ՅԻՇԱՏԱԿ ՄԵՌԵԼՈՑ ԵՒ ՄԵՐ ՀԻՒՐԸՆԿԱԼԸ

27846738_1772466099470086_1029798613_o.jpg

ՄԱՐԱԼ ԳԱՐԱԿԷՕԶԵԱՆ

Ըստ հայկական հոգեհարազատ սովորութեան, թէեւ անծանօթ, բայց հարազատ դամբարաններէ եւ գերեզմաններէ կը յառաջանամ, հոս ու հոն խաչակնքելով, քանզի օտար գերեզմաններ են «եան» վերջաւորութիւններով: Իւրաքանչիւրը վէպ մըն է գրուած, որ աշխարհի վրայ ֆիլմի նման է, պաստառի վրայ շարժապատկերուած: Հոս ալ կան անոք, որբացած, անխունկ ու անմոմ «տուներ» կամ ալ լոյսերու մէջ ողողուած ճերմակ «դղեակներ»:

Դեռ ասոնց կողքին բարձունքներ ալ կան: «Մնաս բարով մանկութիւն»: Ինչպիսի՞ մանկութիւն էր ապրած, ի՞նչ դժնդակ պայմաններով իր կեանքն էր գծած ու ինչպիսի՞ աւանդ էր թողած: Աստ հանգչի մեծանուն գրագէտ Մուշեղ Իշխան. մեծութիւն ես ու կը մնաս մեծ հողին տակն անգամ:

Անոնք գացին անվերադարձ,
Գիտակցելով ճամբայ ելան:

Հինգ ռահվիրաներ, հայ դատի հզօր պաշտպաններ, իրենց արեամբ մէկ բռունցք դարձած կը ննջեն, չէ՛, կը փոթորկին Հայաստանի քարտէսին տակ ու հոնկէ անցնողին վրէժի հուրը կը փոխանցեն:

Այսպէս, հարուստ թէ աղքատ, գիտուն թէ անգէտ, բարձունքներն անգամ ստորոտ դարձած, հողին են հակած:

Հոս… համատարած հաւասարութիւն է։

Մտովի Հալէպ եմ: Ես այսօր Ազգային գերեզմանատուն կ’ըլլամ ու կ’այցելեմ հօրս, մօրս, հարազատներուս, մեծն տիկին որբահաւաք Քարէն Եփփէին ու հայրենակից, մեծն գրագէտ Յակոբ Օշականին գերեզմանները: Արդեօք մեռելները կը զգա՞ն, անոնք կը սպասե՞ն մեր խունկին ու մոմին: Ափսո՜ս, պատերազմը իր դաժանութեամբ Հալէպի մէջ ձգեց շատ ու շատ անտէր գերեզմաններ, որոնք հոգւոց մը իսկ կարդացող չունին:

«Հող էիր, հող դառնաս»: Բայց մարդ ինչպէ՞ս հող պիտի դառնայ, երբ հողը չէ գրկած: Նորարարութիւն… հո՛ս ալ հասար: Տեղի չգոյութեան պատճառով նոր գերեզմաններ կան՝ դարակներ, այսուհանդերձ տեղ ալ չկայ, պարապ դարակ չկայ, քանզի մեռելները աւելի շատ են, քան ողջերը:

Վերջապէս կանգ կ’առնեմ մէկ տարի առաջ մահացած մեր լուսահոգի քեռայրին դարակին առջեւ, այն դարակին, որ կը պատկանի մեր նախկին դրացի հիւրընկալին, որու մասին պիտի պատմեմ:

Արմինէ էր անունը չքնաղ ու լեռնցի տասնեօթամեայ հարսիկին: Կեսուրը՝ տիկին Հայկանոյշ, որքա՜ն հպարտացեր էր իր ճէյրան հարսնցուով.

– Ճիշդ ուզածս է, պզտիկ ու աղուորիկ, հսկայ ու տոկուն: Ասիկա գործը կը լզէ, գիտեմ, տղուս ալ թէ՛ զաւակ կ’ըլլայ, թէ՛ կնիկ: Դուրսէն ալ ներս քաշած կ’ըլլամ տղուս գլուխը, ու կը կազմեն երջանիկ ընտանիք:

– Մամա՜, քեզի խանում պիտի ընեմ, խանում, տան մէկ անկիւնը պիտի կապեմ, որ չաշխատիս,- յայտարարած էր Արմինէ, կուրծքը ծեծելով:

Իր կեանքն ապրած, յիսնեակին սեմին, Վարդան կը դառնար ամուսինը սիրուն Արմինէին: Օրերը կը սահէին, սակայն անհամաձայնութիւններն ու յարատեւ վէճերը կը դառնային ամէնօրեայ համեմունքը նորակազմ ընտանիքին: Արեւը չելած լուացքը ելած կ’ըլլար, բայց փռող չկար, քանզի Արմինէ անուշ-անուշ, մանկական ժպիտը դէմքին դեռ կը քնանար, իսկ կեսուրը տասներորդ դրացիին տունը օրհնելով հարսը կը կտրէր:

– Մամայիկ, նախաճաշի սեղանը եղածին պէս թող մնայ, իրիկունը թէյը կը տաքցնենք, կ’ընթրենք: Վարդանս իրիկունը շուտ կու գաս, հա՛:

Հիմա Արմինէին հերթն էր դուռ-դրացիին վիզիթ տալու:

Այսուհանդերձ մեր հարսիկը արտակարգ հիւրընկալ էր, իր քաղցր լեզուով հիւրերը կը կախարդէր․ երբ դրկիցներէն մէկն ու մէկը տունը ոտք կոխէր, ուրախութենէն ոտքերը գետնէն կը կտրուէին, ինչ ընելիքն ու ինչ հրամցնելիքը կը շուարէր, տան բոլոր բարիքները աշնան նման կը բաշխէր, ինչ ունէր-չունէր ասոր-անոր անառիթ կը նուիրէր:

Կը յիշեմ, օր մը, մեր դրացի Աննան եկաւ քահքահով, ափին մէջ մանր ոսկեայ սրտիկ մը.

– Երդում-պատառ եղաւ, զիս ծեծելու ելաւ, պոռաց, կանչեց, դրաւ ափիս մէջ ու զիս դուրս դնելով, դուռը ետեւէս փակեց:

Յիշատակ տուած էր Աննային, մանաւանդ որ Աննային մէջ իր եղբօր ապագայ հարսնցուն կը տեսնէր ու շատ յաճախ իբրեւ գաղտնի ոստիկան Աննային արարքները կը հետապնդէր, համոզուելու, թէ Աննա ատա՞կ էր հարսնցուի կոչումին:

Պատկից շէնքի դրացուհին մահամերձ էր: Անշուշտ պարտաճանաչ Արմինէ պէտք է այցելէր հիւանդին, մինչ կեսուրը վարի դրացիին քով պահակ նստած՝ կ’արգիլէր այդ խենթութիւնը.

-Ես դուրսը տեսնեմ հազիւ կը բարեւեմ, ի՞նչ գործ ունիմ ետեւի թաղիններուն հետ, մահամե՞րձ է՝ Աստուած հասնի, խենթ է, քա՜, երկու ոտքս մէկ մուճակի մէջ դրեր է, երթա՛նք՝ կ’ըսէ կը կենայ:

Բայց Արմինէին քով հնա՞րք կը պակսէր․ սո՜ւս ու փուս տանիք բարձրացած էր ու տանիքէ տանիք ցատկելով մահամերձի գլուխն ի վեր կը պոռար.

-Սառա՜, ո՞ւր կը ձգես որբերդ, չ’ըլլար որ մեռնիս դուն, չ’ըլլա՜ր:

Հիւանդը հոգեդարձ ունեցեր էր, ու ասկէ ետք ալ Արմինէին վրայ յաճախ դուռը կղպուէր:

Տարիներու սահքին հետ երեք մանչուկներու ճիչը կու գար աւելնալու վէճերով ու ամէնօրեայ կռուըտուքներով լի այդ բոյնին: Տարի մըն ալ Արմինէ համր դարձած էր.

-Ես ճիշդը կ’ըսեմ, ես սուտ չեմ խօսիր, Աստուած ձեզ պատժէ, եթէ չէք հաւատար, իշալլա ախրաս կ’ըլլամ, ա՛լ ձայնս չէք լսեր:

Շաղակրատ փայտփորիկը ինչպէ՞ս համրի դեր խաղացած էր, նոյնիսկ շարժուձեւերով վէճեր վարած էր, բայց յանկարծակի խօսիլ սկսած էր, երբ «Անդրանի՛կ» պոռալով իր տղան աստիճաններէն գլտորելէ փրկած էր:

Յետոյ շաքարախտը հիւծեց զինք, խլեց իր ոտքը, երկար չապրեցաւ ու մահացաւ, փառաւոր յուղարկաւորութեան ալ արժանացաւ փողերախումբի ընկերակցութեամբ եւ եռագոյն դրօշով, քանզի տղուն մէկը կը նուագէր, իսկ միւսը միութենական էր:

Արմինէին կեանքը տեսերիզի նման աչքերուս առջեւէն սլացաւ: Հիւրընկալ դրացի՛ս, քու դարակիդ մէջ կը հիւրընկալես մեր լուսահոգի քեռայրը, քանզի մեռելները աւելի շատ են, քան ողջերը:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s