիսուն, հարիւր հազարէն աւելի ուրիշ կենդանիներ․կային յամոյրներ (antilope), գոմէշներ, ուղտեր, խոզեր, հորթեր, նոյնիսկ գետնառիւծներ, կապիկներ եւ տեսակ-տեսակ տարբեր անասուններ: Ծերը, երիտասարդը, կինը, մանուկը, նորածինը․․․ Բայց միայն երկու-երեք հատ տղամարդ։

Փիղն ու ընձուղտը կը կանչեն բոլորը, որոնք կը հաւաքուին իրենց շուրջ…

Բայց անոնք անօթի ու ծարաւ էին:

Ընձուղտը կը հաւաքէ կենդանիները ու կը տանի զիրենք այդ ծառերուն մօտ, ուր ինքն ու փիղը եղած էին։ Փիղն ալ ինքզինք կը հաւաքէ ու կ’երթայ ջուր փնտռելու․

Ժամեր կ’անցնին: Հեռուէն փիղը լուր կու տայ, որ արդէն գտած է խմելիք: Բոլորը ուրախութեան ճիչեր արձակելով կը վազեն ընձուղտին ետեւէն:

Երբ գիշեր կ’ըլլայ, բոլորը կը հաւաքուին փիղին ու ընձուղտին շուրջ ու ամէն մէկը կը սկսի պատմել:

– Հարիւրաւոր տարիներ մենք հանգիստ կ’ապրէինք մեր գիւղերը, գեղեցիկ բնակարաններ ունէինք,- կ’ըսէ մէկը։

– Ծնողքս ալ արտերուն մէջ կ’աշխատէր ու արտերը կը հերկէր, ուր ահագին պտղատու ծառեր կային, եւ բնաւ անօթի չէինք մնար,- կ’ըսէ  միւսը:

– Ընտանիքիս բոլոր անդամներուն հետ աս անտառներուն ու անապատին մէջ կը պտտէինք եւ բնաւ վախ չունէինք,- կը շարունակէ փիղը:

– Օրին մէկը նոյնիսկ մեր բարեկամներն ու դրացիները մեր վրայ յարձակեցան վայրի գազաններու նման,- կը մրմնջեն ուրիշներ:

– Ծնողքս ու ես դաշտերուն մէջ կ’աշխատէինք, երբ տասնեակ վագրեր խուժեցին մեր վրայ ու սպաննեցին բոլորը. ես ալ պահուըտեցայ ախոռի մը մէջ, ուր սատկած կենդանիներ կային, անոր համար զիս չգտան,- կ’ըսէ ուրիշ մը։

Ու այսպէս կը շարունակուին պատմութիւնները, երբ հեռուէն ծիծեռնակներ ու արագիլներ եւս կը սկսին իրենց ճիչերով մասնակցիլ անոնց բողոքին։

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԴԺԲԱԽՏՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԲԱԽՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ

երիտասարդը

ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ

Սուրիոյ աղիտալի վիճակը ոչ միայն նիւթական եւ մարդկային վնասներ պատճառեց, այլ հարուածեց մանաւանդ  երկրի ամենէն արժէքաւոր տարրը՝ երիտասարդութիւնը: Սովորաբար, 16-22 տարեկան երիտասարդի մը հոգը կ’ըլլայ ուսումը, ապագան: Անոր ներկան բացայայտ է` ուսանիլ, իսկ ապագան` ուսումը աւարտել եւ անցնիլ գործնականին: Սակայն ներկայիս, Սուրիոյ մէջ իրավիճակը  այդպէս չէ: Երիտասարդը ապագայէն զատ, պէտք է մտածէ իր ներկային մասին: Պէտք է մտածէ իւրաքանչիւր քայլ, որ կ’առնէ. արդեօք ապահով վայրի մէջ կ’առնէ՞ այդ մէկը: Լայն թաղէ՞ քալել, թէ՞ նեղ. տուն ելլե՞լ, թէ՞ նոյն տեղը մնալ, իսկ եթէ տունն է` տուն մնա՞լ, թէ՞ փոխադրուիլ աւելի ապահով վայր: Ո՛չ, միայն ապահովութեան մասին չէ որ պիտի խորհի, ան ունի յաւելեալ գործեր եւս: Ներկայիս, երիտասարդներուն պարտականութիւնը ոչ միայն գիրքը բռնելով երթալ գալ եւ սորվիլ է, այլ անոր  վիզին պարտք է  նաեւ ջուր կրելը եւ կազի տակառներ տարուբերելը: Աշխատանքներ, զորս երբեք չէինք պատկերացներ, որ օր մը կրնայինք ունենալ: Կազի տակառը միայն վերջանալու պարագային էր, որ կը շալկէինք, այդ ալ շատ-շատ՝ պատշգամէն խոհանոց: Իսկ ջուր կրելը ո՞րն է. ծորակը բաց՝ կ’իջնէ…

Սուրիայէն դուրս ապրող երիտասարդը գիշերը յանկարծ քունէն կ’արթննայ՝ մղձաւանջի մը պատճառով, հալէպահայը` կ’արթննայ ու կ’ապրի մղձաւանջը: Առաջինը թերեւս սենեակի լոյսը վառէ, իսկ երկրորդը ամենէն ուշը մինչեւ ժամը մէկ կրնայ լուսաւորել, չէ՞ որ ամբերը 1-ին կ’անջատուի: Առաջինը կը քնանայ մինչեւ մոռնայ այդ գէշ մղձաւանջային պատկերները, երկրորդը կը քնանայ, երբ կը հանդարտին ձայները, բայց ընդհանրապէս բախտով կը քնանայ, որովհետեւ հանդարտիլը անցեալին կը պատկանի:

Հակառակ այս բոլորին, հալէպահայ երիտասարդը ունեցաւ վաթսունամեայ մարդու ամբողջ կեանքի մը փորձառութիւնը: Ան վստահեցաւ իր ճակտի քրտինքին, հակառակ բոլոր տիրող պայմաններուն: Թեւ ու թիկունք կանգնեցաւ իր ընտանիքին՝ անոր ապրուստէն մաս մը հոգալով: Տագնապալի վայրկեաններուն հասաւ օգնութեան, իսկ խաղաղ պայմաններուն` հսկեց:  Հպարտանքով ցուցամատ կ’ուղղուի անոր, որովհետեւ ինքն էր, որ վերցուցած էր այդ ծանր բեռը իր ուսին:

Բազուկները ձեր թող յաւերժ ամրանան: Ուժ եւ կորով հալէպահայութեան սիւներուն:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿՈՐՍՈՒԱԾ ԱՊԱՐԱՆՋԱՍ

ապ. նկ

ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ – ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

 

Անապատին մէջ, աջ ու ձախ տարտղնուած ուլունքներս կը փնտռեմ: Իւրաքանչիւր ուլուն իմ էութենէս պատառիկ մը կը յուշէ.

Անհոգ, թռվռուն, կայծկլտացող աչքերով
կենսուրախ պատանի.

Հոգին սնուցանող, դէպի լոյսը սլացող,
երիտասարդ պարմանուհի.

Իր տարերքն ապրող, գիտութեան հունտէն
կաթիլ-կաթիլ սերմանող մշակ.

Իր մէջ կինը արթնցնող, սէրը փայփայող՝
կողակիցն ամուսնին.

Երկունքը վայելող, գորովագին յոյզերով
դիեցնող մայր.

Իսկ ո՞ւր են մնացեալները…

Անապատի քամին կը սուլէ ահագնօրէն, պէտք է անյապաղ ի մի բերել տարտղնուած ուլունքներս:  Յոգնած, թափառուն, շղթան ձեռքս մոլորուն՝ ամայի անապատին մէջ գտնել կը ջանամ զանոնք. քանզի կը հաւատամ, որ պիտի կազմե՛մ ապարանջաս, պիտի  դնե՛մ աջիս ու ընթանամ առաջ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

 

ՀՈՂ ԿԱՐ ԻՐԵՆՑ ՄԷՋ, ԵՒ կը փորէին:

6րդ

ՓԱՈՒԼ ՑԵԼԱՆ

Կը փորէին ու կը փորէին, այսպէս կ’անցնէր
իրենց ցերեկը, գիշերն իրենց: Ու չէին գովեր զԱստուած,
որ, այդպէս լսեր էին, այս բոլորը կ’ուզէր,
որ, այդպէս լսեր էին, այս բոլորը գիտէր:

Կը փորէին եւ ա՛լ ոչինչ կը լսէին,
չէին իմաստնանար, երգ մը չէին գիւտեր,
ոչ մէկ լեզու կը յօրինէին:
Կը փորէին:

Լռութիւն մը եկաւ, փոթորիկ մըն ալ ժամանեց,
բոլոր ծովերը հասան:
Կը փորեմ, կը փորես, եւ որդն ալ կը փորէ,
եւ հոն երգողը կ’ըսէ. «Անոնք կը փորեն»:

Օ մէկը, օ ոչ մէկը, օ ոչ ոք, օ դուն.-
Ո՞ւր կ’երթար, զի ոչ մէկ տեղ կ’երթար:
Օ դուն կը փորես եւ ես կը փորեմ, եւ ես զիս դէպի քեզ կը փորեմ
եւ մեր մատներուն կ’աճի մատանին:

 

Գերմաներէնէ թարգմանութիւն
Իշխան Չիֆթճեան

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

ՋՐՀԵՂԵՂ

flooding 2

ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ

Ընչաքաղց ես, մարդկութիւն,
Բնաւ չես կշտանար.
Աստուծոյ աղօթքով չէ,
Տուներովդ մօտեցար:
Գետերուն քովն անգամ
Այս տուները շինեցիր…
Ջուրն ալ ձեզի պէս
Անօթի՞ էր արդեօք:
Ձեր տնկած տուները
Ջրհեղեղ մը առաւ:
Աչքդ լոյս, մարդկութիւն,
Գերյագեցած լուծում մը ստացար:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: