ՍՐԲԱԶԱՆ ՈՒՂԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ Ա․ մաս

Ani

Յ․ ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

1976ի ամրան խիստ տաք օր մը, ննջարանիս բաց պատուհանին տակ մահճակալիս վրայ երկնցած կը կարդամ Յովհաննէս Թումանեանի «Հայկական Հեքիաթներ»ը․ մէյ մըն ալ նկատեցի որ մայրս շատ զգոյշ, չխանգարելու միտումով, սենեակս մտաւ ու ցած ձայնով ըսաւ.

– Տղաս, անծանօթ վարդապետ մը ու Վահրամը հիւրասենեակը նստած քեզի կը սպասեն, շուտ վրադ փոխէ, մազերդ սանտրէ եւ այդպէս ներկայացիր:

«Բարեկենդան»ը կիսատ ձգելս, գիշերազգեստս հանելս ու մաքուր հագուստներով վրաս կոկկելս, մազերս սանտրելս, կօշիկս առանց գուլպայի հագնիլս ու հիւրասենեակ մտնելս մէկ եղաւ:

Կը համբուրեմ ինծի անծանօթ վարդապետին աջը, անշուշտ առանց մոռնալու «Աստուած օգնական, հայր սուրբ»ը, եւ պատասխան ստանալով «Աստուած պահապան»ը, կը մօտենամ ընկերոջս՝ Վահրամին, կը բարեւեմ ու կը նստիմ քովը՝ վարդապետին ճիշդ դիմացը:

Մեր հիւրասենեակը պզտիկ եւ աղքատ ըլլալուն պատճառով խեղճ մայրս տախտակէ ցած աթոռակի մը վրայ, խոհանոցին դրան քով նստած մեզի հետ մտիկ կ’ընէր վարդապետին, երբ կրտսեր եղբօրս՝ Թորոսին աղմկալից եւ քրտնած ներս մուտքը ընդհատեց կղերին խօսքը: Մօրս անձայն դիմագծային փարօլան հապճեպ կասեցուց եղբօրս շարժումները ու առաջնորդեց զինք խոհանոցին սեմին ոտքի կանգնելու, իսկ դէմքէն հոսած քրտինքը անխնայ սկսաւ թրջել խոհանոցին սեմին նոր սրբուած գետինը: Վարդապետը խօսքը աւարտեց ու ոտքի բարձրացաւ:

Մեր տան առաստաղը ցած ըլլալուն համար վարդապետին պատկառելի հասակը աւելի վեհութիւն կու տար ինծի:

– Մտածեցէք: Երբ որ որոշում առնէք, Վահրամին հետ մինչեւ յաջորդ շաբաթ լուր տուէք,- ըսաւ, պաղ օշարակին համար շնորհակալութիւն յայտնեց ու կիրթ ձեւով, ժպիտը դէմքին, տունէն դուրս ելաւ:

Երեկոյեան հօրս ժամանումը եւ մօրս հետ ժողովի նստիլն ու որոշում տալը ճակատագրական պիտի ըլլային ինծի համար. արդեօք պիտի համաձայնէի՞ն, աւելի ճիշդը պիտի կրնայի՞ն բաժնուիլ իրենց անդրանիկ զաւակէն: Թէեւ ծնողքս ուսեալ մարդիկ չէին, բայց առողջ տրամաբանութեամբ օժտուած էին:

– Թող երթայ, թերեւս մեծ մարդ դառնայ, միտքը կը լուսաւորուի, ուսում կը ստանայ եւ ամբողջ կեանք մը ոտքի կը մնայ,- ըսաւ հայրս լուրջ եւ յուսալից դէմքով:

– Թող երթայ, թերեւս մեծ մարդ դառնայ,- կրկնեց մայրս ու թրջուած աչքերով մօտեցաւ ու սեղմեց զիս իր տաքուկ կրծքին:

Մօրս աչքերուն ծովը ողողուեցաւ, տարածուեցաւ ու հասաւ հօրս աչքերուն. այդ ողողումին մէջ կարծես խեղդուելու վտանգին մէջն էի:

– Չեմ երթար, սրբեցէք ձեր արցունքները,- ըսի, արցունքոտ աչքերով ննջարան վազեցի ու անկողին մտայ:

Չեմ երթար, այս զգայուն  արարածները չեմ ձգեր որ տառապին, ասոնք կարօտնէն շուտ կը ծերանան ու շուտ ալ կրնան մեռնիլ, խորհեցայ։

Չեմ երթար, եղբայրս առանձին չեմ ձգեր․ այսպէս մտածեցի մինչեւ ուշ գիշեր ու վերջնականապէս որոշեցի մնալ ծնողքիս ու եղբօրս հետ:

Գիշերային մթութիւնն ու եղբօրս խռկոցը ինծի անդրադարձ տուին եւ յուշեցին թէ պէտք է քնանայի, իսկ հեռուէն լսուող ռումբերուն ձայները մտքիս մէջ արմատապէս հաստատեցին որոշումս ու վախը սրտիս մէջ վազեցի ժամանակաւոր մահուան, ես զիս պատսպարելով կամաց-կամաց մօտեցող ռումբերուն ձայներէն:

Առաւօտուն ամէն որոշում կտրականապէս փոխուած էր: Ես զիս համոզած էի երթալ Հայաստան ու Ս.Էջմիածնի Կոմիտասի յաճախած Գէորգեան ճեմարանը ուսանող դառնալ, ի՛նչ մեծ հրճուանք, ի՛նչ մեծ պատիւ, ի՛նչ մեծ առիթ, որ քիչերուն կը վիճակուի:

1976ի աշնան սկիզբը, Չորեքշաբթի օր մը ինքնաշարժի ճչակն աւետեց մեկնումի պահը:

Յաղթանդամ հայրս իր ծանրութեան չափ պայուսակս շալկած, իսկ մայրս ալ փոքր պայուսակ մը թեւին տակ առած, մեր տան սեմէն դուրս ելանք, փոքր եղբայրս գրկիս մէջ համբուրելով մօտեցայ զիս ընտանիքէս բաժնող սեւ ինքնաշարժին։  Համբոյր, գրկախառն համբոյրներ, զսպուած անարցունք համբոյրներ,  մաղթանքներ… մաղթանքներ…:

Վարիչին անհանդուրժող եւ անհամբեր դիմագիծը զիս նետեց ետեւի աջ դրան կողմի ինծի յատկացուած նստարանին վրայ:

Մօրս երթաս բարովի դողացող ձեռքերուն մատներուն արանքներէն տեսայ արցունքոտ աչքերը, հօրս զուսպ դիմագիծին տխրութիւնը եւ եղբօրս անմեղ, շփոթահար վիճակը․ բոլորը դրոշմուեցան աչքերուս մէջ ու ես մինչեւ Հալէպ արցունքով ճամբորդեցի, վտանգաւոր անցարգելները ճեղքելով:

Լիբանանեան պատերազմը սառեցուցած էր միշտ եռուզեռի մէջ եղող տաք օդանաւակայանը, ու մենք ստիպուած Սուրիոյ ճամբով պիտի ճամբորդէինք դէպի Հայաստան:

Հինգ նորահաս պատանիներ էինք՝ Վահրամը, Թորոսը, Պետրոսը, Անդրանիկն ու ես. հինգ խելօք պատանիներ, հայր սուրբին առաջնորդութեամբ կողմնորոշուող, համեստ ընտանիքներէ, համեստ թաղերէ, սիրուած, հնազանդ, քաղաքավար ու կիրթ պատանիներ. որբ պատանիի մը լրջութիւնը գծուած ըլլար կարծես մեր տխրաթախիծ դէմքերուն վրայ, որուն պատճառը մեր բաժանումն էր մեր ծնողներէն, մեր քոյրերէն, մեր եղբայրներէն, մէկ խօսքով՝ մեր աշխարհէն:

Հրաժեշտ տալէ առաջ Հալէպ քաղաքին, ուր մնացինք երկու շաբաթ, մեր խորին շնորհակալութիւնը յայտնեցինք մեզի իրենց սրտերն ու դռները բացած ընտանիքներուն, մեր երկրորդ ծնողներուն: Հայր սուրբին եզրափակիչ շնորհակալութիւնը ազդանշան եղաւ մեզի ու բեռնաւորուելով ճամբայ ելանք դէպի կայարան: Շոգեկառքը կը սպասէր, որպէսզի բաժնէր մեզ այս միջավայրէն՝ տանելու ուրիշ, անծանօթ միջավայր մը՝ Գամիշլի:

Ճամբան երկար էր ու ընդհատումներով լի, իսկ մեր անհամբերութիւնը կը փարատէր հայր սուրբին քաղցր բառերով: Ան կը նկարագրէր մեր պատմական Արեւմտահայաստանի փառքի օրերը ու մեր նախահայրերուն կրած արհաւիրքը, բաժանումը իրենց պաշտելի քաղաքներէն՝ Տիգրանակերտէն, Վանէն, Կարսէն, Արտահանէն, Սասունէն եւ հազար ու մէկ եկեղեցիներու քաղաքէն՝ Անիէն:

Երեկոյեան արեւը մայր չմտած շոգեկառքը մուտք գործեց հայաշատ Գամիշլի քաղաքը, որուն դրացնութիւնը վաղուց էր պատմական Մծբին քաղաքին հետ:

Հէտէիա հիւրանոցը մեր միօրեայ կեցութիւնը ապահովեց ու մենք օգտուելով այս պատեհ առիթէն այցելեցինք Գամիշլիի հայոց առաջնորդարանը ու եկեղեցին, իսկ հայոց վարժարանը մեր վերջին կայքն էր, որմէ ետք ճամբայ ելանք դէպի Մծբին քաղաքը:

Մծբինէն ուղղուեցանք մեր աշխարհակալին բերդաքաղաքը. մեր աչքերուն առջեւ տարածուած էր Տիգրանակերտը։ Մեր քաջարի կայսեր ոտնահետքերուն վրայ հպարտ կեցած, անյագ աչքերով բերդաքաղաքը կը դիտէինք։ Այսօր հայոց թշնամին կը վայէլէ մեր հինաւուրց մայրաքաղաքին փառք ու պատիւ ներշնչող կոթողները, հինաւուրց այս քաղաքին բուրմունքը դժբախտաբար մեր թշնամին կը շնչէ ու աշխարհը կ’ուզէ խաբել, թէ թուրք նահապետներ շինած են այս անառիկ բերդաքաղաքը: Տիգրանակերտի խճողուած գլխաւոր շուկայէն խոշոր ձմերուկ մը գնելով ճամբայ ելանք դէպի Վան:

Ձմերուկը հանրակառքին մէջ կարեւոր տարածութիւն մը գրաւած էր, հինգ հոգիով հազիւ կրնայինք տեղաշարժել այս վիթխարի ձմերուկը. նոյնիսկ անցորդներու ուշադրութենէն չվրիպեցաւ մեր զարմանահրաշ պտուղը եւ կարծեմ միայն զինուորական բանակ մը կրնար վերջ տալ անոր գոյութեան՝ իրիկուան ընթրիքէն ետք քաղցրացնելով իր լեղի լորձունքը:

Արագընթաց հանրակառքը առաւօտեան կանուխ ժամերուն հասաւ երկինքէն հայոց ցամաքամասին ձօնուած Վանայ ծով:

Տեսնելով Ախթամարը մեր էութիւնը ցնցուեցաւ, մեր աչքերը փայլատակեցին, մեր իրավիճակը այն պահուն նմանեցաւ այն մօր, որ երկար տարիներ ետք կը հանդիպի իր հարազատ որդիին ու կը փշաքաղուի, կը վերանայ, անբացատրելի ապրումներով կը վերակենդանանայ, իր տուայտանքէն կը փարատի, կեանքի կու գայ, կ’ողջննայ, կ’երիտասարդանայ:

Անմիջապէս մեր պայուսակները եւ ձմերուկը հիւրանոցի մեր վարձած սենեակին մէջ ձգելով, աճապարեցինք դէպի Ախթամար՝ մկրտուելու հայու հաւատքով: Զօրացած շարունակեցինք դէպի Առաքելոց վանք. երկիւղածութեամբ ու խիզախօրէն մուտք գործեցինք մեր պապերուն հաւատքի տունը, ուր այժմ արեւը կը թափանցէ հայ կղերէ զուրկ, որբացած կիսաքանդ խորանին վրայ ու կ’երգէ գաղտնի Շնորհալիի «Առաւօտ լուսոյ»ն եւ Կոմիտասի «Խորհուրդ Խորհին»ով կը փառաբանէ հայոց Աստուածը, առանց մոռնալու «Փառք ի բարձունս»ը:

Կարօտակէզ աչքերով դիտեցինք Նեմրութն ու Սիփանը՝ խրոխտ կանգնած, կարծես արթուն կը հսկեն մեր Առաքելոց վանքին ու հայու միւռոնով օրհնուած Վանայ ծովուն:

Մեր քայլերը առաջնորդեցինք դէպի Վանի բերդը, բարձրէն դիտեցինք Բարձրեալին կողմէ մեզի տրուած, մեր պապերուն արեամբ շաղախուած սուրբ հողերն ու լիցքաւորուած շարունակեցինք մեր ուղեւորութիւնը դէպի Կարս՝ մեր Չարենցին ծննդավայրը:

Ուղղուեցանք ոստիկանատուն՝ արտօնագիր ստանալու Անին տեսնելու համար: Անցագիրները մէկ-մէկ ներկայացուցինք:

– Բոլորիդ արտօնութիւն կայ Անին տեսնելու բացի Անդրանիկէն,- ըսաւ խոժոռ դէմքով ոստիկանապետը ու Անդրանիկին անցագիրը անքաղաքավարի շպրտեց սեղանին վրայ: Հայր սուրբը հաւաքեց անցագիրները ու բոլորս մեր Անդրանիկին համար նեղուած դուրս եկանք ոստիկանատունէն:

Այս որքան ատելութիւն հերոս Անդրանիկի ծոռներուն հանդէպ, մանաւանդ Անդրանիկ անունը կրողներուն հանդէպ:

Հերոս Անդրանիկ այժմ մարմնապէս ներկայ չէ, բայց իր անունն իսկ վախ ազդած է թուրքին, բռնագրաւուած Անին վախէն կամ զայրոյթէն կ’արգիլէ ցուցադրելու, մանաւանդ Անդրանիկներուն: Եւ հոս կար անուղղակի խոստովանութիւն մը․ Անդրանիկներէն խլուած Անիները իրենց տէրերէն պահելը յանցագործ մը միայն կրնայ ընել:

Վերադարձուցէք Անիները իրենց իսկական տէրերուն, ապա թէ ոչ կու գայ սերունդ մը պողպատեայ բռունցքներով եւ անհատնում վճռակամութեամբ կը վերատիրանայ մեր պատմական անմոռանալի Անիներուն:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

Advertisements

ԽԱՂԵՐ ԱՆՀԱՍԿՆԱԼԻ

խամաճիկ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

 Խամաճիկներ շարուած են պատին տակ
Նախ մէկ ոտքի վրայ
Ապա՝ երկու ոտքի. կը յոգնի՞ն:
Չէ, ինչո՞ւ յոգնին:
Չուանով կախուած են.
Չուանը անծանօթի մը ձեռքը, որուն
Դաստակին փաթթուած է պարանը:
Մերթ կը թուլնայ,
Մերթ կը սեղմուի ու
Խամաճիկներուն ձայնը
Կամաց-կամաց կը մարի:
Եւ անոնք թոյլ մարմնով
իրարու վրայ կը խռնուին:
Վերջ ի վերջոյ չուանը խաղցնողները
Չեմ գիտեր ո՞վ են
Ու ի՞նչ կը կոչուին։
Անյագ, անկուշտ
Քահ-քահ ծիծաղելէն կը մարին:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ԼԵԶՈՒ, Ի՞ՆՉ ԼԵԶՈՒ

learning 1

ՍԻԼՎԻ ՊԱԼԵԱՆ

Ֆրանսայի Մարսէյ քաղաքին մէջ տասնեակ մը եկեղեցիներ կան: Կիրակի օր մը գացինք Պօմօն թաղամասը, ուր կը պատարագէր Կոմիտաս վարդապետ Յովնանեանը որ ժամանակին Գերմանիա կը գտնուէր:

Արարողութենէն վերջ ժողովուրդը բակը ելաւ սպասելու վարդապետին դուրս գալուն։ Երբ ան զիս տեսաւ, կատակով հարցուց Գերմանիոյ որպիսութիւնը, ես ալ կատակով պատասխանեցի՝ «Ան ալ ձեր որպիսութիւնը կը հարցնէ»:

Անշուշտ ուրիշ ծանօթներու հետ ալ տեսնուեցայ եւ շատ ուրախացայ որ գրեթէ բոլորն ալ ներկայ էին:

Մօտերնիս կեցած էր ընտանիք մը, որ բնաւ մօտէս չհեռացաւ: Երբ դուրս ելանք եկեղեցւոյ բակէն, ինքնաշարժ չհասած մարդ մը մօտեցաւ ու գերմաներէն լեզուով խօսակցեցանք․

– Գերմանիա՞ կը բնակիք, տիկին։
– Այո. Դո՞ւք ալ։
– Այո, բայց երկու շաբաթէն պիտի վերադառնանք։
– Լաւ ժամանակ կ’անցընէ՞ք հոս։
– Շատ լաւ, մեղք որ մօտ ատենէն պիտի ձգենք աս գեղեցիկ քաղաքը։ Դո՞ւք երբ կը վերադառնաք։
– Ես ալ մօտ օրէն։
– Վերադառնալէ յետոյ կը խնդրեմ որ կապ հաստատէք հետս։
– Ինչո՞ւ։
– Կը փափաքիմ որ մեր անդամներուն հայերէնի դաս տաք: Արդեօք ձեր ժամանակը կը ներէ՞։
– Քանի՞ անդամ ունիք։
– Բաւարար: Գոհ կ’ըլլամ եթէ համաձայնիք:
– Սիրով:

Հեռաձայնի թիւեր եւ հասցէներ փոխանակեցինք եւ խօսք տուի որ անպայման կապի մէջ կը մնամ:

Այդ կապը հաստատուեցաւ եւ համաձայնեցանք որ ամէն Շաբաթ օր մէկ ու կէս ժամ դասաւանդութիւն տեղի ունենայ․ այդ ալ յիշեմ, թէ տեղը շատ մօտ չէր. շոգեկառքով ժամ մը ճամբայ, յետոյ տասնհինգ-քսան վայրկեան փոխադրամիջոցով: Բայց աչքս առի յոգնութիւնը՝ ամառ կամ ձմեռ:

Առաջին հանդիպումին նշմարեցի, թէ բոլորն ալ հայերէն ոչ կը խօսին ոչ ալ կը հասկնան: Մի քանի ամիս վերջ, երբ քիչ մը աւելի ծանօթացանք, առաջարկեցի որ ծնողներն ալ մասնակցին դասընթացքին, նախ իբր քաջալերանք մասնակցող երիտասարդութեան եւ երկրորդ՝ որպէսզի սորված տառերն ու դասերը տունը կրկնեն: Ի զուր…

Հետս հայկական պատմութիւններու եւ երգերու խտասալիկներ կը տանէի, որպէսզի գոնէ այդ ձեւով խանդավառուին:

Ինչ որ է. շարունակուեցաւ դասաւանդութիւնը, բայց նշմարեցի որ աշակերտներուն թիւը շարունակ կը պակսէր: Այսօր մէկը գնդակ պիտի խաղայ, միւսը՝ կողովագնդակ, ուրիշը հարսանիքի պիտի երթայ, յաջորդը՝ «սիրտ» չունի, եւ այլն, եւ այլն:

Ու եկաւ Նոր Տարին եւ բոլորն ալ խնդրեցին որ հանդէս մը կատարուի: Եւ այդ ձեւով վերջացան մեր հանդիպումները:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

 

Ո՞Վ Է ԽԵՆԹԸ

 

խենթը 1

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Խենթի շապիկ հագած փողոցները կը պտտի.
Ոչ ոք կը նշմարէ, թէ խելագարած է:
Օրը իր բնականին մէջ կը սահի՞
Ինքնաշարժներ ճչակներ հնչեցնելով կը սուրա՞ն.
Բացայայտ է:
Ան խենթի շապիկ հագած,
Մարդոց մէջ հանդարտ կը քալէ,
Կ’անցնի պողոտաները եւ խաչմերուկները:

Մարդիկ օրն ի բուն կը վազվզեն
Գործի կամ հաճոյքի համար,
Հապճեպով ժամադրութեան մը հասնելու:

Մարդիկ զգեստաւորուած են. կանոնաւոր
Արդուկուած կամ ոչ ներկայանալի հագուստներով
Կը տողանցեն ամենուրեք:

Ան խենթի շապիկ հագած կը քալէ:
Ոչ ոք կը նշմարէ:
Իսկ ինք կը նշմարէ բոլորը:
Ո՞վ է խենթը:

Անյայտ է:

 

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՄԵՐ ԱՌՕՐԵԱՅԷՆ (Գ․բ․)

հարսանիք

ՅԱՐՈՒԹ Գ․

Է երնէկ այն օրերուն, երբ հարսանեկան խրախճանքները կ’ըլլային ակումբի մը մէջ կամ եկեղեցւոյ սրահները: Եկեղեցիէն շիտակ սրահ՝ 0 քմ. 5 վայրկեան:

Իսկ հիմա՝ նուազագոյնը 20 քմ. 1-1:30 ժամ:

Է շատ մի գանգատիր, 200$ տուած ես, գոնէ վայելէ…

Դարձեալ կը թխմուինք ինքնաշարժին մէջ ու կը քշենք ծանօթի մը ետեւէն, որ ճաշարանին ճամբան լաւ գիտէ…

Գնա ու գնա… ապա կը սկսինք բարձրանալ դէպի գիւղ՝ ելիր ու ելիր…

Յանկարծ բարեկամնիս ինքնաշարժը ծայր կ’առնէ եւ դուն կ’ուրախանաս որ հասաք…. չէ~, ան պարզապէս կը ստուգէ որ ետե՞ւն եմ․ եւ կը շարունակէ:

Ի վերջոյ կը հասնինք «աւետեաց երկիր»ը եւ հազիւ կանգ առած, երկու երիտասարդներ կը վազեն, ինքնաշարժին բանալին կ’առնեն ձեռքէս, «բարի եկար» կ’ըսեն ու ինքնաշարժը առնելով կը մեկնին…

Այո, ասոնք վալէ բարքինկն են, որոնց ծառայութեան փոխարէն պիտի վճարես… նաեւ ինքնաշարժը վարձած ընկերութեանդ՝ ինքնաշարժին վրայ ձգած իրենց հետքերուն համար…

Կը մտնենք ճաշարան աջ ու ձախ բարեւելէ ետք ու կը հաստատուինք մեզի ցոյց տրուած տեղը եւ բնականաբար նայուածքդ առաջին անգամ կ’իյնայ սեղանին վրայ …

– Իսկապէս զարմանալի է․տասը հոգիի դրուած է երկու հոգինոց ճաշ:

Ականջիս կը փսփսայ, անշուշտ գիտցաք ո՛վ՝ բարեկամս, սատանան։

Կը նայիմ սեղանին, փոքրիկ չափով պնակներ, ինչ որ կը յիշեցնէ Մասդըր Շէֆ ծրագիրը, ուր մի քանի դատաւորներ պնակներու համին կը նային, կարծիք տալու համար: Ինչ որ է, մենք ուտելու չէ, այլ ուրախանալու եկած ենք, մէկ ամիս պատրաստուելէ, երեք ժամ քրտնելէ եւ 20 քմ.է աւելի քշելէ ետք…

Սակայն ձեզի հոս գաղտնիք մը փոխանցեմ: Եկեղեցի չմեկնած, տիկնոջս բացակայութեան, ես ու տղաս փորերնիս լաւ մը լեցուցած էինք, ուստի շատ հետաքրքրուած չէինք ճաշով:

Բաւական սպասելէ ետք պարախումբը (Զաֆֆէ), որ նորոյթ է մեր մօտ, կ’աւետէ հարս ու փեսային ժամանումը, այնպէս մը որ կը կարծես թէ սուլթան մը կը ժամանէ սուրերով եւ վահաններով…

Անոնցմէ մէկը ծունկի կու գայ եւ կը սկսի…

–  Ահա կու գայ մեր իշխանը բարձրահասակ ու առնական, նստած իր սպիտակ նժոյգին վրայ…

Ու ներս կը մտնէ փեսան… կարճահասակ ու գիրուկ, վիզը այնքան կարճ, որ դրած բաբիոնը պեխ կը կարծես, կը բարեւէ չորս կողմը այնպիսի ժպիտով մը, որ կ’ըսէ՝ «Գիտէք այս գիշեր ինչեր պիտի ընեմ»:

Անշուշտ խրախճանքը կ’ընթանայ սովորական ձեւով, կերուխում, պար, ժպիտներ ու խօսակցութիւններ, մինչեւ որ կու գայ այն հետաքրքրկան բաժինը, երբ պարի ատեն հսկայ երիտասարդ մը փեսան կ’առնէ ուսերուն վրայ ու կը սկսի ցատկռտել հա ցատկռտել : Խեղճ փեսան կ’օրօրուի աջ ու ձախ, կը բարձրանայ վեր ու կ’իջնէ վար եւ վերջապէս երիտասարդը զայն կ’իջեցնէ եւ ձեռքը ուսին դնելով ի՞նչ կ’ուզես ըսէ…

– Հայտէ նայինք, այս գիշեր երեսնիս պիտի ճերմկցնես…

Է խելացի՛, այդքան ցատկռտելէն ետք մարդուն վրայ ճերմկցնելիք բան մը ձգեցի՞ր։ Խեղճը գետինները կը փնտռէ, որ ճերմկցնելիք գործիքները ո՛ւր կորսուեցան:

Նաեւ հետաքրքրական է այն պահը, երբ գերդաստանին ամենատարեց անդամը, որ արդէն մի քանի ժամէ ի վեր սրահին մէկ անկիւնը քնացած է, պիտի ըսէ իր սրտի խօսքը: Խօսածէն բան մը չես հասկնար, բայց սրտանց կը ծափահարես…

Կէս գիշերը անցած է արդէն, կարկանդակը կը կտրուի ու կը բաժնուի եւ շնորհաւորելէ ետք կը մեկնինք տուն…

Շնորհաւոր ըլլայ, տարոսը բոլոր փափաքողներուն…

 

ՎԵՐՋ

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԱՓ ՄԸ ՍՈՒՂ ՀՈՂ

Քասախ

ՕՏԷՅ ՄՏԱՆԱԹ

Աուատ քունէն արթնցաւ հանդարտ եւ անհոգ: Անկողինին մէջ յամեցաւ, նայեցաւ կնոջ դէմքին, լսեց անոր հանդարտ շնչառութիւնը ապա պատշգամ ելաւ: Դիմաւորեց խոնաւ եւ զով նոր լուսաբաց մը, որուն նմանը երկար ատենէ չէր տեսած: Կեցաւ, դիտեց շրջապատն ու հորիզոնը՝ անոր վեհութեամբ հիացած: Վայրկեան առ վայրկեան իր էութիւնը լեցուեցաւ տիեզերքի բերկրանքով եւ անով գինովցաւ: Զգաց որ ամէն ինչի հետ կը զօդուի եւ ամէն ինչ կ’երկարի դէպի իր ներսիդին: Թեթեւ եւ անուշ նուագ լսեց: Ցանկացաւ որ այս վայրկեանը երկարէր եւ ինք հոն հաստատուէր: Տեսաւ երկրին վրայ հաստատուած շէնքերը, որոնք կը գուրգուրան իրենց մէջ ապրողներուն վրայ, շշնջաց. «Խաղաղութիւն երկրին եւ անոր բնակիչներուն»: Փափաքեցաւ ունենալ սեփական տուն մը: Պարզ եւ գեղեցիկ տուն մը ապրելու համար, որ ժառանգէր իր զաւակներուն ալ մնար իրմէ ետք: Գաղափարը հաճելի եւ իրականանալի թուեցաւ: Թեթեւ քայլերով ներս վերադարձաւ: Մտաւ պզտիկներուն սենեակը, դիտեց թէ ինչպէս անմեղօրէն կը քնանան, յետոյ անցաւ իր ննջասենեակը եւ փսփսաց իր կնոջ՝ Մատիհայի ականջին.
– Մատիհա… բարի լոյս:
Աչքերը բացաւ նեղացած:
– Մատիհա… քեզի ըսելիք մը ունիմ:
– Օ՜ֆ, ասկէ աւելի յարմար ժամանակ չի՞ գտար:
– Ասիկա ամենէն յարմար ժամանակն է: Եթէ հիմա պատշգամ ելլես՝ կը տեսնես թէ բնութիւնը ինչպէս կը բացուի եւ ինչպէս օրը կը սկսի երեւիլ եւ յստականալ: Հաւատա՛ ինծի, դուրսը օդը հրաշալի է: Սուրճ պիտի եփեմ մեզի համար, որ պատշգամը նստած միասին խմենք եւ խօսինք:

Գնաց խոհանոց, առաւ սրճեփը, նայեցաւ անոր ծանր մետաղին: Բացաւ ծորակը, ջուրը հոսեցաւ, քիչ մը լեցուց անկէ եւ սուրճ ու շաքար աւելցուց եւ շնորհակալութիւն յայտնեց բնութեան, որ չի զլանար իր բարիքները նուիրել:
– Մատիհա, սուրճը պատրաստ է:
Տեղէն ելաւ դժկամութեամբ, հագուեցաւ եւ հետեւեցաւ անոր: Համտեսեց սուրճը, որ շատ համեղ թուեցաւ իրեն:
– Հմմ… հմմ… ձեռքերդ դալար… երէկ ո՞ւշ եկար: Չզգացի գալդ:
– Քիչ մը ուշացայ, չուզեցի արթնցնել քեզ:
– Ստացա՞ր թոշակդ:
– Այո, երեք հազար տինար:
– Միա՞յն: Ծառայութեան թոշակը, աշխատանքի յաւելեալ ժամերը եւ խնայողութեան սնտուկը:
– Այսպէս աւելի լաւ է, քան տարիներով դատարանին մէջ քաշկռտուիլը: Փաստաբանը ուզեց դատը խաղաղօրէն վերջացնել, ես ալ համաձայնեցայ:
– Աստուած թող չվարձատրէ զիրենք:
– Մատիհա…,- լեզուն կարկամեցաւ,- պզտիկ կտոր մը հող պիտի գնեմ եւ մեզի համար տուն մը պիտի շինենք:

Կինը ճակատը շփեց եւ սերտեց գաղափարը:
– Ուրկէ՞ պիտի ճարենք հողին գինը:
– Երեք հազար ունիմ:
– Կը բաւէ՞:
– Փնտռողը կը գտնէ:
– Իսկ տո՞ւնը:
– Ամէն ինչ իր ժամանակին: Կրնանք «Պանք Էլ Իսքան»էն փոխ առնել եւ Աստուած կու տայ մեր ուզածը:

Երեւակայութեան ազատութիւն տուաւ Մատիհան.
– Ամբողջ կեանքիս ընթացքին կ’երազէի ունենալ սեփական տուն մը, շրջապատուած պզտիկ պարտէզով մը, որուն հոգ տանէի եւ մէջը վարդեր ցանէի:
– Մատիհա… երազդ իրականութիւն պիտի դարձնեմ:

Աչքերէն թօթափեց քունին հետքերը, փոխեց նստած դիրքը, քիչ մը մտածեց, յետոյ ըսաւ.

– Շնորհակալ եմ, բայց ես հիմա տուն չեմ ուզեր: Այս բնակարանը շատ յարմար է եւ վարձքն ալ շատ սուղ չէ, արդէն վարժուեցայ:
– Բայց այս տունը յարմար չ’ըլլար այն տան նման, զոր մե՛նք պիտի նախագծենք մեր ուզածին պէս, տուն մը, ուր ազատօրէն կը վարուինք:
– Դուն կ’երազես: Ուրկէ՞ դրամ պիտի բերենք տունը շինելու համար եւ ինչպէ՞ս պիտի հատուցենք դրամատունէն մեր փոխ առած պարտքը:
– Աշխատավարձս աւելի լաւ է հիմա եւ մեր ծախսերէն կը զեղչենք:
– Մեր ծախսե՞րը զեղչենք: Զեղչենք ուտելի՞քը եւ երեխաներուն հագուստնե՞րը: Դպրոցի կրթաթոշա՞կը եւ դեղե՞րը: Մոռցիր այս գաղափարը, Աստուա՛ծդ սիրես:

Հիասթափեցաւ եւ դէմքը մթագնեցաւ: Երեսը դարձուց, կարծելով որ անոր դիրքորոշումը լուրջ չէր:
– Ինչպէս որ կ’ուզես, տունը միայն իմս պիտի չըլլայ:

Ներս մտաւ, լուացուեցաւ եւ պատրաստուեցաւ դուրս ելլելու: Կինը տան մէջ հոս-հոն դարձաւ, երեխաները արթնցան եւ մէկ սենեակէն միւսը շրջեցան, բաղնիք եւ նստասենեակ մտան: Յարկաբաժինը նեղ, պզտիկ եւ անտանելի թուեցաւ իրեն: Տուն շինելու գաղափարը սկսաւ տանջել զինք, եւ որ դարձաւ իր միակ մտահոգութիւնը:

Սկսաւ յարմար հողակտոր մը փնտռել: Շաբաթ մը անցուց, փնտռելով առանց արդիւնքի: Հողերուն բարձր գինը վախցուց զինք: Յայտնաբերեց, որ իր ունեցած գումարը քիչ է եւ բանի մը չի ծառայեր: Վհատեցաւ: Մտածեց որ գումարը օգտագործէ զգեստներ եւ տան կահկարասի գնելու համար, բայց չհամարձակեցաւ դպչիլ անոր, այդ մտածումով տարուած, քունը փախաւ: Շարունակեց փնտռտուքը եւ գտաւ յարաբերաբար աժան հողակտոր մը եւ ուրախացաւ: Կնոջը հետ մինակ մնաց, բայց լուռ էր եւ միտքէն անցածին մասին չխօսեցաւ: Կինը նկատեց իր մտատանջութիւնը եւ հասկցաւ որ բան մը կը ծրագրէ:

Եւ երբ կինը հարցուց իրեն, շուարեցաւ եւ պապանձեցաւ:
– Մատիհա, հողակտոր մը գտայ, որ գերազանց է եւ աժան:
Չմեկնաբանեց եւ աւելին սպասեց:
– Բայց գինը աւելի բարձր է քան մեր ունեցած գումարը:
– Ես չըսի՞ քեզի, որ հրաժարիս այդ միտքէն:
– Մատիհա, եթէ ինքնաշարժը ծախենք՝ կ’ունենանք հողին գինը: Ճանապարհային փոխադրամիջոցներէն կ’օգտուինք: Իսկ հողը դժուար կը գտնուի:
Կինը իրեն նայեցաւ․
– Չեմ արտօներ որ ծախես, ինքնաշարժը մեր հաճոյքի միակ միջոցն է:

Սենեակէն դուրս ելաւ եւ դուռը ետեւէն ուժով փակեց:

Տխուր երեկոյ մը անցուցին, ամէն մէկը իր մտահոգութեամբ առանձնացաւ, եւ իրարու հետ չխօսեցան: Առաւօտուն անակնկալի եկաւ, երբ կինը իր ոսկեղէնները բերաւ եւ արցունքի կաթիլ մը նկատեց անոր աչքերուն մէջ:
– Ծախէ՛ ոսկին, պէտք չունիմ, բայց ինքնաշարժը մեզի թող մնայ:
Շատ ամչցաւ եւ ինքզինք մեղադրեց որ շատ խիստ եւ անհեռատես եղած էր:
Երեսը միւս կողմ դարձուց, եւ իր աչքերն ալ արցունքոտեցան:
– Մատիհա, ոսկին վերադարձուր : Կ’երդնում, որ քեզմէ բացի ոեւէ մէկը պիտի չդպնայ անոր, որքան ատեն որ ես ողջ եմ:
– Իսկ հո՞ղը:
– Մի մտահոգուիր: Անտրամաբանական միտք մըն էր եւ այլեւս այդ մասին պիտի չմտածեմ: Հողը ի՞նչ ընենք, եթէ մեզի միայն նեղութիւն պիտի բերէ: Կարեւորը քու գոհունակութիւնդ եւ ուրախութիւնդ է:

Կնոջ դէմքը քիչ մը փայլեցաւ:
– Սուրճ կը խմե՞ս պատշգամը:
Գլուխը շարժեց համաձայնելով: Կինը սուրճը եփեց եւ պատշգամ հրաւիրեց զինք, ուր նստեցան հանգիստ եւ սիրով: Սուրճը խմեցին խաղաղութեամբ:
– Աուատ, կը յիշե՞ս երբ առաջին անգամ ոսկի գնեցիր ինծի: Մեր նշանտուքին օրն էր:
– Կը յիշեմ,- միտքով հեռուները գնաց,- մայրդ տունը ինծի կը սպասէր: Իրեն տուի ոսկին հպարտօրէն կանգնած, բայց մայրդ ոսկիի կտորներուն նայեցաւ, չհաւնեցաւ եւ ըսաւ. «Միայն ասո՞նք»:
– Իսկ ես սենեակէս կը լրտեսէի ձեզի: Գիտցայ որ վիրաւորուեցար: Ետեւէդ եկայ եւ ըսի որ ինծի համար դուն ոսկիէն աւելի արժէքաւոր ես:

Կինը լռեց քիչ մը եւ յետոյ ըսաւ.
– Մինչեւ հիմա ալ այդպէս ես: Կը յիշե՞ս մեր ամուսնութեան առաջին տարեդարձը:
– Այո:
– Անակնկալ մը ըրիր ինծի ոլորուն ապարանջան մը բերելով: Եւ երբ Մազէնը ծնաւ, մանեակ մը նուիրեցիր ինծի: Եւ երբ Ահմէտը ծնաւ, այս ապարանջանները նուիրեցիր, – եւ ցոյց տուաւ թեւը,- եւ այս մատանին, ո՛վ մարդ, ով անձնասէր, տասներրորդ աշխատավարձդ ստացար եւ քեզի համար մատանի մը գնեցիր եւ անտեսեցիր զիս:
– Բայց երկու օր ետք ասիկա գնեցի քեզի համար: Աստուած վկայ, գեղեցիկ չէ՞:

Այդ վայրկեանին, կնոջ ոսկեղէնը յատուկ նշանակութիւն մը ստացաւ: Անոնց ամէն մէկ կտորը յիշատակի մը հետ կապուած էր: Կինը իր ոսկեղէնէն կը հրաժարէր խենթ գաղափարի մը համար, որ առտու մը ծագեցաւ իր միտքին մէջ: Քիչ մնաց որ պիտի լար, կայնեցաւ, կռնակը դարձուց անոր եւ ներս մտաւ:

Լուաց երեսը, հագաւ հագուստները եւ վերադարձաւ:
– Կանուխ չէ՞:
– Գործ մը կայ, որ պէտք է ընեմ:
– Բարով երթաս:

Մասնաւոր նպատակ մը չունէր: Քիչ մը պտտեցաւ փողոցներուն մէջ եւ քշեց դէպի միջնորդին գրասենեակը: Ինքզինքին հարցուց. ինչո՞ւ հարցը ներողամտութեամբ  բացատրել: Դրան առջեւ կայնեցաւ տատամսելով, «ներողութիւն կը խնդրեմ, կը բացատրեմ իրեն արարքս եւ կը հանգստանամ»: Մտաւ: Միջնորդը մարդու մը հետ կը խօսէր: Իրեն ըսաւ.
– Բախտէդ է որ եկար, ասիկա հողին տէրն է:

Հողատէրը ոտքի կանգեցաւ եւ հետը ձեռնուեցաւ: Հիասթափեցաւ ինքզինքէն եւ մտածեց որ ինքզինք փորձանքի մը մէջ նետեց: Միջնորդը ըսաւ.
– Ապու Իպրահիմը համաձանեցաւ հողին գինէն չորս հարիւր տինար պակսեցնել: Հինգ հազա՜ր, Աստուած վկայ, ասիկա անփոխարինելի գործառք մըն է:

Աուատ առաւ համրիչը եւ սկսաւ հատիկները սահեցնել: Միջնորդը ըսաւ.-
– Հիմա կը շնորհաւորենք վաճառքը: Տուր չէքերուդ տետրակը, ո՛վ մարդ:
– Իրականութիւնը այն է, որ հիմա չունիմ հինգ հազար տինար:
Միջնորդը բարկացաւ եւ հողատիրոջ նայեցաւ: Հողատէրը հարցուց.
– Որքա՞ն ունիս հիմա:
– Երեք հազար:
– Եւ մնացա՞ծը:
– Վեց ամսուան ընթացքին կը վճարեմ:
– Երեք ամիս, եւ չէքերով կը վճարես գինը:
– Չորս ամիս, ամէն ամիս հինգ հարիւր տինար:
– Համաձայն եմ: Գրէ չէքերը:
Ձեռքը գրպանը տարաւ, յետոյ վերադարձուց:
– Իրիկունը կը հանդիպինք:

Միջնորդը ըսաւ. ասիկա երեխաներու խա՞ղ է: Հիմա՛ պէտք է վերջացնենք գործառքը: Ես ուրիշ գործեր ունիմ:

Աուատ քրտնեցաւ եւ ծայր աստիճան շլմորեցաւ: Ի՞նչ պիտի ըսէ հիմա: Խոստացաւ: Ինչպէ՞ս ետ պիտի դառնայ: Եւ ուրկէ՞ հինգ հարիւր տինար պիտի բերէ ամէն ամիս:

Ապու Իպրահիմ ըսաւ. «Ցոյց տուր դրամդ»:

Ենթարկուեցաւ, երբ տակաւին ինքզինքին հետ չէր համաձայնած: Հանեց չէքերու տետրակը եւ պէտք եղած գումարը գրեց, եւ չորս չէք ալ՝ ապագային համար: Միջնորդը գործառքը կատարուած յայտարարեց: Ոտքի կայնեցաւ եւ ձեռնուեցաւ երկուքին հետ եւ զիրենք հողերու տնօրինութիւն հրաւիրեց:
– Եւ հիմա պատրաստէ հողի արձանագրութեան տուրքը եւ իմ վարձքս:
– Հիմա չունիմ, երեք օր ետք կու տամ:
– Ուրեմն դրամ չունի՞ս: Գործառքը վերջացաւ, իմ վարձքս հիմա՛ կ’ուզեմ:
– Երեք օր ետք:
– Ո՛չ, հիմա կ’ուզեմ:
– Եւ որքա՞ն է:
– Հարիւր տինար:

Աուատ տժգունեցաւ: Հաշիւ ըրաւ, հանեց չէքերու տետրակը եւ դողացող ձեռքով հարիւր տինարի չէք մը գրեց եւ դուրս ելաւ առանց հրաժեշտ տալու:

Երկու օր անհանգիստ կը փնտռէր մէկը, որ իրեն երեք հարիւր տինար պարտք տար: Մերժուեցաւ մէկէ աւելի անգամներ եւ անիմաստ պատճառներով: Եւ վերջապէս ընդհանուր տնօրէնին դիմեց, բացատրելով իրավիճակը, պատրաստակամութիւն յայտնելով հողակտորը գրաւի դնել պարտքին դիմաց: Գանձեց գումարը եւ երրորդ օրը հանդիպեցաւ միջնորդին ու Ապու Իպրահիմին եւ արձանագրութիւնը ամբողջացուցին:

Առաւ հողատիրութեան փաստաթուղթը: Զգուշութեամբ ծալեց եւ տուն գնաց: Ուրախութեամբ ցատկռտեց: Բարեւեց կինը եւ կատակեց զաւակներուն հետ, շատ կատակեց: Կինը իրեն նայեցաւ կասկածանքով: Հարցուց այս ուրախութեան պատճառը եւ ինք զայն վստահեցուց, որ զայն գոհացնելու համար էր:

Բայց չի կրցաւ լուրը երկար ժամանակ գաղտնի պահել: Հանեց հողատիրութեան փաստաթուղթը եւ ըսաւ.
– Այս հողակտորը մեզի կը պատկանի:
– Ըրի՞ր:
– Այո:
– Ինչպէ՞ս:
– Երեք հազար վճարեցի եւ մնացածը մասնավճարով:
– Եւ ինչպէ՞ս պիտի վճարենք մասնավճարները:
– Հիմակուընէ մի մտահոգուիր այդ մասին: Կարեւորը այն է որ ափ մը հողի տէր ենք:

Երբ երեխաները լսեցին ուրախացան, պոռչտացին եւ ուզեցին որ իրենց ցոյց տայ հողը: Համաձայնեցաւ եւ այդ օր կէսօրէն ետք զիրենք հոն տարաւ: Չէր կրնար ինքնաշարժով մօտենալ, դուրս ելան ու քալեցին երկար տարածութիւն մը: Կինը ընկճուեցաւ եւ ցաւ յայտնեց:
– Ինչո՞ւ է բարկութիւնդ, Մատիհա, չհաւնեցա՞ր տեղը:
– Հաւնի՞մ, հա, հա… ոչ ճամբայ կայ, ոչ տուներ, ոչ դպրոցներ, ոչի՛նչ:
– Պարզ է: Միջնորդը վստահեցուց ինծի, որ բնակարանային ծրագիր մը մօտ օրէն պիտի կիրարկուի, եւ ամբողջ շրջանը պիտի կառուցուի, ճամբան հոսկէ պիտի անցնի եւ միւս բնակարաններուն պիտի միանայ:

Ժայռի մը վրայ նստեցան եւ դիտեցին հորիզոնը, որուն լոյսը կը վառէր եւ կը փայլփլէր: Ծխախոտ մը վառեց եւ ըսաւ.
– Արեւը հիանալիօրէն եւ առանց հպարտութեան կը ճամբորդէ:
Ապա ծխախոտին ծուխը ներս քաշեց եւ ըսաւ․
– Ինչո՞ւ մեր երթը թարշամած եւ գունատ ըլլայ:
Կինը խնդաց եւ իր ձեւով ըսաւ.
– Արեւը իր ջերմութիւնը կը հաւաքէ եւ կը պահէ, որպէսզի յաջորդ առաւօտ նորէն ծագի:
– Մատիհա, ափսոս որ պէտք է վերջանանք եւ մեռնինք: Ինչո՞ւ չենք նորոգուիր արեւուն, օդին եւ ջուրին նման:
– Ինչպէ՞ս թէ: Մենք կը նորոգուինք մեր զաւակներուն ընդմէջէն:
– Ուրեմն լաւ ըրինք որ գնեցինք հողը: Անոնք մեզմէ պիտի ժառանգեն զայն:

Կինը բռնեց անոր ձեռքը եւ շոյեց: Երեխաները հողին վրայ պտտեցան եւ խաղցան: Իրենց ոտքերով զարկին եւ փորեցին հողը եւ անկէ ափ մը դրին տուփի մը մէջ, որ տուն տանին․ տունը երեխաները լուացուեցան եւ պառկեցան:

Իրենց նայուածքները հանդիպեցան իրարու: Կինը ըսաւ.
– Կարեւորը կարենանք գինը վճարել:
– Մի մտահոգուիր, բարին կու գայ հետը:

Կասկածելով ըսաւ եւ տխրութեամբ լռեց: Անձկութեան ժամեր անցուցին միասին: Հեռատեսիլ դիտեցին, սուրճ խմեցին, յետոյ քունը վրայ հասաւ եւ գացին քնանալու:

Կինը քնացաւ, բայց ինք արթուն մնաց: Լռութիւնը եւ մութը անհանգստացուցին զինք: Վախցաւ որ թերանայ իր խոստումը կատարելու: Թերեւս ալ բանտարկուի այդ պատճառով, եւ տան ապրանքները գրաւուին: Անկողինէն ելաւ եւ ուղղուեցաւ դէպի պատշգամ: Տեսաւ աստղերը երկինքին մէջ հանգիստ կը պլպլան: Զգաց որ խորունկ անդունդի մը մէջ կը սահի: Եւ պիտի խեղդուի հոն եւ պիտի մոռցուի: Ոեւէ մէկը պիտի չհարցնէ իր մասին: Ամէն մէկը իր անձնական կեանքը ունի: Անմահութեան եւ կեանքի վերանորոգութեան գաղափարները շռայլ բայց միաժամանակ անորոշ թուեցան իրեն:

Յաջորդ առտու տխրութիւնը ակնյայտ էր, դէմքը գունատ էր եւ աչքերուն շուրջը սեւցած, կինը տեսաւ վիճակը եւ հասկցաւ մտահոգութեան պատճառը: Ընկճուեցաւ եւ քիչ մը հեռացաւ անկէ:

Սկսաւ խօսիլ անոր հետ.
– Մատիհա, կարծեմ մեծ սխալ մը գործեցի:

Չպատասխանեց եւ շարունակեց իր գործը: Բարկացաւ եւ տունէն գնաց եւ իրիկունը յոգնած վերադարձաւ ապակայունացած: Կղպեց սենեակին դուռը եւ անկողին մտաւ: Կնոջ ընթրիքի հրաւէրին չընդառաջեց եւ պոռաց, երբ ան կրկնեց եւ պնդեց հրաւէրը, վիճեցան եւ կինն ալ չկերաւ: Երեխաները զարմացան եւ լուռ կեցան իրենց մօր քով:

Առաւօտուն կինը իրեն ըսաւ.
– Յամառութիւնը օգուտ չունի, առ ոսկեղէնը եւ ծախէ:

Մերժեց առաջարկը, խստօրէն բողոքեց եւ տունէն գնաց: Իրիկունը յոգնած եւ մտահոգ վերադարձաւ, մտաւ սենեակ եւ կղպեց դուռը: Կինը չհամարձակեցաւ մօտենալ իրեն: Մեծ տղան ղրկեց.
– Պապա, եկուր միասին ուտենք, մաման քեզի կը սպասէ:
– Պապա՛, ես զբաղած եմ, հանգիստ ձգէ զիս:

Օրերը անցան եւ անհանգստութիւնը սաստկացաւ եւ որոշեց հողը ծախել եւ ազատիլ այս տառապանքէն: Միջնորդը իրեն ըսաւ.
– Սպասէ, դուն գիտես որ հողին տեղը հեռու է եւ անցանկալի:
– Եւ ի՞նչ ընեմ ամսուն վերջը Ապու Իպրահիմին չէքը:
– Պէտք է չէքը պատրաստ ըլլայ, գիտես օրէնքը:
– Ապու Իպրահիմը կ’ընդունի՞ մէկ չէքը երկու ամսու բաժնել:
– Չեմ կարծեր, Ապու Իպրահիմը շատ խիստ մարդ մըն է:
– Ինքնաշարժէս զատ բան մը չունիմ, ի՞նչ ընեմ:
– Ես կը գնեմ:
– Քանի՞ կը վճարես:
– Երկու հազար հինգ հարիւր:
– Միա՞յն: Ինքնաշարժս շատ աւելի կ’արժէ:
– Ուրեմն ուրիշի մը ծախէ:

Համաձայնեցաւ ծախել, ինքնաշարժին բանալին յանձնեց, գանձեց գումարը եւ դուրս ելաւ: Փողոցներուն մէջ քալեց աննպատակ: Մարդոց զարնուեցաւ, վախցաւ ինքնաշարժներու ճչակին ձայնէն, նստեցաւ սրճարանի մը մէջ, նարտիի քարերու ձայնէն եւ խաղցողներու աղմուկէն նեղուեցաւ: Միս եւ պտուղ գնեց եւ տուն վերադարձաւ, զարկաւ դուռը, ոչ ոք պատասխանեց, իր բանալիով բացաւ եւ մտաւ: Հիւրասենեակին մէջ արտին հողը հոս ու հոն ցանցնուած էր եւ ծալլուած նամակ մը կար: Բացաւ նամակը եւ ինքզինք նետեց անկողինին վրայ եւ լացաւ:

 

Արաբերէնէ թարգմանութիւն
Մարի Սամանլեան-Փօլատեան

 

Օտէյ Մտանաթ ծնած է 1938 թուականին, Յորդանան: Վկայուած է Դամասկոսի համալսարանէն իբրեւ իրաւագէտ: Գրել սկսած է 1983էն սկսեալ: Ունի պատմուծաքներու հատորներ. «Տասներկրորդ տարօրինակ հիւանդը», «Բարի լոյս, Դրացուհի», «Դրսեցին», «Փոթորկոտ գիշեր մը», «Հոգիին փողոցները», «Այդ ճամբաները»: Գրած է նաեւ գրական քննադատական յօդուածներ: Ստացած է զանազան մրցանակներ: Անդամ է Յորդանանի Գրողներու Միութեան եւ Փաստաբաններու Միութեան:

 

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ԱՆՈՆՑՄԷ ՈՄԱՆՔ ԿԸ ՍԻՐԵՆՔ ՄԵՆՔ

Ճպրան Խալիլ
Ճպրան Խալիլ Ճպրան

ՃՊՐԱՆ ԽԱԼԻԼ ՃՊՐԱՆ
Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Բայց չենք մօտենար իրենց,
Արդարեւ անոնք աւելի գեղեցիկ են երբ հեռու են մեզմէ,
Աւելի հեղինակաւոր են,
Աւելի թանկագին են, երբ հեռու են մեզմէ:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Եւ կը ջանանք ըլլալ իրենց մօտիկ,
Կը բաժնենք կեանքի մանրամասնութիւնները իրենց հետ,
Մեզի ցաւ կը պատճառէ իրենցմէ հեռու մնալը,
Եւ կը դժուարանանք երեւակայել կեանքը առանց իրենց:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Եւ կը ցանկանք ապրիլ իրենց հետ գեղեցիկ պատմութիւնը կեանքի,
Եւ կ’արծարծենք պատահական զուգադիպութիւնը,
Որպէսզի հանդիպինք իրենց,
Եւ կը ստեղծենք պատճառներ, որպէսզի տեսնենք զիրենք,
Եւ կ’ապրինք իրենց հետ երեւակայութեան մէջ՝ աւելի քան իրականութեան:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Բայց մեր եւ մեր անձին մէջ,
Ուստի կը լռենք ի հեճուկս լռութեան ցաւին,
Չենք բացայայտեր իրենց սէրը նոյնիսկ իրենց,
Որովհետեւ խոչնըդոտները շատ են, հետեւանքները սարսափելի են,
Եւ աւելի լաւ է թէ իրենց եւ թէ մեզի, որ դռները փակ մնան մեր եւ իրենց միջեւ:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Եւ երկրագունդը կը լեցնենք իրենց սիրով,
Աշխարհին խօսիլ կու տանք իրենց մասին,
Կը վիճինք իրենց հետ բոլոր ժամանակներու մէջ,
Կարիքը կը զգանք իրենց ներկայութեան ինչպէս օդի եւ ջուրի ,
Եւ կը խեղդուինք իրենց բացակայութեան, երբ հեռու են մեզմէ:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Որովհետեւ չենք գտներ իրենց նմանները,
Եւ սիրոյ զգացումը կը մղէ մեզ դէպի զիրենք,
Օրերը կ’անցնին,
Կեանքը կը հատնի,
Ժամանակը չի կենար,
Եւ կը վախցնէ մեզ, որ մնանք ընկերութենէ զուրկ:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Որովհետեւ անոնց նմանները արժանի են միայն սիրոյ,
Անոնց դիմաց ոչինչ ունինք բացի սիրելէ,
Սորվինք անոնցմէ գեղեցիկ բաներ,
Վերանորոգենք իրենց հետ շատ բաներ,
Վերստին դարձնենք կեանքի փայլքն ու երջանկութիւնը,
Եւ ջանանք անկեղծօրէն պարգեւել անոնց երջանկութիւնը:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Բայց սիրոյ արձագանգ չենք գտներ անոնց սրտերուն մէջ:
Ուստի կը խորտակուինք, կը քանդուինք հոգեպէս,
Չենք ատեր զիրենք, չենք մոռնար զիրենք,
Չենք փոխարիներ այլոց սէրը իրենց սիրով,
Այլ կը դառնանք իրենց եւ կ’ողբանք իրենց հետ,
Իւրաքանչիւր ձախող փորձէ ետք:

Անոնցմէ ոմանք կը սիրենք մենք,
Կը մնայ որ սիրեն մեզ այնպէս՝
Ինչպէս կը սիրենք զիրենք:

 

Արաբերէնէ թարգմանութիւն՝
Թագուհի Աթոքեան

«Ալ Նապի» (Բանաստեղծութիւններ սիրոյ մասին) հատորէն (Նիւ Եորք 1923)

Հալէպ, 14 Յուլիս 2016

 

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: