ՄԱՐԴ ՄԸ ՈՐ ԳԷՇ ԷՐ

helv

Յ․ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Տեսարանը կը ներկայացնէ մեծ ու լքուած սենեակ մը. մէկ անկիւնը դրուած է կլոր սեղան մը, վրան գաւաթ մը եւ շիշ մը գինի: Գետինը նետուած են ահագին կօշիկներ, անդին կայ աստիճան մը, վրան աթոռ մը զետեղուած:

Առաստաղէն կախուած են լեցուն աղբի տոպրակներ, աջին դրուած են խրտուիլակ մը այծի դէմքով, հովանոց մը, վրան փուչիկով կախաղան մը եւ տօնածառ մը:

Կեդրոնը զետեղուած է մեծ մոմակալ մը , կողքին՝ պուպրիկ մը: Պատերուն վրայ փակցուած են մեծադիր նկարներ նիւթին հերոսները բնորոշող՝ Սիլվան, Սամսոնը եւ Լինտան:

Գէշ մարդը նկարները դիտելով կը խմէ եւ իր կեանքի դրուագները կը պատմէ, կամաց-կամաց գինովութեան նշաններ տալով:

Յարգելի ընթերցողներ, վստահ եմ որ ձեր մէջ կը ծնին հարցումներ, թէ ինչո՞ւ համար են այս կօշիկները, վերէն կախուած այս ծանրութիւնները, աստիճանը, վրայի աթոռը, մոմակալը, փուչիկը, հովանոցը, կախաղանը, պուպրիկը, տօնածառը եւ խրտուիլակը:

Հինցած կօշիկները կ’արտայայտեն մարդու անցած ճամբու ուղղութիւններն ու տեսակները: Չուզեցի որ տանջուած կօշիկները այդպէս աննկատ մնան ու նետուին աղբանոց: Եթէ մենք հարցնենք հինցած կօշիկներուն՝ անոնք պատմելու շատ բաներ ունին եւ ցոյց կու տան անցած ու անհետացած մեր ճամբաները:

Վերէն  կախուած աղբի տոպրակները միշտ ալ կախուած են մարդոց գլխուն վերեւ եւ կը սպասուի միայն այն վայրկեանին, երբ անոնք պիտի թափին մեր գլխուն:

Աստիճանը մեր կեանքի վերելքն է, իսկ միւս կողմէն ալ՝ վայրէջքը. աստիճանէն կախուած աթոռը մեր նստելու հանգրուաններն են, իսկ մոմը մեր կեանքի լոյսն է, որ կը վառի ու կը մարի:

Իսկ կախուած հովանոցը մեր թեթեւ կեանքն է, որ հովէն ամէն կողմ կը տատանի: Կախաղանն ալ կեանքի վերջըկը խորհրդանշէ, իսկ վրայի փուչիկը մեր թեթեւ ու աննշան կեանքն է, որ միշտ կախուած է կախաղաններէն:

Մեր կեանքը նման է խրտուիլակի մը, որ դուրս բերուած է մարդկային հոգիէն․եթէ այս խրտուիլակին ալ հոգի տանք՝ աշխարհի ամենաբարի էակը կը դառնայ, հոգ չէ՝ այծի գլուխով:

Թատերական այս նոր ձեւաւորումը համապատասխան տեսնուած է թատերական ինքնատիպ խաղարկութեան:

Իսկ այս թատերական նկարները բեմադրութեան բուն նիւթին արտայայտութիւնն են, ուր յատկապէս շեշտուած է մարդու դիմակներու բազմատեսակութիւնը:

Դերասանական անձնակազմին խաղարկութիւնը թէ մնջխաղային է, թէ՝մեկնաբանական:

Մեկնաբանողը բուն անձնաւորութիւնն է գէշ մարդուն: Իսկ միւս դերասանները լռախաղարկութեամբ կ’ամբողջացնեն ապրումները:

Սիրելի ընթերցողներ , քիչ մը դէպի անցեալ վերադառնալով, ձեզի պիտի պատմեմ գէշ մարդու մը մասին , որ անպատասխանատու էր իր կնոջ, զաւկին եւ ինքն իր անձին հանդէպ:

Այս նիւթը պարզապէս յիշողութիւններով պիտի ներկայացնեմ անհեթեթ բեմահարթակին վրայ:

Դէպքը կը սկսի Դեկտեմբեր 31ի առաւօտը, ապա քսան տարի ետք՝ Դեկտեմբերի վերջին գիշերը յիշատակ դարձած անցեալ մը կը վերյիշուի ու այդ վերյիշումով ունկնդիր կ’ըլլաք գէշ մարդու մը գաղտնիքներուն, աչքով տեսնելու եւ ականջով լսելու մարդու մը յոռի ապրելակերպին բոլոր մանրամասնութիւնները:

Մարդ մը անմեղ կը ծնի, բայց շրջապատը, միջավայրը կը ստիպեն մարդը չարանալու. այո, երբեմն մէկու մը յոռի բնաւորութեան մենք պատճառ կ’ըլլանք, կը ստիպենք որ անմեղ, անվնաս, մաքուր մարդը կեղտոտի ու չարանայ:

Գէշ մարդը նստած սեղանին գինի կը խմէ, աջ ու ձախ տատանելով, իսկ միւս դերասանները դէմքերնին վեր, տարբեր կեցուածքներով մասնակից կ’ըլլան կացութեան:

Գէշ Մարդը.- Դեկտեմբեր 31 էր, առաւօտ, երբ մեկնեցայ տունէն, աւելի ճիշդ՝ լքեցի տուն ու կին եւ գեղեցիկ մանչ զաւակ մը:

Այդ տարուան վերջին գիշերը գինետան մէջ լուսցուցի, խմելով տակառ մը գինի:

Գինետան մէջ եղողները զիս աղբի պէս շալկած դուրս նետեցին ու ես նոր տարուան առաջին օրը փողոցը քնացած եմ, այդ ցուրտին ու բուքին, հովուն հետ կռուելով:

Հետը կռուելուս պատճառը լուրջ հիմքեր չունէր, յանցաւորը միշտ ես էի, բայց յամառութիւնը եւ Լինտային սէրը յաղթահարեցին ու զիս փողոց նետեցին եւ քսան տարի ետք ահա հոս եմ հետդ զրուցելու:

Քսան տարի առաջ ճիշդ այսօրուայ պէս Դեկտեմբեր 31ին գինի կը խմէի: Քո՛ւ կենացդ:

Կը ներես, որ պարապ ձեռքով միշտ քովդ եկած եմ, պարզապէս չեմ ուզած քեզ խաբել:

Բայց այսօր պիտի ուզեմ խոստովանանք ըլլալ քեզի, անցնող հին տարիներուն կատարած գէշ գործերուս մասին եւ իմ թաքուն գաղտնիքներն ու յուշերն են, զորս կ’ուզեմ նուիրել քեզի:

Եօթը տարեկան էի, երբ կորսնցուցի հայրս ու մայրս. անոնք արկածի զոհ գացին եւ մեր գերդաստանէն ոչ մէկը ի վիճակի էր զիս խնամելու:

Մեր ամբողջ գերդաստանը կը հաշուէր չորս հոգի, մէկ քեռորդի, ամուրի կոյր մօրաքոյր մը եւ երկու հօրաքրոջ զաւակներ, որոնք նոյնպէս պարզ արհեստաւորներ էին բամպակի գործատան մէջ:

Դժբախտ ճակատագրիս հետ հաշտ, ես իմ մանկութիւնս վստահեցայ կեանքի հոլովոյթին, ամբողջ օրը կ’աշխատէի պատառ մը չոր հացի համար: Ոչ ոք ուզեց գէթ արցունքով թրջել չոր ու ցամաք հացս:

Կեանքի թեւէն կախուած, կտրեցի ահագին ձորեր, ահագին քարոտ ճամբաներ եւ ժայռոտ լեռներ, բոպիկ ոտքերով անցայ այդ վայրերէն. փոքր էի, չզգացի անոնց պատճառած ցաւերը:

Տասը տարի ալեկոծ եւ ամպոտ ստուերով անցայ կեանքի յորձանքէն եւ հասայ թարմ պատանեկութեան թարմ սէրը ճաշակելու, անով տարուելու, տանջուելու եւ երբեմն գիշերներ լուսցնելու: Անկայուն եւ ժամանակաւոր սէր դատարկ տանջանքներով, բայց հեռու կիրքերէ եւ գէշ երազանքէ:

Քսան  տարեկանիս ծանօթացայ անոր, զոր քսան տարի առաջ լքեցի ու հեռացայ:

Ազնուութեան եւ բարութեան մարմնացում էր ան եւ համբերութեան խորհրդանիշ:

Գիշեր մը գինետունէն վերադարձայ տուն, խիստ հարբած. առաջին ուշացումս էր: Սիլվան փոքրացած աչքերով պատշգամը կեցած ինծի կը սպասէր: Իր այդ սպասման համար ծեծով վարձատրուեցաւ եւ այդ գիշեր երկու անգամ մարեցաւ խոշոր ձեռքերուս հարուածներէն։ Առաւօտեան զղջումս անօգուտ էր, Սիլվային ստացած հարուածները իմ հոգին կը ճմլէին:

Այս բոլորը շուտով կը մոռնար, շնորհիւ իր բարի բնութեան եւ ինծի հանդէպ ունեցած սիրոյն: Սիլվան սիրել գիտէր նոյնիսկ ինծի պէս հրէշ մը:

Անցան տարիներ եւ մէջս բան չփոխուեցաւ, ընդհակառակը զարգացան ու սաստկացան բնաւորութեանս ժխտական կողմերը եւ ես այլեւս անտանելի դարձած էի:

Հոմանուհիներ կը բերէի տուն եւ Սիլվային առջեւ անոնց հետ կը սիրաբանէի:

Շահած դրամներս կը մսխէի մութ անկիւներու մէջ եւ յաճախ ան անօթի կը քնանար իմ պատճառովս:

Այլեւս որոշեց աշխատիլ, երբ զգաց թէ երկրորդ հոգի մը կ’ապրէր իր մէջ:

Անպատասխանատու հօր զաւկին ծննդաբերութեան ծախսերը ապահովելու համար Սիլվան ութ ամիս յղի վիճակով աշխատեցաւ եւ դեռ իր աշխատավարձքէն մաս մը ես կ’առնէի իմ հաճոյքիս համար ծախսելու: Տակաւին այս բոլորէն ետք իր խնայած դրամները գողցայ պահարանէն եւ երեք օր տուն չվերադարձայ, այդ դրամով բօքեր խաղցանք ընկերներով եւ ես պարտուեցայ:

Սիլվան դրացիներուն օժանդակութեան կարօտ մնաց՝ լոյս աշխարհ բերելու համար իր զաւակը:

Սիլվային ծննդաբերութեան ժամանակ ես հոմանուհիներուս հետ երազ կը տեսնէի: Հինգ օր ետք իմացայ, որ Սիլվան ծնած էր մանչ զաւակ մը:

Տուն գացի եւ իմ աղտոտ շրթներով համբուրեցի իմ նորածին մանկիկին անբիծ ճակատը: Սիլվան չդիմացաւ, սկսաւ լալ մանուկի մը պէս, ճիշդ անմեղ մանուկի մը պէս:

Ցաւոտ կնոջս արցունքը բան չփոխեց մէջս. նոյն օրը հարբեցայ եւ ուզեցի հետը յարաբերիլ իր այդ վիճակին մէջ, չյաջողեցայ, բարկութենէս երկու հարուած տուի եւ այդ գիշեր պոռնկատուն մը քնացայ:

Եօթը օր տուն չվերադարձայ, չէի մտածեր թէ Սիլվան ինչո՞վ կը սնանէր, որպէսզի սնուցանէր իր զաւակը. քարացած սրտէս գութ մը չզգացի գէթ անոնց օգնութեան հասնելու համար:

Կնոջս դրացիները կը փութային օգնութեան, իսկ ինծի՝ սիրահարուած պոռնիկ մը:

Երեք ամիս ետք, առ ի հետաքրքրութիւն քայլերս ուղղեցի հարազատներուս՝ օտարի մը պէս այցելելու համար Սիլվային եւ Սամսոնիս, ճիշդ օտարի մը պէս: Սիլվան դուռը չբացաւ եւ ներսէն այսպէս պոռաց. «Վայրենի շո՛ւն .հեռացի՛ր, հոս գործ չունիս»:

Առաջին անգամ ըլլալով Սիլվայէն այսպիսի խօսք մը  լսեցի եւ զարմացայ:

Վերադարձայ իմ մութ խուցս, հոմանուհիս չգտայ եւ այդ գիշեր առանձին մտածեցի վայրենի շունին մասին եւ սկսայ խմել, բայց այդ գիշեր չկրցայ քնանալ:

Երկու ծանօթներու միջնորդութեամբ տուն վերադարձայ, Սամսոնը սկսած էր ժպտիլ, իսկ Սիլվան ժպտիլը վաղուց մոռցած էր:

Գործի վերսկսայ. սիրահարուած հոմանուհիիս դադրած էի այցելելէ, Սիլվան ուրախ էր, իսկ Սամսոնը՝ միշտ զուարթ:

Գիշեր մը դուռս բախեցին, բացի, հոմանուհիս էր, արցունքոտ աչքերով զիս կը փնտռէր, ներս առի եւ այդ գիշեր Սիլվայէն ծածուկ սիրաբանեցայ հետը:

Առաւօտուն չքացանք բոլորս. ես՝ իմ գործիս, հոմանուհիս՝ իր տունը, իսկ Սիլվան Սամսոնը գրկած, մեծ հրճուանքով:

Նոյն երեկոյ Լինտային քով գացի, ըսելու որ անգամ մըն ալ տուն չգար, անյարմար էր, այլեւս զաւակ ունէի: Լինտան խօսքէս ջղագրգռուած զիս տունէն դուրս վռնտեց: Լինտան առաջին պոռնիկն էր, որ համարձակեցաւ զիս վռնտել, եւ ես ուրախ էի:

Վերադարձայ բոյնս, վստահ ըլլալով որ զիս խանգարող Լինտաներ չկան այլեւս։ Կար Սամսոնը եւ միայն ու միայն պաշտօնական կինս՝ Սիլվան:

Չորս ամիս ընտանեկան ջերմ մթնոլորտ տիրեց մեր յարկին տակ։ Սիլվան մոռցած էր իր դժբախտ օրերը, Սամսոնը կը մեծնար, իսկ ես կը ջանայի միշտ այսպէս մնալ:

Կիրակի առաւօտ մը դրան տակէն նետուած նամակ մը նշմարեցի, կռահեցի որ Լինտան գրած է։ Սիլվայէն ծածուկ կարդացի. այդ գիշեր Լինտան անպատճառ զիս իր տունը կ’ուզէր ունենալ:

Այդ օր պատրուակով մը Սիլվան խաբեցի եւ Լինտային քով գացի:

Լինտան կը պատրաստուէր ճամբորդել Երկուշաբթի առաւօտ:

Արցունքոտ գեղեցիկ աչքերը յառեց աչքերուս, ուզեց բան մը ըսել, չկրցաւ, մօտեցաւ ու համբուրեց շրթունքէս:

-Ո՞ւր կը մեկնիս, Լինտա, – հարցուցի: Չպատասխանեց եւ դարձեալ համբուրեց: Հաստատեցի որ Լինտան ալ Սիլվային չափ կը սիրէր զիս, բայց չէր ուզեր որ մեր բոյնը խորտակուի:

Երկու հաւասար եւ անբիծ սէր ինծի հանդէպ՝ բախտաւորութիւն… չկրցայ սահմանել։

Լինտան վերջնականապէս Փարիզ կ’երթար իր հեռաւոր մէկ ազգականին քով:

Առաւօտ էր. համբոյրը վերջ գտաւ, արցունքը դադրեցաւ: Լինտան կ’աճապարէր օդակայան հասնելու: Ընկերացայ մինչեւ օդակայան, բաժանման պահուն արցունքս չկրցայ զսպել եւ լացի, սիրահարուածի պէս շրթներս միացնելով շրթներուն. Լինտան զուսպ էր, չէր լար, ինչո՞ւ՝ չեմ գիտեր․մեկնեցաւ առանց բան մը խօսելու:

Սառած եւ արցունքոտ աչքերով դիտեցի բարձրացող օդանաւը, որ կը բաժնէր ինձմէ իմ պաշտելի Լինտաս։ Օդանաւը անյայտացաւ եւ ես դանդաղ քայլերով վերադարձայ տուն:

Այդ օրէն ետք Լինտային հանդէպ ունեցած համակրանքս վերածուեցաւ իսկական սիրոյ․ մինչեւ այսօր չեմ մոռնար օդակայանի մէջ ապրած զգացումս:

Լինտան պատճառ եղաւ որ դարձեալ կործանի մեր ջերմ եւ ուրախ բոյնը: Պատրուակով մը դարձեալ կռուեցայ Սիլվային հետ եւ տունէն փախայ Դեկտեմբեր 31ին, փնտռելու Լինտան, բայց ի զուր, ան Փարիզ էր, իսկ ես հազար մղոն հեռու իրմէ:

Բարեկամներէս խարդախութեամբ դրամ փոխ առի, վիզա մը ճարելով Փարիզ հասայ գտնելու համար իմ այնքան սիրած Լինտաս:

Ամիսներ ի զուր փնտռեցի Լինտան: Յուսալքուած ու ճարահատ, գրպանի դրամներս ալ հատած, փողոցները մնացի եւ հաւատարիմ շուներն իսկ ինծի կարեւորութիւն չտուին։ Գժտուեցայ Սիլվային հետ, վերամիանալու Լինտային։ Այդ ալ կորսնցուցի, մնացի մինակ օտար ափերուն, Սիլվայիս կարօտով:

Հեզասահ տարիներ անցան կեանքէս։ Երբ գիշեր մը կը դեգերէի Փարիզի լուսաւոր փողոցներէն մէկուն մէջ, յանկարծ նշմարեցի Սիլվան, Սամսոնիս ձեռքէն բռնած հեւիհեւ կը յառաջանար իմ հակառակ ուղղութեամբ: Հետեւեցայ անոնց իմ մաշած ոտքերով, յաջողեցայ բռնել Սիլվային ուսերէն, ուզեցի կուրծքիս սեղմել, բայց ապտակի մը շառաչը ցնցեց երեսս։ Սիլվան չէր։ Յուսահատ շարունակեցի ճամբաս, ցաւոտ այտերով:

Սիլվային կարօտը մէջս սկսաւ զարգանալ, գիշերները խղճի խայթէս չէի կրնար քնանալ, անվերջ Սիլվային եւ Սամսոնին նկարները կը գծուէին աչքերուս առջեւ:

Գիշեր մը մեթրոյի մէկ անկիւնը նստած կը փորձէի նամակ գրել Սիլվային․չյաջողեցայ, ձեռքերս սկսան դողալ եւ դաւաճանել ինծի:

Վատ առողջութեամբ փորձեցի որեւէ գործ աշխատիլ, դրամ ապահովելու, վերադառնալու համար Սիլվայիս: Չյաջողեցայ, առողջութիւնս աւելի վատացաւ եւ ես անկարող էի նոյնիսկ ոտքի կենալու:

Կառավարական հիւանդատար մը փողոցէն հաւաքեց զիս եւ տարաւ հիւանդանոց: Վեց ամիս խնամեցին զիս, հիւանդապահուհիները ալ ձանձրացած էին Սիլվային անունը լսելէ, անվերջ Սիլվային մասին կը պատմէի անոնց:

Օր մըն ալ հիւանդապահուհիի մը առաջարկեցի, որ ինծի օգնէ նամակ գրելու Սիլվային։ Ընդառաջեց խնդրանքիս: Երկու ամիս ետք ստացայ պատասխանը․գրողը Սիլվան չէր, այլ մեր տանտէրը:

Կարդացի նամակը դողացող շրթներով եւ հոն իմացայ Սիլվային մահը, իսկ Սամսոնը դրացիներու օգնութեամբ Կիպրոս մեկնած էր գիշերօթիկ:

Ես այդ օրէն ասդին խղճահար կը տառապիմ, մարդոց այլեւս չեմ կրնար պատմել անցեալիս մասին, առանձին կը խօսիմ, ձեզի կը խօսիմ (նկարները ցոյց տալով), որ միայն ես լսեմ, ես տանջուիմ, մարդիկ իրաւունք չունին լսելու, այդ իմ գաղտնիքն է, դուք չէք գիտակցիր իմ  հրէշային գործերուս մեծութեան․․․ես այսօր ինչո՞ւ խոստովանանք եղայ, ինչո՞ւ:

(Գէշ մարդը կը սկսի լալ, հեծկլտալ, գինիի շիշը Լինտային նկարին ուղղութեամբ կը շպրտէ, մոմակալը կը տապալէ, պուպրիկը կը գրկէ եւ կուրծքին կը սեղմէ, մոմակալը կը շտկէ, վրայի մոմը կը վառէ, իսկ խրտուիլակին կամաց-կամաց կը մօտենայ եւ ուժգին կ’ապտակէ, տոպրակով աղբը կը թափէ, աստիճան կը բարձրանայ մեծ դժուարութեամբ, վրայի աթոռը ջարդ ու փշուր կ’ընէ, փուչիկը կը պայթեցնէ եւ ուժգին կը պոռայ, յետոյ կօշիկները տոպրակի մը մէջ կը լեցնէ ու կը կախէ կախաղանէն, տօնածառը կ’այրէ… երաժշտութիւնը երթալով կը զօրանայ):

Ձայն մը. – Սիրելինե՛ր, դուք այս թատերակին մէջ հանդիպեցաք զոհերու. գլխաւոր զոհը անբախտ Սիլվան էր, ապա՝ հոգածութենէ զրկուած Սամսոնը ու վերջապէս այն մարդը, որ գէշ էր:

Անասնական սեռային սէրն անպայման հոս պիտի առաջնորդէ:

Մնաք բարով ըսաւ Սիլվան, մնաք բարով անարդարութեան, մնաք բարով իր սիրելի զաւկին՝ Սամսոնին. եւ «գլխագիր» մեծ մնաք բարով մը իր այնքան սիրած ու համբերած մարդուն, որ գէշ էր:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s