ՍԽԱԼ ԴՈՒՌ

ներկ

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

Մեր տան ետեւի թաղին մէջ քով քովի իրարու շատ նման երկու տուներ կային:

Մէկ տան մէջ կ’ապրէր այրի տիկին Զարուհին: Կողքի տան մէջ կ’ապրէր Շաւարշը, որ եւս առանձին էր, կնոջ մահացած ըլլալուն պատճառաւ:

Գիշեր մը Շաւարշ գինով վիճակով թաղ կը մտնէ ու շուարելով, փոխանակ իր տան դուռը բանալու, տիկին Զարուհիին դուռը կը փորձէ բանալ, սակայն դժուարութիւն կ’ունենայ. բանալին տիկին Զարուհիին դրան ծակէն չի մտներ եւ ան կը սկսի հայհոյել ու ջղայնացած կը նստի տան շեմին եւ մռմռալով ծխախոտ կը ծխէ:

Տիկին Զարուհի գիշերով տանիք կը բարձրանայ ու վերէն, իր տան առջեւ նստող Շաւարշին վրայ ջուր կը թափէ:

Շաւարշ կը ջղայնանայ ու օրհնեալ բերանը բանալով կը հայհոյէ.

– Ով որ վրաս ջուր թափեց՝ մայրը, քոյրը թաղեմ:

Ու շարունակելով, վեր կը նայի.

– Կոտրին ձեռքերդ, սատկելիք, եթէ այր մարդ ես՝ վար իջիր, պօշ ատամ, ցած, քած, հանած-վառած, ճմռթկուած:

Զարուհին դուռը կը բանայ եւ յարձակում կը գործէ Շաւարշին վրայ.

– Հանած-վառածը սատկած կինդ էր, ճմռթկուածն ալ դուն ես: Դուռս ի՞նչ իրաւունքով կը զարնես, սատկելիք պօշ ատամ:

Շաւարշ անմիջապէս կը հասկնայ, թէ Զարուհիին դուռը կը բանար, իր տունը կարծելով:

– Զարուհի քոյրիկ, ներող եղիր, այս տուներուն ճար մը խորհելու ենք. կամ տանս արտաքին գոյնը ես փոխեմ, կամ դուն փոխէ:

Տիկին Զարուհի շրխկացնելով տան դուռը կը գոցէ եւ կը մտնէ քնանալու:

Յաջորդ օր Պրն. Շաւարշ ներկ կը բերէ ու կը ներկէ իր տունը կարմիր գոյնով ու այսպիսով տիկին Զարուհիին եւ պրն. Շաւարշին տուները կը զանազանուին իրարմէ:

Այդ օրուընէ այդ թաղը կոչուեցաւ «կարմիր տունով թաղ»:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԵԼՔ-ԱՆԵԼ

ճամբայ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Մարդիկ օրն ի բուն կը ճամբորդեն, օրն ի բուն կը վազվզեն: Այս ճամբորդութեան ընթացքին շատ կայաններ կան հանդիպելու. անոնք ալ գիտեն այս իրողութիւնը: Իւրաքանչիւր կայանը ունի իր իւրայատուկ իմաստը՝ սպասման ժամանակը եւ յոյսի ոլորտը: Մարդիկ պիտի ժամադրուին, երբեմն պիտի պարտադրուին մէկու մը հետ տեսակցելու, շաղակրատելու եւ ողջագուրուելու թերեւս:

Մարդիկ ճամբորդութիւններու ընթացքին պիտի հանդիպին ուրիշներու, որոնք անծանօթ, բոլորովին անծանօթ են իրարու: Այս հանդիպումներէն առաջ ալ իրարու հետ պիտի գան աչք աչքի թերեւս հանրաշարժի մը եւ կամ շոգենաւու մը մէջ. անոնք պիտի շնչեն միեւնոյն օդը, միեւնոյն շունչը, առանց տեղեակ ըլլալու, թէ այն միջոցին պիտի կիսեն միեւնոյն մթնոլորտը, որ բնութիւնը պարգեւած է իրենց:

Մէկուն հոգը չի նմանիր միւսին հոգին: Մէկուն կարօտը բոլորովին տարբեր է միւսին ունեցածէն: Մէկուն իղձերն ու փափաքները բոլորովին կապակից չեն միւսիններուն, սակայն պիտի բաբախեն սիրտերը, որոնց մէջ կը սնանին յոյսերն ու նպատակները:

Մարդիկ օրն ի բուն կը ճամբորդեն մերթ ուղիղ եւ մերթ ծուռումուռ ճամբաներէ: Կը մտածեմ, թէ պահ մը կանգնիլ ու ետեւ նայիլ կարելի՞ է. քանի՞ մղոններ են կտրուած եւ ի՞նչ բանի համար արդեօք: Երբեմն անցնելով խոչընդոտներէ կամ փշոտ ու փոշոտ ճամբաներէ, երբեմն ալ անցնելով բուրումնաւէտ պարտէզներէ, ծաղկալից ուղիներէ պիտի վերջանա՞ն կայանները:

Մինչեւ ո՞ւր պիտի շարունակուի Ճամբան, եթէ ոչ ան պիտի կենայ անդունդի մը եզրին: Ահա՛ կանգ առնելու պահն է հիմա:

Այո՛, անդունդի մը եզրին կանգ առնել եւ ճամբորդութիւնը վերջացնել. անդունդը անել մըն է: Անդունդ մը։ Ոտքերուդ առջեւ կ’երկարին վիհը, սարսափազդու կապաններն ու կիրճերը: Եթէ քայլ մըն ալ յառաջ երթցուի կամ յանկարծ ոտքդ սայթաքի ու սահի, անխուսափելի է անկումը: Անկումը թռիչք մը պիտի ըլլայ դէպի նոր վիհ: Անդունդէն անդին չկա՞յ ճամբայ կամ միջոց, որ ելքի հասցնէ:

Ուրեմն ոչ ետդարձ, սակայն դեռ կանուխ է վար գլորիլ եւ ըլլալ փշուր-փշուր ու մնալ միայն մասնիկ մը գոյութեան:

Բաց է ճամբան. ելք մը կը գտնուի ի վերջոյ, վերջին վայրկեանին: Կարեւոր է որոշել այն պահը, որ հասած է վերադարձը:

Շարունակել, դեռ շա՛տ երկար է ճամբան եւ վստահ, որ ճամբորդութիւնը անելի մը չհասած ոչ մէկ հետք կամ նշան պիտի թողու իր ետին:

Բարի երթ, բարի ճանապարհ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԻ ՄԸ ՎԵՐՋԻՆ ԽՆԴՐԱՆՔԸ

Զ. ԽՐԱԽՈՒՆԻԻՆ

խրախունի

ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ

Փետուր մը ըլլայ շիրիմիս վրայ
Տապանաքարին քանդակուած
Կամ քերթուածներէս մէկ քառեակ
Անցորդներուն աչքին զարնէ:
Հարիւրէն մէկը կանգ առնէ, աղօթէ…
Ես ինքզինքս անմահ կարծեմ:
Զիս բանաստեղծներու շիրիմը չթաղեն,
Գոհ կ’ըլլամ երբ ընտանեօք հանգչինք։
Ճանճիկեանը գանգատած էր.
«Պալըքլը գերեզմանատան մուտքին եմ,
Նորէն ալ եկող չկայ այցելութեան։
Ինծի ձգէ դրացիս է Մեծարենցը
Արդեօ՞ք անոր մարմինը չփոխադրէին.
Աւելի շատ այցելող կ’ունենայի՞նք»:
Աւաղ, օր մը այս երկրին մէջ
Փետուր պիտի չքանդակուի՞
Տապանաքարերուն վրայ:
Աւա՜ղ
Նոր բանաստեղծներ պիտի չհասնի՞ն…:
Բարի եկար Խրախունի,
Ինչ աղուոր ըսած էիր․
«Այս է տապանագիրս,
Աստ հանգչիմ ես
Դուք ձեր հանգիստը նայեցէք…»։

 

16 Դեկտեմբեր, 2015

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՐՈՒԵՍՏ ՔԵՐԹՈՒԹԵԱՆ 8

Kafka

ՈՅԺ

 

ԱՆԽՈՐԱԳԻՐ

Կար ժամանակ երբ կը մերժէի
Խորագիր տեսնել քերթուածի մը վրայ –

Բանաստեղծութիւնը՝ այդ անսահմանելին՝
Ի՞նչպէս կարելի էր յաւակնիլ
Բառի մը բռնապետութեան տակ առնել:

Յետոյ, բայց նոյնքան անդրդուելի,
Ընդոծին անորոշութիւնը բանաստեղծութեան
– Անկիզակէտ՝ ուստի աչք շլացնող –
Կը յուսայի բառով մը մասամբ մեղմել

Նախ ինծի համար՝ գրելու նոր ելած,
Եւ բանաստեղծութենէն աւելի դժուար՝
Գտնել էր բառը, որ անոր գլխուն
Կամ պիտի ըլլար թագ ծանրիմաստ
Կամ յիմարի մը բբուկը:

 

2 Յունիս 1993

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵՐ ԹԱՂԷՆ

անդամալոյծ

Յ. ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

 

ՓԻԼԻՍՈՓԱՆ

Անունը չէինք գիտեր, բոլոր թաղեցիները «փիլիսոփայ» կը կանչէին զայն:

Մելքոն Վարդիվառին կը ձայնէ պատուհանէն.

– Վարդիվա՛ռ, փիլիսոփան թաղին հրապարակն է, ճառ կու տայ, իջի՛ր, երթանք, քիչ մը զուարճանանք:

Վարդիվառն ու Մելքոնը կ’ուղղուին իրենց տունէն երեսուն քայլ հեռու գտնուող հրապարակը: Մեր թաղի հրապարակը ունէր փոքր տարածութիւն մը, ուր հազիւ եօթը մանուկներ կրնային խաղալ: Ուրեմն, այդ փոքր հրապարակին մէջ թխմուած կ’ըլլային գրեթէ բոլոր թաղեցիները:

Ամիսը մէյ մը մեր թաղի փիլիսոփան կ’իջնէր հրապարակ, իր լիցքաւոր մտքին ու սրտին խօսքը թաղեցիներուն սեփականութիւնը դարձնելու: Ձեռքերը ճակտին դրած կարծես կը խոկար կամ կ’ամփոփուէր, հանդէս գալէ առաջ:

Բոլոր թաղեցիները թատերասրահէ մը ներս ըլլային կարծես, անոնք լուռ ու մունջ կը սպասէին փիլիսոփային ելոյթին:

Վերջ ի վերջոյ մեր փիլիսոփան լրջացած, բոլորին աչքերուն խորքը դիտելով, հետեւեալը կ’ըսէ.

– Սիրելի՛ թաղեցիներ, գիտէ՞ք թէ ինչ կը նշանակէ փիլիսոփայ: Մելքո՛ն, քեզի կը հարցնեմ, ի՞նչ ըսել է փիլիսոփայ:

Մելքոն թաղեցիներէն քաշուելով համարձակութիւն չ’ունենար պատասխանելու:

– Դո՛ւն, Մանո՛ւկ, ըսէ՝ ի՞նչ ըսել է փիլիսոփայ:

Մանուկը համր եւ խուլ ըլլալուն համար ժպիտով կը փոխադարձէ փիլիսոփային հարցումին:

Փիլիսոփան աւելի լրջացած կը սկսի խօսիլ.

– Սիրելինե՛ր, փիլիսոփայութիւն կը նշանակէ՝ ես բան մը կ’ըսեմ, դուք չէք հասկնար. դուք բան մը կ’ըսէք, ես չեմ հասկնար. ուրեմն այս կը կոչուի փիլիսոփայութիւն:

Փիլիսոփային այս ըսելը եւ աճապարանօք մեկնիլը մէկ կ’ըլլայ:

Բոլոր թաղեցիները նոր բան մը սորված ըլլալու լրջութեամբ իրարու հետ ցած ձայնով կը խօսին եւ իրենց տուները կ’երթան: Միայն Սեդրակը բարձրաձայն կ’ըսէ Օհանին.

– Ես խենթ տեսեր եմ, բայց այս փիլիսոփային պէս խենթ չեմ տեսած:

– Քալէ, Օհան, թաւլինիս շարունակենք, նայէ, ես շէշ եքը չխաղցայ դեռ, հա՛:

Ամբողջ թաղը Կիրակի օրով փիլիսոփային ըսածը կը քննարկէր, մինչ օդը ամպոտեցաւ ու անձրեւել սկսաւ: Մեր անբախտ թաղի տանտիկինները շուտով իրենց փռած լուացքը կը հաւաքէին, ձեռքերնէն մաշաները փողոց ձգելով:

 

ՊԱՏՈՒՀԱՆԻՆ ԱՂՋԻԿԸ

Անոնց տուները դէմ-դիմաց էին, պատուհանները՝ դէմ առ դէմ։ Ամէն օր գեղադէմ Սօսին պատուհանէն փողոցի անցուդարձները կը դիտէր. միայն կէսօր ըլլալուն պէս կ’անհետանար եւ մէկ ժամ ետք դարձեալ կը յայտնուէր եւ մինչեւ երեկոյ դարձեալ պատուհանէն կը դիտէր թաղեցիներուն պզտիկները: Անոնք թաղին մէջ աղմկելով կը խաղային, իսկ պատուհանին գամուած Սօսին լուռումունջ կը հետեւէր անոնց, մինչեւ որ ցրուէին:

Երեկոյեան Զարեհը իր գործէն տուն գալուն պէս ան ալ կը կ’երեւէր պատուհանէն ու կը դիտէր Սօսիին պատուհանը։ Սօսին ալ կը մոռնար թաղի պզտիկները, անցորդները եւ Զարեհին պատուհանին նայելով, կարծես կը հաճոյանար:

Օրեր կ’ըլլային, երբ մինչեւ ուշ գիշեր Սօսին եւ Զարեհը գամուած կը մնային պատուհանին: Երկուստեք՝ ոչ մէկ արտայայտութիւն, միայն՝ սառած նայուածքներ: Զարեհ օր մը մայրը կանչելով կը հարցնէ պատուհանէն երեւցող աղջկան մասին, թէ արդեօք մայրը անոր ընտանիքը կը ճանչնա՞ր.

– Ոչ, տղաս, այս ընտանիքը հազիւ երկու ամիս կ’ընէ, որ մեր թաղի բնակիչ են։ Ինչո՞ւ հետաքրքրուած ես, ոչ թէ բա՞ն մը կայ. խօսէ՛, տղաս, մէջդ բան մի պահեր: Եթէ համակրած ես եւ կամ հաւնած, խոստովանէ, կը ծանօթանանք, ինչո՛ւ ոչ:

– Վաղն իսկ գնա, ծանօթացիր, աղջկան անունը եւ կենսագրութիւնը հասկցիր, մեզի հրաւիրէ. ես այդ պատուհանի աղջկան մասին սկսած եմ մտածել, նոյնիսկ ընտանիք կազմելու նպատակով:

Տիկին Սեդան Զարեհին կը խոստանայ յաջորդ օրն իսկ տեղեկութիւն բերել պատուհանի աղջկան եւ ընտանիքին մասին:

Զարեհը անհամբեր յաջորդ օրուան լուրերուն կը սպասէ:

Տիկին Սեդա Կիրակի օրուան շուկան ընելուն պէս տուն կու գայ, պաշտօնական հագուստը կը հագնի ու նոր թաղեցի անծանօթ դրացիին տունը կ’երթայ, ծանօթութիւն հաստատելու:

Ժպտերես կին մը դուռը կը բանայ եւ կը հարցնէ ժամանողին, թէ ինչո՞վ օգտակար կրնայ ըլլալ։

– Ես Սեդա կը կոչուիմ,- կ’ըսէ Զարեհին մայրը,- ամուսինս՝ Մարգարը դպրոցի վարիչ է, ունիմ մէկ զաւակ՝ Զարեհը, եկած եմ ձեզի ծանօթանալու, կարծեմ նոր հաստատուած էք մեր թաղը:

– Այո, մօտ երկու ամիս եւ մէկ շաբաթ կ’ընէ: Ես եւ աղջիկս կ’ապրինք այս տան մէջ, ամուսինս հիւանդացաւ, զինք յիմարանոց փոխադրած են, հինգ տարի կ’ընէ, որ ան յիմարանոց կը մնայ, բժիշկները դարման չգտան անոր հիւանդութեան. «Խնդացող յիմարները անբուժելի են», ըսաւ բժիշկը:

– Իսկ ձեր օրուան ծախսը ո՞վ կը հոգայ:

– Ես գիշերները հիւանդանոց կ’աշխատիմ, աղջկանս հետ կ’ապրինք:

– Ձեր աղջիկը ինչո՞ւ միշտ տունն է, ինչո՞ւ գործի չ’երթար, ձեզի օգնելու մասին չի՞ մտածեր:

– Ինչպէ՞ս գործի երթայ, խեղճ աղջիկս ի ծնէ անդամալոյծ է:

Տիկին Սեդան սուրճը խմելուն պէս տուն կու գայ ահռելի լուրը տղուն փոխանցելու:

Զարեհը կը փշաքաղուի. երբեք չէր սպասեր, որ պատուհանի գեղուհին այդ վիճակին մէջ ըլլար:

Այն օրուընէ Զարեհ կ’որոշէ պատուհանին չմօտենալ, անդամալոյծ աղջկան զգացումները չգրգռելու համար:

Սօսին պատուհանէն չբաժնուեցաւ, ան ամէն օր Զարեհին թափուր պատուհանը կը դիտէր կարօտալի աչքերով:

Սօսին՝ մեր թաղի գեղուհին, մնաց միշտ աչքերը սեւեռած Զարեհենց թափուր պատուհանին:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՂՋԵՐԹ

ծնունդ.jpg

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Երկու, անտես կենդանի կէտեր, բջիջներ կը փարին իրարու:

Մէկը արուն է, որ պիտի ծակէ պատեանը էգին. ներս պիտի խուժէ իր տքնաջան կամքով: Էգը եթէ փափաքի ծնունդ տալ ու գոյատեւել, ուրեմն «բարի եկար» տենչով պիտի ընդունի զայն:

Չէ՞ որ Եւան ալ Ադամը ներշնչեց, գիտութեան ծառին պտուղէն ուտելով ծնունդ տալու համար գոյութիւններու: Երկինքն ու երկիր ցաւերու մէջ էին: Երկունքի ցաւերն էին, աշխարհ գալու համար:

Գոյութիւնն այդ պիտի բանայ աչքերը լոյսին՝ լոյս աշխարհին: Գոյութիւնն է, որ պիտի շնչէ թոքերը պատռող օդը ուժգին՝ թերեւս աղտոտ կամ մաքուր:

Սաղմը կը ճանկռտէ մօր արգանդին սահուն պատերը: Ան՝ թերեւս տկար կամ անզօր եւ կամ ուժեղ, պիտի պայքարի անցնիլ, նեղ խողովակէ դուրս գալ, արտաքսուիլ ու սկսիլ շնչել յաղթապանծ. ահա՛ կեանքը, ահա՛ սկիզբը, որ ան պիտի տանի մինչեւ վերջ: Շո՛ւնչ, շունչ կը քաշէ մայր բնութիւնը՝ մայրը կանգնած կամ պառկած՝ երկնցած, ծնանելու պատրաստ. ծիծեր կաթնաղբիւր են, որոնք պիտի պարպուին հրէշին ու հրեշտակի խառնուրդ արարածին հագագն ի վար:

Չէ՞ որ թռչունին հաւկիթին կեղեւը թափանցիկ է ու կը ճաթի ներքին մղումով, երբ հասնի պահը: Ջուրին տակ, գետերու, առուակներու կամ ովկիանոսներու անհունին մէջ չէ՞ որ ձուկերուն ձուերը բնութեան հրաշագեղ հիւսուածքով կը փակին իրարու եւ կը շնչեն՝ կեանքի գալու համար: Քուռակը, քոթոթը, կորիւնը, մարդուն ձագը պիտի թակեն դուռն այդ եւ պիտի բացուին բոլոր ճամբաները, ըլլան անոնք լայն կամ նեղ: Կատուն է, որ կ’ուտէ իր պարկը, ուրկէ ծնունդ կ’առնեն իր ձագերը: Ծանր-ծանր պիտի բացուին կոպերը մթութենէն դէպի լոյս:

Պիտի փրթի պորտակապը եւ աղբն է՝ արտաքսում. աղբ՝ գոյութիւն:

Հրաշագեղ բնութիւն, որ բոլոր էակներուն շնորհեր է ծնելու, ծնունդ տալու կարողութիւնը: Հրաշք մըն է ծնունդը. հրաշք է նաեւ բնութեան զարթնումը իր կարգին ու իր ժամանակին:

Սերունդներ կը բազմանան ու կ’ապրին հրաշագեղ ծնունդով:

Էակը պիտի ծնի. սերունդներ պիտի ծնին:

Բարի հերթ, բարի երթ. ողջերթ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: