ԱՊՐԻԼ 24Ի ԱՌԻԹՈՎ՝ ՎԷՃ ԽՂՃԻ ԵՒ ՄՏՔԻ ՄԻՋԵՒ

ց.

ՅԱՐՈՒԹ Գ.

Վստահ մեզմէ շատեր ունեցած են պահեր, երբ միտքն ու խիղճը վիճած են այս նիւթին շուրջ:

Մեր միտքը յաճախ մեզի ըսած է. ինչո՞ւ միայն թուրքը, շատեր ջարդած են մեզ, մեր երկիրը քանդած, աւերած, մեզ ստրուկ դարձուցած  եւ մենք այսօր բարեկամներ ենք անոնց հետ…

Մեր խիղճը կը պատասխանէ. թուրքին ըրածը չի մոռցուիր…

Միտքը կը ժպտի.  սակայն կը մոռցուի, թէ ինչպէս յոյները մեր թագաւորները սպաննեցին, իշխանները պարիսպներէն կախեցին, հազար ու մէկ եկեղեցիներու քաղաքը` Անին  գրաւեցին, կողոպտեցին եւ երբ սելճուքները եկան՝  անպաշտպան ձգեցին ու հեռացան: Իսկ դուք այսօր ձեր խրախճանքներուն ժամանակ, երբ յունարէն լսէք՝ առանց բառ մ’իսկ հասկնալու կը սկսիք՝  հօբաաաֆթօսեասու… կրկնել:

Խիղճը կը պատասխանէ.  այդ յոյները չկան այսօր, սակայն թուրքը նոյն թուրքն է՝ դանակը ձեռքին…

Միտքը կ’ըսէ.  պարսիկները մոռցա՞ք: Անոնք բռնի ուժով ուզեցին ձեզ կրակապաշտ դարձնել. փիղերով կոխկռտեցին ձեզ: Աւելի ուշ ձեր Ջուղա քաղաքը պարպեցին, հարիւր հազարներով անցուցին Արաքս գետը՝ խեղդամահ ընելով հազարներ…

Խիղճը կ’ըսէ . սակայն այսօր չկան այդ պարսիկները, բայց թուրքը նո’յն թուրքն է, դանակը ձեռքին…

Միտքը  իր վերջին խօսքը կ’ըսէ.  բայց արդեօք թուրքը նոյն թուրքը չէ՞, երբ աշխարհի չորս կողմերէն պտոյտի,  չէ, կը ներէք, «Ուխտագնացութեան» կ’երթաք Պոլիս կամ ուրիշ քաղաքներ: Թուրքը նոյն թուրքը չէ՞, երբ ձեր տանիքները արբանեակ (տիշ) կը դնէք թրքերէն դիտելու եւ իրենց «հիանալի» երգերը մտիկ ընելու համար: Թուրքը նոյն թուրքը չէ՞, երբ ձեր վաճառատուները կը լեցնէք թրքական հագուստներով եւ ուտելիքներով…

Միտքը կը լռէ ու կը սպասէ պատասխանի,  իսկ խիղճը ասոր պատասխանը կը ձգէ ձեզի :

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

Advertisements

ԱՅՆ ԳԻՇԵՐ ԱՌԱՒՕՏ ՉԵՂԱՒ

աս պապիկները

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Անոնք վեհ են, անոնք՝ փառապանծ,
Անոնք անմահ են յաւիտեան:
Եւ այն սարսափելի գիշերուան
Առաւօտը չլուսցաւ անոնց համար.
Արեւը անգամ մըն ալ չծագեցաւ.
Եւ սառեցան ժամացոյցին սլաքները,
Անգամ մըն ալ չմիացան, չշարժեցան:

Անոնք մեր պապերն են,
Հայ պապերը՝ մեր ողջ յիշատակներուն:
Կոտրեցան գրիչներ.
Լռեցին երգեր.
Քար ու քանդ եղաւ աշխարհը ողջ,
Հայոց գլխին, հայու տոհմին,
Հողը ճաթեցաւ՝ գերեզման անմարմին:

Անոնք մեր պապերն են:
Անոնց համար է այս խոր քունը,
Երկնքի աստղին տակ՝ ցամքած արցունքով,
Որպէս ճրագ, որպէս կանթեղ մշտավառ,
Կենդանի յիշատակ անմահ՝
Անոնք վեհ, անոնք փառապանծ,
Դարերու դէմ եւ… յաւիտեա՜ն:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԼՌՈՒԹԻՒՆԸ

ՆԿԱՐՍ

ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ-ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

Գիտեմ, որ «լռութիւնը մեծ ընկեր մըն է, որ երբեք քեզ չի դաւաճաներ», գիտեմ նաեւ, որ  երբեմն լռութիւնը աւելի արտայայտիչ է, քան հազարաւոր խօսքերը. այո՛, գիտեմ որ  լռութիւնը օգտակար է, սակայն ինչո՞ւ ես այժմ լռել չեմ ուզեր…

Բնութիւնն անգամ լուռ չի մնար, երբ ըսելիք կ’ունենայ: Սոխակը կը դայլայլէ, առուակը կը կարկաչէ, աղբիւրը կը կլկլայ, հովը կը սուլէ, տերեւը կը սօսափէ…. մարդը կը խօսի, այո՛, մարդը կը խօսի. ուրեմն՝ ինչո՞ւ լռել…

Կ’ըսեն նաեւ, որ վէճի ժամանակ կողմերէն մէկը լռութիւնը թող պահպանէ, որ վէճը կռիւի չվերածուի, ուրեմն լռութիւնը բարի՞ք է:

«Լաւագոյն սէրը այն է, որ լռութեան մէջ կ’անցնի», կ’ըսէ Վ. Թէքէեան, բայց եւ կը տանջուի այդ լռութեան մէջ, ուրեմն ինչո՞ւ լռել երբ կայ, գոյութիւն ունի ինքը՝ բառը: Հոգիին ու մտքին հայելին բառը չէ՞ միթէ: Այնտեղ, ուր բառը կ’ըսուի՝ շրջապատող մթնոլորտը լուսաւոր կը դառնայ: Զրոյցը բառի ու հետեւաբար լոյսի միջոցով չէ՞ որ կը ջերմանայ:

«Լռութիւնը ոսկի է» ըսին յաճախ, իսկ մենք որքա՜ն առիթներ փախցուցինք լռութիւն պահելով ու չկարենալով մենք զմեզ պարզել ու մեր ըսելիքը  տեղ հասցնել:

Որքան նեղեցինք մենք զմեզ երբեմն դիմացինին զգացումները չվիրաւորելու միտումով: Նոյնիսկ «ոչ» ըսելու յանդգնութիւնը չունեցանք, երբ կարիքը կար անոր. «Ամօթ է. լուռ մնա՛»ի զոհը դարձանք շատ անգամ:

«Լռութիւն ոչ է բառի եւ  լռութիւն՝ որ է իմաստութիւն»: Բայց չարութիւններն ալ լռութեան մէջ չէ՞ որ կը ծրագրուին: Ես կ’ատեմ այդ խաւար լռութիւնը:

Իսկ երբ հոգւոյդ ամենէն խոր արգանդին մէջ պոռթկում կայ, ապա ինչպէ՞ս լռել… Կուտակուած լաւան անգամ չի դիմանար, որքան ալ որ լեռը բարձր ըլլայ ու՝ լայնատարած: Ան ի վերջոյ հրաբուխի տեսքով դուրս պիտի ժայթքէ: Ինչո՞ւ սպասել որ լռութիւնը հրաբուխի վերածուի:

«Երբեք քաջութիւնը չունեցայ պոռալու մարդոց երեսին այն, ինչ որ կը մտածեմ իրենց մասին: Երբեք չխօսեցայ թաքուն տենչերէս: Ու կը զղջամ, կը տառապիմ երիտասարդութեան քանի մը զեղումներէս», կ’ըսէ Ն. Սարաֆեան: Ուրեմն, լռութիւնը զղջումի կ’առաջնորդէ մարդս  նաեւ: Ուրեմն՝ ինչո՞ւ լռել..:  Ձմրան երկար լռութենէն ետք, գարնան ամէն մէկ ծիլ կուտակուած լռութեան մը պոռթկումը չէ՞ միթէ:

Դասարանին մէջ անգամ ներկայ մանկավարժական սկզբունքներով «քար լռութիւն» պահպանող ուսուցիչներու մօտեցումը սխալ կը թուի ըլլալ: «Լռէ՛, տեղդ նստէ»ի ժամանակը վաղո՜ւց անցեր է արդէն:

Իսկ ես, ոչ թէ խօսիլ, այլ ճչալ կ’ուզեմ, ընդվզումս յայտնել կ’ուզեմ,  բայց ինչպէ՞ս պատռել լռութեան պատնէշը ու ազատիլ այս խլացնող լռութենէն՝ գոռալ աշխարհին անմարդկայնութեան ու անաստուածութեան  մասին: Ինչպէ՞ս եւ որո՞ւ ըսել: Միթէ՞ յանդգնութիւն ունենալ, մեծ շունչ քաշել, ուժերդ լարել եւ ամէն գնով լռութեան պատը ճեղքել կարենալէ ետք, դէմդ լսող ականջներ պիտի կարենա՞ս գտնել, թէ՞ ան պիտի մնայ դեռ սոսկ «Ձայն բարբառոյ յանապատի», երբ աշխարհը ամբողջ լուռ է անարդարութեանց դիմաց: Յանցաւոր լռութիւն է սա…

Ինչպէ՞ս պատռել լռութեան պատնէշը, ըսէ՛ք խնդրեմ, Ինչպէ՞ս…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԴԻՄԱԿՆԵՐՈՒՆ ՊԱՐԸ

դիմակ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Դիմակնե՜ր, դիմակնե՜ր…
Դիմակներ կը ծախուին շուկային մէջ.
Շուկային իրարանցումին մէջ,
Գունագեղ դիմակներ…
Կը դիտեն յաճախորդները:

Խնդումերես, կախերես,
Ցուրտէն սառած դիմակներ,
Ժպտերես, տխուր, արեւու շողերէն երջանիկ,
– Դիմակնե՜ր, դիմակնե՜ր…
– Ո՞վ կը փափաքի հատ մը գնել,- կը պոռայ վաճառորդը:
Չեն ազդուիր ոչ մէկ բանէ,
Մերթ կը ժպտին, մերթ կու լան:

Իրարանցում մը կայ շուկային մէջ,
Իրարանցում՝ վաճառորդին գլխուն վերեւ:
Յաճախորդներ կը մօտենան կրպակին,
Կը փնտռեն իրենց դէմքերուն յարմար դիմակներ…
Հատ մը, հատ մը կայ, որ շա՜տ ցանկալի է՝
Ստախօս, երկերես եւ քրքջոտ:
Որքա՜ն գործածական, այնքա՜ն ընդունելի:

Հապա միւս դիմակները
Շա՜տ ալ գնորդ չունին,
Սակայն գոհ են իրենց վիճակէն
Եւ այն մէկ հատին խաղերով… կը պարե՜ն:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԳԷՈՐԳԻՆ ԳԼԽԱՐԿԸ, ՄԱԼԱՔԻՆ ՆԱԽԱՃԱՇԸ

Արաքսին գլխարկը

ԱՐԱՔՍ ՓԻԼԱՒՃԵԱՆ-ԽՏՐԼԱՐԵԱՆ

Անկապ թուող այս վերնագիրը ծիծաղաշարժ պատահարի մը յուշարարն է, որուն բեմադրիչն ու դերակատարն ըլլալու յիշողութիւնը չարաճճի ժպիտ մը կ’ուրուագծէ դէմքիս վրայ։ Գէորգը հօրս քով կու գար եւ ոսկերչութիւն կը սորվէր. քաղաքավար, կիրթ եւ լուրջ երիտասարդ մըն էր, տպաւորուած էի իր բարձր հասակով եւ ամօթխած վերաբերմունքով։ Օր մըն ալ տան դուռը բացի եւ ուշադրութիւնս գրաւեց իր գլխարկը, զոր կը փորձէր ճօղեցնել գլխուն վրայէն, ձեռքերուն անհանդարտ շարժումովը, ծիծաղս չկրցայ զսպել եւ արդէն սկսայ հիւսել դաւադրութեան թելերը. պէտք է փախցնէի իր գլխարկը…Գէորգը որ արդէն ծանօթ էր հերոսութիւններուս, խիստ նայուածքով մը սաստեց զիս, աչքերս հանդիպեցան նայուածքին, զիրար հասկցանք լռելեայն։ Գէորգը իր սովորական տեղը գրաւեց եւ գլուխը ծռած կը հետեւէր հօրս թելադրանքներուն, պահը յարմար էր ծրագիրս իրականացնելու, հովի պէս աննկատ անցայ մօտէն, գլխարկը թռցուցի գլխուն վրայէն եւ անհետացայ սենեակէն։ Պատիժս եւ երիտասարդին վիրաւորուած արժանապատուութիւնը այդպէս ալ անհաշտ մնացին օրերով։ Այս դէպքէն օրեր անցան, խեղճ Գէորգը չէր գիտեր սակայն, թէ ինչ կը սպասէր իրեն. երեւութապէս խելօքցած էի, բայց ներքուստ նոր ծրագիրներ կը մշակէի։

Այդ օր Գէորգը եկաւ իր մարզական տարազով, կօշիկներով եւ պատմական գլխարկով, պայուսակը դրաւ աթոռին վրայ եւ ինք ուղղուեցաւ լուացարան, գլխարկն ալ դրաւ պայուսակին վրայ եւ հայեացքը ուղղելով ինծի ըսաւ.- չփորձուիս… Մարտահրաւէր էր այս մէկը եւ բացայայտ պատերազմի ազդանշան. չփորձուի՞՜մ… քանի մը վայրկեան ետք արդէն անհետացած էի գլխարկին հետ եւ թռչկոտելով շէնքին մուտքը հասած էի։

Պայթումի համազօր ձայն մը սարսռացուց զիս եւ դրացի Մալաքին պոռչտուքէն տեղս գամուեցայ, շունչս բռնած, դարանակալ վեր բարձրացայ եւ աչքիս ծայրովը քննեցի կացութիւնը։ Գէորգը սուրալով փորձած էր ինծի հասնիլ, բայց իր մարզական կօշիկները դաւաճանած էին իրեն, սահած էր եւ կռնակին վրայ գետին փռուած էր, իր յաղթանդամ մարմինը եւ երկար ոտքերը ուժգին հարուածով թակած էին դրացի Մալաքին դուռը, որ բացուած էր եւ խեղճին նախաճաշին ամանը թռած էր ձեռքէն, լեզուն պապանձած, աչքերուն բիբերը սառած, այլայլած կը դիտէր անկոչ հիւրը, որ ցաւէն կը մղկտար… Մայրս վրայ հասած էր եւ կը փորձէր ըմբռնել ստեղծուած իրավիճակին լրջութիւնը։

Բոլորը զիս կը փնտռէին, Գէորգը կը տնքար, չէր կրնար շարժիլ, Մալաքը շուարած մօրս կը նայէր, իսկ ես գլխարկին ոդիսականը տնօրինած էի եւ յանցանքի զգացումը կը կրծէր չարաճճի պատանեակի ներաշխարհս։

Երկա՜ր տարիներ անդարձ անցած են այդ օրէն, Գէորգը չտեսայ այդ դէպքէն ետք, մինչեւ այսօր սակայն յաճախ կը վերյիշեմ հռչակաւոր արկածախնդրութիւնս, Գէորգին գլխարկը, որ զիս պատանեկութեանս վերադարձնող շղթային օղակներէն մէկն է, իրմով կը գրկեմ յուշերու քաղցրիկ պարկ մը, կը թօթուեմ անոր քաղցրահամ պտուղները, վերստին կը մանկանամ երգելով չմոռցուած յուշերս ու երազներս։

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

ԱՄԷՆ ՕՐ

ջոկատ

ԻՆԿԸՊՕՐԿ ՊԱԽՄԱՆ

Պատերազմը այլեւս չի հռչակուիր,
այլ կը շարունակուի: Անլուրը
առօրեայ դարձաւ: Հերոսը
ռազմերէն հեռու կը մնայ: Տկարը
կրակի գիծեր մղուած է:
Օրուան համազգեստը համբերութիւնն է,
շքանշանը՝ խեղճուկ աստղը
յոյսի, սրտին վրայ:

Ան կը շնորհուի,
եթէ այլեւս բան չպատահի,
եթէ ռմբատարափը համրանայ,
եթէ թշնամին անտեսանելի դառնայ
եւ յաւիտենական սպառազինման ստուերը
երկինքը ծածկէ:

Ան կը շնորհուի
թշնամիին կողմ անցած դաւաճանութեան համար,
ընկերոջ առջեւ կատարուած քաջութեան համար,
անարժէք գաղտնիքներու մատնութեան
եւ իւրաքանչիւր հրամանի
անտեսման համար:

1957

 

Գերմաներէնէ թարգմանութիւն
Իշխան Չիֆթճեան

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՀԱՄԱԿԵՐՊԵՑԱՆՔ…

գնդակ

ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ

Կորսնցուցինք պայծառ արեւը, սակայն լուսնի լոյսով` համակերպեցանք.
Մեր կեանքը դարձաւ անապատ, սակայն ովասիսը գտնելով` համակերպեցանք.
Կորսնցուցինք կապոյտ երկինքը, սակայն սեւ ամպերու տեղատարափ անձրեւի փառքը վայելելով` համակերպեցանք.
Կորսնցուցինք մեր ընկերները, սակայն նորերը գտնելով` համակերպեցանք.
Կորսնցուցինք մեր դպրոցները, սակայն մէկ դպրոցի մէջ համախմբուելով` համակերպեցանք.
Կորսնցուցինք մեր վայելքը, սակայն յուշերը ապրելով` համակերպեցանք.
Կորսնցուցինք մեր կեանքը, սակայն երբեք` մեր յոյսը, ու վերապրելով ու վերստին շունչ առնելով` համակերպեցանք:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: