ԼԵԶՈՒԻ ՈԳԻՆ

Սահ

ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ-ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

Ծննդավայրս պատերազմի մէջ է. մտածել վերադառնալու մասին անկարելի է տակաւին, դուրս՝ դէպի Արեւմուտք գաղթելու ծրագիրներ չկան: Հայրենիքին մէջ ենք: Կ’ուզենք մնալ, գոյատեւել, եւ ինչո՞ւ ո՛չ: Հպարտութիւն է, երբ մարդ ի՛ր հայրենիքին մէջ վերապրիլ կը ձգտի ու նոր կեանք հիմնել կը ջանայ: Մե՛նք պատրաստ ենք, սակայն մեր պատրաստուածութիւնը չ’արդարացուիր: Ապրուստը հոգալ պէտք է. ուր ալ երթաս այդ դժուարութեան պիտի հանդիպիս, կը մտածես. այլեւս կեանքդ Հալէպի կեանքիդ հետ մի՛ բաղդատեր, որ կարենաս նորին հետ հաշտ ապրիլ, կը մտմտաս: Գիտես ու կ’ուզես որ այդպէս ըլլայ, արդէն երկու տարի է յոգնած ես փնտռտուքէ, ու անորոշութենէն ձերբազատուելով կայուն կեանքի կը տենչաս. բայց ինչպէ՞ս…: Պատճառներու քննարկման կարիքը չկայ, հայելիի պէս յստակ են նոյնիսկ. ու դէպքերը կարծես մեզ կը հալածեն: 25 տարեկան է մեր երկիրը, յոբելենական տարիք: Սակայն ոչ ոք ուրախ է այս տարեդարձով: Արմատական փոփոխութիւն կը պահանջուի… երկիրը կու լայ, կը պոռթկայ:

Դուն որ քեզ մէկ մասնիկը կը զգաս այս երկրին, բնականաբար կը կիսես ցաւը նաեւ ներսը ապրող ու տոկացող ժողովուրդին: Սակայն պէտք է հաւատալ, ապրիլ, գոյատեւել, գոյատեւելու համար ձեռնածալ չմնալ…աշխատիլ.

– Ախր, ինչի՞դ էր պէտք էսքան վկայական, քեզ համար գործ գտնելը դժուար կը լինի, աւելի լաւ էր աւելի ցածր ուսում ունենայիր, գոնէ գործ ճարելու հնարաւորութիւնն աւել կը լինէր…:

Այո՛, ճիշդ կ’ըսեն, արեւմտահայերէնը հոս որո՞ւ հոգը… ամէն լեզուի «ինստիտուտներ» կան, բացի արեւմտահայերէնի ինստիտուտէ: Ո՜վ ի՞նչ պիտ’ ընէ բարբառի պէս դիտուող, մեզի համար պաշտելի լեզուն:

– Դուք սիրիահա՞յ էք,- գրադարանի փոխտնօրէնուհին կը մօտենայ ինծի, երբ ձեռնարկի մը ընթացքին ընթերցումս կ’աւարտեմ:
– Այո՛,- կը ժպտիմ:
– Ո՞նց էք, գործ ճարե՞լ էք, աշխատանք ունէ՞ք. ես կարամ ձեզ օգնել:
– Կ’ուզեմ ձեր գրադարանին մէջ աշխատիլ, տեղ ունի՞ք,- առիթը պատեհ նկատելով «կը յարձակիմ» անմիջապէս:
– Չէ՜, ինչի՞դ է պէտք գրադարան աշխատելը, էստեղ էնքան են ցածր վճարում, որ չարժի իսկի գնալ գալը… դա տրանսպորտի գումար չի,- կ’ըլլայ անոր կտրուկ պատասխանը, սակայն նշմարելով արդէն իսկ այլայլած դէմքս, կը շարունակէ.
– Ես լաւ կապեր ունեմ, տուէք ձեր հեռախօսահամարը, կը զանգահարեմ, ձեզ կը հաղորդեմ…:

Շնորհակալ կ’ըլլամ հարկաւ, իր կողմէ նրբանկատ ըլլալն ալ առաւելութիւն է, ո՜վ գիտէ, կրնայ օր մը օրանց հրաշք պատահիլ…

Սակայն արդէն իսկ յոգնած խոստումներէն, հետզհետէ կը գիտակցիմ որ խնդրանքն
ու աղերսանքը ոչ մէկ օգուտ կու տան, պէտք է ճանկել, այո՛, սեփական եղունգներով  ճանկել, մագլցիլ ու վեր բարձանալ, թիկունք կանգնիլ կողակցիս. ուստի եւ  ճարտարագիտական արդի միջոցներէն օգտուելով, գործ մը որդեգրել: Չէ՜, բոլորովին այլ գործ չէ, իմ գիտցած ու սիրած ասպարէզս է, սակայն փոխանակ ճեմարանի դարպասէն ներս մտնելու՝ համակարգիչի պաստառէն պիտի մտնեմ այս անգամ, եւ փոխան միջնակարգ դասարաններու՝ տարբեր տարիքի սորվողներ պիտի ունենամ: Ի՜նչ փոյթ, կարեւորը նպատակն է ու՝ սիրած գործս, հարկաւ: Առ այդ ալ անմիջապէս գործի կը լծուիմ եւ դիմատետրին մէջ ծանուցումներ, յայտարարութիւններ կը տեղադրեմ ու իմաց կու տամ արեւմտահայերէնի դասընթացքի ծրագիրներուս մասին:

Արձագանգը որպէս սկիզբ գոհացուցիչ կը գտնեմ: Առաջին դիմող աշակերտս օտար կ’ըլլայ, զուտ ամերիկացի: Ի՜նչ տարբերութիւն․ու նիւթականին եւ դասաժամերուն մասին համաձայնութեան գալէ ետք, դասանիւթերը ե-նամակով կ’ուղարկեմ եւ որոշեալ օրը Skype-ով դասի կը սկսինք: Այդ մէկ ժամը ակնթարթի մը պէս կը սահի կ’երթայ, իսկ ես դեռ տալ կ’ուզեմ, սորվեցնել: Skype-ին կապը կ’անջատուի ու աթոռիս մէջ քարացած զուգահեռով մը կը մտաբերեմ, թէ ինչպէ՞ս մեր դպրոցներուն իւրաքանչիւր դասապահու զանգը հայերէնի մեր ուսուցիչներուն համար ոչ մէկ ազդանշան կրնար ըլլալ՝ դասը լքելու ու դուրս ելլելու համար: Ստիպուած միւս պահու խեղճ դասատուն պէտք էր որ դուրսը 5-8 վայրկեան սպասէր… հապա՞ Ազգ. Հայկազեան վարժարանի հայերէնաւանդ ուսուցչուհի օրիորդ Էմմա Ազարիկեանը՝ կոչումին կատարեալ նուիրեալ մը: Առտու կանուխ դեռ դպրոցի աղօթքի զանգը չհնչած, դասարան կը մտնէինք որ ան ներսն է՝ այդ քանի մը վայրկեանէն օգտուելու եւ մեզ նոր գիտելիքներով օժտելու համար: Անշուշտ, մենք դժկամանքով կ’ընդունէինք այդ օրերու ուսուցչուհիին զոհողութիւնը ու երբեմն բարկութիւն ալ կ’ուտէինք մեր շատախօսութեան համար.

– Մուշոյեա՛ն (Միշոյեան չէր ուզեր ըսել), հազար հոգի ալ խօսի՝ քու հաստ ձայնդ լսելի է,- կը բարկանար ու կը լռեցնէր զիս: Ան ամէն գնով կը ջանար մեր մանուկ հոգիներուն մէջ կաթիլ առ կաթիլ հայրենասիրութիւն ներարկել:

Հիմա որ դաս կու տամ օտարախօս աշակերտիս՝ կը զմայլիմ, թէ ան ինչպէս այսքան կարճ ժամանակամիջոցի մէջ կրցաւ իւրացնել այբուբենը ու ի՜նչ թափով կը կարդայ ու կը գրէ բառերը: Հոն կը պակսի անշուշտ ոգին: Կը զգամ, որ լոկ լեզուի դաս է իրեն համար եղածը, այնպէս ինչպէս ես հոս ռուսերէնը պիտի ուզէի սորվիլ, օրինակ:

Կ’ունենամ նաեւ այլ դիմորդներ: Այս անգամ օտարախօս ամերիկահայեր: Հայեր, որոնք կա՛մ միջոցը, կա՛մ առիթը չեն ունեցած հայերէն սորվելու: Մեծ ոգեւորութիւն կայ երկուստեք, աշակերտներուն եւ իմ կողմէս: Անոնցմէ մէկը որ 3 տարեկանին Եգիպտոսէն գաղթած է Ամերիկա, կը պատմէ, թէ այդ օրուընէ ի վեր այլեւս տան մէջ հայերէն չեն խօսած ու օտար դպրոց յաճախելով լրիւ օտարախօս դարձած է՝ պահելով լոկ անուն մը եւ եան մասնիկով՝ մականուն: Եւ սակայն, երկու այս ամերիկացիներուն միջեւ հսկայական տարբերութիւն կը գտնեմ: Իւրաքանչիւր բառ վերապրում մը կ’ըլլայ երկրորդ աշակերտիս համար: Ու երբ՝

– Շ, շ ՝ շուն,- կը կարդամ.- Օօօ wait-wait-wait ըսելով կ’ընդհատէ ու կը յիշէ թէ ինչպէս ջղայնացած պահերուն իր մօր լեզուն ինքնաբերաբար հայերէնի կը փոխուէր. «My mօther used to say՝ շունշանորդի՜» կ’ըսէ ու յիշատակ մը, բառ մը վերագտածի պէս կը զուարճանայ, զուարճացնելով նաեւ զիս:

– Աման, պնակ` plate, dish:

– Օօօ, յիշեցի, մայրս կը գործածէր այս բառը երբ կ’ըսէր. «ամաաա՜ն ամա՛ն»: Կը բացատրեմ որ այդ «ամաաան»ը եւ պնակի ամանը նոյն բաները չեն: Թէ «ամաան»ը թրքերէնէ կամ արաբերէնէ սերած բառ է ու հայերս խօսակցականի մէջ կը գործածենք որպէս բացագանչութիւն:

– Վ ՝ Վրէժ: Երբ կը բացատրեմ արական անունին իմաստը, Ամերիկա ապրած ու մեծցած կնոջ համար սկիզբը շատ տարօրինակ ու խորթ կը թուի. It’s so horrible կ’ըսէ, սակայն պահ մը վերջ կը հասկնայ ու կը տրամաբանէ, որ հա՛յ մը միայն պիտի դնէր այս անունը իր որդւոյն…

Իսկ երբ Կուժ՝ clay կը բացատրեմ, ան յուզումով մը կ’ակնարկէ.

– Այս բառը շատ մեծ նշանակութիւն ունի ինծի համար,- ու շարունակելով կը պատմէ, թէ ինչպէս իր մեծ հայրը Քէօթահիոյ մէջ կաւագործութեամբ կը զբաղէր եւ թէ ջարդի ժամանակ ինչպէս աքսորուած է Տէր Զօր ու հոնկէ ալ անցած՝ Երուսաղէմ. եւ այդպիսով, կաւագործութեան ու յախճապակիի արուեստը առաջին անգամ Երուսաղէմ մուտք գործած է իր մեծ հօր շնորհիւ:

Կը զգամ, որ ամէն մէկ բառին հետ ապրում կայ, վերադարձ կայ դէպի արմատներ, յուզում կայ, մանկութեան յիշողութիւն կայ. «My grandma used to say ՝ գլուխս կը ցաւի»  կը յիշէ, երբ անմիջապէս մարմնի անդամները կը սկսինք սորվիլ…: Ամէն անգամ անցեալը պեղելու եւ իր մայրենիէն պատառիկ մը փրցնելու ու անոր տէրը դառնալու տենչը կը նկատեմ օտարախօս աշակերտներուս քով:

Ինծի համար շատ զգայացունց ու հաճելի պահերու կը վերածուին դասաժամերը ու երկուստեք յաջորդ դասին կը սպասենք քիչ մը աւելի հաղորդուելու մեր մայրենիին հետ՝ իրենք իրենց ինքնութիւնը վերականգնելու, ես՝ հոգեկանիս յագուրդ տալու:

Երեւան, 7 Օգոստոս, 2016

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s