ԱԶՆԻՒ ՄՆԱԿԵԱՆ

Ազնիւ Մնակեան.png

اَزنيف مناقيان خانم) الماس رولنده)

(Azniv Mınakyan Hanım) Elmas rolünde

Տիկին Ազնիւ Մնակեան՝ Էլմասի դերով

«Շէպապ» («Պատանեկութիւն»), գրական, ընկերային եւ իմաստասիրական շաբաթաթերթ,
հիմնադիրներ՝ Նէժատ Կալի-Իսմայիլ Ֆայիգ, հրատարակչութեան տնօրէն՝ Սալահէտտին Էնիս, Կ. Պոլիս, 24 Շուպաթ 1334 (24 Փետրուար 1918), թիւ 24։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ՀԱՄԱՐՁԱԿՈՒԹԻՒՆ

21267428_777022772479724_971539247_o.jpg

ՍԵՒԱՆ ՊԱԼԹԱՅԵԱՆ
Հելիոպոլիս-Գահիրէ, Գալուստեան-Նուպարեան Ազգային Վարժարան, բ. պատրաստական

Տասներրորդ տարեդարձիս, ընտանիքիս հետ Միջերկրական ծովուն ափերէն մէկը գացինք արձակուրդի: Երբ պանդոկ հասանք, մօրմէս խնդրեցի, որ քիչ մը քալելու երթամ պանդոկին շուրջ, չորս կողմս դիտելու:

Քալած ժամանակս հանդիպեցայ իմ տարիքիս աղջկայ մը, որ ինծի մօտենալով, սկսաւ հետս խօսիլ:

Բարեկամացանք: Ան շատ անվախ եւ համարձակ բնաւորութիւն մը ունէր: Շատ հետաքրքրուած էի իր պատմութիւններով եւ մտածումներով:

Ան համոզեց զիս, որ լողալով դիմացի ծովեզերքը երթանք եւ արագ վերադառնանք:

Առանց մօրս արտօնութիւնը առնելու, հետը գացի:

Երբ դէմի ծովեզերքը հասանք, քիչ մը հոն պտտեցանք, յետոյ որոշեցինք նոյն ձեւով՝ լողալով վերադառնալ:

Յանկարծ ոտքիս մկանը պրկուեցաւ լողացած ատենս: Ա՛լ չէի կրնար լողալ: Ընկերուհիս սկսաւ օգնութիւն կանչել:

Մեր քովէն փոքրիկ նաւակ մը կ’անցնէր: Հազիւ ընկերուհիիս ձայնը լսեց, նաւակին մարդը անմիջապէս մեզի մօտեցաւ եւ զիս ազատեց:

Այդ օրը շատ զղջացի ըրածիս համար եւ մօրմէս ներողութիւն խնդրեցի, որովհետեւ առանց իրեն լուր տալու, ինքզինքս մեծ համարելով, դժուար եւ վտանգաւոր որոշում մը առեր էի:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԿՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾ

21267858_1608975645819133_1780777750_o.jpg

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

ԱՌԱՆՑ ԼԵԶՈՒԻ

մայթերը
քարերը փողոցներուն
իրենց վրայ կը կրեն
ճզմուած սիկարէթի մնացորդներ
ներբաններու տակ
մարած մոխիրները
կրակով այրած
քարերը
կիզիչ ճառագայթներով տաքցած
ոչ լեզուով
աչք ու ականջով
աղաղակ կը բարձրացնեն
օրն ի բուն
լուռ ձայնով
անլսելի
պահ մը հանգիստ
երբ
կը դադրի իրարանցումը
կը լսուի ճարճատիւնը
սալայատակին տաք եւ
քարերը
մինչեւ առտու
լոյսին ու նոր շունչին հեւքով
կը տքան
հոգեվարք

 

ՁԱՅՆՆ Է ԱՆՁԱՅՆ

աջ կը դառնամ
չէ ձախ
պղտոր հայելիին դիմաց
մէջտեղը կանգնած
կողմնորոշուիլ՝ դէպի ո՞ւր
ոչ մէկ կողմ յստակ է
ոչ պայծառ տեսողութիւն
մշուշապատ եւ անթափանց
քայլ մը առնել յառաջ
փոշին կը թռչկոտի
մանրիկ հատիկ-հատիկ
գետին կը հասնի
կամ կը շարժի
օդին մէջ
սահման մը ոտքիս տակ
կը շարժի անտեսանելի գիծով
չ’անցնիր քայլս անդին
հայելիին մէջ անշարժ
որ կողմ յառաջանալ անյայտ
շուարած
մոլորած
քայլեր յառաջ
մերթ ոչ ուղիղ
մերթ ոչ շեղ
կը քալեմ
քայլափոխ
դանդաղ
ձայն մը բարձրացնել
փափաք է հեռուն
պոռալ
կը յոգնիմ
կը յոգնիմ
լսել է անձայն
ես միայն կ’ապրիմ

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ 263-272

21268812_776768312505170_1605847382_n

ՈՅԺ

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Անշուշտ երազ էր, ուրիշ ի՞նչ կրնար ըլլալ: Ահռելիօրէն յոգնած եւ ստիպուած յաջորդ առաւօտ կանուխ արթննալու, երկա՜ր ու ապարդի՛ւն ճամբորդութեան համար, կ’որոշեմ սակայն անտեսել բռնատիրութիւնը ճակատագրիս եւ երթալ կրկէս, եւ հոն առանձին եմ տակաւին, երբ լարախաղաց աղջիկներէն մին այնքան քնքշօրէն բարեւ կը ղրկէ այս անծանօթին եւ զոր յետոյ ելոյթներուն ընթացքին կը փորձեմ ճանչնալ ու կը ձախողիմ:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը տեսնեմ ես զիս բազմութեան մէջ՝ սրահ ու բեմ, եւ ամէն մարդ խօսք կ’ուզէ առնել, եւ ամէն մարդ կը խօսի, եւ կը սկսիմ անդրադառնալ, որ ամէնն ալ նոյն բանը կ’ըսեն, բայց կը վիճին իրարու հետ, կը պահանջեն, որ միայն իրենց կարծիքը նկատի առնուի, կը զարմանամ քանի որ նոյն բանն է, որ կը լսեմ տարբեր բերաններէ, բայց ամէն ոք կը ջանայ միւսները լռեցնել ու կը պահանջէ, որ հետեւին եւ ընդունին միայն ի՛ր խօսքը, որ ճշմարիտն է, եւ կը փափաքիմ քանի մը բառով ապացուցել բոլորին ալ յիմարութիւնը, բայց կը վախնամ, որ իմ բերանն ալ կրկնէ այն ինչ որ բերանէ բերան կը շրջի, եւ մինչ վիճաբանութիւնը կը սաստկանայ ու կարծես բառերուն պիտի ընկերանան բռունցքներ, կը նախընտրեմ քաշուիլ ու հեռանալ-փոքրանալ՝ նախքան որ սկսի կռիւ ու հեղու արիւն:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Երգիծանքս գնահատող, բայց իր հեգնական ակնարկներով զիս գերազանցող ութսունամեան կը հարցնէ ինծի՝ «Ո՞վ է աշխարհի մեծագոյն երգիծաբանը», կարծելով թէ խուսափելու համար անկարելի պատասխանէն՝ բաղդատել պիտի սկսիմ Aristophanes, Cervantes, Molière, Jonathan Swift եւ Պարոնեան, կամ ալ ինքնամոլութենէ մղուած ուղղակի պիտի ըսեմ՝ «Ե՛ս»: Բայց չէ՞ որ ժպիտէս պարզ է, թէ «Աշխարհի մեծագոյն երգիծաբանը Աստուա՛ծ է անկասկած»: Կրնա՞յ առարկել:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը գտնեմ ես զիս աղջկայ մը հետ: Թերեւս ուրիշներ ալ կան, բայց չեն խառնուիր: Թատրերգութեան փորձ մըն է, իմ գրածներէս մին, արաբերէ՞ն թէ հայերէն, եւ աղջիկը մոռցուած եգիպտուհի՞ մը թէ ծանօթ հայ աղջիկ մը՝ կը ձախողիմ ճշդել: Երկու հոգինոց կտոր մըն է, կ’երեւի, եւ ես թէ՛ դերակատար եմ, թէ՛ բեմադիր: Տրամաբանական է որ կարենամ անգիր արտասանել երկը ու մատնանշել իմաստի փոփոխուող ու խուսափող խաղերը, մինչ աղջիկը կա՛մ բերանաբաց մտիկ կ’ընէ՝ դէմքը դէմքիս այնքան մօտիկ, կա՛մ ցուցմունքներս արդէն իսկ կը վերածէ եռանդուն խօսքի ու շարժումի: Ուշադրութիւնս կը տարուբերի միջեւ համտեսման հրաւիրող շրթներու եւ արուեստով ոգեւորուած էգի: Կը մօտենանք վերելքին, ընտրութիւնս կատարած եմ, բայց որովհետեւ բարձրակէտէն ետք անխուսափելի անկումն է, եռանդէն ու ճիգէն առատօրէն քրտնած աղջկան կ’ըսեմ՝ «Երանի շապիկդ ըլլայի, չե՞ս տար ինծի»: Ինկա՞յ աչքէն, թէ այդ չէր որ պիտի ուզէր տալ:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը տեսնեմ ես զիս նստած փիլիսոփայութեան դասախօսի մը քով, գնացքի մը մէջ, որ ո՞ւր կը տանի մեզ: Շուրջս կը դիտեմ, աւելի՛ն կ’ուզեմ տեսնել, ոտքի կը կանգնիմ:  Առձեռնի ցուցահանդէս է: Բոլո՛րն ալ կը խաղան, կը շաղակրատեն, զբաղ են չեմ գիտեր ինչ լուրեր ստանալով, ղրկելով, զուտ անձնական իրենց կարծիքը յղելով ծանօթ-անծանօթներու: Բացի դասախօսէն: Կը դիմեմ իրեն՝ «Նոր կտրիճ աշխարհի մը մէջ ենք, ժամանակ մեռցնելու միջոցը տրամադրելի է բոլորին, իսկ ձեր ձեռքը դատարկ է»: Կը բանայ ափերը, ապացուցելու համար այդ կարծես ու կ’ըսէ՝ «Ինչո՞ւ զոհեմ առանձնութիւնս, ես ու երկինքն ենք հիմա, կը խորհրդածեմ, ու գաղափարներս, բարձրանալով, կը կորսնցնեն իրենց թանձրութիւնը ու կը վերադառնան նօսր ու վսեմ»: Կ’ըսեմ՝ «Դուք փիլիսոփայ էք, եւ ոչ միայն փիլիսոփայութեան դասախօս»: Կ’ըսէ՝ «Այլապէս կեղծաւոր պիտի ըլլայի»: Արդեօք յայտնե՞մ իրեն որ բաւական նման ենք իրարու, թէ թերեւս յաւակնութիւն համարէ: Կը մտմտամ, բայց գնացքը հասած է կայարան ու ոտքի կը կանգնինք ու փիլիսոփան մէկդի կը հրէ զիս եւ կ’իջնէ ի՛նքը առաջ: Միտքս կը տրամադրէ արարքին արդարացումը: Առաջ անցաւ առաջնորդելու համար զիս, գիտնալով որ չեմ գիտեր թէ ո՛ւր եմ:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒՈՒԹԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Այս անգամ, եւ անսպաս, ձայնս չի մնար անարձագանգ, ո՞վ կրնայ ըլլալ, եթէ ոչ ինքս ես, որ վերջապէս, կամարներէն, վերնատունէն կ’ընդառաջեմ աղերսանքիս, կ’աղերսեմ ու կ’ընդառաջէ, կ’աղերսեմ ու կ’ընդառաջէ դեռ, կ’աղերսեմ ու կը ձայնէ վերեւէն, ու կը լռեմ, կը լռեմ այլեւս ես, կը լռեմ, որովհետեւ յաջորդ աղերսս թերեւս մնայ անարձագանգ, արձակուի ի զուր, ինչպէս առաջ, ինչպէս առաջ, առաջ…

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒՎԱԹՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Դէմքն է միայն բաց սեւասքօղ խօսնակուհիին, որուն հիւրն եմ: Եգիպտական բանաստեղծութեան մասին է հարցազրոյցը: Ինչպէ՞ս կարելի է շրջանցել էութեան մաս կազմող ազատութիւնը եւ գոհանալ գեղեցկութեամբ: Եւ մինչ իր հարցումները կը դառնան աւելի դիպուկ ու բացայայտ, կը մնամ ես զգոյշ, ու պատշաճութեան սահմաններուն մէջ կը պահեմ պատասխաններս, առաւել խելացի ունկնդիրին ձգելով թաքուն երկդիմիութեանց յայտնաբերումն ու գնահատումը: Հարկ է, չէ՞, գոնէ ինծի՛ համար պահպանեմ անկեղծի վարկս:

Հարցազրոյցէն ետք, սակայն, լեզուս կը բացուի: Կը հարցնեմ մարտագրգիռ՝ «Դուն, ուսեալ ու մտաւորական կին, եւ հարցումներէդ դատելով՝ բաւական ազատախոհ, ինչպէ՞ս կ’ենթարկուիս այրիշխանութեան բռնատիրութեան, արգիլելով իգականութեան որեւէ ցոյց»: Պատասխանելու փոխարէն, կը ծռի ու ու ձախ ձեռքով կը բռնէ շրջազգեստին ծայրը: Սիրտս կը զարնէ: Որքա՞ն պիտի ցոյց տայ իր միսէն: Քիչ մը վեր քաշած զգեստին տակէն կը տեսնեմ սեւափայլ ամբողջութիւնը կանացի երկարաւուն, նրբակրունկ կօշիկին:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը տեսնեմ ես զիս Աղեքսանդրիոյ Մեծ Մատենադարանը, եւ ահազանգը կը հնչէ: Հրդե՞հ է արդեօք, ահաբեկիչներու յարձակո՞ւմ: Ինչպէ՞ս փախչիլ առաջինէն, ինչպէ՞ս պահուըտիլ երկրորդէն: Սակայն համակարգիչի պաստառներուն գամուած կամ շաղակրատող սարդերը կարեւորութիւն չեն տար, մինչ արդէն ահազանգը դադրած է եւ երեք լեզուներով՝ արաբերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն՝ աղջկական նոյն հոգատար ձայնը կը յայտարարէ, որ ահազանգը սխալմամբ հնչած էր ու վախ չկար եւ ամէն ոք թող անվրդով վերսկսէր գիտութեան նուիրուած իր աշխատանքը:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Այս պահուս կեանքիս միակ նպատակը սեւ այրած սուրճ գնելն է: Ա՛յդ է որ պիտի արթնցնէ զիս եւ շնորհէ մտքիս ականակիտ յստակութիւն: Մզկիթի հրապարակէն կը մտնեմ Վոսփոր փողոց ու կը քալեմ դէպի սրճավաճառը: Բարեբախտաբար հոն է, ուր միշտ էր: Խարկող գործիքն ալ կը դառնայ: Սակայն սպասարկողը չի լսեր զիս, երբ կ’ըսեմ՝ «Այրած ու զուտ, խնդրեմ, քառորդ քիլօ»: Հարկ է կրկին փորձել: Մզկիթի հրապարակէն դարձեալ կը մտնեմ Վոսփոր փողոց ու կը հասնիմ սրճավաճառին, սակայն, հակառակ ճիգիս, սպասարկողը չի լսեր զիս: Պիտի չկարողանա՞մ ունենալ սեւ սուրճս: Կը վերսկսիմ… սկիզբս միշտ յաջող է ու աւարտս միշտ ձախող: Այլեւս կը կասկածիմ որ արթուն չեմ, այլ կ’երազեմ: Ու կը տարակուսիմ, որ երբ արթննամ, պիտի յաջողիմ ձայնս լսելի դարձնել:

 

ԵՐԿՈՒՀԱՐԻՒՐԵՒԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Ուխտագնացութիւն չէ՛, այլ քմայք՝ քալել յիշատակներուս ճանապարհէն՝ խտիւական Գահիրէի մէջ: Բոլորն ալ, տարօրինակ կերպով, արեւի լոյսին մէջ կը բոցկլտան գրեթէ, եւ ստիպուած կ’ընթանամ ստուերոտ, արեւէն պաշտպանուած փողոցներէ, որոնցմէ անցած չէի բնաւ, եւ կ’երեւի կը փափաքէին յիշատակներուս մաս կազմել իրենք ալ, մինչեւ որ կը հասնիմ արեւաբորբ հրապարակ մը…

… գիտցած Գահիրէս չէ… ուրիշ ժամանակ է… թէեւ անցնող անձեր… ծանօթ թուին ինծի…

… միակ միջոցը ետ դառնալն է, բայց հիմա բոլո՛ր փողոցներն են բռնկած եւ փորձառութենէ գիտեմ, որ արեւը կրնայ շուտո՜վ սպիտակ ցանց մը անցընել գլխուս ու նետել զիս գետին…

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԳԱԼՈՒՍՏ ՊԱՊԵԱՆ (1938-2017)

20 Յուլիս 2017ին, Թորոնթոյի մէջ իր մահկանացուն կնքեց լուսանկարիչ Գալուստ Պապեան, որմէ երեք լուսանկար, քաղուած Վրէժ Արմէնի անձնական արխիւէն, կը ներկայացնենք ստորեւ։ Ցաւակցութիւններ հարազատներուն եւ շնորհակալութիւն Վրէժ Արմէնին։

ՀԱՅԵՐԷՆ ՊԼՕԿ

 

21245424_776683492513652_1530131537_nԱմառ, 1967, Մոնթրէալի EXPO 67-ի համալիրին մէջ, Գալուստ եւ Վրէժ Արմէն

21268513_776683509180317_1504519849_n
Ամառ, 1967, Գալուստ՝ «կամաւոր խոհարար», ընկերական հաւաքոյթի մը ընթացքին, Պիրման փողոց, Մոնթրէալ

21222806_776683612513640_574042572_o.jpg

Գալուստ Պապեան, Վրէժ Արմէնի անձնական պատկերագիրք, 1968

ԵՐԿՈՒ ԱՌԱԿ

21245798_1607774572605907_1425021617_o.jpg

Յ․ ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

ԿԱՊԻԿՆ ՈՒ ԵՂՆԻԿԸ

Կապիկը սերտ բարեկամութիւն հաստատած էր ազնուական եղնիկին հետ եւ ամէն անգամ անոր երեսն ի վեր սիրալիր եւ փաղաքշական խօսքեր կ’ընէր, ըսելով, թէ ամբողջ կեանք մը փնտռելու ըլլայ՝ անոր նմանը անկարելի է որ գտնէ. «Հպարտ եմ քեզի պէս բարեկամ ունենալուս համար», կ’ըսէր ան:

Եղնիկը այս խօսքերէն ոչ կը գինովնար, ոչ ալ կը յոխորտար, այլ պարզօրէն կ’ընդունէր կապիկին չափազանցեալ գովասանքն ու գունաւորուած խօսքերը:

Օր մը եղնիկը դաշտերը շրջած ժամանակ հեռուէն կը տեսնէ իր բարեկամ կապիկը, որ ծառի մը տակ նստած, գայլին հետ մտերմիկ կը զրուցէր:

Եղնիկը կը մօտենայ եւ ուրիշ ծառի մը տակ երկննալով կը սպասէ, որ զրոյցը աւարտէ կապիկը, որպէսզի անոր մօտենայ բարի լուր մը տալու անոր:

Կապիկը ուշադիր չ’ըլլար, թէ իրմէ քիչ մը անդին եղնիկը երկնցած իրեն կը սպասէ։ Ան բարձրաձայն զրոյցը կը շարունակէ գայլին հետ:

Զրոյցին բնոյթը բամբասանք է եւ բամբասանքի ենթական ալ մեր եղնիկն է:

Եղնիկը ցաւելով կը լսէ իր բարեկամ կապիկին խօսքերը:

– Գայլ եղբայր, ես պարզապէս իր վրայ կը խնդամ, ըսելով, թէ աննման է սիրելի բարեկամս։ Խորքին մէջ ան ապուշ մըն է. գիտցած տմպօդ: Պարզապէս պարապ ժամերս լեցնելու համար զինք մօտս կը կանչեմ, հետը զբաղելէ ետք կը ճամբեմ։ Խորքին մէջ ան հետս խօսելու արժանի չէ․ ես՝ ո՜ւր, ան՝ ո՛ւր: Ունի չունի գրաւիչ աչքեր ունի. իսկ իմ գեղեցկութեանս երբեք չի հասնիր. ես՝ ո՜ւր, ան՝ ո՛ւր. լեռներ եւ ձորեր կան իմ եւ իր միջեւ: Ես այս երկնքի տակ մէկ բարեկամ ունիմ, ան ալ դուն ես, գայլ եղբայր:

– Շնորհակալ եմ,- կ’ըսէ գայլը եւ կապիկը համբուրելէ ետք կը բաժնուի անկէ:

Մեր եղնիկը կապիկին խօսքերը լսելէ ետք հազար մղոն կը հեռանայ այս կեղծ միջավայրէն:

Իսկ գալով կապիկին, ան շատ կը չարչարուի եղնիկը որոնելով, շատերու կը հարցնէ, դարձեալ կը փնտռէ, սակայն չգտնելով կը տխրի եւ անհամ կը դառնան իր օրերը, լաւ բարեկամ մը կորսնցնելուն համար:

Եղնիկը կ’որոշէ մնալ պաշտօնական բոլորին հետ, որով քաջ գիտէր, որ մտերմանալով կրնար յուսախաբ դառնալ բոլորէն:

«Լաւ եւ անկեղծ բարեկամը ադամանդէն ալ յարգի է»։ Իմ մեծ պապը այսպէս կ’ըսէր, երբ ցուրտ ձմեռ մեր բոլորին հեքիաթ պատմէր:

Իրօք կապիկը ամբողջ կեանք մը փնտռեց եղնիկին առաւելութիւնները ունեցող ուրիշ բարեկամ մը, սակայն չգտաւ եւ իր մէջ աւելի խորացաւ եղնիկին կորուստին պատճառած ցաւը:

 

ՇՈՒՆՆ ՈՒ ԱՂՈՒԷՍԸ

Աղուէսն ու  շունը ընկերներ դարձան եւ որոշեցին դրական նկարագրով ապրիլ իրենց կեանքը, առանց վնաս տալու մասնաւորաբար ընտանի կենդանիներուն:

Օր մը, անտառէն անցած ժամանակ, աղուէսը կը հանդիպի նորածին այծի մը, կը մօտենայ կը հոտուըտայ եւ կը հարցնէ.

– Այծիկ, ինչո՞ւ առանձին ես, ո՞ւր է մայրդ:

Նորածին այծը առանց կմկմալու կը պատասխանէ գայլին․

– Մայրս անտառի խորերը գնաց, որպէսզի արածի, որպէսզի ինծի սնունդ պատրաստէ:

– Էհ, մայրերը ամէն զոհողութիւն յանձն կ’առնեն իրենց ձագերը կերակրելու եւ խնամելու համար: Լաւ բարեւներս փոխանցէ մօրդ եւ դուն քնացիր, մինչեւ որ ան վերադառնայ։ Քեզի բարի օր, սիրելիս,- ըսելով աղուէսը արագ քայլերով կ’երթայ քաղցած շան քով, ըսելու, թէ շատ համեղ որսեր գտած է՝ մին նորածին, իսկ միւսը մայր այծ մը, պարարտ մարմնով․

– Շուն աղբար, ել ոտքի եւ հետեւէ ինծի, բաւ է քաղցած քնանաս, բախտը այսօր մեզի ժպտեցաւ, երկու համեղ որսեր գտայ՝ մին նորածին այծ, իսկ միւսը նորածինին մայրը, պարարտ մարմնով:

– Չէ՞ որ ոչ մէկ կենդանիի վնաս պիտի տանք։ Ինչո՞ւ կ’ուզես  դրժել որոշումդ: Ա՛յլ հնարք գտնենք մեր ստամոքսը լեցնելու:

– Այլ կերպ չկայ։ Մենք մեզ կերակրելու միակ ձեւը ընտանի կենդանիները խաբել, որսալ եւ ուտելն է,- կը պատասխանէ աղուէսը քիմքը գրգռուած:

– Ես խօսքիս վրայ ամուր կը կենամ, դուն առանձին գնա որսերուդ ետեւէն:

– Իսկ դուն, բարեկամս, մինչեւ ե՞րբ քաղցած պիտի մնաս:

– Ո՞վ ըսաւ որ քաղցած պիտի մնամ։ Մօտակայ գիւղի մսավաճառին քով կ’երթամ, ինչ թափթփած միս ունի՝ կ’ուտեմ եւ կը կշտանամ,- կ’ըսէ շունը աղուէսին: Եկուր, բարեկամ, միասին երթանք մսավաճառին. թէ կը կշտանանք, թէ խնայած կ’ըլլանք անմեղ որսերը:

Աղուէսը չի համաձայնիր եւ իր համեղ որսերուն ետեւէն կ’երթայ, յագուրդ տալու իր գրգռուած քիմքին: Իսկ շունը՝ իր որոշումին հաւատարիմ, կ’երթայ մսավաճառին քով:

Շունն ու աղուէսը կ’ապրին իրենց նախընտրած ճամբուն մէջ:

«Վայրին միշտ վայրի կը մնայ», կ’ըսէր մեծ հայրս, երբ ցուրտ ձմեռ մեր բոլորին հեքիաթ պատմէր:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԴՈՒՌ-ԴՐԱՑԻ ԵԿԵՐ ԵՆ

21208620_1607406002642764_2041986964_n

ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

– Ասիկա թէնճիրէ (սան) չէ, խազուլէթ (տարօրինակ) պան մըն է, տեղէն չ’ելլեր, կեաւուր էօլիւսի (անհաւատի դիակ) կ’ըսե՞ն եա, ատանկ պան մըն է:

– Սպասեակ մըն ալ պռնենք ուզես նէ, Ռօզա:

– Էօ՜ֆֆ, շա՛տ զրուցեցիք, գործ ըրէ՛ք, գործ:

Գրեթէ ամէն Ուրբաթ, իրիկուան ժամերուն, մեր տան մէջ եռուզեռ մը կ’ըլլար: Մօրաքոյրս՝ Ռօզա, որ կ’աշխատէր Պոլսոյ արուարձաններէն Մահմուտփաշայի մէջ, գործէն վերադարձին ձեռքերը լեփ-լեցուն տուն կու գար: Տոպրակները լեցուն կ’ըլլային զանազան բանջարեղէններով, միսով, մածունով, պանիրով…: Ախորժակդ կը գրգռուէր, բերնիդ շողիքը կը վազէր: Է՜, այդ թուականներուն ոչ ոք գիտէր արհեստական պայմաններու մէջ հասնելու ստիպուած խեղճ ու ճղճիմ ուտելիքները: Մեր բոլոր ուտելիքները կու գային պոսթաններէն (բանջարանոց), այսինքն բոլորն ալ արդէն օրկանիք էին:

– Ի՜նչ, աս սաաթէն (ժամ) վերջ տոլմա՞ մի պիտի փաթթենք:

– Հա՛, ի՞նչ կայ, ծառք ծառքի (ձեռք ձեռքի) կու տանք, շուտիկ մը կ’ըլլայ:

– Հա՛ եա, մեքենայ ենք մենք, օխտը օր (ամբողջ օր) ի՞նչ ըրինք, ծառքերնիս վեր վերցուցինք, հօբո՜ւր-հօբուր խաղացինք:

– Տունի կնիկներ էք, ինծի պէս կ’աշխատի՞ք կոր: «Իւչ տէօնիւմ պօսթան, եան կէլտին, Օսման» («Երեք տէօնիւմ -արտաչափ- բանջարանոց, Օսմանը կողին վրայ պառկեցաւ», ինչ որ ծուլութիւն կը նշանակէ),- ըսաւ Ռօզա, որուն ձայնը զայրոյթի շեշտ մը ունէր:

– Թամամ, թամամ, խըրսդ (բարկութիւն) քիթիդ տակն է զաթը (արդէն):

Տոլմաները փաթթուեցան, միսերն ալ խաշած էին արդէն, սանկ թանէ-թանէ (հատ- հատ) փիլաւ (եղինձ) մըն ալ եփենքն է տէյմէ (մի դպիր), կիթսին։ Այս բոլոր պատրաստութիւնները յաջորդ օր մեզի այցելութեան գալիք թանթիկներուն համար էին: Ովքե՞ր էին ասոնք. ազգական, բարեկամ, դուռ-դրացի: Անոնք մեր տան շաբաթօրեայ կամ կիրակնօրեայ «բնակիչներ»ն էին, առանց անոնց գոյութեան շաբաթավերջ մը անցընել գրեթէ անկարելի էր:

Առաւօտուն արդէն խախուէ խմելու համար երբ հաւաքուած կ’ըլլային տունինները, զանգակը կը հնչէր: Առաջին եկողը ամենէն հեռուէն եկող Թօփգաբուցի Արմէն թանթիկն էր: Կարմրուկ այտերով, ճերմակ մազերով, տարիքոտ օրիորդ մըն էր ան, կարճահասակ, ոչ նիհար: Անոր ձեռքերն էին, որ շեշտուած մնացած են մտքիս մէջ  մինչեւ այսօր. երակաւոր, հաստ, շատ հաստ մատներ: Արմէն թանթիկը իր ձեռքերով կը բուժէր անոնք, որոնք մկանային ցաւեր ունէին. կը բուժէր անոնք, որոնք մէջքի ցաւեր ունէին. կը բուժէր անոնք, որոնց անդամները կոտրած էին:

Անգամ մը Ֆլորիա մօրաքոյրս ծով մտած ատեն սանդուխներէն գլորեցաւ: Օթօ մը առնելով գացինք, ինկանք անոր Թօփգաբուի տունը: Մեզ շուտով ներս առաւ, մէկ կողմէն ալ կը ջանար սեղանին վրայէն հաւ մը վար առնել: Հաւը դէպի կողմս անաւարտ թռիչք մը ըրաւ: Ես ըսես, վախէս սահմռկած, քարացած, մնացած էի, իսկ Արմէն թանթիկը քահ-քահ կը խնդար․

– Աղջի՜կ, վախկո՜տ, հաւէն կը վախնա՞յ մարդ. լէպլէպիէն վախցող հարսն է ասիկա:

Յետոյ բազկաթոռին վրայ նստած խոշոր կատուին ձայնեց.

– Մըրմը՜ր, հատէ՛ մանչս, Կըթկըթը ա՛ռ տէ, տուրս էլի՛ր:

Կատուն հնազանդեցաւ, հաւն ալ անոր ետեւէն գնաց:

– Ինծի նայէ՛, Ռօզա, ոտքդ սաղթած (տեղէն ելած) է, ես հասկցայ. հիմա սա խաւլուն (անձեռոց) պերանդ դի՛ր, դո՛ւն ալ, Անի, աղուոր մը պռնէ մօրաքդ, հա՛հ սանկ…

Ու… ակնթարթի մը մէջ սաղթած ոտքին ոսկորը տեղը դրաւ:

Անհաւատալի, բայց՝ իրաւ… քանի որ մերինները Ռօզան յաջորդ օր տարին հիւանդանոց: Լուսարձակ մեքենան արդէն ստուգեց, թէ սաղթած ոսկորը դարմանուած էր, խըրըխճի Արմէն թանթիկին կողմէ:

Ահաւասիկ Արմէն թանթիկին պատմութիւնը։ Շատեր կու գային անոր ու կը դարմանուէին եւ ան որեւէ նիւթական ակնկալութիւն չունէր: Կ’ըսէր, թէ իր ձեռքերուն բուժիչ յատկութիւնը ցեղային է, «օճախ» է, եւ որովհետեւ չէր ամուսնացած, իրմէ վերջ մէկուն չտուաւ իր ձեռքը ու օճախը դադրեցաւ գործելէ:

…Ահաւասիկ զանգակը կրկին հնչեց. այս եկողը մեր հեռաւոր ազգականներէն Նազիկ թանթիկն էր: Ան ալ կու գար Կէտիկփաշայէն, որ հայաշատ արուարձան մըն էր: Ես ուղղակի կը նայէի անոր ձեռքին, քանի որ ան անպայման հետը կը բերէր զանազան գոյներով օժաներ (եղունգի ներկ): Նազիկ թանթիկը կ’աշխատէր օժա պատրաստող գործատեղի մը։ Անշուշտ հրաման չունէի օժա քսելու, սակայն այդ օժաները զգլխիչ էին ինծի համար եւ մասնաւորաբար՝ կարմիր գոյն ունեցողը: Մօրաքոյրս եղունգին քսած ատեն հիացումով կը դիտէի ու կ’երազէի, թէ օր մը ես ալ պիտի զարդարեմ իմ մատները այս գոյնի օժայով ու ձեռքերս օդին մէջ պիտի շարժեմ: Նազիկ թանթիկը շատ գէր էր, կարճահասակ, կլորիկ: Ան ունէր սեփ-սեւ մազեր, որոնք կը ներկէր ու գլխուն ետեւը կը հաւաքէր, այսինքն մերիններուն ըսածին համաձայն՝ տօտօզ կ’ընէր: Անոր ատեն-ատեն կ’ընկերանար իր զարմուհին՝ Վիքթորիցան. բոլորս Վիքթորիցա կ’ըսէինք անոր: Իր զաւակներէն հեռու ապրող այս կինը միշտ յուզում մը ունէր իր դէմքին վրայ, կը խօսէր միշտ լալագին շեշտով ու միշտ դժգոհ էր իր կեանքէն: Քանի մը անգամ փորձեցի զայն խնդացնել, սակայն ապարդիւն եղան իմ ջանքերը ու մէյ մըն ալ սափարթա (յանդիմանութիւն) կերայ մեծ մօրմէս:

– Զեւզե՛կ, չե՞ս տսներ Վիքթորիցան սրտնեղած է, անդին գնա՛. տույղուսո՛ւզ (անզգայ):

Խիստ էին մերինները եւ լուրջ: Սակայն ահաւասիկ այս թանձր օդը փարատելու կու գար Հռիփսիմէ թանթը: Անոր «թանթ» կ’ըսէի, քանի որ ան երկար տարիներ ապրած էր Ֆրանսա, յաճախ կը գործածէր ֆրանսերէն բառեր, մերիններն ալ… կարծեմ հասկնալ կը ձեւացնէին: Հասակաւոր ու գեղեցիկ կին մըն էր ու միշտ զուարթ արտայայտութին մը ունէր դէմքը: Շատ քօմիք բաներ կը պատմէր, սակայն մեծ մայրս ատեն-ատեն կ’ընդմիջէր իրեն․

– Պատին վրայ ճանճ կայ:

Ես պատերը կը դիտէի, ո՞ւր էր ճանճը: Չկար, ճանճ-մանճ չկար, ինչո՞ւ այսպէս կ’ըսէր մամս: Շա՜տ վերջ հասկցայ, թէ այդ ճանճը ես էի:

Հռիփսիմէ թանթին ամուսինը յաճախ խօսակցութեան առարկայ կը դառնար,  Ֆրանսայի իր առեղծուածներուն պատճառով: Խեղճ մարդը այդքան տարի Ֆրանսա ապրելով հանդերձ չէր կրցած սորվիլ ֆրանսերէն ու անշուշտ մարդոց խօսքը հասկցնելու ճամբան գտած էր. ամէն բառին ետեւ կցելով ֆրանսերէն սիօն վերջածանցը: Այսպիսով Գրիգոր տայտայը կը խօսէր գազմասիօն, գիւրէգսիօն ֆրանսերէն մը: Մերինները այսպէս կ’ըսէին ու շատ կը խնդային անշուշտ: Ես խնդալ շատ կը սիրէի ու անշուշտ կը չափազանցէի, մինչեւ որ նոր սափարթա մը հարուածէր զիս:

Խախուէէն վերջ բոլորս կը հաւաքուէինք սեղանին շուրջ ու կը ճաշէինք:

– Ծառքերնիդ դալար, ամէնը շատ աղուոր, ը՜մ… այս ի՜նչ համով տոլմա է:

– Ձեր տունը շէն մնայ, պայծառ մնայ:

– Ալլահ Հայր Աբրահամըն պէրէքէթի (օրհնութիւն) վերսին,- կ’ըսէր Նազիկ մեծ մայրս, քանի որ թրքախօս էր:

Ըստ իս, Հայր Աբրահամը միշտ հսկեց մեր տանը, նաեւ միւս հայ տուներուն, քանի որ անոնք միշտ հետեւեցան Աստուածաշունչի պատգամին՝ «օգնեցէք իրարու»: Մեր տուներէն ու մեզի նման միջին եկամուտով ապրող տուներէն երբեք պակաս չեղան սիրով պատրաստուած համով ուտելիքները: Առանց շատ լաւ տեղեակ ըլլալու սուրբգրային սկզբունքներուն, հայ տուներու մէջ յաճախ շեշտուեցան Յիսուս Քրիստոսի այն պատգամները, որոնք կ’ըսէին. «Նմանդ պիտի սիրես քու անձիդ պէս», «Պիտի օգնես այրիներուն», «Տանդ ամենալաւ տեղը պիտի յատկացնես չքաւորներուն»:

Այժմ որքա՞ն կարելի է արդեօք շարունակել կիրարկել այս բոլորը՝ չեմ գիտեր: Դժուարացան պայմանները, նաեւ բոլորս ալ դարձանք քիչ մը եսապաշտ, քիչ մը նիւթապաշտ: Կարծես թէ մեզի տրուած դերերը խաղալու կը ջանանք հեւիհեւ եւ արդէն… ի՞նչ մնաց վերջին բարեւին:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: