ԵՐԿՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾ

պատ եւ գետին

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

 

ՏԷՔՈՌԻՆ ՄԷՋ

կորսուեցայ տէքոռին մէջ
ու չկրցայ երեւնալ
մասնիկ դարձայ նկարին
խօսիլ-լռել նոյնացան
թերեւս միշտ նոյնն էին
ինչպէս տառերն անունիս
անջատաբար կը բուսնին.
մարմին մ’աւել կամ պակաս
նժարին համար անտարբեր.

ի՞նչ է, սիրտս, նորէն ուռած
մէջտեղ ելեր կը հաջես.
ինչ որ կրցար կտցահարել
ճամբու եզրին
օրհնէ, անցիր ու գնա՛
գնա՛
գնա՛ այլեւս
երթալովդ՝ տէքոռէն, գիտցիր,
ոչինչ կը պակսի.
քեզմէ՝
ցաւ մը միայն կը պակսի
ու կը բաւէ այդ քեզի։
Ոտնահետքդ անգամ ձգէ իրեն
կորսուէ

 

ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԻՒՆ

Մարդէ աւելի մեծ,
քարի չափ փխրուն
բամպակի պէս խաբեբայ
երաժշտութիւն
է ձայնդ
որ կը կաթկթի դէմքիս
կը լուայ
ու ալ ոչինչ կը լսեմ։
Արձագանգ,
տարածք
ընդարձակ,
խեղդուելու չափ անհունութիւն մուտք գործել
ու լողալ
ալիքներուն մէջ
որոնք ականջ կը փակեն
ամէն բանի որ սուտ է.
ամէն բան արդէն սուտ է.
երաժշտութիւն,
որ կը քակէ
անվերականգնելի փլատակներ թողելով,
կը քանդէ
տրուած խոստումները վերադարձի,
կը մարէ մոմը վերջին շունչի.
չկայ երազ
պիտի ապրիս հասկնալով.
հասկնալո՞վ,
զայն, որ կը մեկնի մնալով,
կը մնայ երբ մեկնած է վաղուց
կամ չէր եկած երբեւէ.
կարծած էի լսած ըլլալ ձայնն անոր,
ի զուր եսի պատերազմ
մը տանիլ, ու թերեւս յաղթել
բայց որո՞ւ,
երբ տխրութիւնս պատառ-պատառ կը սպառէ
ինձմէ մնացած ամէն բան։
Իրմէ մնացած երաժշտութիւն,
օգնէ ինծի
ես խաբուած խաբուող ու խաբուելիք
ողորմելի պզտիկ մարդ մըն եմ.
կը բարձրանայ կը բարձրանայ կը բարձրանայ կուրծքս
տագնապէն.
թեւերդ բաց
առ
տար
առանց ետեւ նայելու
ալ չեմ ուզեր հոս մնալ։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՄԵՍՏ ԱՅԾԸ

համեստ Այծը

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Համեստ այծը ունէր գոռոզ կին մը։ Ան ոչ մէկը կը հաւնէր, նոյնիսկ իր համեստ ամուսնոյն հանդէպ գոռոզ էր եւ միշտ կ’անտեսէր զայն:

Համեստ այծը Կիրակի մը որոշեց իր տարեդարձը տօնել: Իր բոլոր բարեկամ այծերը հրաւիրեց: Այնքան շատ էին անոր բարեկամները, որ հսկայ պարտէզը նոյնիսկ նեղ կու գար հրաւիրեալներուն:

Համեստ այծին կինը՝ դժգոհ այս բազմութենէն, գնաց ու առանձնացաւ եւ գլուխը կախ՝ ծառի մը տակ նստաւ եւ հեռուէն դիտեց իրենց պարտէզը խճողողները:

Քիչ ետք ամուսինը մօտեցաւ, որպէսզի հարցնէ թէ ինչո՞ւ ան առանձնացած է ու չի մասնակցիր խնճոյքին:

– Հասարակ բարեկամներուդ հետ ես խնճոյք չեմ կրնար ընել. անոնք ո՜ւր, ես ո՛ւր, լեռ ու ձոր կայ իմ ու անոնց միջեւ:

Համեստ այծը կողակիցին խօսքերուն առանց պատասխան տալու վերադարձաւ ու շարունակեց խնճոյքը իր սիրելի բարեկամներուն հետ:

Բոլոր հրաւիրեալները նկատի առած էին տանտիրուհիին դժգոհանքը: Բայց ամէն ոք առանց խանգարուելու, մեր համեստ այծին սիրոյն՝ խնճոյքը կը շարունակէր մեծ ոգեւորութեամբ:

Խնճոյքը եօթը օր տեւեց: Երգն ու երաժշտութիւնը ողողած էին հսկայ պարտէզը:

Ձանձրոյթէն յոգնած մեր տանտիրուհին կամաց մը մօտեցաւ հրաւիրեալներուն, որպէսզի խօսակցի, պարէ, զուարճանայ անոնց հետ, սակայն ոչ ոք անոր կարեւորութիւն տուաւ, նոյնիսկ հայեացք մը չշնորհեցին անոր:

Ամէն ոք ուրախ էր, զուարթ ու եռանդով կը ցատկռտէր ու կը պարէր:

Իսկ տանտիրուհին նկատելով իրեն հանդէպ եղած անտարբերութիւնը՝ գնաց ու ծառի մը տակ երկնցաւ ու քնացաւ:

«Այս կեանքի մէջ ի՛նչ կը ցանես՝ այդ կը հնձես»:

Իմ մեծ պապը այդպէս կ’ըսէր, երբ ցուրտ ձմեռ մեր բոլորին հեքիաթ պատմէր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՈՎՍԷՍ ԽՈՐԵՆԱՑԻ՝ ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՍԻՒՆԸ

Խորենացի

ԱՌՆՕ ՍԱՀԱԹ
Փարիզ, Դպրոցասէր Վարժարան, 7րդ դասարան

Մովսէս  Խորենացին է մեր պատմութեան փրկիչը։

Եթէ ան գրի առած չըլլար մեր առասպելները եւ հին պատմութիւնը, մենք պիտի չգիտնայինք եւ պիտի մնայինք առանց պատմութեան։ Ան մեր պատմահայրն է։

Ինծի համար այս մարդը կարեւոր է։ Կ’ուզեմ որ ամէն մարդ գիտնայ, թէ ով է ան եւ ինչ ըրաւ մեզի համար։ Պէտք է շնորհակալութիւն յայտնենք անոր, յարգենք զայն, քանի որ մեծ մարդ է ան։

Այս իմ կարծիքս է։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ՎԻՃԱՐԿՈՒՄ ԿԱՐԾԻՔ ՈՒՆԵՆԱԼՈՒ ԵՒ ՍԽԱԼԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

աշակերտներ.png

Շարադրեց՝ ԱՆԱՅԻՍ ԵՕԼՏԱՇ
Աշխատեցան՝
ՌԱՖԱՅԷԼ ԱՐՍԼԱՆՕՂԼՈՒ
ԼՈՒՍԻՆ ՊԱՍ
ԵՐԱԶ ԿՕՍԷՐ
ԱՆԱՅԻՍ ԵՕԼՏԱՇ
ՆԱՐԵԿ ՍԵԹ
Փարիզ, Դպրոցասէր Վարժարան, 7րդ դասարան

Շաբաթ մը առաջ Զահրատի «Սխալիլ» բանաստեղծութեան հիման վրայ վիճարկում մը տեղի ունեցաւ Դպրոցասէր Վարժարանի 7րդ դասարանին մէջ։

Նիւթը հետեւեալն էր.

Նախընտրելի է կարծիք ունենա՞լ, գիտնալով որ կրնանք սխալիլ, թէ՞ չսխալելու համար խուսափիլ կարծիք յայտնելէ։

Խումբ մը աշակերտներ գրի առին ըսուածները, զորս կը ներկայացնեն ստորեւ։

Ա. խումբի աշակերտները կը նախընտրէին չսխալելու համար կարծիք չունենալ։

Մոսիկ – Ոմանք մեր վրայ կը խնդան երբ սխալինք, եւ մենք ասիկա չենք սիրեր։

Փանոսը համաձայն գտնուեցաւ Մոսիկին եւ ըսաւ, որ ամէն մարդ կրնայ սխալիլ։

Երազը աւելցուց, որ եթէ ոմանք մեր վրայ կը խնդան, կը նշանակէ որ մեզ չեն սիրեր։

Լենա – Կան ուսուցիչներ, որոնք մեզ կը ծաղրեն, երբ սխալինք։

Փանոս – Ուսուցիչները այս բանը պէտք չէ ընեն, որովհետեւ անոնք մեզի օրինակ են։

Մեր ուսուցչուհին – Զգոյշ ըլլալու ենք. ոչ խնդանք, երբ մէկը սխալի, ոչ ալ թոյլ տանք որ մեզ ծաղրեն, երբ մենք սխալինք։ Մեզ ծաղրողները մեզմէ աւելի խելացի չեն։

Լօրիկ – Բայց խօսելէն առաջ պէտք է մտածենք։

 
Բ. խումբի աշակերտները կը նախընտրէին կարծիք ունենալ, ու չէին խուսափեր սխալելէ։

Փանոս – Եթէ ճիշդ կարծիք ունենանք, կրնանք ուրիշներուն օգտակար դառնալ։

Անթօնի – Իսկ եթէ սխալ կարծիք ունենանք, ուրիշներուն մտիկ ընելով կրնանք լաւանալ։

Ուսուցչուհին – Կարծիք ունենալը պատասխանատու ըլլալ կը նշանակէ։

Հարցում. Իսկ ի՞նչ կը նշանակէ՝ խօսելէն առաջ մտածել։

Անթօնի – Կը նշանակէ խօսելու սիրոյն չխօսիլ։

Հարցում. Ինչո՞ւ համար պէտք է խօսինք։

Էլէն – Արտայայտուելու համար կը խօսինք, մեր կարծիքը կը յայտնենք։ Կը խօսինք բան մը ըսելու համար։

Ճինա – Մեր կարծիքը յայտնելու ատեն պէտք չէ ամչնանք։

Լուսին – Կարծիքները անձնական են։

Անայիս – Յայտնուած կարծիքին միջոցով մարդը կը ճանչնանք։

Անթօնի – Մարդուն կը մօտենանք։

Ճինա – Եթէ կարծիք չյայտնենք, չենք գիտնար թէ մեր միտքինը ճի՞շդ է, թէ սխալ։

Սագօ – Կարծիքի ազատութիւն կայ։ Ստիպուած չենք միւսներուն կարծիքը ունենալու։ Ազատ ենք։

Ուսուցչուհի – Տարբեր-տարբեր կարծիքները հաւաքուելով կը դառնան միտք։

Վիճարկումի աւարտին, երբ զանգը հնչեց, ուսուցչուհին յիշեցուց այս նիւթին մէջ յարգանքին կարեւորութիւնը։ Ըսաւ, թէ կարծիք յայտնելը պէտք է ըլլայ յարգանքով, առանց որուն կրնանք նոյնիսկ վնասել դիմացինին կամ վիրաւորել զայն։ Իսկ նպատակը այդ չէ բնաւ։

 

30 Մարտ 2017

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՈՎՍԷՍ ԽՈՐԵՆԱՑԻ

Մ. Խ.

ՓԱՆՈՍ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ
Փարիզ, Դպրոցասէր Վաժարան, 7րդ դասարան

Շնորակալութիւն կը յայտնեմ քեզի, Մովսէս Խորենացի, որովհետեւ հայ ժողովուրդի մէջ դուն միակն ես, որ գրի առիր առասպելները, որոնք մէկ մասն են մեր հեթանոսական մշակոյթին։ Դուն առաջինն ես, որ գրեցիր «Հայոց Պատմութիւն»ը։ Այս  պատճառով քեզ կը կոչնեք մեր Պատմահայրը։

Դուն այն մարդն ես, որ կրցաւ փրկել երկիր մը, ժողովուրդ մը մէկ բայց մեծ արարքով։

Բայց միայն շնորհակալութիւն յայտնելով չ’ըլլար։ Դուն օգնեցիր մեր ժողովուրդին, որ ճանչնայ իր պատմութիւնը։ Ուրեմն, պէտք է կարդանք եւ սորվինք այս առասպելները։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄՈՍԻԿԻՆ ԵՒ ՌԱՖԱՅԷԼԻՆ ՉԱՐԱՃՃԻՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (Բ.)

գնդակ նետելը

ՌԱՖԱՅԷԼ ԱՐՍԼԱՆՕՂԼՈՒ
Փարիզ, Դպրոցասէր Վարժարան, 7րդ դասարան

Օր մը դասընկերս՝ Յարութը ինձմէ նեղուեցաւ, որովհետեւ ֆութպոլի խաղին պարտուեցանք։ Ըսաւ որ ես էի յանցաւորը։

Ճաշի պահուն, ճաշարանէն նարինջ մը առաւ, պահեց։ Զբօսանքին, բակը, շատ զօրաւոր կերպով նետեց վրաս։ Ես շրջանցեցի, եւ նարինջը գնաց, դպաւ ուսուցիչի մը ինքնաշարժին եւ ապակին կոտրեց։

Մէկ շաբաթ պատժուեցաւ։ Ես կուշտուկուռ վրան խնդացի։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀՈՒՏԱՆ ԵՒ ԶԱԽԻԱՆ

հուտա

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Հուտան տասնեօթը տարեկան էր, երբ ծանօթացաւ Զախիային:

Զախիան Հուտային դրացի գիւղէն էր:

Ան ամէն օր քալելով Հուտայենց գիւղը կու գար ու աղբիւրին մօտ իրարու կը հանդիպէին:

Գիւղին զառիվերներն ու վայրէջքները անոնք հետիոտն կ’երթեւեկէին եւ աղբիւրին մօտ կ’ըլլար իրենց բաժանման պահը:

Հուտային եւ Զախիային հանդիպումները տարիներ տեւեցին ու իրենց սէրը օրէ օր աւելի կը հասուննար:

Գիշեր մը Հուտան անակնկալ անտանելի ցաւեր կ’ունենայ եւ անբնական տաքութիւն, այնպէս որ ծնողքը կը ստիպուի զինք գիւղի հիւանդանոցը փոխադրել:

Բժիշկները անզօր կ’ըլլան, իր ցաւերուն դարման չեն գտներ ու այդ գիշեր հիւանդանոցին մէջ Հուտան կը բաժնուի կեանքէն, իր ընտանիքէն եւ իր պաշտելի Զախիայէն:

Հուտային թաղման ներկայ էր ամբողջ գիւղը, բոլորին աչքերէն արցունք եւ կրակ կը հոսէին: Հուտային մայրը խելագարի կերպարանք առած էր եւ անընդհատ կու լար:

Հուտան հարսանեկան հագուստով գնաց անդենական, մինակ ձգելով իր պաշտելին՝ Զախիան:

Անցաւ ժամանակ, աշունը յաջորդած էր ամրան: Զախիան միշտ կու գար Հուտային գիւղը, առանձին կը քալէր նոյն ճամբաներէն ու թաց աչքերով կը մօտենար աղբիւրին, երեսը կը լուար ու ափ մը ջուր խմելէ ետք մթնշաղին կը վերադառնար գիւղ:

Զախիան մնաց ամուրի, ան չկրցաւ մոռնալ Հուտան, անոր յիշատակով ծերացաւ եւ ձմրան պաղ օր մը գնաց ու միացաւ իր Հուտային:

Այս սիրոյ պատմութիւնը հետս կ’ապրի մինչեւ օրս եւ այսօր թուղթին կը յանձնեմ զայն, որպէսզի միշտ յիշուին անբախտ ու մաքրամաքուր Հուտան ու Զախիան:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ՀԵԾԱՆԻՒՍ

հեծիք

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

– Շոշո՛րդ, այնքան լա՞ւ կը գործածէիր, որ ձեռքերդ ձգած վարելու ելեր ես, հա՞, օ՜խ ըլլայ, ահա՛ արդիւնքը:

– Տղա՛ս, մ’երթար աղջկան վրան, չե՞ս տեսներ որ արդէն վիրաւորուած է: Փառք որ մէկ տեղը չկոտրեց, թէ ոչ հիմա հիւանդանոցները սիւրիւնմիւշ (սողալ) կ’ըլլայինք:

– Հեծանի՛ւս, հեծանիւս ինձմէ աւելի վիրաւորուեցաւ:

Ուրախ էի այն ամառ, որովհետեւ հեծանիւ մը պիտի ունենայի: Եղբօրս առնուած էր նոր մը, ուստի անոր հին հեծանիւն ալ, որ անոր հասակին յարմար չէր այլեւս, իմս եղած էր, ես պիտի գործածէի: Անոր պզտիկցած ամէն բանը ես կը գործածէի. շապիկը, տաբատը, վերարկուն, քազաքները, թէեւ սեռային տարբերութիւն ունէինք, սակայն արգելք մը չէր քոյր-եղբօր առարկաները, հագուելիքները գործածել: Աւելին՝ կ’օգտուէի անոր դպրոցական պայուսակէն, աւելցած էջերով տետրակներէն, դասագիրքերէն: Ես ամէն բանը կրնայի գործածել, սակայն եղբայրս իմ փէշերս… ո՛չ: Հիմա ես անոր հեծանիւին ալ տէրն էի: Աշխարհը իմս եղած էր անշուշտ, երբ իմացայ որ անոր նորը պիտի առնուէր. արդեօք նախանձ զգացե՞ր էի. չէ՛, չեմ կարծեր: Ես բաւական վարժ էի անոր հեծանիւին եւ հիմա պիտի ունենայի իմ սեփական գործիքս: Այլեւս ուզած ժամուս, ուզած ձեւովս եւ առանց հրամանի պիտի քշէի զայն: Ուզած ձեւս ալ կարեւոր էր, որովհետեւ վարպետ ըլլալ պէտք էր, երբ հեծանիւը կը քշուէր առանց ղեկը բռնելու: Ես ալ այն անձերէն էի, որ ձեռքերս ձգած կը ղեկավարէի զայն եւ աւելին՝ ոտքերս ալ կը բանայի հեծանիւին վրայ: Ուրեմն ազատ ամառ մը պիտի վայելէի, երբ պիտի շրջէի փողոցները. ինծի, բոլորովին ինծի պատկանող գործիքով մը:

Պիտի զարդարէի զայն զանազան աքսէսուարներով, հայելիներ պիտի տեղաւորէի ղեկին երկու կողմերը, սանկ մէկ ալ հաւալը քօրնա (երգաձայն ճչակ) մը՝ աղուոր տեսակէն: Յետոյ առջեւի լոյսերն ալ կրնայի զօրացնել, ետեւի անիւի երկաթին կցուած քէտի կէօզիւ (կատուի աչք) ըսուած կարմիր լոյսն ալ աւելի փայլուն պիտի  վառէր: Ղեկին երկու ծայրամասերէն ալ ծոպեր եթէ կախուէին՝ վա՜յ, տէյմէյին քէյֆիմէ (մի՛ դպիք հաճոյքիս):

Թաղին վարպետ հեծանիւ գործածողներէն եղեր էի: Թերեւս հարիւր անգամ փորձեր էի, որ կարենայի ձեռքերս՝ երկու ձեռքերս ալ ձգել անոր վրայ եւ թեթեւակի մարմնի շարժումներով ուղղութիւն տալ ղեկին: Մերթ ինկեր էի, մերթ ոտքերս ամրացուցեր՝ գետինը չիյնալու համար, սակայն ի վերջոյ յաջողեր էի հեծանիւին վրայ ամէն տեսակ լարախաղացութիւն ընել: Մինչեւ այն պահը, երբ ահա հնավաճառը իր ձեռնատար կառքով ելաւ դիմացս:

Կը սիրէի լարախաղացութիւն ընել: Կը զմայլէի լարախաղացներուն վրայ: Մեր փողոցէն երկու փողոց անդին շատ մեծ հողատարածք մը կար, որուն վրայ կրկէսի մը վրանը կազմուած էր: Շաբաթ եւ Կիրակի ներկայացումներ կ’ըլլային: Փիղերուն պատիճներէն երկարօրէն արձակուած ձայնին արձագանգը կը հասնէր մեր տուն, լուռ գիշերներուն: Եթէ հայրիկս ըսէր, թէ մեզ կրկէս պիտի տանէր՝ ես եւ եղբայրս ուրախութենէն կը ցատկռտէինք: Հոն տեղի կ’ունենային փիղերու, լարախաղացներու, աճպարարներու ներկայացումները: Վագրերը բեմ կ’ելլէին, վանդակներու մէջ պատսպարուած, իրենց ներկայացումները ցուցադրելու համար: Ո՞վ գիտէ ինչ-ինչ չարչարանքէ յետոյ այդ հսկայ, վայրի անասունները վերածուեր էին ինքնակորոյս փիսիկներու: Աղջիկ մը եւ մանչ մը իրենց ձեռքի մտրակը շաչեցնելով ծունկի կը բերէին այդ վայրի անասունները, որոնց վայրենութիւնը մնացեր էր միայն համայնագիտարաններու էջերուն եւ ափրիկեան բնակավայրերուն մէջ: Վագրերուն ներկայացումներէն ետք կը սկսէին լարախաղացներուն ներկայացումները: Անոնք ալ կը թռէին օդին մէջ քանի մը անգամ դառնալով իրենց առանցքին շուրջ եւ յետոյ ուրիշ ձողէ մը կախուած լարախաղացի մը կողմէ կը բռնուէին ամրօրէն: Անոնք կը քալէին նաեւ օդին մէջ, բարակ թելերու վրայ: Բոլոր հանդիսատեսներուն սիրտը բերանը կու գար, երբ լարախաղացին ոտքը յանկարծ սայթաքէր եւ կամ միւս լարախաղացը լաւ չկարենար բռնել իր ընկերոջ ձեռքը օդին մէջ: Հիասթափութեան ճիչ մը կը բարձրանար վրանէն: Բարեբախտաբար վարը լարուած ցանցը կը փրկէր զանոնք մահէ:

Չար բախտը ամրան սկիզբը, այդ օր դէմս ելաւ, երբ արագօրէն, ամբողջ ուժով կը քշէի հեծանիւս, ձեռքերս օդին մէջ երկու կողմ բացած: Հնավաճառ մը իր ձեռնատար կառքով դարձաւ անկիւնէն: Մարմինս արագօրէն դարձուցի մէկ կողմ, սակայն ուշ էր: Հաւասարակշռութիւնս կորսնցուցի եւ որպէսզի կառքին չզարնուիմ, չկրցայ ամփոփուիլ եւ բախայ պատին: Ես մէկ կողմ ինկայ, հեծանիւս ալ՝ միւս կողմ: Բարեբախտաբար փրկուեցայ կոտրել-թափելէ եւ կամ գլուխս պատին զարնելով վիրաւորուելէ: Ծունկերս, արմուկներս, ափերս շատ վիրաւորուած էին ու կ’արիւնէին: Չէի կրցած փրկել գործիքը, որուն առջեւի անիւն ալ ծռեցաւ եւ շղթան ելաւ իր տեղէն: Սիրտս կը ցաւէր, բայց աւելի կը ցաւէի հեծանիւիս համար: Անգործածելի վիճակի հասած իմ պէլլաս (գեղեցիկ) ե՞րբ եւ որո՞ւ կողմէ դարձեալ գործածելի վիճակի կրնար վերածուիլ: Արդեօք որքա՞ն ժամանակ առանց հեծանիւի պիտի մնայի ու պէտք է որ համբերէի: Անտանելի սպասում մը սկսեր էր ինծի համար:

Ամիս մը զրկուեցայ հեծանիւ քշելու հաճոյքէս եւ արդէն սպասեցի որ վէրքերս ալ բուժուին: Օրերու ընթացքին վէրքերս սպիացան, սակայն յատկութիւններուս  աւելցեր էր «շոշորդ» ածականն ալ: Երբ եղբօրս նոր հեծանիւը եկաւ, աւելի արդիական սարքաւորումով.

– Հը՛հ,- ըսի,- քիչ մըն ալ մեծնաս, աս ալ իմս պիտի ըլլայ:
– Շոշո՛րդ, դուն նախ քշելը սորվէ՛:

Սինիրէս (ջղայնութենէս) կը ճաթէի: Սակայն բնաւ ձայնս չհանեցի, որովհետեւ գործիքին նորոգութեանը համար անոր ամէն ըսածը կ’ընէի, ծաղրանքներուն կը հանդուրժէի: Ի վերջոյ ամիսը լրացաւ եւ ես դարձեալ սկսայ պտոյտներուս, որոնք հեծանիւովս կ’ընէի, տունէն քանի մը փողոց անդին:

Երկար տարիներ հեծանիւս գործածեցի աջ ու ձախ պտտելով, զուարճանալով: Մեծնալուս հետ հեծանիւիս հասակն ալ մեծցաւ: Զգուշացայ ձեռքերս ազատ արձակելէ: Ամուր փաթթուեցայ ղեկին, անգամ մըն ալ գետին չիյնալու համար: Կը քշէի առանց խեղկատակութիւններ ընելու:

Հիմա ալ կը քշեմ մօթօրսիքլէթս զգուշութեամբ: Անպայման սաղաւարտ կը գործածեմ. ձեռքերս թողո՞ւլ, երբե՛ք, զգոյշ եմ այն տեսակէտէ եւ ետեւս մարդ ալ չեմ նստեցներ, որ անոր ալ կեանքին չվնասեմ:

Նաեւ ինքնաշարժ կը քշեմ: Երբեմն արագութեան սլաքը կը սկսի բարձրանալ ու կը ցուցնէ հարիւրքառասունը եւ աւելին, սակայն զգոյշ եմ եւ ուշադիր:

«Շոշորդ» չեմ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ԱՐԿԱՒ ՔՈՒԵԱՅՆ

արկաւ

Ոյժ

Նժոյգին պայտը պողպատ կը կայծակէր աւելի
Անկասելի սլացքը արգելակող հեծեալէն,
Որ տակաւին չտեսած փայլատակումն իր սուրին
Ձեռքէն անդին՝ իր զօրքի յորձանուտին յարուցած
Օդաշարժէն գրգուած տարփափարատ ամպին մէջ,
Իր յարարձակ պետութեան սահմաններուն չհասնող,
Այլ վատնուող այն վայրին ուր յորդան էր քիչ առաջ
«Միշտ առաջ կ’անցնիմ
Ու միշտ կը մնամ ետ
Հեռացողը կը դիտեմ
Դատարկուած իրմէ
Պիտի երբեք չճանչնամ զիս
Ոչ ոք պիտի գիտնայ
Պիտի ըսեն՝ Մեծն»
Մինչեւ նժոյգը թոփեց, վերջին անգամ վրնջաց
Ծովուն դիմաց, կանգ առաւ աւազները լզուըզող
Ջուրերուն մէջ, ուր իջաւ ան վերջապէս,
Յաղթական, բայց անկարող լոյծ տարածքին տիրելու,
Լանջապանակը քակեց, սեղմ սաղաւարտը ինկաւ,
(Որուն վրայ երկու թեւ կը ճախրէին տակաւին)
Աղի քիրտին ընդառաջ աղի հեղուկը խուժեց,
Միջոցին դէմ նահանջող, հորիզոնին թեւափախ,
Ընկրկեցաւ նաեւ ան, գտաւ իր դէմքը յանկարծ,
Ու շուարած, ալեկոծ, հետեւեցաւ գիծերուն,
Հետզհետէ անվրէպ, բայց, անհամբեր, դադրեցուց
(Այս առաջին արշաւն էր զոր կը ձգէր անաւարտ)
«Հրաւէրդ կ’ընդունիմ, գիրկդ խաղաղ կամ խռով,
Այստեղ է վայրըս, մարտի ու հաշտութեան հեշտանքով,
Աղեքսանդրը կ’իյնայ հոս, Աղեքսանդրիան կը կանգնի»:

Օդը ծանր է այսօր, ի՞նչպէս կրնաս շարժել
Ի՞նչպէս կրնաս շարժիլ
Թէեւ խաւերը խուսափին քեզմէ
Կամ քեզմէ խրտչին
Ի՞նչ պիտի կրնաս քերծել օդէն, ծեփէն բացի
Իսկ քարը մարմար չէ, այլ կրանիթ
Եւ հորատող ափերուս
Ողոքը որո՞ւ
Կը խրիմ, հողը փխրուն է, կը խորանամ
Այստեղ կրնաս փորել, այստեղ կրնաս փնտռել
Այստեղ, աւազի հատիկներուն ետին, տարիներուն
Պարմանին դրուագ մըն է որմին
Բայց գգուող ափերուս կը դառնայ փոշի
Կը փշրուի հասակ եւ սպասում
Անհամբեր ափերը կը թափանցեն ու կ’անցնին
Բայց այս դամբանը քեզի համար չէ
Իր տէրը պառկած է տակաւին
Պիտի չկրնաս շարժել կափարիչը

Ճիշդ այս գիշեր եւ միայն այս գիշեր
Գիշերներէն բոլոր որոնք տարին կը բոլորեն
Պիտի համրենք տարիները
Պիտի համրենք մինչեւ արշալոյս
Տարիները որոնք կու գան մինչեւ այս գիշեր
«Այս հին հողին տակ
Ոտքերու տակ կարծրացած
Ապառաժի նման կարծր այս հողին տակ
Կամ այդ ապառաժին մէջ
Այդ բարձր ապառաժին
Որուն ընդդէմ ճակատներ կ’ուզեն փշրիլ
Շատ գանձեր կան անկասկած
Ամէն ոք գիտէ
Ոչ ոք գիտէ թէ ուր»
Այս գիշեր, օդը պաղ է այս գիշեր
Եւ աւելի պաղ է սիւնին ետին
Սիւնին ետին, սիւները իր ետին
Որոնց ետին կա՞ն ուրիշներ այս գիշեր
«Տղաս, հիմա որ հասած ես արբունքի, եւ մտած
Ճանապարհը որ կը տանի մինչեւ մահ
Մահուան գինով գիտցիր, որ մենք գիտենք
Մեր մեռելներուն հետ խօսիլ
Թող սպասեն անոնք մեծ զարթնումին
Ըսած էր հայրս, տոհմը գաղտնիք մը ունի
Հայրը կը յայտնէ ընտրեալ տղուն
Գաղտնիք մը ունինք մենք, գիտցի՛ր
Որ ժառանգներն ենք մենք մեր հնագոյն հայրերուն
Պիտի սպասես սակայն, մինչեւ հասակ նետես»
Բայց ի՞նչ կերպ ծերպերէն
Ուր միայն այծեր միայն այծեր
Ի՞նչ կերպ կ’իջնեն այծի կածաններէն
Ծերպերէն կը ծնին
Հոս կը հասնին մեռած
Արդէն զմռսուած մարմինները
Համր ու ծանր
Ջահերը կը շաչեն
Մէկ երկու երեք չորս հինգ վեց
Հայրերը մեր
«Ասոր չէ որ կը սպասէին
Ոչ ալ իրենց նինջին մէջ կը համրէին տարիները
Կը սպասէին անցնին անդին
Հիմա իրենց կը նայինք
Եթէ անցած են արդէն»

Կ’իջնէր աստիճաններէն, բայց չէի տեսներ
Աստիճանները, մատները պատերուն,
Ուր դրուագները կը դանդաղէին դարեր,
Աչքերը աչքերուս, ան չէր տեսներ զիս,
(Վերէ՞ն լոյսը կու գար թէ վարէն)
Բայց կը դանդաղէր ամէն աստիճանի վրայ,
Որովհետեւ օր մը՝ իր օրէն դուրս,
Պիտի սպասեմ իրեն՝ միշտ իր դիմաց.
Ո՞ր տաճարին տանող վիմուղին է այս,
Միայն մուտքէն կարելի է տեսնել քեզ,
Բայց բաւական է որ չկրնաս պահուըտիլ,
Բայց երբ ես մտայ, բարձրացայ ուղղակի երկինք,
Աչքերուս առջեւ դատարկ էր, բարձրէն
Կրնայի տեսնել աւերակները (Արդիւնքը
Կը հետեւի պատճառին,
եթէ հետեւի
Պատճառին) Ինչո՞ւ այս ամբարձող, շքեղ,
Նեղ, եւ անտեղի ուղին, որ կը տանի
Աստիճաններ միայն, որ ոչ մէկ տեղ հասնիս,
Եւ դառնալով՝ աստիճանները դիտես,
(Վարէ՞ն լոյսը կու գայ թէ վերէն)
Վարը մարդ չկայ, բայց կրնայ
Յանկարծ յայտնուիլ, յայտնաբերել քեզ,
Ստեղծումը այնքան արագ է հոս.
Ի՞նչ կ’ընէ ան աստիճաններուն վրայ,
Անպատսպար այս հոյուղիին մէջ,
Այսքան մօտ գետնին, այսքան խոցելի,
Երբ չի տեսներ զիս, մատները պատերուն,
Դանդաղելով ամէն աստիճանի վրայ,
Որպէսզի օր մը՝ իր օրէն դուրս,
Դիմացէն իր դրուագը դիտեմ:

Գլո՞ւխը նախ արդեօք, թէ ոտքերը
Ի՞նչ է օրէնքը հիմա
Առուն կը դարձնէ իր էջերը
Մարմինը կ’ելեւէջէ ու կու գայ
Ջուրէն ծաղկող արեւաշող ինչ խոհեր
Վերջին պղպջակէն առաջ
Արեւաբաղձ պայթող
Բայց ոտքը ափին կառչեցաւ

Կուրացնող ճաճանչէն կ’անջատուէին տակաւ
Կը մտնէին մութ աշխարհ
Իրենց մեղմ, մնայուն, անցայտ ցոլքով
Հանդերձները հին ու հանդերձեալ
(Անթեղած ամբողջովին
Ի՜նչ սիրացոյց ծիծեր,
Ի՜նչ բազուկներ անժոյժ եւ հերձափորձ զիստեր,
Ի՜նչ մերձացնոր ցայլեր)
Անձայն կ’անցնէին անցքերէն
Քղանցքները քսելով գետնին
Թեզանիքները զեղուն ու լայն
Օձիքները ձիգ կամ ցիր, սակայն
Անդէմ որովհետեւ անմարմին
Եւ պիտի փնտռեմ ափ մը միայն այս այցէն
Այժմ եւ յաւիտեանս ամէն
Որ հայցէր յիշողութիւնս ի սկզբանէ

 

1987-1988

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՇԱՏԱԿԵՐ ԱՐՋԸ

տանձենի

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Գիւղացի մը տանձենիներու հսկայ պարտէզ մը ունէր:

Ամիսներ ան հոգ տարաւ իր պարտէզին, որպէսզի ամառը քաղէր տանձերը եւ ծախէր, որպէսզի անոր շահովը իր ընտանիքը պահէր:

Հսկայ արջը կը հետեւէր գիւղացիին ամէն մէկ շարժումին եւ մտքէն այսպէս կ’ըսէր.

– Միամի՛տ գիւղացի, կը կարծես որ քեզի՞ պիտի ձգեմ իմ ամենասիրած տանձերս:

Գիշեր մը, երբ ամբողջ գիւղը քուն մտած էր, արջը մուտք կը գործէ պարտէզ ու ծայրի ծառերէն շարքով կը սկսի լափել մեր գիւղացիին տանձերը: Մինչեւ առաւօտ կ’ուտէ հա կ’ուտէ եւ բոլոր ծառերը տանձերէ կը մերկացնէ:

Այնքան կ’ուտէ, ա՛լ քալելու անկարող կը դառնայ ու վերջին տանձենիին տակ կ’իյնայ, կը սատկի:

Մեր գիւղացին առաւօտ կանուխ իր եօթը զաւակներով պարտէզ կու գայ, որպէսզի տանձերը քաղէ ու շուկայ տանի ծախելու:

Հազիւ կը մօտենան պարտէզին, գիւղացիին կրտսեր տղան, որ բոլորէն առաջ հասած էր պարտէզ, վազելով կը վերադառնայ ու հօրը եւ եղբայրներուն կ’ըսէ.

– Վերադառնա՛նք տուն, պարապի մի՛ երթաք պարտէզ. գողերը մեր պարտէզին բոլոր տանձերը քաղեր, փախեր են:

Հայրն ու եղբայրները չեն հաւատար եւ վազելով կը հասնին պարտէզ. աջ կը նային, ձախ կը նային ու ծառերուն վրայ ոչ մէկ տանձ գտնելով կը փշաքաղուին ու իրենց յոյսը կը կորսնցնեն: Կը նստին գետին եւ կը սկսին լալ ու մտահոգուիլ, թէ գալիք օրերուն ինչպէ՞ս պիտ ապրին:

Բայց լացն ու կոծը իմաստ չունէին, պէտք էր ճար մը մտածել, որպէսզի իրենց ձմրան պաշարը ապահովեն:

Այս մտորումներով երբ կը շրջագային պարտէզին մէջ, մէյ մըն ալ կը տեսնեն գետինը տապալած հսկայ արջ մը:

Անմիջապէս գիւղացին կը գուշակէ պատահածը:

Արջին դիակը շալկելով գիւղացին իր եօթը զաւակներով կը վերադառնայ իր տունը:

Հայրն ու զաւակները գործի կը լծուին, մորթազերծ կ’ընեն արջը ու անոր մուշտակը կը տանին շուկայ եւ սուղ գինով կը ծախեն եւ կրկնակի շահ կ’ապահովեն:

Գիւղացին եւ զաւակները կը ձերբազատուին տաժանակիր աշխատանքէն. արջը օգնած էր անոնց, որ չնչին աշխատանքով կրկնակի շահ ունենային:

Նախախնամութիւնը իր գործը ըրած էր այս բարի գիւղացիին ու զաւակներուն:

Իսկ շատակեր արջը արդէն իր պատիժը գտած էր:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: