«ԽԱՉԱՏՈ՜ՒՐ, ԽԱՉԱՏՈ՜ՒՐ»

%d6%85%d5%a9%d5%b8%d6%84%d5%a1%d6%80

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Երկուշաբթի է: Լիսէի տղաքը կ’արձակուին վարժարանէն: Կ’աճապարեմ հասնելու համար վարժարանի հանրակառքին, որ պիտի փոխադրէ աշակերտները իրենց տուները. կը հասնիմ: Բոլորս ալ յոգնած-դադրած կը նստինք մեր տեղերը: Օրն ի բուն շունչս հատած է ոչ միայն դասերէն, այլեւ տղոց չարաճճիութիւներուն «կեցի՛ր, մի՛ ըներ, առջեւդ դարձիր» ազդարարութիւններ ընելէն: Եւ իրենց կարգին աշակերտներն ալ յոգնած են դասերը սերտելէն, աղջիկ-մանչ իրարու աչք քթթելէն եւ ինչպէս ըսի՝ չարաճճիութիւններէն:

Հանրակառքը ճամբայ կ’ելլէ: Ետեւի կարգէն մաս մը աշակերտներ կը սկսին իրարու միջեւ խօսիլ ու կամաց-կամաց ձայները կը հասնին առջեւի կողմը: Կը հասկնամ, թէ հայ գրականութեան դասին քննութենէն ելած են: Մօտ տաս տարիէ ի վեր դադրած ըլլալով լիսէի կարգի աշակերտներուն գրականութիւն դասաւանդելէ ականջ կը սրեմ, որ պատառիկներ վերյիշեմ կարգ մը անուններէ: Կարգ մը գրագէտներուն երկերը եւ անոնց յատկութիւնները, ինչպէս նաեւ ժամանակաշրջանի յատկութիւնները: Զարթօնքի՞ շրջանն է, ռոմանթիկնե՞րը, թէ ոչ գեղապաշտները: Ո՞ր անունները, ո՞ր պահերը պիտի վերյիշեմ, երբ կը կարդայի գրագէտին բանաստեղծութիւնը, ինքզինքէս ելլելով: Ո՞ւր ձգեր էի արդեօք…: Զօհրապի՞ն, Դուրեանի՞ն, Չօպանեանի՞ն, թէ Մեծարենցին գործերը…:

11րդ դասարանի աշակերտներն էին, ուրեմն կ’ուսումնասիրէին իրապաշտները եւ գեղապաշտները. ո՞ր նմոյշներու մասին էր իրենց զրոյցը:

Սակայն իիի՜նչ զրոյց էր. ես՝ ունկնդիրս իսկապէս յուսախաբութեան գիրկը ինկեր էի: Զրուցակիցները, որոնք աշակերտներն էին, իրենց կարծիքով մեծ տարբերութիւն չունէին իրարմէ: Պահ մը ձայները մեղմացան եւ լսելի դարձաւ Նարօտին ձայնը, որ կը հարցնէր շուրջիններուն, ստուգելու համար, թէ ճիշդ գրա՞ծ էր արդեօք գրագէտին անունը:

– Այն հարցումին պատասխանը Խաչատուր էր, չէ՞: Ես Խաչատուր գրեցի: Եաաա՜ ըսէք, թէ ոչ սխա՞լ գրեցի:
– Խաչատուր չէր ան:
– Ի՞նչպէս Խաչատուր չէր: Հապա ո՞ւր էր Խաչատուրը:
– Խաչատուր չկար հոն:
– Սխալ կը յիշես: Խաչատուր պիտի ըլլար: Օրիո՜րդ, Խաչատուր ըսելով մէկը կա՞յ:
– Խաչատո՞ւր: Խաչատուրը ո՞վ է: Ընկե՞րդ, դրացի՞դ, բարեկա՞մդ…: Որո՞ւ մասին կը հարցնես: Խաչատուր Աբովեա՞ն, Խաչատուր Միսաքեա՞ն, Խաչատուր Աւետիսեա՞ն:

Անկապ անուններ կը շարէի: Իմ գլուխս ալ խառնուած էր:Ես ալ շուարեր էի, որոշել ջանալու համար, թէ ո՞վ էր այդ Խաչատուրը: Քանի մը անգամ միտքէս կրկնեցի Խաչատուրը: Ծիծաղելիին խրտուիլակը կը բարձրանար ներսիդիս: Կը զսպէի ինքզինքս, նեղութիւնս յայտնի չընելու համար: Օրուան յոգնութիւնը չէր բաւեր, հիմա ալ այս, եւ դեռ զրոյցը կը շարունակուէր շարք մը սխալներով. խառնակութիւն մը կը տիրէր, եւ արդեօք թնճուկը ի՞նչպէս պիտի լուծուէր:

Դեռ նոր աւարտած էի Յակոբ Պարոնեանի Խաչատուր Միսաքեանը, 8րդ դասարանին հետ: Անո՞ր մասին էր արդեօք հարցումը:

– Յակոբ Պարոնեանի կողմէ գրուած Խաչատուր Միսաքեա՞նը ըսել կ’ուզես:
– Անիկա բնաւ չլսեցի: Խաչատուրը…:
– Խաչատուր չէ, Բաբգէնին կը պատկանի այդ գործը,- ըսաւ Ռաֆֆին, որ նստած էր կողքս:
– Բաբգէ՞նը. Բաբգէնը ո՞վ է: Բաբգէն Արք. Կիւլէսէրեանի՞ն մասին կը խօսիս:

Ձայն չկար: Միայն անուն մը կար մէջտեղը. Բաբգէնը:

– Ա՜խխ եաա՛, Բաբգէնը մոռցայ, Խաչատուր գրեցի:

Խորհեցայ որ, ըստ իրենց, Խաչատուրը Բաբգէնին ընկերը ըլլալու էր: Երկու ընկերոջ ներկայութեամբ կը ճամբորդէինք հանրակառքին մէջ, մտերմաբար, եւ անոնք ալ մտերմացած էին մեզի հետ: Խաչատուրը խաչը հանէր եւ օրհնէր սա երիտասարդները, որոնք ծանօթ, դասական անձերուն մասին կ’արտայայտուէին շատ սովորական ոճով: Արդէն ներկայ սերունդին համար ամէն բան սովորական չէ՞ միթէ, եւ ամէն պարագայ սովորական չի՞ թուիր անոնց:

– Բաբգէնըը՛, ա՛յյ, ի՞նչպէս ալ խառնեցի, թի՛ւհ:

Դարձայ աշակերտներուն, ազդարարելու համար, որ գրագէտները իրենց անուններով չէ, այլ մականուններով եւ կամ անուն-մականունով կը յիշատակուին: Որո՞ւ կ’ըսես…: Զրոյցը կը շարունակուէր:

– Արշակը տա եազտը՞ն մը (Արշակն ալ գրեցի՞ր):
– Օնու եազտըմ (Անիկա գրեցի):
– Դո՞ւն, Մաղիքիա՞ն. Մաղիքիան գրեցի՞ր:

Էէէ՜, ալ կը բաւէր: Խիստ ձայնով մը յանդիմանեցի:

– Մաղիքիա՞:

Լռութիւն. Արտայայտութիւնս խստօրէն սառեցուցեր էր մթնոլորտը․

– Մա-ղաք-իա…:

Մաղաքիա Արք. Օրմանեա՛ն պիտի ըսէք: Մականունները կուլ տուիք, Մաղիքիա ի՞նչ է, անուն մըն ալ չէ՞ք կրնար սորվիլ: Այսքան ալ անտարբերութիւն չ’ըլլար ճանըմ: Այս քննութեան քանի՞ պիտի առնէք: Խառնարանի վերածեցիք ամէն բան:

Անդիէն ուրիշ աշակերտ մըն ալ պոռաց.

– Արփաիարըն Կարմիրինէ նէ՞ օլտու (Արփիարին Կարմիրին ի՞նչ եղաւ):

– Բէս եանի, բէս (Հերի՛ք, յաղթուեցայ): Եանտը պիթթի քիւլ օլտու (Այրեցաւ լմնցաւ, մոխիր դարձաւ):

Մոխիր դարձածը հայ գրականութիւնն էր: Պատանիները, երիտասարդները կը սորվէի՞ն կարգ մը գիտելիքներ: Թերեւս այո՛, թերեւս ո՛չ, կամ մասամբ մը միայն. մոխիրին մնացորդները՝ որպէսզի դասարան փոխելու չափ նիշ կարենային առնել:

Ո՞ւր ձգեր էի դասաւանդութիւնս… յիշեցի: Անուն-մականունները կային, շրջանի գիտելիքները կային, սակայն երկերուն նմոյշները չկային: Չկային անուններուն խայտառակուած ձեւերը կամ նման անտարբերութիւն:

Խառնարան մըն էր հանրակառքին մէջ: Եթէ Գառնիի մեհեանին մէջտեղ գտնուող խարոյկի խառնարանն ալ դրած ըլլայինք կառքին մէջ ու փնտռէինք դարերու մէջէն խաչատուրները, հին աստուածները պիտի յայտնուէին ու իրենց ասաները բռնած միաբերան պիտի որոտային.

– Լա՛ւ սորվեցէք ձեր գրական հարստութիւնները: Այս գիտելիքները հայ գրականութեան մասին են, ան ալ կը պատկանի ձեզի՝ հայ աշակերտին: Միայն հայո՞ւն: Սորվեցէ՛ք, որ սորվեցնէք:

Ու կի՛ւմմ, ասաներով պիտի զարնէին տղոց գլխուն, որ սթափէին:

Գիշերը ընթրիքի պահուն տնեցիներուն պատմեցի լսածներս, պատահածները: Քիչ մը չափազանցելով, որ երգիծանքը զգային իրենց երակներուն մէջ, եւ թէ ո՛ւր հասեր էր հայ գրականութեան հանդէպ հետաքրքրութիւնը, որուն ապագան սեւ էր:

Քանի մը անգամ ալ կրկնեցի Խաչատուրը, նշանաւոր Խաչատուրը, օրուան հերոսը՝ Խաչատուրը: Ամէն մարդ թող տեղեակ ըլլար Խաչատուրին մասին, թէ ո՛ր Խաչատուրն էր ան, եւ գիշերը չըլլար թէ ես ալ երազիս մէջ զառանցէի. «Խա-չա-տո՜ւր, Խա-չա-տո՜ւր», ու ուրիշ բան մը կարծուէր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s