ՏԱՐԵԼԻՑ ՅԻՍՈՒՍԵԱՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀՐԱՄԱՆԱՏԱՐ ՀԱՅՐ ՓԻԹԸՐ ՀԱՆՍ ՔՈԼՎԵՆՊԱԽԻ (1928-2016) ՄԱՀՈՒԱՆ

26241659_831816937000307_1373551667_n
Հայր Փիթըր Հանս Քոլվենպախ (1928-2016)


ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա․ ՔՀՆՅ․ ՊՕՂՈՍԵԱՆ

Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ Համալսարանի հայագիտական ամպիոնի դասընթացքներուն կը հետեւէի 1971-1974 թուականներուն։ Անուանի հայագէտներ ունէինք, որոնցմէ յիշեմ Հայր Սահակ Վարդապետ Քէշիշեանը, որ Պէյրութի Յիսուսեաններու Սէն Կրէկուար հայկական վարժարանին տնօրէնն էր։ Ան ֆրանսերէնի թարգմանած ու Փարիզի մէջ հրատարակած էր Սուրբ Ներսէս Շնորհալիի «Յիսուս Որդի» հատորը՝ Jésus Fils unique du Père։ Հայր Սահակ շատ ազնիւ ու բարեսիրտ եկեղեցական մըն էր, որ ֆրանսերէնի թարգմանած էր նաև Ս. Ներսէս Շնորհալիի «Ողբ Եդեսիոյ» գրքոյկը եւ «Նարեկ» ամօթամատեանը Սուրբ Գրիգոր Նարեկացիի։

Հայր Սահակ ﬔր մատենագրութեան դասախօսն էր եւ հայ հեղինակներուն սկզբնաղբիւրներուն մասին խօսած ատեն կը շեշտէր, որ զանոնք ﬔր բանասիրական աշխատանքին գործիքները համարենք։ Մենք Հայր Սահակին «գործիք» բնորոշումը կատակի կ’առնէինք։

Զմմառեան հայ կաթողիկէ հայրերու միաբան էր նորոգ հանգուցեալ Հայր Անդրանիկ Վարդապետ Կռանեանը, որ հեղինակն է հայերէն բառարանի մը եւ ﬔր գրաբարի դասագիրքին։ Ան երգիծագիր էր եւ ծանօթ՝ «Իշաﬔղու» ծածկանունով։ Մեզի գրաբար կը դասաւանդէր։

Հայր Վարդան Վարդապետ Աշգարեան, Մխիթարեան Ուխտի ﬕաբան էր եւ տնօրէնը՝ վիեննական հայրերու Հազﬕէի վարժարանին, յետոյ նաեւ Պուրճ Համմուտի Մեսրոպեան Վարժարանին։ Հայր Վարդան ﬔզի հայոց պատմութիւն կը դասաւանդէր եւ հեղինակն էր բազմաթիւ փոքրածաւալ բանաստեղծական հատորներու. չերկարեմ։

Երկրորդ եւ երրորդ տարիներուս ﬔր բաղդատական լեզուաբանութեան ուսուցիչը եղաւ հոլանտացի Հայր Փիթըր Հանս Քոլվենպախը, որ ﬔզ հմայեց իր մանկավարժական բացառիկ հմտութեամբ։

Հայր Քոլվենպախ հոլանտացի լեզուագէտ աստուածաբան մըն էր, թէեւ հմուտ գրաբարի, բայց ﬔզի հետ բնաւ ոչ գրաբար ոչ ալ աշխարաբար կը խօսէր։ Առաջին տարին ֆրանսերէն եւ անգլերէն լեզուներով մեզի լեզուաբանութիւն դասաւանդեց։

Հմայուած էի իր ազնիւ բնաւորութեամբ։ Իր լեզուաբանութեան դասերը այնքան հետաքրքրական էին, որ նոյն դասանիւթին որոշեցի երկրորդ տարին ալ անգլերէնով հետևիլ։ Սորվածներէս չմոռցուելիքը այն էր, որ ան ﬔր մէջ մտցուց բառերու ստուգաբանութեան արուեստին բանալիին սէրը։ Իրմէ լսեցի, որ ﬔր գիտցած նայլոն բառը շինուած է Լոնտոն Նիւ Եորք բառերու կրճատուած ﬕացումէն, այսպէս՝ NY LON։

Լեզուներ սորվելու հակումս կու գար Հալէպի մօրեղբօրմէս՝ հոգելոյս Սարգիս Կիրակոսեանէն, որ ֆրանսերէնի եւ անգլերէնի անձնական դասեր կու տար փափաքողներուն։ Նշեմ, որ քեռիս նոյն անունն ու մականունը ունէր ինչպէս իմ սիրելի, հոգելոյս պաշտօնակիցս եւ դասընկերս՝ բանաստեղծ, մտաւորական Սարգիս Կիրակոսեանը։ Աբգարեան վարժարանի մեր վերջին դասապահէն ետք Սարգիսին հետ թաքսիով Սէն Ժոզէֆ Համալսարանը կ’երթայինք։

Լեզուաբանութեան դասընթացքի առաջին տարուան աւարտին Հալէպէն Պէյրութ Հայր Քոլվենպախին ֆրանսերէն երկտող մը գրեցի, գիտնալու համար քննութեանս արդիւնքը, եւ ան պատասխանեց, որ լաւագոյններէն մէկն էր իմս։

Երկրորդ տարուան աւարտին որոշեցի Ֆրանսա մեկնիլ ուսանելու համար․ ու գաղափարս իրեն յայտնեցի։ Ուրախացաւ, որ Լիոն պիտի երթայի եւ առաջարկեց, որ Լիոն II համալսարանին մէջ շարունակեմ լեզուաբանութեան ուսումս, որովհետեւ Պէյրութի Ֆրանսական Համալսարանը եւ Սէն Ժոզէֆը մասնաճիւղի պէս կը համագործակցէին Լիոնի Համալսարանին հետ։

Երբ Լիոն հասայ, Եւրոպայի Հայ Ուսանողական Միութեան Լիոնի մասնաճիւղի ատենապետ Յարութիւն Տէրտէրեանէն իմացայ, որ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբան Հայր Մաշտոց Վարդապետ Յովսէփեանը, որ Լիոն III համալսարանի մէջ հայերէնի դասընթացք հաստատած էր, Ամերիկա մեկնած էր եւ ինձմէ խնդրեց, որ զինք փոխարինեմ։

Առաջին տարուան աւարտին, արձակուրդիս, Արաբ Բունար, Հալէպ եւ Պէյրութ մերիններուն տեսութեան գացի։ Շատ ուզեցի անգամ մը եւս տեսնել իմ սիրելի ու անմոռանալի ուսուցիչս՝ Հայր Փիթըր Հանս Քոլվենպախը, որ այն ատեն Սէն Կրէկուարի տնօրէնն էր եւ հոն կը բնակէր։

Մեր հանդիպումը եղաւ շատ սիրալիր, Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը նոր սկսած ըլլալով, խօսեցանք այդ մասին։ Հայր Քոլվենպախին դէմքէն ժպիտը երբեք չէր բացակայեր։ Ան կը ցաւէր անշուշտ եւ ըսաւ, որ բոլոր մեծ ու փոքր երկիրներուն շահերը Պէյրութի մէջ իրարու կը հանդիպին եւ իրարու կը բախին։ Լիբանանը Միջին Արեւելքի Եւրոպան է, տնտեսական եւ դրամատնային մեծ կեդրոն է։ Լիբանաի մէջ են Միջին Արեւելքի երկու լաւագոյն համալսարաններն ու հիւանդանոցները՝ ֆրանսական եւ աﬔրիկեան, եւ շրջակայ երկիրները կ’ուզէին Լիբանանը իրենց կրթական եւ մշակութային ազդեցութեան ենթարել։

Պաղեստինի հարցով եւ քրիստոնեայ-իսլամ մրցակցութեան պատրուակով համայնքները իրարու դէմ հրահրեցին։ Լիբանան քարիւղի երկիր մը չէ եւ զբօսաշրջկական իտէալ տեղ ըլլալուն համար, մեծ պետութեանց հոգը չէ, եթէ երկիրը իրար անցնի եւ քանդուի, քանի որ հոն քարիւղ չկայ։

Սէն Ժոզէֆ Համալսարանին հանդէպ համակրանքս աճեցաւ, երբ իմացայ, որ Հայր Քոլվենպախը համալսարանին և արեւելագիտական ամպիոնին տնօրէն նշանակուած էր։ Օր մըն ալ ֆրանսական յայտնի շաբաթաթերթի մը էջերուն մէջ տեսայ իր տպաւորիչ նկարը, ուր ի միջի այլոց գրուած էր, թէ կաթողիկէ եկեղեցւոյ ամենէն բազմանդամ ու բարձրորակ լաւագոյն համալսարաններու հիﬓադիրներն ու կառավարիչները Յիսուսեան հայրերն են։

Հայր Քոլվենպախ Յիսուսեան Միաբանութեան վեց հազարէ աւելի հայրերու նորընտիր հրամանատար, ֆրանսերէն՝ ժեներալ կամ սեւ պապ՝ Le pape noir ընտրուած էր։ Առիթով մը համացանցէն ունկնդրեցի Մ․ Նահանգներու ութսունէ աւելի Յիսուսեան համալսարաններու կառավարիչներուն տուած իր դասախօսութիւնը։

Հայր Փիթըր Հանս Քոլվենպախ իբրեւ լեզուագէտ դասաւանդած էր նաեւ Փարիզի եւ Հոլանտայի համալսարաններուն մէջ։ Գրաբարագէտ ըլլալը գիտէի, բայց 1983ի Սեպտեմբերին Յիսուսեաններու Ընդհանուր Հրամանատար՝ պապ ընտրուելէն ետք աշխարհով մէկ յայտնի եղաւ, որ Հայր Քոլվենպախի աղօթքի լեզուն գրաբար հայերէնն էր, եւ ան ամէն օր ան հայերէնով կը մատուցանէր իր սուրբ պատարագը։

Հայր Քոլվենպախ 1961ին Պէյրութի մէջ հայ կաթողիկէ եկեղեցական ձեռնադրուեցաւ։ Միջին Արեւելքի ընդհանուր պապական ﬔծաւորն էր ան։ 2006ին Պենետիկտոս պապին հաւանութեամբ ան իր միաբանութեան յայտնեց, թէ երկու տարի ետք, 2008ին, երբ ութսուն տարեկան ըլլայ, պիտի հրաժարի հրամանատարի պաշտօնէն։ Հրաժարելէն ետք ան որոշեց վերադառնալ Պէյրութ եւ միանալ հայ կաթողիկէ ﬕաբանութեան։

Այս տարուան Յունուարի վերջերուն Սենթ Էթիէնի մէջ Ֆրանսայի հայոց եկեղեցականաց Սրբոց Ղեւոնդեանց հաւաքին ատեն Սէն Շամոնի հայ կաթողիկէ համայնքին հոգեւոր հովիւ Հայր Անդրանիկ Ադամեանէն ցաւով իմացայ, որ ﬔր սիրելի Հայր Փիթըր Հանս Քոլվենպախը 26 Նոյեմբեր 2016ին վախճանած էր Պէյրութի մէջ, եւ իր յուղարկաւորութեան արարողութիւնը կատարուած էր Պէյրութի հայ կաթողիկէ համայնքի մայր տաճարին մէջ։ Ի յայտ եկաւ, որ Հայր Անդրանիկ Ադամեանն ալ աւարտած է Սէն Ժոզէֆ Համալսարանի հայագիտական ամպիոնը։

2017ի Նոյեմբերը եղաւ Հայր Քոլվենպախի վախճանման առաջին տարելիցը եւ ես համացանցէն ուզեցի դիտել իր յուղարկաւորութիւնը Պէյրութի մէջ։ Հայր Քոլվենպախի մահուան բօթը առիթ եղաւ, որ երկու խօսք ըսեմ այս մեծ մարդասէր ու աստուածասէր եկեղեցականին մասին, որ իր ամբողջ կարելին ըրած էր աշխարհի մէջ համերաշխութեան եւ խաղաղութեան յառաջընթացին համար։ Երախտապարտ սրտով կ’աղօթեմ Հայր Փիթըր Հանս Քոլվենպախի հոգւոյն համար։

 

Նիս, 31 Դեկտեմբեր 2017

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s