ՄԱՐՏԱՀՐԱՒԷՐ

բեռնակիր

ԽԱԼԻԼ ՔԸՆՏԻԼ

Շուկային դիմացի մայթին վրայ երկնցած էր ան, կէսօրուան մրափին մէջ ընկողմանած, կօշիկները դրած աջ քունքին տակ. երկայնահասակ, նիհար ալեւորը կը շնչէր փոշիին մնացորդը, որ փակած եւ չորցած էր իր ռունգերուն դիմաց եղող կօշիկին կրունկին: Եւ շուքին սահմանները սկսան տկարանալ, երբ արեւուն ճառագայթները անցան ամպի մը ետեւէն, որ կը թուէր պատահական ըլլալ երկինքին մէջ: Բայց շուկային բարձր եւ ցած ձայները մղեցին զինք որ պարանը քաշէր, որ կը գործածէր բեռներ կրելու, եւ ոտքի կանգնէր: Մտաւ շուկային դարպասէն եւ չգիտցաւ թէ ինչո՞ւ  յիշեց առաջին անգամ իր շուկայ մտնելը: Թերեւս այն փափաքն էր, որ տարիքի յառաջացումին հետ մարդս կը քաշէ դէպի անցեալը, մանկութիւնը, երազը, երիտասարդութիւնը եւ անկէ անդին չգնաց ան… տեսաւ ինքզինք երիտասարդ, զօրաւոր, կենսայորդ, խորունկ շունչ մը քաշեց եւ շունչը պահեց կուրծքին մէջ, երբ անցորդներու շարժումը շուկային մէջ սկսաւ զինք հրապուրել: Իր ներսիդիին խորը տակաւին կար ուժ մը, որ անորոշ էր իրեն համար: Բայց կը զգար զայն ամէն արեւոտ լուսաբացի, երբ դէպի շուկայ կ’ուղղուէր: Ոյժ մը, որ ո՛չ տարիքին, ո՛չ ալ ժամանակի վերիվայրումներուն կ’ենթարկուի:

Բայց այս անիծեալ թուլութիւնը… պետական բժիշկը իրեն ըսաւ ուսեալի մը առոգանութեամբ, որ խօսքը կ’ուղղէ անուսի մը. «Պէտք է հանգիստ ընես, Նոման»:

Այն ժամանակ գլուխը շարժեց համաձայնելով բժիշկին հետ, զգուշանալով իր վիճակը բացատրելէ, որովհետեւ գիտէր թէ ողորմութիւն եւ օգնութիւն խնդրելն անօգուտ էր ժամանակի մը մէջ, երբ մարդիկ դարձած են հրէշներ, եւ ան պիտի շարունակէ շուկայ գալ եւ պիտի աշխատի մինչեւ որ իյնայ եւ քնանայ իր յաւիտենական քունը, իսկ իր պառաւը… ամէն տուն իր պահապան տէրն ունի: Միայն կը ցանկար չտեսնել զայն անօթի կամ անարգուած: Միշտ կը ցանկար չհիւանդանալ մահէն առաջ: Մահը գար զօրաւոր եւ անակնկալ ապտակի մը նման:

Շարժեց գլուխը օդին մէջ ջանալով վանել այս միտքերը. գլուխը դանդաղօրէն դարձուց շուկային մէջ բեռ մը փնտռելով, ուրախացաւ, հոն խանութին մէջտեղը կայնած էր մարդ մը կշիռքի մը վրայ դրուած երեք մեծ պարկերու քով, դիտեց պարկերուն տիրոջ աչքերը, որոնք կը դառնային իրենց կապիճներուն մէջ փնտռելով այն բեռնակիրը, որ պիտի կարենար շալկել երեք պարկերը միասին, որպէսզի չվճարէր երկու բեռնակիրի վարձք: Անոր նայուածքը ինկաւ Նոմանին վրայ, բայց գլուխը դարձուց անտեսելով զայն: Նոման զգաց մարտահրաւէրի խայթն ու ցաւը: Կը վախնար որ յանկարծ յայտնուէր այդ անիծեալ Աշուրը, մտածեց, ան չէր կրնար գալ հիմա, ամբողջ շուկային մէջ ան միակն էր, որ կրնար շալկել այս բոլոր պարկերը միասին, պէտք է օգտուիմ այս առիթէն… քիչ առաջ կին մը զայն առջեւը քշեց տարաւ: Անկասկած լաւ ընտրութիւն ըրած էր… Աստուած իմ: Ինչպէս երեւցաւ ան կնոջ իր հասակով եւ լայնքով. աչքերը եւ պինդ ու կլոր ծիծերը կուրծքին վրայ եւ վիզին վրայի դուրս ցցուած երակները, եւ այդ այրած կարմրութիւնը, որ շուկային զօրաւոր արեւը դրոշմած էր դէմքին վրայ: «Սատանան տանի երկուքն ալ, այս ապրանքը միայն ես պիտի շալկեմ, այո, պէտք է խորունկ շունչով մը լեցնեմ կուրծքս, եւ մեծ ու ինքնավստահ քայլերով մօտենամ մարդուն, մնացեալ բոլոր բեռնակիրները փոքր պատանիներ ու ծոյլ մարդիկ են»:

Երկու քայլ առաւ եւ կեցաւ: Ներսէն ձայն մը լսեց.

– Դուն ստախօս ես, Նոման, չես կրնար այդ երեք պարկերը միասին շալկել: Ասիկա կարելի էր, երբ դեռ երիտասարդ էիր, երբոր շուկային նեղ եւ դարձդարձիկ փողոցները լեցուած էին քու կանչովդ ու երգովդ՝ երբ դուն ալիւրի պարկերով լեցուած մեծ բեռնակառքեր կը պարպէիր: Իսկ հիմա, տարիքը իր տուրքը ունի: Կռնակիդ այս կորութիւնը եւ այս կնճռոտած ու թուլցած մորթդ, գանկիդ փոսին մէջ ինկած աչքերդ… եւ այս տխրութիւնը, որ քեզ կը հալածէ նոյնիսկ քունիդ մէջ:

Այս առաւօտ, երբ ծոյլ աչքերով կ’ողջունէր այն ճերմկութիւնը, որ լուսաբացին գոյնը փակցուցած էր պատուհանին վրայ, ոյժերը դաւաճանեցին իրեն, երբ ջանաց տեղէն ելլել եւ կայնիլ ըստ իր սովորութեան: Վերմակին տակ պառկած մնաց հայեացքը սեւեռած կիսամութին, որ սկսած էր անհետանալ սենեակին հնամաշ կահոյքին մէջ: Դարձաւ պառաւին կողմը, ուզեց պոռալ անոր երեսին. «Ինչո՞ւ համար ծնունդ չտուիր տղու մը, որ այս տարիքիս բեռը թեթեւցնէր»:

Բայց կնոջ բեկբեկուն ձայնը, որ Աստուծոյ մէկութիւնը կը փառաբանէր, ստիպեց իրեն որ Աստուծոյ ներողամտութիւնը հայցէր: Եւ երբ իր սովորութեան համաձայն վերմակը վերցուց զայն արթնցնելու համար, քիթը լեցուեցաւ վերմակին տակ հաւաքուած գաղջ ու ծերացած հոտով, լսեց անոր քնաթաթախ ձայնը.

– Կանուխ վերադարձիր, մարդ, պէտք է բաւականանաս միայն հացի պատառով:

Վերջին նախադասութիւնը՝ «հացի պատառ»ը մղեց զինք որ բոլորովին արթննայ եւ ոտքի կանգնի։

«Որքան երազներ մեծցան ու մեծցան, ապա պզտիկցան ու պզիտկցան մինչեւ որ անհետացան, Նոման»: Ուզեց ետեւ նետուած կեանքին շրջապտոյտը մտաբերել, բայց զգուշացաւ: Տունէն ելած ատեն տակաւին կը զգուշանար այդ փորձէն:

Եւ ահա հիմա ան շուկային մէջտեղն է, կը փորձէ մօտենալ պարկերուն քով կեցող մարդուն․ յառաջացաւ դէպի մարդը: Խանութին տէրը խնդաց եւ աչքերը կկոցեց, ապա ըսաւ ծաղրանքով. «Չես կրնար այս բոլորը շալկել, Նոման, Աստուած ողորմի հին օրերը»: Շուտով պատասխանեց. «Կրնա՛մ»:

Դեղին ժպիտ մը յայտնուեցաւ պարկերուն տիրոջը երեսին, եւ տեսակ մը անիմաստ յաղթութիւն երեւցաւ անոր դիմագծերուն վրայ: Գրաւին մէկ կողմը ըլլար կարծես:

Այդ պահուն Նոման շփոթած կանգնած էր իր արհեստին առջեւ, որով անցուցած էր իր կեանքին տարիները, առաջին անգամ էր որ այսպէս կը կանգնէր՝ խամրած ու կորաքամակ եւ իր անձին հանդէպ գութի զգացումով մը լեցուած էր իր ամբողջ էութիւնը:

Կը վախնար ընկճուելէ: Բայց իր կեցուածքը պարկերուն քով, իր դիմագծերուն շինծու տոկունութիւնը, մարտահրաւէրին երեւիլը աչքերուն մէջ, այդ բոլորը մղեցին զինք շարունակելու գրաւը: Սակայն խանութպանը զինք մեղմօրէն մէկդի քաշեց եւ ըսաւ․

– Չես կրնար, Նոման, միակ անձը որ կրնայ շալկել պարկերը՝ Աշուրն է:

Եւ հոս Նոման բարկացաւ ու ցանկացաւ որ ծնած չըլլար: Ձախ ձեռքը դողաց եւ վերի շրթունքը ցնցուեցաւ ակնյայտ ջղայնութեամբ մը: Ուզեց շալկել պարկերը եւ ցիրուցան ընել շուկային սալայատակին վրայ ու կոխկռտել զանոնք եւ հայհոյել բոլոր վաճառականներուն ու վազել… վազել ու նետել գլուխը կնոջ կուրծքին վրայ լալով: Բայց այդ բանը չպատահեցաւ, այլ խանութպանը յառաջացաւ ու սկսաւ կանչել ձայնը երկարելով շուկային մէջ.

– Աշո՜ւր, Աշո՜ւր:

Պատանիներէն մէկը մօտեցաւ խանութպանին եւ ըսաւ բարձր ձայնով.

– Մի քանի վայրկեանէն կու գայ Աշուր, մօտիկ տեղ մը բեռներ տանելու գնաց:

Նոմանի բազուկները խստօրէն պնդացան, ոտքերը գետնին վրայ ամրացան եւ դիմագծերը պրկուեցան: Այդ բանը նկատեցին շուկային մէջ գտնուող կարգ մը բեռնակիրներ եւ սկսան մօտենալ խանութին, մօտեցան նաեւ կարգ մը հետաքրքիրներ, եւ Նոման զգաց մարտահրաւէրին խորութիւնը եւ որոշեց չընկրկիլ, ինչ որ ալ ըլլար գինը:

Աշուր երեւցաւ շուկային դարպասին մօտ, Նոման տեսաւ զայն՝ երկայնահասակ երիտասարդ մը, զօրաւոր մկաններով, պարող աչքերով եւ արագ քայլերով: Ուրախութեամբ վազեց խանութին ուղղութեամբ եւ մօտեցաւ պարկերուն, յետոյ վիրաւորական ծաղրանքով մը ըսաւ.

– Հա… շալկէ, Նոման, եթէ կրնաս:

Նոման շունչ մը քաշեց եւ խիստ նայեցաւ Աշուրի աչքերուն մէջ, բայց պարկերուն տէրը միջամտեց խօսքը ուղղելով Աշուրի.

– Օ՛ն…

Աշուր շուտով հասկցաւ որ կացութիւնը գրաւէ զուրկ չէ:

Տարօրինակ լռութիւն մը իջաւ հոն եւ թուեցաւ որ հոն հաւաքուողներուն շունչը գրաւէն բռնուած էր: Աշուր հանեց պարանը եւ անով կապեց պարկերը եւ յետոյ կռնակը փակցուց անոր, քաշեց պարանը եւ փորձեց կայնիլ… բեռը շատ ծանր էր, պարկերը քիչ մը բարձրացան, Աշուր շունչ քաշեց, ուզեց ծռել մարմինը բայց յանկարծ թուլցաւ… եւ պոռաց ձայնով մը, որ Նոման առաջին անգամ ըլլալով կը լսէր. «Չեմ կրնար»:

Նոման յառաջացաւ եւ հանդարտ հեգնանքով մը հրեց Աշուրը եւ դարձաւ խօսելով պարկերուն տիրոջ հետ.

– Որքա՞ն կը վճարես:

– Տասը դահեկան, պայմանաւ որ ինքնաշարժին մէջ դնես:

– Լա՛ւ,- ըսաւ Նոման եւ կռնակը դարձուց ապրանքին․ պարկերը ոյժով կապեց եւ վարպետութեամբ պարանը բոլորակաձեւ դրաւ գլխուն փաթթուած կտաւին շուրջ, եւ կայնեցաւ նայուածքը սեւեռելով Աշուրին եւ հոն գտնուողներու դէմքերուն: Գլուխը քիչ մը քաշեց չափելու համար ծանրութիւնը, ոյժով քաշեց, որպէսզի ծանրութեան հետ հաւասարի: Զօրաւոր ձեռքերով բռնեց պարանը, եւ կայնեցաւ, սրունքները դողացին քիչ մը, բայց որեւէ քայլ չառաւ, կ’ուզէր մարմինը ամրացնել գետնին վրայ եւ չէզոքացնել այդ դողը, սրունքները գամերու նման հաստատուեցան խոնաւ գետնին վրայ եւ նետեց առաջին քայլը, ապա երկրորդը ապա երրորդը: Եւ ուրախութեամբ քալեց, բեռնակիրներն ալ՝ ետեւէն, պարկերը հանդարտօրէն դրաւ ինքնաշարժին ետեւի սնտուկին մէջ:

Պարանը քաշեց եւ դրաւ ուսերուն վրայ, գլխապտոյտ մը զգաց, դողացող ձեռքը երկարեց գանձելու համար տասը դահեկանը ոյժով: Դանդաղ քայլերով ուղղուեցաւ պատի մը, խորունկ շունչ մը առաւ:

Եւ յանկարծ կռնակը դարձուց շուկային ու տկար քայլերով քալեց դէպի տուն… ջանալով զսպել լալու զօրաւոր փափաք մը:

 

Արաբերէնէ թարգմանութիւն
Մարի Սամանլեան Փօլատեան

 

 

Խալիլ Քընտիլ

Բուն անունով Խալիլ Մուհամէտ Ալ Իսսա, ծնած է 8 Հոկտեմբեր 1951ին, Իրպիտ, Յորդանան: Արձակագիր եւ լրագրող, աշխատակցած է արաբական զանազան թերթերու, եղած է Արաբական Միացեալ Էմիրէութեանց Գրողներու Միութեան ընդհանուր քարտուղարը, «Ալ խալիժ» թերթի մշակութային կցորդը (1980–1990), աշխատակցած է «Ալ արաբ ալ եոմ» թերթին, Յորդանան (1996-1997), նաեւ «Ալ խալիժ» թերթին, Յորդանանէն (1997-2004), գլխաւորած է «Ալ տուսթուր» օրաթերթի մշակութային բաժինը (2004-2008) եւ 2009էն սկսեալ ամէնօրեայ գրութիւններով ունի իր յատուկ անկիւնը նոյն թերթին մէջ: Ան անդամ է Յորդանանի Գրողներու եւ Լրագրողներու Միութիւններուն եւ երկու անգամ եղած է Գրողներու Միութեան վարչութեան անդամ: Ունի պատմուածքներու վեց հատոր եւ գրական տարբեր գործեր:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s