ԱՄՕ, ԱՄԱՍ, ԱՄԱԹ…

ato

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Երբ համալսարան սկսայ որպէս Դասական Գրականութեան ուսանողուհի, ուսուցիչս էր Սինա Գապաաղաչլըն, Թրքական Գրականութեան նշանաւոր գրագէտը՝ Հալիքարնաս Ձկնորսին (Ճեւատ Շաքիր Գապաաղաչ) տղան: Առաջին օրը, ուսուցիչը ներս մտաւ դասարանէն, առանց բացատրութիւն մը տալու կամ մեզի՝ նորեկներուս հետ ծանօթանալու, սկսաւ «ամօ, ամաս, ամաթ, ամամուս, ամաթիս, ամանթ» խոնարհումին: Բան մը չէինք հասկցած ու ամէն մարդ իրարու երես կը նայէր: Եւ դառնալով մեզի ըսաւ.«Ամարէ սիրել բայն է, Ա. լծորդութիւնը այսպէս կը խոնարհուի» ու գրատախտակին վրայ խոշոր լատիներէն տառերով գրեց. AMARE.

Դասարանին մէջ կային տարբեր մշակոյթներէ ընկերներ, որոնց հետ հետագային շատ լաւ բարեկամութիւն հաստատեցինք: Երկու հայ քրիստոնեայ՝ ես եւ ընկերուհիս՝ Լետան էինք: Գաթիան յոյն էր: Ահմէտը՝ լազ: Թանէրը եւ երկու երկուորեակ աղջիկներն ալ հրեայ էին: Դեռ կային զանազան մարդիկ, որոնց հետ ուսում ստանալու համար չորս տարի պիտի անցընէի: Ինծի համար հարց մը չկար «սիրելու» մասին, որովհետեւ ծանօթ էի քրիստոնէական գաղափարներուն, հաւատքին եւ Տիրոջ պատգամին «սիրոյ» մասին: Սակայն չէի կրնար միեւնոյն բանը ըսել այն անձերուն մասին, որոնք զանազան հարցումներ հարցնելով ազգութեանս եւ քրիստոնէութեան մասին, կամ կ’ուզէին նոր բաներ սորվիլ եւ կամ տարօրինակ հարցումներով զգացնել տարբերութիւն՝ իմ եւ իրենց միջեւ: Չվրդովեցայ: Ապագային ուսուցչագործելու որոշում առած ըլլալուս՝ համբերութեամբ բացատրել, հասկցնել ջանացի ընկերներուս, թէ կ’ապրէինք միեւնոյն հողերուն վրայ եւ բազում սովորութիւններ, աւանդութիւններ ալ փոխանակած էինք: Չէի եկած ուրիշ տեղէ մը, քաղաքացին էի այս հողերուն, ինչպէս նաեւ՝ ծնողքս եւ անոնց ծնողներն ալ: Հայ էի, կը խօսէի հայերէն եւ որպէս քրիստոնեայ կը հետեւէի եկեղեցիին: Ուսուցիչիս՝ Սինա Պէյին ականջին ալ հասած ըլլալու էին կարգ մը խօսակցութիւններ այս մասին, որ օր մը թելադրեց, թէ ինքզինքս չյոգնեցնէի եւ նկատի չառնէի կարգ մը բաներ. ան կը հասկնար վիճակս,  քանի որ ինքն ալ բազում մշակոյթներու զաւակ էր: Ան ամբողջ տարին մեզի հետ դաս ըրաւ սիրելու եւ պատերազմելու մասին: Լատինները մէկ կողմէն կը սիրէին ու կը սիրահարուէին իրենց գրականութեան մէջ, բացօթեայ վայրերու մէջ, միւս կողմէ ալ քարուքանդ կ’ընէին իրենց անցած երկիրները, ապա դարձեալ կը կերտէին քաղաքներ:

Սիրոյ եւ ատելութեան մասին նախադասութիւններ թարգմանելով, հատուածներու գաղափարները իւրացնելով կը ծանօթանայինք հռոմէական, յունական գրականութեանց:

Անցան չորս տարիներ: Երբ մեզ՝ համալսարանաւարտներուս համար պիտի սկսէր կեանքի պայքարը, սկսաւ Ծոցի պատերազմը Իրաքի եւ Ամերիկայի միջեւ: Տակն ու վրայ եղան ծրագիրներ: Ապա Իսրայէլ ռմբակոծեց Պէյրութը: Արդէն Իրան-Իրաքի երկարատեւ պատերազմը բնական հնչել սկսած էր: Մինչդեռ ուսուցիչը մինչեւ վերջը, շատ սիրալիր հասկցնել ջանացած էր այն զգացումը, թէ սիրելը պաշտել էր. ինչպէս ինք պաշտած էր իր աշակերտուհին, առնելով զայն կնութեան: Յաճախ մեզի ալ պատմած էր այդ սիրահարութեան մասին:

Սա պատերազմ ըսուածը կը ջնջէր բոլորին երազները, բոյները եւ ապագան: Այն օրերէն այսօր, ընդհանուր պատկերը փոփոխութիւն մը չէ կրած: Հալէպը, Տիգրանակերտը, Անթէպը ռմբակոծուեցան եւ դեռ կը շարունակուին պատերազմները: Նաեւ աշխարհի զանազան երկիրներուն մէջ ռումբեր պայթեցան ինչպէս՝ Թուրքիոյ, Ֆրանսայի, Պելճիքայի մէջ: Ամերիկան երբ Վիեթնամի հետ պատերազմիլ սկսաւ, յայտնաբերուեցան Ծաղիկ Տղաքը՝ Հիբբիները: Անոնք սիրաբանեցան բացօթեայ վայրերու մէջ, նման լատիններուն, սորվեցնելու համար մարդոց, թէ ոչ թէ պատերազմիլ, այլ սիրաբանիլ պէտք էր:

Կեսարը եւ Կղէոպատրան սիրահարուեցան, սակայն սէրը մնայուն չէր: Թագաւորներ ու թագուհիներ իրենց գահը զոհեցին սիրոյն համար: Սիրել եւ պատերազմիլ. ըլլալ-չըլլալու հարց է այս կարծեմ մարդկութեան եւ կամ բնութեան հաւասարակշիռ ներդաշնակութեան գոյատեւումին համար:

Նախ կերտել, ապա քանդել կամ քանդել ու յետոյ կերտել:

Այսպէս շրջանաւարտ եղայ համալսարանէն, միայն կերտելու վրայ հիմնուած գաղափարներով: Սակայն դժբախտաբար աշխարհի պատերազմներուն վկայ ըլլալով կը պայքարինք կեանքի տաղտուկով:

Ուսուցիչս՝ Սինա Գապաաղաչլըն ալ կերտել ջանաց երիտասարդներուն հոգւոյն մէջ «սիրոյ» զգացումը. amo, amas, amat…:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s