ՀՐԷ

19648406_746622732186395_1829270544_o

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

հրէ
սահման չունի անդինը
հոս ընելիք չունիմ ես,
հոս ամէն ինչ
զիս միւս կողմը կը սրէ.
մի խղճար
հրէ,
խրէ
մրմունջին մէջ լռութեան,
ծծեմ մերժուած ձայներն տարադէմ,
քամեմ սեղմեմ կթեմ ճզմեմ
եղանականամ – զուլալանամ
ու ես անգամ չկարենամ ճիշդ երգել
այնքա՜ն ըլլայ կատարեալ

հրէ
հանէ
նետէ
թռցուր
հոս ըսելիք չունիմ ես,
թաթխէ շունչին ոգիի
անկարծելի,
թքնեմ կեղտը կոկորդիս,
լուամ մեղքով բաժանման.
կը տեսնեմ միւսն անպարագիծ
որ հուրէ ձեռամբ արարողի
զիս յափշտակելու կը հասնի.

տաշէ զիս,
փրկէ կեղեւէն այս օտար,
կարմիր միսին հասցուր զիս,
հոն ցաւոտ արիւնն կը խայտայ.
արիւնիս լեզուն հասկցուր
իր բարբառին մօտեցուր,
խմեմ,
թող խառնուի կեանքը մահուան
երաժշտութեան
յաւիտենականի

ես գինով եմ իրականութեան

հրէ վախէս
նետէ չափէս
ես հոս մնամ ի՞նչ ընեմ

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

ԲԷԲԻԻՆ ՀԵՏ (Ե.)

ՄԱՐՈՒՇ ԵՐԱՄԵԱՆ

Այս երկարաշունչ արձակը, որ պատումներու շարք մըն է, կը կատարէ երաժշտութեան պատմութեան մատուցումը, անոր ծագումէն սկսեալ, եւ կրնայ թէ պատանիներու, թէ չափահասներու կողմէ կարդացուիլ։

ՀԱՅԵՐԷՆ ՊԼՕԿ

19553186_746344878880847_1051315496_n (1)

5- ԺՈՂՈՎ

– Յոգնեցա՞ր, Ալին,- հարցուց Բէբին քնքշանքով։

– Քիչ մը։

– Կրնանք այս ծառերուն տակ հանգստանալ։

– Նաեւ անօթի եմ, Բէբի՛։

– Բան մը կը գտնենք. դուն հոս նստիր, ես հիմա կու գամ։

– Չուշանաս։

Ալինը նստեցաւ, կռնակը յենած ծառի բունին։ Շատ մեծ, տերեւախիտ ծառ մըն էր։

Յետմիջօրէին արեւը քաղցրութեամբ ողողեր էր ամէն կողմ։ Մեծ հանդարտութիւն կար։ Ալինը փոխեց նստած դիրքը։

– Չէի կարծեր, որ ծառին տակ, հողին եւ խոտերուն վրայ նստիլը այսքան հանգիստ եւ հաճելի է,- մտածեց Ալինը,- հողին եւ խոտին հոտը ի՜նչ անուշ է. արեւը որքան գեղեցիկ է տերեւներուն մէջ։

Ալինը երկնցաւ. կը դիտէր չորս դին ու կը հիանար տեսածներով. այսքան մօտ չէր եղած բնութեան. շատ-շատ դաշտերը դիտեր էր, հօրը ինքնաշարժին պատուհանէն. իսկ ակումբին պարտէզը բնաւ այս գրաւչութիւնը, մանաւանդ այս հոտը չունէր։

Երբ Բէբին եկաւ, գրպանները լեցուցած զանազան պտուղներով, Ալինը գտաւ խոր քունի մէջ. չուզեց արթնցնել զայն. ինք ալ յոգնած էր արդէն. երկնցաւ Ալինին քով ու քնացաւ։ Բէբին վախ չունէր. անոր լսողութիւնը շատ զօրաւոր էր եւ կրնար զատորոշել վտանգ պատճառող ձայները անտառի ձայներէն։

Իրիկնամուտ էր, երբ Ալինը արթնցաւ թաւալող կառքերու ձայնէն եւ հարցական նայեցաւ Բէբիին, որ հանդարտօրէն ընկոյզ եւ պնտուկ կը մաքրէր։

– Ալի՛ն, կեր ասոնք։ Այս կառքին մէջ Գրիգոր (Կրէկուար) Բաբը եւ իր աւագանին այցելութեան կու գան մօտակայ վանքը։ Հանգստացա՞ր։ Պէտք է երթանք, որ չուշանանք ժողովին։

– Բայց մենք հրաւիրուած չենք ժողովին,- Ալինը յիշեց մօրը խրատները՝ «տեղ պէտք չէ երթալ, առանց կանչուելու կամ հրաւիրուելու»։

– Ճիշդ ես, հրաւիրուած չենք. բայց ինչպէ՞ս կրնանք հրաւիրուած ըլլալ ժողովի մը, որ տեղի կ’ունենայ դարեր առաջ։ Պէտք է երթանք, սակայն, հասկնալու համար այն իրողութիւնները, որոնք մեծ դեր ունեցան երաժշտութեան զարգացման մէջ։

Մինչեւ Բէբին եւ Ալինը հասան ժողովասրահ, Գրիգոր Բաբը հանգստացեր էր իր ճամբորդութենէն, հաներ էր փոշոտած վերարկուն եւ նստեր էր երկար սեղանին վերի գլուխը։ Սեղանին երկու կողմերը տասնեակ մը վարդապետներ նստած էին, որոնք խորունկ ակնածանքով կը սպասէին Գրիգոր Բաբի խօսքին։

– Շատ տխուր է այս մարդը,- փսփսաց Ալինը Բէբիին ականջին։

Իրենք նստեր էին սեղանին վարի կողմը եւ անշուշտ անտեսանելի էին։

– Գրիգոր Բա՞բը. տխուր չէ. մտահոգ է։

Ալինը կ’ուզէր բան մը եւս հարցնել, երբ Գրիգոր Բաբը սկսաւ խօսիլ. ձայնը խորունկ էր, յոգնած ու տխուր.

– Մենք մեր վերջին այցելութեան ընթացքին, զանազան գիւղերու եւ քաղաքներու մէջ շատ տխուր երեւոյթի մը հանդիպեցանք։ Ամէն եկեղեցիի մէջ սրբազան երգեցողութիւնը կը կատարուէր ըստ ղեկավարող վարդապետին ճաշակին կամ յիշողութեան։

– Օ՜…

– Աստուած իմ…

– Ի՜նչ աղէտ…

– Անհաւատալի է…

Հաւաքուած վարդապետները գայթակղած բացագանչութիւններով ընդմիջեցին Գրիգոր Բաբին խօսքը։ Բաբը ձեռքով լռեցուց զիրենք եւ շարունակեց.

– Նախ մտածեցինք վարդապետներ ղրկել զանազան շրջաններ, որպէսզի ճի՛շդ երգեցողութիւն սորվեցնեն եւ այս խայտառակ վիճակը վերանայ։ Բայց ասիկա չի բաւեր. պէ՛տք է ձեւ մը գտնել, գրի առնելու համար սրբազան երգերը: Ձեզի թելադրանք կու տամ տիւ եւ գիշեր տքնիլ, լուծում մը գտնելու համար այս յոյժ կենսական հարցին։ Աստուած օրհնէ ձեզ եւ ձեր աշխատանքը։

Վարդապետները ցրուեցան Գրիգոր Բաբին ձեռքը համբուրելէ ետք։ Իւրաքանչիւրը քաշուեցաւ իր խուցը։

Բէբին բռնեց Ալինին ձեռքը ու տարաւ զինք վարդապետներէն մէկուն ետեւէն։

Լուչիանօ վարդապետը մտաւ իր խուցը, հանեց պարեգօտը եւ կախեց պատին գամուած խաչելութեան գամէն։

– Կը ներես, բարեկամս,- մեղմիկ խօսքը ուղղեց խաչափայտին,- գիտեմ, որ նման յիմար բաներէ չես նեղուիր։ Գիտէի. քանի անգամ ալ ըսեր եմ մեր ծերուկին. լաւ որ հօրս աղօթագիրքը բերեր եմ, թէ ոչ ստիպուած պիտի ըլլայի ի՛մ աղօթագիրքիս վրայ աշխատելու եւ այդ ծերուկը եթէ տեսնէր, պիտի պատժէր զիս երեք օր ծոմապահութեամբ։ Հիմա թող իրենք իրենց գլուխը ջարդեն, ես մինչեւ առտու հանգիստ քուն մը կը քաշեմ։ Գիշեր բարի, բարեկա՛մս եւ շնորհակալութի՛ւն։

Լուչիանօ վարդապետը փչեց մոմը եւ կոշտ ծածկոցը գլխուն քաշեց, խշտեակին վրայ երկնցած։

– Սպասէ՛,- փսփսաց Բէբին մութին մէջ եւ ձգեց Ալինին ձեռքը։

– Քալէ՛, վայրկեան մը ետք հրահանգեց, եւ կրկին Ալինին ձեռքէն բռնած, առաջնորդեց զայն սենեակէն դուրս։

Անցան երկար անցքէն եւ բակ ելան։ Լուսինը ինկեր էր բակին մէջտեղ գտնուող աւազանին մէջ ու կը քնանար զով-զով։

– Նայի՛ր, Ալին,- ըսաւ Բէբին, ձեռքի գիրքը ցոյց տալով,- ասիկա Լուչիանոյի հօր աղօթագիրքն է, որուն վրայ ան փորձեր ըրեր է երաժշտութիւնը գրի առնելու։ Դիտէ՛…

Ալինը բացաւ գիրքը պատահական էջի մը վրայ եւ մնաց զարմացած։ Գիրքին բոլոր տողերը ծածկուած էին զանազան նշաններով, որոնք լուսնի լոյսին տակ տարօրինակ միջատներու կերպարանք առեր էին։

– Այս ի՞նչ է։

– Իւրաքանչիւր վանկի վրայ նշան մը կայ, կը տեսնե՞ս՝ երկար, կարճ, բութ կամ շեշտ. այդ նշանը ցոյց կու տայ թէ ա՛յդ վանկը ինչպէ՞ս պէտք է երգել, երկարե՞լ ձայնը, թէ կարճ պահել, վե՞ր հանել ձայնը, թէ վար իջեցնել։

– Ուրեմն նօթաներ չկայի՞ն։

– Չկայի՛ն, ինչպէս որ չկար այբուբենը, մինչեւ Մեսրոպ Մաշտոցի գիւտը, գիտես, չէ՞։

– Բայց այսպէս շատ դժուար է։

– Նոր երգ մը երգելու համար դժուար է. ասիկա գիտցուած երգ մը յիշեցնելու լա՛ւ կը ծառայէ. ճիշդ այս պատճառով վարդապետները տարիներ եւ տարիներ պիտի աշխատին, հասնելու համար այսօր ձեր գործածած նօթաներուն։ Հիմա պէ՛տք է շարունակենք մեր ճամբան։

– Գիրքը,- ճչաց Ալինը,- Լուչիանոյին գիրքը. ան շատ կրնայ նեղուիլ, եթէ առաւօտուն չգտնէ իր գիրքը։

– Ես կը տանիմ, մի՛ մտահոգուիր, Ալին,- ժպտեցաւ Բէբին,- մենք չենք կրնար Լուչիանօն զրկել առաւօտեան իր գոհունակութենէն։

Բնութիւնը գիշերով ալ գեղեցիկ էր, այնքա՜ն տարբեր՝ ցերեկէն։ Լռութիւնը բացարձակ էր. կարելի էր հովին շունչը լսել. ծառերը բարձրահասակ հարսերու պէս էին, լուսնի լոյսին քօղով իրենց գլուխները ծածկած։

– Բարի պարիկներու կը նմանին. որքա՜ն գեղեցիկ են,- հիացաւ Ալինը, նայեցաւ Բէբիին եւ քնքշանքով համբուրեց անոր թուշիկը. Բէբիին դէմքը եղաւ ճիշդ գլխարկին գոյնէն։

– Բէբի, ես չէի կրնար երեւակայել, որ մեր տունէն եւ դպրոցէն դուրս այսքան գեղեցիկ բաներ կան. չէի կարծեր, որ իմ խաղալիքներէս աւելի հետաքրքրական բաներ կրնան ըլլալ, իսկ հեռատեսիլէն երեւցող տեսարանները, կը խորհէի, թէ միայն հոնկէ կարելի է տեսնել։ Մինչդեռ բնութեան մէջ ամէն բան այնքան աւելի գեղեցիկ է։

Քալեցին կանաչ մարգերու մէջէն, ձեռք-ձեռքի։ Ալինը հետաքրքրութեամբ կը դիտէր . չէր յիշեր այսքան ուրախ եղած ըլլալը:

– Ո՞ւր կ’երթանք, Բէբի՛։

– Կ’երթանք Արէծծօ (Arezzo) քաղաքը։

– Արէծծօ՞, Արէծծօ՞, գիտե՞մ արդեօք. ո՞ւր կը գտնուի։

– Իտալիոյ հին քաղաքներէն է. նշանաւոր եղած է իր վանքի երգչախումբով. ունէր նաեւ փոքրիկներու երգչախումբ մը, որուն անդամները, մեծնալէ ետք, մաս կը կազմէին վանքի երգչախումբին։ Այդ ձեւով, տղաքը մանկուց կը սորվէին երգել։

– Բէբի՛, կրնա՞նք փոքրիկներուն երգչախումբը տեսնել։

– Անշուշտ, Ալին. անոնք հիմա փորձի մէջ կ’ըլլան։

– Արդեօք անոնց փորձերը մեր փորձերո՞ւն պէս կ’ըլլան:

– Երթա՛նք, տեսնենք։ Կը տեսնե՞ս այդ աշտարակները։

Ալինը գոցեց աչքերը եւ լարեց նայուածքը։

– Հեռո՜ւն, Ալին, ծառերուն ետին զոյգ մը աշտարակներ կ’երեւին, տեսա՞ր։

– Տեսայ, տեսայ, բայց շատ հեռու է, ինչպէ՞ս պիտի երթանք։

– Կը վախնա՞ս յոգնելէ. շատ հեռու չէ, կ’երթա՛նք։

Քանի կը մօտենային, փոքրիկներուն ձայնը աւելի յստակ կը լսուէր. բայց այդ ձայնը աւելի աղմուկ էր, քան երգ։

– Կ’երեւի զբօսանք կ’ընեն, չէ՞, Բէբի։

– Երթանք, տեսնենք։

Մեծ ու գեղեցիկ վանք մըն էր, բլուրի մը վրայ. քաղաքին տուները բլուրին կողերուն շինուած էին։

Վանքին շրջափակը բաւական մեծ էր։

– Ճիշդ մեր դէմը եկեղեցին է, շատ գեղեցիկ է եւ շատ նշանաւոր՝ իր պատուհաններուն գունաւոր ապակիներով։ Ձախ կողմը վանքն է։ Մենք պիտի երթանք դէպի աջ։

– Ի՞նչ կայ աջ կողմը։

– Ախոռը եւ ծառաներուն սենեակները։

– Բայց պզտիկներուն ձայնը ա՛յդ կողմէն կարծես կու գայ։

– Պարապ ախոռ մը տրամադրեր են պզտիկներուն փորձին համար, որպէսզի անոնց ձայնը չխանգարէ վանականներուն խոկումները։

– Ի՞նչ ըսել է խոկում։

– Վարդապետներուն համար այդ բառը կը նշանակէ աղօթք եւ մտածում կամ մտքի աշխատանք։

Երբ մտան փորձի յատկացուած ախոռէն ներս, Ալինը մէկ վայրկեան ինքզինք իրենց դպրոցին բակը կարծեց, զբօսանքի միջոցին։ Բոլոր պզտիկները կը պոռային.

– Ապէ, Ապէ, Ապէ…

Ալինը նշմարեց, որ պզտիկները խմբուեր էին վարդապետի մը շուրջ. վարդապետ ըլլալն ալ հասկցաւ անոր պեխ-մօրուքէն, որովհետեւ պարեգօտը չէր երեւեր։

– Ապէ, շատ դժուար է. հիմա եթէ երգենք, քիչ ետք կը մոռնանք։

– Ճի՛շդ է, Ապէ, շատ դժուար է, կը մոռնանք։

– Զաւակներս, որդիներս, նախ հանդարտ նստեցէք, կ’աղաչեմ, մի՛ պոռաք, որպէսզի բան մը հասկնամ։

Տղաքը զգացին, որ վարդապետը շատ յոգնած էր, գրեթէ յուսահատած. լռեցին եւ նստան գետին. վարդապետն ալ նստաւ կոճղի մը վրայ եւ խորունկ շունչ քաշեց։

Տղաքը լուռ կը սպասէին։

Տղոցմէ մին նախ նայեցաւ ընկերներուն, որոնք աչքունքով նշան ըրին իրեն, յետոյ դարձաւ վարդապետին.

– Ապէ՛ Կիտօ, այսօր քեզ շատ յոգնեցուցինք. բայց երգերն ալ շատ դժուար են։

– Շարականները,- յիշեցուց յոգնած Ապէ Կիտoն։

– Շարականները չենք կրնար միտքերնիս պահել. միայն Գարլoն լաւ գիտէ. երէկ, երբ տուն կ’երթայինք, որոշեցինք, որ առաւօտուն, հոս գալէ առաջ, Գարլoն մեզի քիչ մը սորվեցնէ. բայց Գարլոյին ձայնը մեր բոլորին ձայնին մէջ կը կորսուի. ի՞նչ ընենք, Ապէ Կիտօ։

– Ես ալ չեմ գիտեր, որդիս,- ըսաւ տխուր վարդապետը,- բայց պէ՛տք է բան մը ընենք եւ շուտ ընենք. Զատիկը մօտ է. մեծերուն խումբը շատոնց պատրաստ է. իսկ մենք չորս երգէն միայն…

– Շարականէ՞ն,- ընդմիջեց չարաճճի տղայ մը։

– Այո, այո, չորս շարականէն միայն մէկը տակաւին սորվեր ենք, խայտառակ պիտի ըլլանք։

Բոլորը լռեցին։ Տղաքը ճիշդ է որ երբեմն կը յոգնեցնէին իրենց վարդապետը, բայց նաեւ շատ կը սիրէին զինք եւ անոր յուսահատութեան դիմաց, իրենք ալ վախով լռեր էին։

Ի վերջոյ վարդապետը ելաւ նստած տեղէն եւ ըսաւ.

– Հիմա ցրուեցէք, տղաքս, ես ալ յոգնեցայ, դուք ալ. այսօր անպայման բան մը կը մտածեմ։ Վաղը կանուխէն, ճի՛շդ ժամը եօթին հոս կ’ըլլաք առանց աղմուկի։

Տղաքը արագ-արագ դուրս ելան սրահէն։ Վարդապետն ալ դուրս ելաւ եւ երկու գիրքեր թեւին տակ սեղմած, ուղղուեցաւ դէպի պարիսպը։

Բէբին եւ Ալինը հետեւեցան Ապէ Կիտոյին։

Վարդապետը ելաւ վանքին շրջափակէն եւ ուղղուեցաւ դէպի մօտակայ պուրակը. շատ մտահոգ էր. կը քալէր գլուխը կախ, առանց դիտելու չորս կողմը։ Երբ հասաւ ծառերուն, հաւաքեց պարեգօտին փէշերը, նստաւ ուղղակի գետին եւ կռնակը յենեց ծառին։ Բացաւ առաջին գիրքը։

– Ի՞նչ գիրք է, Բէբի,- փսփսաց Ալինը։

– Գնա՛, նայիր։

– Կը վախնամ։

– Բայց Ապէ Կիտoն չի տեսներ քեզ։

– Իրա՞ւ։

– Մոռցա՞ր, որ ան կ’ապրի տարբեր ժամանակի մէջ։

– Մոռցեր էի, երթա՞մ։

– Գնա՛։

Ալինը շատ զգոյշ քայլերով մօտեցաւ վարդապետին, նայեցաւ ափերուն հանգչող գիրքին, եւ վազելով վերադարձաւ.

– Գիտե՞ս, Բէբի, ճիշդ Լուչիանոյին գիրքին պէս գիրք մըն է։

– Վստահ էի, որ պիտի յիշես։

Մինչ այդ վարդապետը սկսեր էր երգել. Ալինը լռեց եւ ուշադրութեամբ հետեւեցաւ. վարդապետը վերջացուց երգը եւ սկսաւ երկրորդ անգամ երգել, այս անգամ աւելի բարձր.

– Ut queant laxis

Re sonare fibris

Mira gestorum

Famuli tuorum

– Բէբի՛, քու երգած երգդ չէ՞։

– Ապրիս, Ալին, լաւ յիշեցիր. այդ շարականն է, այո՛։

– Solve polluti

Labii reatum

Sante Johannes

– Ո՜վ սուրբ Յովհաննէս,- բացագանչեց վարդապետը,- կարծեմ թէ գտայ, ով սուրբ Յովհաննէս։

Եւ կրկին սկսաւ երգել, այս անգամ շեշտելով իւրաքանչիւր տողի առաջին վանկը, իսկ շարունակութիւնը երգելով շատ մեղմ.

– Ut

Re

Mi

Fa

– Գտայ, գտայ, գտայ

Sol

La

– Հասկցա՜յ… տողը աստիճան առ աստիճան կը բարձրանայ, չէ՞, Բէբի։

– Եւ այդ ձեւով կը կազմէ երաժշտական աստիճանը, որուն ոտքերն են…

– Գիտեմ, գիտեմ, տօ, րէ, մի, ֆա, սոլ, լա, սի. բայց Ապի Կիտօն չըսաւ սի,- զարմացաւ Ալինը։

– Սկիզբը սին չկար. յետոյ աւելցուցին։

– Խելացի է այս վարդապետը, չէ՞…

– Պզտիկներով մտահոգուած էր. կ’ուզէր անպայման դիւրին ձեւ մը գտնել, որպէսզի դիւրութեամբ կարենան սորվիլ երգերը եւ յիշել զանոնք։ Բայց հարցը այսքանով չի վերջանար։

– Ինչո՞ւ, Բէբի, հիմա ուզած երգը կրնայ գրել Ապէ Կիտօն։

– Այդքան վստահ մի՛ ըլլար։

– Չէ՞ որ գտաւ տօ-րէ-մին։

– Գտաւ. բայց ո՞ւր պիտի գրէ այդ տօ-րէ-մին եւ ինչպէ՞ս:

Ալինը կեցաւ շլմորած. յետոյ դէմքը պայծառացաւ.

– Անշուշտ պիտի գրէ հինգ գիծերու վրայ։

– Բայց այդ հինգ գիծերը տակաւին չեն գտնուած ։

– Չէ՞ որ նօթաները կը գրուին հինգ գիծերու վրայ։

– Հիմա՝ այո,- ըսաւ Բէբին համբերութեամբ, թէեւ սկսեր էր յոգնիլ Ալինին հարցումներէն,- նախապէս սակայն կը գրէին մէկ գիծի վրայ։ Օ՜, Ալին, Ապէ Կիտօն արդէն վանք վերադարձեր է. մենք ալ երթա՞նք։

– Երթանք, ո՞ւր։

– Ապէ Կիտոյի խուցը։

Երբ կրկին մտան վանքին բակը, իրիկուն էր արդէն. հօտը վերադարձեր էր արօտավայրերէն. կթուորուհիները կը զատէին կթուելիք կովերն ու ոչխարները. մեծ իրարանցում կար բակը։

Ալինը եւ Բէբին անցան բակէն եւ այս անգամ ուղղուեցան դէպի ձախ կողմի շէնքերը. անցան անցքէն, որուն մէկ կողմը վանականներուն խուցերն էին, իսկ միւս կողմը կամարաձեւ բացուածքներն էին դէպի բակ։

Ապէ Կիտոյի խուցը անցքին վերջինն էր. մինչեւ հոն հասնիլը, անոնք հանդիպեցան երիտասարդ վանականի մը։

– Ի՞նչ կ’ըսէ։

– Աղօթքով վանականները աղօթքի կը հրաւիրէ ։

– Ուրեմն Ապէ Կիտօն իր խուցին մէջ պիտի չգտնենք։

– Պիտի գտնենք, Ալի՛ն. ան իր խուցէն պիտի չելլէ, մինչեւ որ ամբողջովին չլուծէ այս նօթաներուն հարցը։

Խուցին մէջ, մեծ գրակալի մը առջեւ, գրչեղէգը ձեռքին, կեցեր էր վարդապետը եւ ակնապիշ կը դիտէր գրակալին վրայ բացուած մատեանը։

Իւրաքանչիւր տողին վրայ կային երկու գիծեր, մին՝ կարմիր եւ միւսը՝ դեղին. անոնց միջեւ քառանկիւն եւ ուղղանկիւն նշաններ կային։

– Նէոմուս, նէոմուս, նէոմուս,- բարկացած մրմնջեց վարդապետը,- չէք գոհացներ զիս, ես ալ չեմ գիտեր ինչպէ՞ս ծառայեցնեմ ձեզ իմ նպատակներուս։

– Որմէ՞ բարկացեր է, Բէբի, աշակերտներէն մէկէ՞ն։

– Նէոմո՞ւսը, հու-հու-հու,- խնդաց Բէբին լիաթոք ու երբ Ալինը քիչ մը զարմացած ու քիչ մըն ալ նեղուած նայեցաւ Բէբիին, Բէբին ըսաւ.

– Մի՛ նեղուիր, Ալին, պարզապէս շատ զուարճալի գտայ, որ նէոմուսը տղու անուն կարծեցիր։

– Այնքան տարօրինակ անուններու կը հանդիպիմ որ…

– Իրաւունք ունիս, Ալին. պէտք էր մինչեւ հիմա խօսէի քեզի այդ մասին։

Մինչ այդ Ապէ Կիտոյին ձայնը կրկին լսուեցաւ.

– Եթէ նէոմուսին մէկ նշանը խումբ մը ձայներու համար է, իմ նշաններէս իւրաքանչիւրը մէկ ձայնի համար է. ուրեմն այս նշանները շատ յարմար են երգերը արձանագրելու. նէոմուսին համար երկու գիծ կայ, չէ՞…

– Որո՞ւ դաս կը բացատրէ, Բէբի։

– Դաս չի բացատրեր, բարձրաձայն կը մտածէ:

– Ուրեմն երկու գիծ՝ նէոմուսին համար,- կը շարունակէր վարդապետը,- դեղինը բարձր ձայնին եւ կարմիրը՝ ցած ձայնին համար. ինչպէ՞ս տեղաւորեմ իմ վեց ձայներս երկու գիծի վրայ. կը դնեմ այնքան գիծ, որքան ուզեմ. չէ, ուզելովդ չ’ըլլար, Ապէ Կիտօ, այդ դուն ալ գիտես, պէտք է ուզածդ խելքի մօտ ըլլայ. ո՞վ ըսաւ որ խելքի մօտ չէ։

– Հիմա ալ ինքն իրեն հե՞տ կը խօսի,- լրջօրէն վախցաւ Ալինը։

– Փորձէ՛, գծէ՛, տե՛ս,- ինքն իրեն հրահանգեց Ապէ Կիտօն, մտաւ անկողնին տակ, քաշեց թուղթի պէս ոլորուած բան մը ու տեղաւորեց գրակալին վրայ։

– Այսպէս, եթէ սկսիմ սոլէն ու գծեմ գիծ մը սոլին համար…

– Բէբի, տե՛ս. ճիշդ Մուսքային բացատրածին պէս կ’ընէ։

– Ճիշդ Մուսքային բացատրածին պէս չէ։ Կիտօ Տ’արէծոյէն երկու թէ երեք հարիւր տարի ետք է, որ նօթաները պիտի հասնին իրենց վերջնական վիճակին. ուրիշ երաժիշտներ նոր բաներ պիտի աւելցնեն…

– Ինչո՞ւ Ապէ Կիտոյին կ’ըսես Կիտօ Տ’արէծօ։

– Ապէ Կիտօն այդպէս ճանչցուեցաւ պատմութեան մէջ. այսինքն՝ Արէծօ քաղաքին Կիտօն։ Այսօր 1026 թուականի Մարտ 22ն է, այն օրը, երբ Կիտօ Տ’արէծoն գտաւ նօթաները եւ երաժշտական տողը։

– Քանի՞ տարեկան էր, Բէբի։

– Շատ ծեր չէր. ծներ է 995 թուականին. ուրեմն երեսունմէկ տարեկան էր։

– Բաւական մեծ է։

Բէբին խնդաց.

– Ալին, երբ զինք բաղդատես քու տասը տարիներուդ հետ, անշուշտ շատ մեծ կ’երեւի. բայց եկուր զինք բաղդատէ ի՛մ հետս, ես որ երկու հարիւր եօթանասունհինգ տարեկան եմ։

– Ճիշդ ես. ուրեմն քեզի համար ան տղայ է դեռ. ե՞րբ մեռաւ։

– 1050ին. երբ յիսունհինգ տարեկան էր։

– Այսինքն երբ դեռ տղայ էր. խե՜ղճ Կիտօ Տ’արէծo։

Այս միջոցին, Բէբին Ալինին ձեռքէն բռնած, զայն տարեր էր վարդապետին խուցէն դուրս, վանքի շրջապատէն անդին։ Հիմա կրկին բաց երկնքին տակ էին, բնութեան գիրկը, բան մը, որ Ալինին մեծ ուրախութիւն կը պատճառէր։

– Հիմա ո՞ւր պիտի երթանք, Բէբի։

– Մենք պիտի չերթանք. պիտի սպասենք, որ պատմութիւնը ինքը գայ մեզի։

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: