«ԽԱՉԱՏՈ՜ՒՐ, ԽԱՉԱՏՈ՜ՒՐ»

%d6%85%d5%a9%d5%b8%d6%84%d5%a1%d6%80

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Երկուշաբթի է: Լիսէի տղաքը կ’արձակուին վարժարանէն: Կ’աճապարեմ հասնելու համար վարժարանի հանրակառքին, որ պիտի փոխադրէ աշակերտները իրենց տուները. կը հասնիմ: Բոլորս ալ յոգնած-դադրած կը նստինք մեր տեղերը: Օրն ի բուն շունչս հատած է ոչ միայն դասերէն, այլեւ տղոց չարաճճիութիւներուն «կեցի՛ր, մի՛ ըներ, առջեւդ դարձիր» ազդարարութիւններ ընելէն: Եւ իրենց կարգին աշակերտներն ալ յոգնած են դասերը սերտելէն, աղջիկ-մանչ իրարու աչք քթթելէն եւ ինչպէս ըսի՝ չարաճճիութիւններէն:

Հանրակառքը ճամբայ կ’ելլէ: Ետեւի կարգէն մաս մը աշակերտներ կը սկսին իրարու միջեւ խօսիլ ու կամաց-կամաց ձայները կը հասնին առջեւի կողմը: Կը հասկնամ, թէ հայ գրականութեան դասին քննութենէն ելած են: Մօտ տաս տարիէ ի վեր դադրած ըլլալով լիսէի կարգի աշակերտներուն գրականութիւն դասաւանդելէ ականջ կը սրեմ, որ պատառիկներ վերյիշեմ կարգ մը անուններէ: Կարգ մը գրագէտներուն երկերը եւ անոնց յատկութիւնները, ինչպէս նաեւ ժամանակաշրջանի յատկութիւնները: Զարթօնքի՞ շրջանն է, ռոմանթիկնե՞րը, թէ ոչ գեղապաշտները: Ո՞ր անունները, ո՞ր պահերը պիտի վերյիշեմ, երբ կը կարդայի գրագէտին բանաստեղծութիւնը, ինքզինքէս ելլելով: Ո՞ւր ձգեր էի արդեօք…: Զօհրապի՞ն, Դուրեանի՞ն, Չօպանեանի՞ն, թէ Մեծարենցին գործերը…:

11րդ դասարանի աշակերտներն էին, ուրեմն կ’ուսումնասիրէին իրապաշտները եւ գեղապաշտները. ո՞ր նմոյշներու մասին էր իրենց զրոյցը:

Սակայն իիի՜նչ զրոյց էր. ես՝ ունկնդիրս իսկապէս յուսախաբութեան գիրկը ինկեր էի: Զրուցակիցները, որոնք աշակերտներն էին, իրենց կարծիքով մեծ տարբերութիւն չունէին իրարմէ: Պահ մը ձայները մեղմացան եւ լսելի դարձաւ Նարօտին ձայնը, որ կը հարցնէր շուրջիններուն, ստուգելու համար, թէ ճիշդ գրա՞ծ էր արդեօք գրագէտին անունը:

– Այն հարցումին պատասխանը Խաչատուր էր, չէ՞: Ես Խաչատուր գրեցի: Եաաա՜ ըսէք, թէ ոչ սխա՞լ գրեցի:
– Խաչատուր չէր ան:
– Ի՞նչպէս Խաչատուր չէր: Հապա ո՞ւր էր Խաչատուրը:
– Խաչատուր չկար հոն:
– Սխալ կը յիշես: Խաչատուր պիտի ըլլար: Օրիո՜րդ, Խաչատուր ըսելով մէկը կա՞յ:
– Խաչատո՞ւր: Խաչատուրը ո՞վ է: Ընկե՞րդ, դրացի՞դ, բարեկա՞մդ…: Որո՞ւ մասին կը հարցնես: Խաչատուր Աբովեա՞ն, Խաչատուր Միսաքեա՞ն, Խաչատուր Աւետիսեա՞ն:

Անկապ անուններ կը շարէի: Իմ գլուխս ալ խառնուած էր:Ես ալ շուարեր էի, որոշել ջանալու համար, թէ ո՞վ էր այդ Խաչատուրը: Քանի մը անգամ միտքէս կրկնեցի Խաչատուրը: Ծիծաղելիին խրտուիլակը կը բարձրանար ներսիդիս: Կը զսպէի ինքզինքս, նեղութիւնս յայտնի չընելու համար: Օրուան յոգնութիւնը չէր բաւեր, հիմա ալ այս, եւ դեռ զրոյցը կը շարունակուէր շարք մը սխալներով. խառնակութիւն մը կը տիրէր, եւ արդեօք թնճուկը ի՞նչպէս պիտի լուծուէր:

Դեռ նոր աւարտած էի Յակոբ Պարոնեանի Խաչատուր Միսաքեանը, 8րդ դասարանին հետ: Անո՞ր մասին էր արդեօք հարցումը:

– Յակոբ Պարոնեանի կողմէ գրուած Խաչատուր Միսաքեա՞նը ըսել կ’ուզես:
– Անիկա բնաւ չլսեցի: Խաչատուրը…:
– Խաչատուր չէ, Բաբգէնին կը պատկանի այդ գործը,- ըսաւ Ռաֆֆին, որ նստած էր կողքս:
– Բաբգէ՞նը. Բաբգէնը ո՞վ է: Բաբգէն Արք. Կիւլէսէրեանի՞ն մասին կը խօսիս:

Ձայն չկար: Միայն անուն մը կար մէջտեղը. Բաբգէնը:

– Ա՜խխ եաա՛, Բաբգէնը մոռցայ, Խաչատուր գրեցի:

Խորհեցայ որ, ըստ իրենց, Խաչատուրը Բաբգէնին ընկերը ըլլալու էր: Երկու ընկերոջ ներկայութեամբ կը ճամբորդէինք հանրակառքին մէջ, մտերմաբար, եւ անոնք ալ մտերմացած էին մեզի հետ: Խաչատուրը խաչը հանէր եւ օրհնէր սա երիտասարդները, որոնք ծանօթ, դասական անձերուն մասին կ’արտայայտուէին շատ սովորական ոճով: Արդէն ներկայ սերունդին համար ամէն բան սովորական չէ՞ միթէ, եւ ամէն պարագայ սովորական չի՞ թուիր անոնց:

– Բաբգէնըը՛, ա՛յյ, ի՞նչպէս ալ խառնեցի, թի՛ւհ:

Դարձայ աշակերտներուն, ազդարարելու համար, որ գրագէտները իրենց անուններով չէ, այլ մականուններով եւ կամ անուն-մականունով կը յիշատակուին: Որո՞ւ կ’ըսես…: Զրոյցը կը շարունակուէր:

– Արշակը տա եազտը՞ն մը (Արշակն ալ գրեցի՞ր):
– Օնու եազտըմ (Անիկա գրեցի):
– Դո՞ւն, Մաղիքիա՞ն. Մաղիքիան գրեցի՞ր:

Էէէ՜, ալ կը բաւէր: Խիստ ձայնով մը յանդիմանեցի:

– Մաղիքիա՞:

Լռութիւն. Արտայայտութիւնս խստօրէն սառեցուցեր էր մթնոլորտը․

– Մա-ղաք-իա…:

Մաղաքիա Արք. Օրմանեա՛ն պիտի ըսէք: Մականունները կուլ տուիք, Մաղիքիա ի՞նչ է, անուն մըն ալ չէ՞ք կրնար սորվիլ: Այսքան ալ անտարբերութիւն չ’ըլլար ճանըմ: Այս քննութեան քանի՞ պիտի առնէք: Խառնարանի վերածեցիք ամէն բան:

Անդիէն ուրիշ աշակերտ մըն ալ պոռաց.

– Արփաիարըն Կարմիրինէ նէ՞ օլտու (Արփիարին Կարմիրին ի՞նչ եղաւ):

– Բէս եանի, բէս (Հերի՛ք, յաղթուեցայ): Եանտը պիթթի քիւլ օլտու (Այրեցաւ լմնցաւ, մոխիր դարձաւ):

Մոխիր դարձածը հայ գրականութիւնն էր: Պատանիները, երիտասարդները կը սորվէի՞ն կարգ մը գիտելիքներ: Թերեւս այո՛, թերեւս ո՛չ, կամ մասամբ մը միայն. մոխիրին մնացորդները՝ որպէսզի դասարան փոխելու չափ նիշ կարենային առնել:

Ո՞ւր ձգեր էի դասաւանդութիւնս… յիշեցի: Անուն-մականունները կային, շրջանի գիտելիքները կային, սակայն երկերուն նմոյշները չկային: Չկային անուններուն խայտառակուած ձեւերը կամ նման անտարբերութիւն:

Խառնարան մըն էր հանրակառքին մէջ: Եթէ Գառնիի մեհեանին մէջտեղ գտնուող խարոյկի խառնարանն ալ դրած ըլլայինք կառքին մէջ ու փնտռէինք դարերու մէջէն խաչատուրները, հին աստուածները պիտի յայտնուէին ու իրենց ասաները բռնած միաբերան պիտի որոտային.

– Լա՛ւ սորվեցէք ձեր գրական հարստութիւնները: Այս գիտելիքները հայ գրականութեան մասին են, ան ալ կը պատկանի ձեզի՝ հայ աշակերտին: Միայն հայո՞ւն: Սորվեցէ՛ք, որ սորվեցնէք:

Ու կի՛ւմմ, ասաներով պիտի զարնէին տղոց գլխուն, որ սթափէին:

Գիշերը ընթրիքի պահուն տնեցիներուն պատմեցի լսածներս, պատահածները: Քիչ մը չափազանցելով, որ երգիծանքը զգային իրենց երակներուն մէջ, եւ թէ ո՛ւր հասեր էր հայ գրականութեան հանդէպ հետաքրքրութիւնը, որուն ապագան սեւ էր:

Քանի մը անգամ ալ կրկնեցի Խաչատուրը, նշանաւոր Խաչատուրը, օրուան հերոսը՝ Խաչատուրը: Ամէն մարդ թող տեղեակ ըլլար Խաչատուրին մասին, թէ ո՛ր Խաչատուրն էր ան, եւ գիշերը չըլլար թէ ես ալ երազիս մէջ զառանցէի. «Խա-չա-տո՜ւր, Խա-չա-տո՜ւր», ու ուրիշ բան մը կարծուէր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՀԱՄԲԱՐԸ

rubbish

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Համբարը առաւօտ կանուխ բնակած խրճիթէն դուրս կու գար իր կառքով: Փողոց-փողոց շրջելով թաղեցիներուն աղբերը կը հաւաքէր եւ իր երկաթէ կառքին մէջ զետեղելով կը տանէր ու ծովեզերքը կը թափէր զանոնք: Երբեմն պատուհաններէն եւ պատշգամներէն կը ձայնէին Համբարին ու աղբի տոպրակը վար կը շպրտէին, վար չիջնելու համար: Համբար պայթած տոպրակներէն դուրս թափած աղբերը տրտնջալով կը հաւաքէր եւ կ’ուղղուէր յաջորդ թաղը մաքրագործելու:

Վաճառատուներուն տէրերը օրական կը վճարէին անոր, ուրիշներ՝ շաբաթական, իսկ կարգ մը մարդիկ ուտելիք եւ պտուղ տալով իրենց նիւթական պարտաւորութենէն կ’ազատէին:

Օր մը Վարդանոյշ մայրիկը անոր մէկ տոպրակ բրինձ եւ երկու տոպրակ ոսպ կու տայ: Համբար բրինձն ու ոսպը հետը տուն տանելու փոխարէն կը մտնէ Ղազարոսին խանութը:

– Ղազա՛ր էմմի, այս բրինձը եւ ոսպը եթէ տամ, փոխարէնը ինծի մէկ շիշ օղի կու տա՞ս:

– Կու տամ, բայց նախ պէտք է նայիմ:

Ղազարոսը կը բանայ տոպրակները եւ անմիջապէս կը գոցէ ու Համբարին ձեռքը տալով կ’ըսէ.

– Այս բրինձն ու ոսպը ո՞վ տուած է քեզի:

– Վարդանոյշ մայրիկը,- կը պատասխանէ  Համբարը,- ինչու ի՞նչ պատահեր է:

– Այս տոպրակներուն մէջ ոսպէն ու բրինձէն աւելի որդ կայ: Տա՛ր, վերադարձուր, տեղը դրամ ուզէ: Խե՛նթ կին, դրամ չի վճարեր խեղճին, մէյ մըն ալ որդնոտած ոսպ կու տայ: Այդ կինը երիտասարդութենէն ի վեր չէ փոխուած. իբրեւ թէ ճարպիկութիւն կ’ընէ անճաշակը:

Համբար տրտնջալով կը հասնի Վարդանոյշ մայրիկին տունը եւ անոր դրան ուժգին հարուած կու տայ: Վարդանոյշ մայրիկը դրան հարուածները լսելով հանդերձ չի բանար դուռը:

Համբար տոպրակները Վարդանոյշ մայրիկին դրան սեմին կը ձգէ ու բարձրաձայն տրտնջալով կը նստի քարի մը վրայ եւ կը սպասէ, որ ան դուռը բանայ:

Վարդանոյշ մայրիկը իր տան պատուհանին արանքէն կը հետեւի Համբարին եւ կ’որոշէ դուռը չբանալ, մինչեւ Համբարին մեկնիլը: Համբարը յամառութիւն կ’ընէ եւ կ’երկարէ «նստացոյցը»:

Բանտարկուած Վարդանոյշ մայրիկը կամաց մը կը բանայ պատուհանը եւ մէկ ոսկինոց կը նետէ պատուհանէն: Համբարը մէկ ոսկին առնելէ ետք ջղայնութեամբ կը մօտենայ տոպրակներուն եւ բոլոր ոսպերն ու բրինձը Վարդանոյշին տան սեմին թափելով կը հանգչի եւ կը հեռանայ թաղէն պատուաւոր հայհոյանք մըն ալ գլտորելով Վարդանոյշին հասցէին: Ան կ’երթայ ու կէս ձգած գործը կը շարունակէ:

Քիչ ետք, Վարդանոյշ դուրս կու գայ տունէն աւելը ձեռքին եւ տրտնջալով կը սկսի աւլել թափած ոսպերն ու բրինձը:

Ինչպիսի՜ մեղադրական խօսքեր ու անէծքներ կը տեղացնէ ան Համբարին հասցէին:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԱՂԱՆԴ

moll

ԱՆԻ ԲՐԴՈՅԵԱՆ-ՂԱԶԱՐԵԱՆ

Կաղա՞նդ,
Տօ՞ն,
Բերք ու բարի՞ք,
Չէ,
Շռայլութիւն անհաւատալիք,
Աղքատ, հարուստ սոթտած թեզանիք,
Ինկած են շուկաները ու գտած՝ հաւաքելիք:
Հարուստին հոգն ի՞նչ՝
Ափ մը ջուր է իր ծովէն պակսելիք:
Աղքատին ալ հոգը չիք,
Վարժ է ան ամիսները գալիք
Պարտք վճարել ու թափել ճակտի քրտինք,
Միայն թէ իր ընտանիք
Ըլլայ ուրախ ու երջանիկ
Եւ լոկ Կաղանդին գիշերը մեղմիկ,
Վայելէ առատ ուտելիք ու խմելիք
Եւ այս առատութիւնը հոգ չէ թէ
Դուռ մը բանայ անոնց բախտին գալիք:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԱՊԻԿԸ Ի ՊԱՏՈՒԻ՞

%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%a1%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%a3-%d5%af%d5%a1%d5%ba%d5%ab%d5%af-1

Յ․ ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Ազնուականներու անտառին մէջ ազնուական եւ արտակարգ գեղեցկութեամբ սիրամարգ մը կար: Այս սիրամարգը ուզեց բարեկամութիւն հաստատել ազնուական կապիկին հետ։

– Կապի՛կ եղբայր, բարի օր, եկուր դառնանք մենք ընկերներ. ընկերացիր ինծի, իջնենք քաղաք, պտտելու ու մարդոց ցոյց տանք մեր արդուզարդը:

–  Համաձայն եմ, քո՛յր սիրելի, միայն ինծի ժամանակ տուր, երթամ սնգոյրուիմ, զարդեր կախեմ ականջներէս եւ յարգի վզնոց դնեմ ու շատ շուտով քովդ կ’ըլլամ:

Սիրամարգն ալ իր կարգին զարդարուելու գնաց իր տունը:

Քիչ ետք կապիկն ու սիրամարգը վերջին ծայր զարդարուած միացան իրարու եւ ձեռք ձեռքի ճամբայ ելան դէպի քաղաք: Անոնք շիտակ ուղղուեցան խճողուած քաղաքին հրապարակը:

Սիրամարգին բարեկամութիւնը կեղծ ու սուտ էր: Ան կապիկը ընտրած էր իրեն ընկերակից, որպէսզի մարդիկ միայն զինք դիտեն ու հմայուին եւ անտեսեն տգեղ կապիկը: Սիրամարգին ինքնահաւանութիւնը զինք այս քայլին առաջնորդած էր, որպէսզի իր եսը շոյուէր եւ ուրախանար, հրճուէր:

Երբ անոնք հասան հրապարակ, մեր համակրելի կապիկը սկսաւ ասդին վազել, անդին վազել ու հրապարակի արձաններուն գլխուն վրայ կենալ. մարդիկ տարուեցան կապիկին շարժումներով: Անոնք ուրախ էին կապիկին ձաբռտուքներով, իսկ սիրամարգին ոչ ոք նոյնիսկ հայեացք նետեց: Անցորդները կապիկին աւելի արժէք տալով, կեցան ու հետեւեցան անոր բացառիկ շարժումներուն: Սիրամարգին հիւսած դաւը ձախողեցաւ: Ան, ջղայնացած, կապիկին ձեռքէն բռնելով հեռացաւ հրապարակէն:

Անտեսուած սիրամարգը ջղայնութենէն կապիկը ծառի մը կոճղին կապեց ու ձախողած վերադարձաւ ազնուականներու պալատը:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԵՐԹԱՍ ԲԱՐՈՎ

%d5%a9%d5%ab%d5%af%d5%b6%d5%a1%d5%a9%d5%b8%d5%bc

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹՒԻՔ

Ի՛նչ պատուական թիկնաթոռ մը
Նետեր են փողոց առանց բարձի,
Առանց յենարանի.
Թրջեր է անձրեւէն։
Թիկնաթոռին պատուականը կ’ըլլա՞յ:
Ինչո՞ւ ո՛չ։
Հիմա անոր վրայ կատուներ կը բազմին:

Մինչդեռ ատեն մը
Տան անկիւնը կամ գործատեղին
Կը գրաւէր իր պատուական տեղը:
Սակայն եկո՛ւր, տե՛ս որ
Կը յղանան օրերը օրեր,
Կը փոխուի ամէն ինչ,
Կը փոխուի ժամանակը:

Կեցի՛ր, մի՛ բազմիր․
Այնքան հանգիստի վարժուի՞լ:
Բոլոր կարասիներն ալ ունին իրենց վախճանը
Նմանապէս՝ մարդիկ:
Ո՞վ յաւետեան է
Այս անցողական աշխարհին մէջ:

Օր կու գայ,
Թիկնաթոռդ, մտերիմը
Անզուգական այդ յետոյքիդ,
Կը դրուի փողոց, դրան մը առջեւ:

Ու ահա՛, հասաւ կարգը.
Շատ փափուկ նկատած
Յետոյքիդ կից մը.
Այրումով պիտի հալի:
Երթաս հանգիստ ու բարով:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԱՂԱՆԴ

%d5%af%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d5%b6%d5%a4%d5%ab-%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%bd%d5%b6%d5%b8%d5%ba%d5%a1%d6%80

ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ-ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

ԿԱՂ - ԱՆԴ.png
Կաղ կաղ կու գաս
Մեզ անդաստանդ կը հրաւիրես.
Ի՞նչ է
Կերուխո՞ւմ կայ,
Փորպատռո՞ւմ:

 

%d5%af%d5%a1%d5%b2-%d5%a1%d5%b6%d5%a4
Անդրադարձ,
Վերյիշում՝
Անդարձ:

 

%d5%af%d5%a1%d5%b2-%d5%a1%d5%b6%d5%a4
Փնտռտուք,
Անդ-հանդ
Հող-դաշտ
Տուն-տեղ
Շեմ-սեմ
Դրանդ
Իսկ
Ո՞ւր է ի՛մ դուռս:

 

Կաղ անդ
Calend (re)
Օրացո՞յց
Թի՞ւ
Սահմա՞ն
Խարխափո՞ւմ
Դեգերո՞ւմ
Անցո՞ւմ՝
Դէպի ո՞ւր…

 

Կաղ անդ
Կաղ կաղ կու գաս
Մեզ քեզի կ’ենթարկես
Տեղքայլ չկայ
Պիտի անցնինք
ուզենք չուզենք
Բայց որ անցնիլ՝
Գոնէ դէպի
Իսկական
կանաչազարդ
Անդանդ

 

Կաղ անդ
Կաղանդ

 

25 Դեկտեմբեր, 2016

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԻՋԵՒԱՆԻՆ ՄԷՋ ՏԵՂ ՉԿԱՐ

jaramana

ԱՆՈՅՇ ՔԷՕՐՕՂԼԵԱՆ-ՄԱՐԱՇԼԵԱՆ

Ամէն տարի, Նոր Տարուան եւ Ս. Ծնունդի նախօրեակին, յաճախ կը հետաքրքրուինք պաստառներու վրայ գեղեցիկ, շլացուցիչ ճաշկերոյթներու, պարահանդէսներու յայտարարութիւններով, որոշում կ’առնենք այս կամ այն պարանցիկ երեկոյին ներկայ գտնուիլ, շքեղ պանդոկներուն ճոխութիւնը վայելել, բարեկամներու հետ միասին սեղանի շուրջ ըլլալ եւ հաճելի Նոր Տարի եւ Ս. Ծնունդ դիմաւորել  :

Սուրիոյ մէջ, այս պատերազմի վեց տարիներուն ընթացքին, դժբախտաբար, ականատես եղայ այնպիսի երեւոյթներու, որոնց ի տես մարդ կրնայ փշաքաղուիլ, յուզուիլ, լալ․ սովահար, աղտոտ, անօթի, փողոցներուն մէջ պառկող մարդիկ կը տեսնեմ, որոնց երբեք չէի հանդիպեր նախապէս:

Մէյ մըն ալ կը հանդիպիմ «Օրգիտ» ճաշարանին շուրջը պտտող, սուրիացի անօթի մանուկներու, որոնք ապակիներէն կը դիտեն ներսի յաճախորդները, որոնք կերուխումի սեղաններու շուրջ իրենց ստամոքսը կը լեցնեն, առանց նկատելու դուրսի սոված երեխաները: Արդէն սովորական դարձած է յաճախ տեսնել զանոնք փողոցներու մայթերուն վրայ: Յաճախ անոնք ծածկոցներու փաթթուած, ձմեռը, ցուրտին, նստած են այն անկիւնը, ուր Ժարամանայի «Ռաուտա» փողոցի «Անթոնի» ճաշարանին խոհանոցի պատուհանին հովահարէն արձակուած տաք հովին շնորհիւ կը ջանան տաքնալ: Կը մտաբերեմ մանկութեանս ամենագեղեցիկ, սակայն շատ տխուր «Լուցկի ծախող աղջկան» պատմութիւնը: Այս խումբին մէջ ամենապզտիկը մէկուկէս տարեկան էր, իսկ ամենամեծը՝ եօթը, երբ զանոնք առաջին անգամ տեսայ մայթի մը վրայ: Հինգ-վեց անչափահաս երեխաներ, որոնք միասին կ’ապրին, մէկը միւսին նեցուկ, մէկը միւսին ապաւէն, մէկը միւսին ապաստան: Աստուծոյ բարեխնամութեան եւ մարդկային անխղճութեան միջեւ այս մանուկները իրենց առօրեան կ’անցընեն, երբեմն անցորդի մը տուած դրամով, ուրիշի մը բաժնած խմորեղէնով, պնակ մը ճաշով կամ ակրատ (սէնտուիչ) մը ֆալաֆէլով կ’ապրին այս խղճալի, սակայն խանութներու տուած ողորմութիւններով ապրող այս ողորմելի եւ անտէր երեխաները:

Անդիէն մայր մը կ’անցնի իր կաթընկեր երեխան ծածկած, առաւօտ կանուխ ժամը եօթին, սառած օդին մէջ կը պտտի: Զայն կը դիտեմ վարժարանիս հանրակառքին մէջէն: Անճոռնի տեսքով, թափթփած, աղտոտ: Այսպիսի տիպարներ հաւանաբար իրենց քնացած թաքստոցէն ելած եւ ուրիշներէ տեսնուելու ամօթէն փախած են․ շէնքի մը մուտքին քնացած ըլլալով, իջած առաջին բնակիչին հետ իսկ իրենք ալ ինքզինքնին դուրս նետած կամ քշուած են հոնկէ:

Պապ-Թումայի մայրուղիի ձախին, խոտերու փոքր տարածութեան մը վրայ, սպունգներ փռած ընտանիքի մը կը հանդիպիմ, որուն հայրը կամ հսկելու համար արթուն մնացած է, կամ ալ արեւուն շողերը զայն խանգարելով արթնցուցած են: Իսկ միւսները մինչեւ գլուխնին գոցուած վերմակներու տակ տակաւին կը ջանան քուն մը, մրափ մը քաշել: Խճողուած ինքնաշարժներու կացը հետաքրքրութիւնս աւելի կը սրէ: Կը նկատեմ զանոնք՝ անտուն եւ անօթեւան խեղճերը, որոնք դարձեալ հինգ-վեց հոգիներէ կը բաղկանան: Ունին երկու մանուկներ: Եկած են մի քանի սպունգ, ծածկոցներ եւ երկու ճամպրուկ ձեռքերնին: Ունեցուածքնին այսքանն է, աղքատութեան ծայր աստիճան ողբերգութեան մը մէջ են:

Այսօր Շաբաթ, 24 Դեկտեմբեր 2016ին ճամբուն վրայ հանդիպեցայ երկու մանուկներու, հինգ եւ վեց տարեկան, որոնք խաւաքարտէ սնտուկներ շալկած, զանոնք ուրախութեամբ կը տանէին: Սնտուկներէն մէկը ինկաւ: Վերցուցի եւ մանկան վրայ բեռցուցի: Շնորհակալ եղաւ եւ իր ճամբան շարունակեց: Տաքնալու համար որքա՜ն անհրաժեշտ էին եւ յարգի այդ քարթոնէ տուփերը: Յարգի առարկայի մը նման գրկած, անոնք կը շտապեն դէպի տուն: Ժարամանայի մէջ շատ յարկեր պատերազմի ընթացքին բարձրացան, թերեւս անոնք ըլլան առանց դրան եւ պատուհանի, նէյլոն տոպրակով մը կամ կտորով մը միայն փակուած: Երկուքը թերեւս աւելի մանկահասակ քոյրեր եւ եղբայրներ ալ ունին: Այս երեխաները աղբամանին մէջէն քարթոններ վերցուցին, իսկ ուրիշներ…իսկ ուրիշներ կը փորձեն իրենց անօթի փորը կշտացնել: Անոնցմէ մէկը միւսը գրկելով, աղբարկղին մէջ նետուելով, կը սկսին մէկիկ-մէկիկ տոպրակները բանալ, յոյսով որ ուտելու բան մը գտնեն: Ֆիլմ մը չեմ գրեր, սիրելի ընթերցող, կամ՝ երեւակայութիւնս աշխատցներ, առօրեայէս բաժին մըն է պարզապէս, տխուր եւ ցաւալի:

Այս օրինակներուն պէս շատ-շատ օրինակներ կան, որոնց դիմաց մեր աչքերը գոցած, մեր խիղճերը մարած, մեր առօրեան կը շարունակենք: Ես յաճախ երախտապարտ կ’ըլլամ Աստուծոյ, որ ընտանիքս ասոնց նման դուրս չմնաց այս սարսափելի եւ անխիղճ պատերազմին ընթաքին:

Պիտի խնդրէի, որ Ամանորի եւ Ծննդեան ձեր ճոխ սեղաններուն փշրանքէն թափէք այս դժբախտ եւ որբ երեխաներուն համար: Քանզի ամբողջ մարդկութիւնը իր աչքերը փակած դիտելով կ’անցնի, որպէսզի յանկարծ խղճի խայթ կամ կսկիծ չզգայ եւ գութը շարժելով օգնութիւն մը ընէ: Իսկ երբ մարդիկ այս պատերազմէն օգտուելով իրենց գրպանները կը լեցնեն, Աստուծոյ նախախնամութիւնը կը հասնի անոնց։ Անոնք իրենց ապրելու կամքով, «ապրիմ չապրիմ» ծաղիկներուն թերթերը փրցնելով ամէն օր բարձրաձայն կ’ըսեն. «Հարկա՛ւ ապրի՛նք»: Ապրի՛նք, անխիղճ մարդկութեան ապտակ մը զարկած ըլլալու համար: Այո՛, անոնք իրենց պատերազմը կը մղեն այս ցուրտին ողջ մնալու համար, յանուն իրենց ապագային՝ «Մանկութիւն չունեցող մարդոց»։

Իսկ երբ այս ամէնը աչքիս առջեւ բերեմ, կը յիշեմ Աւետարանի այն համարը, ուր կ’ըսուի, թէ Տէր Յիսուսի ծնունդին ժամանակ Մարիամ եւ Յովսէփ մնալու տեղ մը փնտռեցին, սակայն չգտան․ «Քանզի իջեւանին մէջ իրենց համար տեղ չկար» (Ղկ. Բ.7)։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: