2016Ի ՎԵՐՋԻՆ ՕՐԸ

%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b0%d5%a1%d5%b6-%d5%af%d5%b2

ՆԱՐՕՏ ՊՕՅԱՃԸ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 7րդ դասարան

Ի վերջոյ տարի մը կը լմննար: Քանի մը ժամ վերջ 2017 պիտի մտնէինք: Ամէն տեղ զարդարուած էր. փողոցները, պողոտաները եւ տուները: Մարդիկ վիճակահանութիւն ըրած էին: Քանի մը ժամէն բոլոր նուէրները պիտի բացուէին: Փոքրիկ տղաք կ’ուրախանային, իսկ ծերերը կը յուզուէին:

Փոքրիկ մը, որուն անունը Աննա էր, Նոր տարուան կը սպասէր իր տանը մէջ: Մէյ մը այն կողմ, մէյ մը այս կողմ կը վազէր: Պատուհանէն դուրս կը նայէր: Աղքատ մարդ մը տեսաւ, շատ յուզուեցաւ: Ան տունը տաք-տաք նոր տարուան կը սպասէր, իսկ աղքատը շատ կը մսէր:

Նոր տարուան տաս երկվայրկեան մնացած էր: Ետ համրել սկսած էինք: Ամէն մարդ նոյն բանը կ’արտասանէր. 10, 9, 8, …. եւււ նոր տարիիի՛:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

ՆՈՅՆ ՆՈՒԷՐԸ

%d5%b6%d5%b8%d5%b5%d5%b6-%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a7%d6%80%d5%a8

ՄԻՐԱՆՏԱ ՄԻՍՆԱՐ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 6րդ դասարան

Նոր Տարիին օր մը մնացած էր: Սասունը իր եղբօր նուէր մը առնել կ’ուզէր, սակայն չէր գիտեր, թէ ի՞նչ նուէր առնէր: Սասունին եղբայրը՝ Սարօն ալ իր եղբօրը բան մը առնել կ’ուզէր: Ան ալ կը խորհէր, որ իր եղբօրը ի՞նչ նուէր առնէր: Ժամանակը կ’անցնէր, դեռ նուէրները չէին առած: Սասունին միտքը բան մը եկաւ: Բան մը պատրաստել խորհեցաւ եւ իր եղբօրը համար գլխարկ մը շինեց: Սարօն ալ իր եղբօրը համար տասնհինգ լիրայով գլխարկ մը գնեց: Նոր տարիին գալստեան երկու ժամ մնացած էր: Երկուքն ալ շատ խանդավառ էին: Երբ Նոր տարին եկաւ, նուէրները տուին: Շատ շուարեցան, որովհետեւ նոյն տեսակի բաներ առած էին: Սասունը եւ Սարօն իրենց նուէրները շատ սիրեցին, որովհետեւ անոնք եղբայր էին: Այս նուէրները իրենց համար շատ արժէքաւոր էին:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԿԱՂԱՆԴԻ ԾԱՌԸ

%d5%ae%d5%a1%d5%bc%d5%ab%d5%b6-%d5%a1%d5%b5%d6%80%d5%ab%d5%ac%d5%a8

ԼԱՐԻՍՍԱ ՊԷՅԼԷՐ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, 8րդ դասարան

Այս պատմութիւնը մայրս մանկութեանս կը պատմէր, զոր շատ սիրած եմ:

Կաղանդը մօտեցած է: Փոքրիկ Մարալը իր շահած դրամով ծառ մը կը գնէ, որ հիւանդ մայրը ուրախանայ: Երբ մայրը ծառը կը տեսնէ, կը սկսի լալ: Անոնք ծառը հին լոյսով կը զարդարեն: Երբ ժամը ինը կը մօտենայ, վիճակահանութիւնը կը սկսի: Փոքրիկ Մարալը իրենց տունը հեռատեսիլ չունէր: Դուրսը տեղ մը վիճականութիւնը դիտելու կ’երթայ մօրը հետ:

– Մայրի՛կ, ես գիտեմ, թէ այս տարի մեծ գումարը մեզի պիտի ելլէ:

Թիւերը կը սկսին յայտնուիլ եւ Մարալ թուղթին կը նայի: Այո՛, մեծ գումարը իրենց ելած էր: Վազելով տուն կ’երթան, սակայն կը տեսնեն, որ տունը կ’այրէր: Ծառն ալ այրած էր:

– Հոգ մի՛ ըներ: Ամէն բան նորոգելու դրամ ունինք:

– Ատիկա հոգ չեմ ըներ: Իմ ջանքս, սէրս եւ Կաղանդի հաւատքս այրեցան:

Մայրս ինծի ամէն գիշեր այս պատմութիւնը կը պատմէր: Այն ատեն չէի կրնար հասկնալ, բայց հիմա կը հասկնամ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՄՕԹ

%d5%b6%d5%a7%d6%80%d5%af%d5%ab%d5%ac%d5%a7

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Գիշերը մութ է, պիտի սքօղէ ամօթ ըսուածը:
Անկիւն մը կծկուած է գինեմոլը,
Կը պատրաստուի յանձնուիլ քունի։
Բացած գլխարկին մէջ՝ քանի մը մանրուք դրամ
Վաղուան համար: Շունն ալ առած է քովը:
Շռած են հոն քիչ անդին. կը հոտին:
Գիշերը կը սքօղուի մութով.
Մարդիկ նստած են սրճարանները,
Յատուկ յաճախորդներ նարկիլէ կը ծխեն,
Կը բարձրանայ մուխը
Լոյսին մօտ, ուրկէ կը շողան ճառագայթներ։
Ելեկտրաձողերէն վար՝ տեղատարափ անձրեւու կաթիլներ:
Պորտը բացած պոռնիկներ
Ճամբուն եզերքը շարուած են.
Երիտասարդն ու ծերը կը դիտեն զանոնք
Եւ աչքերնին դուրս ինկած կ’երթան
Գինետան մը մէջ մարել կրակը միսին,
Որ կը ժայթքի պոռնիկին մարմինէն
Ու կը լափէ մարդը, լիզելով հուրը կ’այրէ:

Մութը իջած է քաղաքին վրայ
Ու կը սքօղէ գիշերը:
Աչքեր կը փակուին յամրօրէն
Եւ կոպերուն տակ կը ծածկուին․
Ամօթ ըսուածը՝ գիշերուան մութին:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԹՈՎՄԱՍԸ

%d5%a9%d5%b8%d5%be%d5%b4%d5%a1%d5%bd

Յ․ ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Թովմասը մեր թաղի փիլիսոփան էր: Ան յատուկ աշխարհահայեացք ունէր, իսկ որեւէ նեղութիւն սրտբաց եւ մեծ համբերութեամբ կը տանէր:

Անգամ մը Թովմաս, չենք գիտեր ինչո՞ւ, բարկացած էր: Ան մեր տունէն քիչ մը անդին, Կարապետին փլատակ տան կողմը կեցած՝ բարձր ձայնով հետեւեալ նախադասութիւնները կ’արտասանէր.

– Կարապե՛տ, եթէ այր մարդ ես՝ տունէդ դուրս եկուր:

Ղազարոս նեղացած Թովմասի պոռչտուքէն, իր տան սեմին կեցած կը սկսի պոռալ Թովմասի երեսն ի վեր:

– Կարապետին մեռնելուն ինը տարի կ’ընէ, պարո՛ն փիլիսոփայ, մինչեւ ե՞րբ պիտի պոռաս ու խանգարես մեր հանգիստը. դուն խպնիլը մոռցեր ես. ա՛լ բաւ է ամէն օր ձայնդ մէջտեղ ձգելով նեղութիւն տաս մեզի: Բնաւ բարեպաշտ եւ հաւատացեալ մօրդ չես ելեր:

– Ղազար, հանգամանքիդ մէջ կեցիր: Թէեւ անունս Թովմաս է, սակայն մի՛ կարծեր որ Թովմաս առաքեալին պէս անհաւատ եմ, մեր սրտին ու մտքին մէջ հաւատք ունինք, եթէ պէտք ըլլայ՝ ուրիշներուն ալ հաւատքին գաղտնիքը կը բացատրենք: Գնա՛, ջլթիկ կնոջդ վրայ պոռա, անոր վրայ մաղձդ թափէ, անդաստիարակ քեզի: Ըսելիք ունիս՝ եկուր քովս, ցած ու կիրթ ձեւով բացատրէ, իսկ եթէ շատ կը նեղանաս բարձր ձայնէս՝ կրնաս թաղդ փոխել եւ կամ հեռանալ թաղէն ընդմիշտ: Ես քեզմէ առաջ այս թաղը եկած ու հաստատուած եմ: Դուն քեզի մեր թաղին պատասխանատուն մի՛ կարծեր, քիչ մը ազնիւ եղիր ու մարդոց հետ խօսիլ սորվիր:

………..

Շաբաթ մը ետք, մեր Թովմասը երբ կը լսէ, թէ Ղազարոսը ինկեր ու ոտքը կոտրեր է, առաջին այցելողը ինք կ’ըլլայ: Ան գեղեցիկ ծաղկեփունջ առած հիւանդտեսի կ’երթայ, մոռնալով շաբաթ մը առաջ սրած վիճաբանութիւնը:

Մեր թաղի մարդիկը ներողամիտ սիրտ ունէին: Անոնց անհաշտ վիճակը մէկ շաբթուան համար էր միայն:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԻԿԻՆ Շ.

%d5%af%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%bb

 

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

Սենեակը մտայ սովորական այցելութեան մը համար։

Զինք գտայ պառկած։ Նիհար, շատ նիհար մարմինը եւ գեղեցիկ դէմքը ստացած էին դեղնած մոմի գոյն։ Սկսած էր հալիլ։

Յանկարծակիի եկայ։ Չէի սպասեր։ Վախով եւ զգուշութեամբ մօտեցայ սնարին։ Չըլլայ որ խանգարեմ։ Ոսկրացած կուրծքը մարմնին տկարութեան անհամեմատ ուժով մը վեր-վար կ’ընէր։ Շունչի այս պայքարը, ըստ երեւոյթին, դեռ նոր էր սկսած։ Ու ես սենեակ մտեր էի։ Մինակ։ Պատրաստ չէի տիկին Շ.ն մեկնումի ճամբուն վրայ գտնելու։

Այո, յառաջացած էր տարիքը, բայց անոնցմէ էր, որուն անցեալը ակնածանքով նայիլ կու տար ներկայի իր տկարութեան։ Կատարելապէս վայելուչ կին մը եղած էր տիկին Շ.։ Ամէն գալուս, անբաւարար հմայքով կը դիտէի մահճակալին մօտ դրուած մի քանի լուսանկարները, երիտասարդական օրերէն, ու անընդհատ կը փորձէի հասկնալ անոնց պատմութեան մանրամասնութիւնները։ Հետաքրքրութեանս թիրախը իր լուսանկարներու գրքոյկն էր սակայն, ուր ան կը ներկայանար իր արտաքին եւ ներքին անցուցադրական գեղեցկութեան առինքնող ոճով։

Քիչերէն էր, որ այդ տարիքին դեռ կը կարդար։ Քանի քանի անգամ թոյլտուութիւն խնդրած էի իր կոկիկ գրադարանը խառնշտկելու։ Այնտեղ գտած էի հին տպագրութեամբ հայերէն գիրքեր, որոնք բովանդակութեամբ թէ հնութեամբ արժէք կը ներկայացնէին գոնէ ինծի համար։ Խնդրած, հաւաքած էի, փոխադրած գրասենեակս, անուշադիր ձեռքերէ փրկելու պատրուակով։ Այսօր գիտեմ։ Ես ինծի համար ըրած էի ատիկա, որով՝ բոլորին վրայ նօթագրած էի իր անունը, օրուան թուականը ի՛մ ձեռքովս։ Հետք մը ունենալու իր աշխարհէն ներս։

Հիմա՞։ Երբ բոլորը կէսօրուայ ճաշի էին, բարեւ մը տալու համար մտած էի սենեակը։ Սովորական բարեւ մը, որուն միշտ կը պատասխանէր մեծ ժպիտով. ամենէն ճշգրիտ խօսքը անոնց, որոնք խօսելու դիւրութիւն չունին, կամ պարզապէս չեն կրնար յարմար բառը գտնել գոհ եմ ըսելու։

Եւ ահա զինք գտայ կամուրջին վրայ։

Մենք կը կարծենք որ գիտենք թէ բնական է տարեցներուն մահը։ Այդպէս չէ. չենք գիտեր մանաւանդ երբ կարողացա՜ծ ենք տեսնել այդ անձին մէջ տարիքէն զատ եւ անդին՝ մնացած բաները։ Մենք զիրար կը ճանչնայինք մի քանի ամիսէ ի վեր միայն, բայց ի՞նչ իմաստ ունի ժամանակը։ Մարդէ մարդ հոսանքը նման բաներու վրայ չի տնտնար։ Կը զարնէ կ’անցնի, ետեւն ալ չի նայիր տրամաբանութիւն փնտռելու։ Տրամաբանութիւն չկայ։ Կայ մարդերու ուժգին կապ. մնայուն. զգայուն. տոկուն. անդիմադրելի. անբացատրելի։ Ինչո՞ւ կենամ այս բոլորին վրայ։

Մէկէն ամբողջ աշխարհս խտանալով ամփոփուեցաւ այդ սենեակին մէջ ու դարձաւ իմ եւ տիկին Շ.ին միջեւ այլեւս ջնջուած տարածութիւնը։

Հակեցայ վրան, ձեռքին հպեցայ, միշտ վախով որ չցնցեմ հանգիստը (հանգի՞ստը… ինչպէ՞ս գիտնամ)։

Մեր մարմինը մեզի չի պատկանիր։ Եթէ պատկանէր, ուրեմն պիտի կարողանայինք գոնէ մենք մեզ զսպել։ Չէ։ Մարմինիս բոլոր բջիջները միացած ապստամբեցան ինծի դէմ ու անակնկալօրէն դաւաճանեցին ինծի։ Արցունքի վոլքան մըն է որ պայթեցաւ։ Որոտաց մարմինս։ Անձս լքեց զիս։ Տապալեցայ ու մնացի հոն, իր ձեռքի մահաբոյր քրտինքին մէջ խեղդուած։

Զգաց ներկայութիւնս։ Բացաւ աչքերը, զիս տեսաւ։ Ապշած նայուածքը յառեց վրաս ու մնաց։ Ինչո՞ւ կու լայի, ես, իր վերջին ծանօթը գուցէ։ Ան ունէր զաւակ, թոռներ, տեղ մը, չեմ գիտեր ուր։ Սակայն հոս՝ իր մահիճին քով ես էի հիմա։ Ժպտիլ փորձեցի, բայց աւելի խղճալի չերեւալու համար սանձարձակ իրաւունք տուի հեկեկանքիս։

Խօսելու ընդունակութիւնը կորսնցուցած էր արդէն։

Ե՞ս։ Խօսելու կարողութիւն ա՛լ չունէի։ Միայն վերջին ճիգով մը կրցայ ըսել՝

– Լիւսի, ես եմ՝ Նորան, աղուոր բան մը ըսէ ինծի։

Այս ալ ըսուելիք խօ՞սք էր։ Շատ չըսուելիք խօսքերու պէս ըսի այս ալ, բայց կը հաւատայի այս մէկուն, կ’ուզէի որ զիս մխիթարէր։

Ձեռքս սեղմեց։ Հեկեկանքս աւելի դառնացաւ։ Խիստ դանդաղ շարժումներով ձեռքս տարաւ դէմքին, ապա իր ձեռքը՝ դէմքիս։ Զիրար դիտեցինք։ Երկար։ Ձեռքս չթողուց. մեր նայուածքները մտան մէկը միւսին մէջ, ու սկսանք անգերազանցելի այն զրոյցին, որմէ անդին ա՜լ բան չկայ. ոչ մտածում, ոչ բառերու մաշկ, ոչ նշան, ոչ ձայն։ Միայն՝ էութիւն։ Լեցուն։ Լուռ… շշշշշ… չխանգարել…։

Ինք կ’ընթանար կամուրջէն։ Ես՝ այս դին, ուր պիտի մնայի, անշարժ կը հետեւէի իր հեռացումին։ Որքան կը հեռանար ան, այնքան կը փոքրանայի ես։ Ատեն-ատեն ետեւ կը դառնար, ինծի, կ’անուշնար նայուածքը, յետոյ՝ ետ կ’առնէր ճամբան։ Ամէն ետ դառնալուն՝ կը փշրուէր թանկագին կեղծիք մը, ամէն առած քայլին՝ կը քակուէր հանգոյց մը։ Պարզութեան այս կամուրջին ողորկ սալահատակին վրայ սահելով կը կոտորուէին անլուծելի թուող առեղծուածները մարդկային մտքի, թնճուկները, բարդոյթները։

Իւրաքանչիւր փլուզումով բան մը կ’աւարտէր մէջս։ Ես ալ կամուրջ մը կ’անցնէի, այն մէկը, որ աչք կը բանայ, բերան կը փակէ, միտքին պատին լուսամուտ կը զետեղէ, ճամբաներէն անցնիլ կու տայ, կը կանգնեցնէ այն մարդոց կողքին, որոնց հետ անխօս ըսելիք կայ։ Ըսելի՛ք։

Տիկին Շ. մի քանի օր քալեց այս կամուրջը անցնելու։ Տեղ մը՝ այլեւս ետ չէր դառնար։ Մշուշ էր, զիրար չէինք տեսներ, բայց ես իր տկարացող ոտնաձայները կ’ունկնդրէի, ան՝ կամուրջին միւս ծայրէն իմ ներկայութիւնս կը լսէր։ Շարունակեցինք զրուցել մինչեւ վերջ։ Եւ…

ինչ որ ըսինք իրարու…

22 Դեկտեմբեր 2016

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՒՃՈԽ-ՊՈՒՃՈԽ, ԽՕՐԱՆԹՕ-ԽՕՐԱՆԹԱ ԿԱԶՄԻՍ

ԶԷՅԹՈՒՆԻ ԲԱՐԲԱՌ

Զէյթունցի հայ.png
Աղբիւր՝ «Հիւսիս» ամսագիր, Ս. Պետերբուրգ, 1863, թիւ 1

ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԱՆ

Միյ պոլուզը կայգուկ չի, կ’օսէյ գեղացը կանակը. ումաշ կօ կէնիյ։ Էնիւյ համոյ ամէն առաւտուն Քիւյիւստիւսան էաղիւթք կօ կէնիյ, Սուրբ Սայգէսան բայըխէօս կօ կէնչիյ։ Իւյ մ’է ուխտը ղապուլ իղով, ձէանը Աստըծու անկէճը գոնոց՝ մույազըն հասով։ Պոլուզան լուսունկոյ կիմի աշկինա կօ նիշանըն, իտքը հայսանըքա համոյ հազըյլըխ կօ դէշնին. թէագվիւյէն ու հոյսան համոյ Գեյմանըկա պէզիյը կ’ոյթոն, պէտք իղոծ բոնիյը կօ կառնուն, իտէ էօյը կիսոտ կատոյ մնացոծնիյը կօ հազըյին, իսկի ապըռճօն, այմաղօն կ’առնուն։ Հոյսայ դահն էա պըառագ կօ կէնին։ Իտքը՝ հոյսան ձը կօ նստացնըն, Զէյթունա սուխոխնիյը կօ բիլլին, թըմպոկ կօ զայնըն, թիֆօնկէ ձէան էա կօ լասւայ, օմ տոնա էառոջ կենոն պարիննէ, էնիւյ տոնտիյը կու գոյ, ճոնկ-ճոնկ օռուզ ու շանքոյ կու ցանը գոլոխնիյէն, հիտը գինէ, այոխ էա կու բիյի։ Իտքը պոսոկը էնիլո համոյ, Եաղուպեան իշխանըն թաղը՝ Ս. Սայգէս գեղիցէն կ’ոյթոն, հապօ էա տավոյ կօ զենին, մատող կենին, մայգաջոյ կօ բաժնին։ Հոյկը կօ կէնին, գեղացընիյը ուխնէք կու տոն՝ Միկ բայձը վիյոյ վէլէն, միկ ուղոնկընա միջ ծեյանըն, մասկոն ու ըշնէհէավիւր կ’օսէն…։

 

Դժուար հասկնալի բառեր

այմաղօն – նուէր
այոխ – օղի
ապըռճօն – ապարանջան
գեղիցէ – եկեղեցի
դահ – կողմ
ըշնէհէավիւր – շնորհաւոր
թըմպոկ – թմբուկ
թիֆօնկ – հրացան
իտէ էօյը – վերջին օրը
լուսունկոյ – լուսնկայ
խօրանթօ – խօրանթա կազմիս – ընտանիք կազմես
կայգուկ – կարգուած, ամուսնացած
կանակ – կին
կենոն – կենան (կենոլ՝ կենալ)
հազըյլըխ – պատրաստութիւն
հապօ – ապա
հոյկը – հարսանիքը, ուրախութիւնը
հոյս – հարս
ղապուլ իղով – ընդունուեցաւ
ճոնկ-ճոնկ – ճանկ-ճանկ, ափ-ափ
մայգաջոյ – մրգաջուր
մասկոն – շնորհաւորական բառ մը
շանքոյ – շաքար
ուխնէք – օրհնանք
ուղոնկընա միջ – անկողինի մէջ
ուճոխ-պուճոխ նըս – տուն ու տեղ ըլլաս, ամուսնանաս
ումաշ կօ կէնիյ – կը յուսար, կը սպասէր (ումաշ էնիլ՝ յուսալ, սպասել)
պէզիյ – շուկայ (պազար)
պըառագ – պռոյգ, օժիտ
պոլուզ – տղայ
սուխոխնիյը – փողոցները
վէլէն- վայելեն
տավոյ – տաւար
Քիւյիւստիւսան – Քրիստոսին
օմ – որու
օռուզ – բրինձ

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: