ԱՐՈՒԵՍՏ ՔԵՐԹՈՒԹԵԱՆ 24

18836187_731140950401240_1291597389_o

ՈՅԺ
ԹՈՒԱԿԱՆՆԵՐԸ

Մի՛ խոտորիր հետեւելով թուականներուն,
Որոնք բանաստեղծութիւններս կը ժամանակագրեն,
Անոնց ճշգրտութիւնը կասկածէ վեր է,
Բայց եւ ոչինչ կ’ըսեն զարգացման մը մասին.

Սխալ է զարգացումը փնտռել յաջորդին մէջ
Միայն, ճիշդ է փնտռել նաեւ նախորդին մէջ,
Զի զարգացումը յայտնաբերումն իսկ է, եւ միայն
Ապագան չէ որ կը յայտնաբերենք, այլեւ՝ անցեալը:

Իսկ թուակա՞նը. կը վստահեցնէ պարզապէս
Որ աւարտած է գործը – ստորագրութենէն իսկ աւելի՝
Թուակա՛նն է որ զայն կը վաւերացնէ:

… Իսկ յետոյ կարգն է ակնկալ անակնկալներուն,–
Անկարելի է գիտնալ՝ ե՞րբ պիտի յայտնուին,
Անկարելի է գիտնալ՝ ի՞նչ պիտի բերեն:

 

26 Դեկտեմբեր 1992

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԴԼՓԻՆՆԵՐԸ

18816766_1512669245449774_1420677150_n

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ձմրան երկարատեւ, պաղ եւ փոթորկոտ օրերէն վերջ անհամբեր սպասումի մէջ էի, որ օդերը տաքնային: Օդերը կը սկսէին տաքնալ, որովհետեւ ջերմը կ’իյնար: Երեք տեսակ ջերմ պիտի իյնար. նախ՝ օդին, յետոյ՝ հողին եւ վերջապէս՝ ջուրին ջերմը:

Յայտնի կ’ըլլար, թէ առաջին ջերմը կ’իյնար օդին, որովհետեւ դեռ ձմեռը չվերջացած, յանկարծ օդը կը տաքնար, մարդիկը շփոթի մատնելով, թէ ի՞նչ հագնէին եւ ինչպէ՞ս պաշտպանուէին հիւանդութենէ: Ծառերն ալ այդ տաքութենէն խաբուելով կը ծաղկէին: Շաբաթ մը տեւած տաքէն վերջ դարձեալ պաղ օրերուն գալուստով ամբողջ բնութեան հաւասարակշռութիւնը կը խանգարուէր: Ահա՛, այսպէս է գարնան գալուստը այս քաղաքին մէջ, ու մեր մեծերը կ’ըսէին.

– Իսթանպուլուն հաւասընա, սույունա պիր տէ քարըսընա կիւվէն օլմազ (Իսթանպուլի օդին, ջուրին, մէկ ալ կնոջ վստահութիւն չ’ըլլար):

Գարունը եկած է: Մարմարան կը փայլի արեւուն ճառագայթներուն ներքեւ: Փոքր նաւեր կ’անցնին ծովեզերքին մօտէն, նաւակներ ձկնորսներու: Շոգենաւեր կը փոխադրեն ճամբորդները մէկ ափէն միւսը: Կառատար նաւեր ալ կը կրեն ինքնաշարժները մէկ ափէն միւսը: Երթեւեկի իրարանցումը միայն ցամաքին վրայ չէ, իր կարգին ծովուն վրայ ալ խճողում կայ նաւերու, շոգենաւերու:

Ծովուն վրայ պլպլացող նշոյլները ճղփելով յառաջացած շոգենաւերուն օդէն կ’ընկերանան ճայերը, անոնց թռչելով: Մարմարային ջուրերը միշտ այցելուներ ունին: Շոգենաւերն ալ ունին իրենց ընկերակիցները. օդէն թռչունները, իսկ ծովուն մէջէն, սուզուող թռչուններու կողքին՝ ձուկերը մեծ ու պզտիկ:

Ահա՛, գարունը եկաւ, դլփիններն ալ եկան:

Երբ ջերմը՝ երրորդը իյնայ ջուրին մէջ, դլփինները կը սկսին երեւիլ: Անոնք ալ երամ-երամ կ’անցնին, կը ճամբորդեն Մարմարայէն: Ընդհանրապէս թեթեւօրէն դուրս կը ցատկեն այն մասին մէջ, որ թերակղզի է: Արեւը կը փայլի անոնց վրայ: Շատ հաճելի է օրուան որոշ մէկ պահուն յանկարծ տեսնել խտացում մը ջուրին վրայ, եւ երբ ուշադրութիւն դարձուի դէպի այդ կողմ՝ անպայման կարելի է հանդիպիլ դլփինի մը երամին, որ կը ջանայ նեղուցներուն հասնիլ: Չ’աճապարեր դուրս գալու համար ծովէն, որովհետեւ տաքցած ծովուն մէջ քիչ մը պտտելէ եւ սնանելէ վերջ պիտի շարունակէ իր ճամբան: Խոշորակազմ, սեւ ձուկեր կը ցատկռտեն ծովէն եւ դարձեալ կը սուզուին ծովուն խորքը: Երբեմն շոգենաւով դիմացի ափը անցնելու միջոցին կարելի է հանդիպիլ անոնց: Շոգենաւուն հանած փրփուրէ ալիքներուն հետ խաղալով, իրենց պոչերը դուրս հանելով ջուրէն կը չուեն կամ հիւսիս՝ դէպի Իսթանպուլի նեղուցը եւ կամ արեւմուտք՝ դէպի Տարտանելի նեղուցը:

Անոնք եթէ հիւսիսէն շարունակեն եւ հասնին Իսթանպուլի նեղուցը՝ պիտի բացուին Սեւ ծով: Սակայն եթէ ուղղուին դէպի արեւմուտք՝ պիտի հասնին Տարտանել, ուրկէ պիտի բացուին Եգէական ծով:

Սեւ ծովը յարմա՞ր է արդեօք այս սիրուն, մարդամօտ ձուկերուն լողալու կարելիութիւն ընծայելու համար: Որովհետեւ Սեւ ծովը ալեկոծ է՝ մութ, սեւ եւ կատղած: Ան իր խորքը կը քաշէ, եւ փոթորիկները նաւերը կը խորտակեն: Պղտոր է տեղ-տեղ եւ լոյսն ալ չի թափանցեր անոր մէջ, վախազդու է: Շատ խոշոր մակոյկներն են, որոնք հոն ձկնորսութեան կ’ելլեն: Իսկ Եգէական ծովը կապոյտ է, աւելի հանդարտ կ’երեւի. թերեւս ապահո՞վ է: Հոն ալ շատ մարդիկ չմեռա՞ն: Գաղթականներ, որոնք ապօրինաբար սահման անցնիլ կը ջանային, վստահեցան խաբեբայ մարդոց, որոնք կերպընկալէ նաւերու մէջ բեռնաւորեցին թիւով շատ, յորդելու աստիճան շատ մարդիկ եւ Եգէականի ջուրերուն մէջ խեղդուելու ղրկեցին:

Պատմութեան գիրքերը պարծանքով կը գրեն, թէ թշնամին ծովուն մէջ խեղդուեցաւ: Ո՞վ էր այն հողերուն վրայ ապրող թշնամին: Ուրկէ՞ եկած էին այն թշնամիները:

Ծովուն բացերը կատղած ալիքներ կը ծածանին: Ծովը ձուկերու համար է. ձուկերը թող լողան ծովուն ջուրերուն մէջ, ո՛չ թէ ուռած դիակներ:

Դլփինները ապահով թող ճամբորդեն դէպի այն ջուրերը, ուր պիտի հասնին ապրելու համար եւ դարձեալ պիտի վերադառնան անցեալ տարուան ջուրերուն, երբ ժամանակը հասնի:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԻՄԵՐԿԻՐՍ

18789949_730845650430770_1489552194_o

ՖՐԱՆՑ ՎԻԹՔԱՄՓ

Հոս է սենեկերկիրս,
ցարդ մշտերկիրս,
երկնակապոյտ երկիրս,
անձրեւամուգ երկիրս,
ձեւով մը երկիրս,
երեւակայական երկիրս,
Փոքրբայցիմերկիրս,
իմ ներսհրամմէմէյմ’երկիրս,
երկիրս երկիրդ է։

 

Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԹՈՌԱՔԱՆԴ

18836280_730450247136977_1268448221_o.jpg

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Մի՛ հարցնէք աթոռները ինչպէ՞ս կը քանդուին
Ե՞րբ եւ որո՞նց միջոցաւ
Ըլլան անոնք ոսկեայ արծաթեայ կամ փայտեայ
Ձեր ոռին տակ կամ գլխուն վերեւ
Երկնաթռիչ կամ գետնաքարշ այդ չորքոտանիները
Միշտ դէպի վեր ու դէպի վար հայող անշունչ
Էակները էական
Նստած տեղերնին կը քանդուին
Չէ՞ք տեսներ
Նստողներուն տակն ու վրան կը քանդուի
Անոնց գլխուն թագաթոռներ կը փշրուին
Թուրքը թուրք է կ’ըսենք այո
Սակայն շատ մը թուրքեր ձեզմէ լաւ են
Դուք ալ գիտէք
Անկէ ալ զատ
Թուրքը իբրեւ թուրք կը ջարդէ
Դուք իբրեւ հայ կը ջարդէք
Ջարդը ջարդ չէ՞
Ձեր ջարդը զա՞րդ է
Մէյ մը վար իջէք
Պոյերնիդ տեսնենք
Մատ մը հասակով
Կէս մատ ալ խելքով
Մատեան չբացող մատերնիդ
Կրնաք խոթել ճիշդ հոն
Գիտակից էք յիրաւի
Աթոռն առաթուր
Ոստաքանց արդէն
Ըսուած է չէ՞
Կարդացած լսած ըլլալու էք
Որ Մովսէսի աթոռին նստան… ախմախներ
Ախմախ չէ
Բայց եթէ հիմա դպիր եւ փարիսեցի մէջբերեմ
Պիտի հասկնա՞ք
Դպիրը դպիլին հրամայականն է թերեւս
Փարիսեցին ալ փարիզեցիներուն հետ կը շփոթէք
Մինչ այդ դուք դպիր փարիսեցի
Գիրկ գրկի
Բերան բերնի
Աթոռ աթոռի
Կը շատանաք

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՐՈՒԵՍՏ ՔԵՐԹՈՒԹԵԱՆ 23

18789856_730432403805428_73769578_o.jpg

ՈՅԺ
ԷԳ

«Որովհետեւ առաւե՞լ եւս էգ էր, թէ
Որովհետեւ էգ էր», այս է հարցումը

Որ գրուած էր իմ կողմէ օրեր առաջ,
Բեւեռումը իբրեւ ամբողջական պատկերի մը,
Որ հիմա ամբողջովին կը խուսափի մտքէս:

Թափածոյ թռչունն էր ան, որմէ պիտի
Կեանքի կոչէի ես միս ու ոսկոր ու փետուր,
Դառնար որպէսզի առարկայ հիացմունքի,
Անխուսափելիօրէն շփոթուելով հնչեակին հետ:

Տողերն ալ կ’իջնեն դէպի աւարտ,
Իր տեղը կը մնայ թռչունը թափածոյ,
Որուն աչքերը խուփ են, որուն առջեւ ես կոյր եմ,
Եւ ով որ կարենայ զօրութեամբ մը բանալ,
Արժանի է հռչակուելու բանաստեղծ:

 

25 Մարտ 1992

 

ԷԳ – 2

«Որովհետեւ առաւե՞լ եւս էգ էր, թէ
Որովհետեւ էգ էր», այս է հարցումը

Որ գրուած էր իմ կողմէ օրեր առաջ,
Բեւեռումը իբրեւ ամբողջական պատկերի մը,
Որ հիմա ամբողջովին կը խուսափի մտքէս:

Ի մտի ունէի մասնաւո՞ր անձ մը,
Անձ մը զոր կը ճանչնայի՞, որ մտերի՞մ էր ինծի,
Իր մէկ արա՞րքն էր, այդքան տարիներ ետք,
Անակնկալի բերած զիս, ու մղած հարցումի:

Թէ՞՝ վերացական էր հարցադրումը՝
Յայտնատեսուած ճշմարտութիւն մը հաստատող,
Եւ որմէ կարելի է հետեւցնել միայն, թէ
Արուն եւ էգը տարբեր են իրարմէ,
Բայց էգը թերեւս արու ալ է – ճիշդ այսպէ՛ս:

 

28 Մարտ 1992

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԽԱՌՆԱԾԸ ԻՆՉՊԷ՞Ս ՇՏԿԵՆՔ

18788486_730417890473546_1178552365_n

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Տէրը ըսաւ․«Ահա ասոնք մէկ ժողովուրդ են ու ամէնուն լեզուն մէկ է ու աշտարակ շինելու սկսան, հիմա ինչ որ շինել կը խորհին, բան մը չկայ որ արգիլէ: Եկէ՛ք, իջնենք եւ անոնց լեզուն խառնակենք, որպէսզի ոեւէ մէկը ընկերոջ լեզուն չհասկնայ»:

Նորը միշտ լաւ է՝ նոր լեզու, նոր կեանք, նոր երկիր…

Բայց հինն ալ իր արմատները ունի, փորձառութիւնն ու հասունութիւնը…

Որքան խանդավառ էի, երբ սկսայ հոլանտերէն սորվիլ։ Լեզու սորվիլը բառերու նշանակութիւնը գիտնալ չէ, ինծի համար լեզուն կենցաղ է, մշակոյթ, ապրելաձեւ։

Հազիւ Աստուծոյ ստեղծած Բաբելոնէն դուրս կրցայ ելլել։ Հազիւ կրցայ գլուխս ազատել ու ցաւս արտայայտել, հիմա սակայն ինկայ նոր Բաբելոնի մը մէջ:

Հոլանտացի գործընկերներս արագ-արագ կը խօսին, ականջս սրած մտիկ կ’ընեմ, որ բան մը աւելի սորվիմ․ աս ի՞նչ է… որքա՛ն «կով» բառը կը գործածեն…

Արդե՞օք իրարու կը հայհոյեն։ Համարձակութիւնս հաւաքելով հարցուցի քովս կեցողին.

– Ներողութիւն, կրնա՞ս ինծի բացատրել, թէ ինչի՞ մասին կը խօսին, ո՞վ է «կով»ը…

Գործընկերուհիս բարձրաձայն խնդաց ու ըսաւ․

– Քեզի համար դժուար է հասկնալը։

– Փորձէ՛:

Ինչպէս մենք, իրենք ալ շատ առածներով կը խօսին։ Հոլանտացիները գիւղական ծագում ունենալով, խեղճ կովը միշտ օրինակ է, ինչպէս մեր քովը՝ էշը:

Խօսակցութիւնը կը դառնար դժուար գործի մը վրայ.եթէ մարդու մը իր կարողութենէն վեր գործ մը յանձնես՝ ի՞նչ կ’ըլլայ…

Գործընկերուհիս բացատրեց առածը, ըսելով.

– Կովը լայն ջրանցքէն չի կրնար անցնիլ, ջուրը կ’իյնայ:

– Հա՜,- ըսի,- մենք ալ ունինք նոյնանման առածներ, բայց հերոսը էշն է։ Ահա քանի մը օրինակ՝ «Էշը եթէ չգիտցած խոտը ուտէ՝ գլուխը կը ցաւի», «Էշը ի՞նչ գիտէ նուշը, կ’երթայ կ’ուտէ ծառին փուշը», «Էշը ինկած փոսը անգամ մը եւս չ’իյնար»…

Ընկերուհիս՝ խանդավառ բացատրեց միւս գործընկերներուն, այսպիսով առածներու փոխանակում եղաւ…։

Բաբելոնի աշտարակին շինութեան նպատակը Աստուծոյ հասնիլ էր, բայց մեր մեղքը ի՞նչ է… չեմ կրնար չմտածել:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՉ ԱՒԵԼԻ

18817483_730412157140786_1897911606_o

ԱՆԴՐԷԱՍ ՆՕԿԱ

Թոյլ տուէք որ պատուհանին մօտենամ,
պզտիկ կտոր մը աշխարհ,

ուր պարտէզ մը պահուած է
եւ կտոր մը երկինք։

Մնացեալը
կու գայ։

 

Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: