ՎՐԷԺ ՊԱՏՈՒԻ ՀԱՄԱՐ

Թատերակ մէկ արարով

28547988_1796517690398260_1678766536_o.jpg

Յ․ ՀԵԼՎԱՃԵԱՆ

ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԻՆՔ

ՊԱՐՊԱՐԱ
ՍԹԵՖԱՆՕ
ՖՐԱՆՔՕ
ԷԼԻՕ

Դէպքը տեղի կ’ունենայ Վենետիկի մէջ: Տեսարանը կը ներկայացնէ շոգեկառքի կայարան մը Վենետիկի մէջ: Կեդրոնը կայ նստարան մը, կողքին՝ հեռաձայնի տախտակէ խցիկ մը. մէկ ծայրը կայ երկար ձողով լոյս մը, բեմին աջին դրուած է սնտուկ մը, իսկ ձախին Պարպարայենց տունը կայ: Բեմին խորքը դրուած է մեծ պաստառ մը, որուն վրայ գրուած է ՍԹԱՑԻՕՆԷ ՏԻ ՎԵՆԵՑԻԱ։

Փոքրիկ Պարպարան գետին նստած պուպրիկներու հետ կը խաղայ. ներս կը մտնէ Էլիօ. հազիւ Պարպարային կը մօտենայ, լոյսերը կը մարին: Շոգեկառքի ձայն կը լսուի, լոյսերը կը վառին, բեմը ամբողջութեամբ կայարանը կը ներկայացնէ առանց տունի: Օրը ձմեռ է:

Քիչ ետք կը լսուին կայծակի եւ որոտումի ձայներ: Ֆրանքօ ներս կը մտնէ վերէն վար թրջուած: Կը նստի նստարանին: Բեմին աջ կողմէն կը մտնէ Սթեֆանօ, ձեռքին ծրար մը եւ շիշ մը գինի, կու գայ, կը նստի սնտուկին վրայ:

ՍԹԵՖԱՆՕ Եթէ այս գինին չըլլար՝ ես շատոնց մեռած կ’ըլլայի: Գինին ինծի տոկալու ուժ կու տայ եւ կը մոռցնէ ամէն տառապանք եւ մտահոգութիւն: (Կայարանի մարդոց ուղղելով խօսքը) Պօնա սերա՛, սինիօրի՛թա, արիվիտերչի, սինիօր. կը սիրեմ իտալերէնը եւ մանաւանդ Վենետիկը, հակառակ որ արմատներս Լեհաստանէն են: Հետաքրքրական կեանք մը անցուցած եմ ճերմակ ու սեւ երեսներով: Երեսուն տարեկան էի, երբ ամուսնացայ Նաթալիային հետ: Կինս քահանայի աղջիկ էր: Մայրը կանուխ մահացած է ու ինք մեծցած է որբանոցի մը մէջ: Անոնքկ’ապրէին Լեհաստանի մայրաքաղաքէն 140 մղոն հեռու գիւղի մը մէջ: Ամուսնացայ Նաթալիային հետ եւ ունեցանք չորս աղջիկ զաւակ. չորրորդ դուստրիս ծնունդէն եօթը ամիս ետք, Նաթալիան 28 տարեկանին մահացաւ քաղցկեղէ: Զաւակներուս տէր դարձայ, բոլորը մեծցուցի եւ ամուսնացուցի: Բարեբախտաբար փեսաներս պարկեշտ ելան: Պատերազմը պատճառ դարձաւ բոլորիս Լեհաստանէն հեռանալուն:

Ես գացի Անգլիա, տասնմէկ տարի դժուար կեանք մը անցուցի Անգլիոյ մէջ:

Բարեկամի մը օգնութեամբ եկանք Իտալիա: Վերոնայի մէջ տուն մը վարձեցինք ու մեր տունէն ոչ շատ հեռու ճաշարանի մը մէջ աշխատեցանք: Երկու տարի տեւեց այս բոլորը: Բարեկամս զաւակներուն կարօտին չդիմանալով վերադարձաւ Անգլիա: Չար բախտէս ճաշարանն ալ փակուեցաւ, երկար ժամանակ անգործ մնացի: Եկայ Վենետիկ. հոս ալ բախտը չժպտեցաւ ինծի. յուսահատեցայ, ինքզինքս խմիչքի տուի, դարձայ գինեմոլ եւ թափառաշրջիկ: Եւ այս բոլորին պատճառը պատերազմն էր:

(Մուտք կը գործէ Պարպարա ամբողջովին թրջուած. թեւէն կախուած է սակառ մը, կարմիր վարդերով լեցուն. կը նստի գինովին սնտուկին վրայ. իսկ Սթեֆանօ բեմին յառաջամասը գալով ահազանգ կը հնչեցնէ):

ՍԹԵՖԱՆՕ Պատերա՛զմ…պատերա՛զմ…աշխարհ պիտի բռնկի, հաց ապահովեցէք, ջուր ապահովեցէք. պատերազմ… ամենակարեւորը մոռցայ. գինի ապահովեցէք, որպէսզի խմէք, թմրիք եւ չզգաք ինչ կը դառնայ ձեր շուրջը:

Սթեֆանօ իր սնտուկին կը մօտենայ։ Պարպարա կը բարձրանայ եւ կու գայ,կը նստի Ֆրանքոյին քով:

ՖՐԱՆՔՕ Էքսանթրիք մէկը կ’երեւի, իրաւունք ունիք վախնալու:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ես չվախցայ, հոտին չդիմացայ, կարծես տակառ մը գինի խմած է այս մարդը:

ՖՐԱՆՔՕ Ո՛վ գիտէ, թերեւս ցաւէն կը խմէ: Աստուած օգնական ըլլայ: (Ձեռքի ծրարէն խմիչքի փոքրիկ շիշ մը կը հանէ) Կը խմէ՞ք տաքնալու համար: (Պարպարա չի պատասխաներ): Կը ծխէ՞ք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ես ծխող չեմ, սակայն պիտի չմերժեմ ձեզ: Դուք՝ ծխողներդ, աշխարհ կ’ապականէք:

ՖՐԱՆՔՕ Իսկ դուք զգո՞յշ էք աշխարհ ապականելէ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ոչ միայն զգոյշ, այլեւ հոգատար: Ես ծաղիկ կը վաճառեմ, որպէսզի անուշ բուրմունք տարածեմ աշխարհին: Կ’ուզէ՞ք կարմիր վարդ մը, ձեր սիրուհիին նուիրելու համար:

ՖՐԱՆՔՕ Ես սիրուհի չունիմ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Անհաւատալի է: Ներեցէք համարձակութեանս, դուք երբեք ալ անկեղծ չէք: Այս տարիքին հասեր էք եւ կ’ըսէք՝ սիրուհի չունի՞մ:

ՖՐԱՆՔՕ Հաւատացէք՝ չունիմ, բայց կը փնտռեմ:(Պարպարա երկար կը խնդայ):

ՊԱՐՊԱՐԱ Եւ մինչեւ հիմա չէ՞ք գտած:

ՖՐԱՆՔՕ Կեանքը մէկ օր չէ, օրիո՛րդ, եւ դեռ ժամանակ ունիմ գտնելու իմ նախընտրած աղջիկը:

ՊԱՐՊԱՐԱ Յուսամ շուտով գտնէք եւ ձեր օրերը երջանկութեամբ լեցուին:

ՖՐԱՆՔՕ Շնորհակալ եմ ձեր մաղթանքին համար:

ՊԱՐՊԱՐԱ Գիտե՞ս, ամենակարեւորը չյուսահատիլն է:

ՖՐԱՆՔՕ Գիտէ՞ք, որ ամէն ինչ բախտի կապուած է. կեանքդ կամ սեւ կ’երթայ եւ կամ ճերմակ, դուն եւ բախտդ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Մենք կը ստեղծենք սեւը եւ ճերմակը:

ՖՐԱՆՔՕ Երբեմն՝ այո, բայց ոչ միշտ: (Սթեֆանօ բարձր ձայնով կը պոռայ)։

ՍԹԵՖԱՆՕ Պատերա՛զմ… պատերա՛զմ…սեւ օրեր կու գան. գինի ապահովեցէք, հաց ապահովեցէք, ջուր ապահովեցէք, թաշկինակ ապահովեցէք, անձրեւի տեղ արցունք պիտի հոսի մարդոց աչքերէն. արթուն եղէք…: Պատերա՜զմ…:

ՖՐԱՆՔՕ Այսօր օդը պէտք եղածէն աւելի ցուրտ է եւ տխուր է երկինքը:

ՊԱՐՊԱՐԱ Մի՛ մոռնաք, որ Դեկտեմբեր ամիսն է:

ՖՐԱՆՔՕ Բայց անցեալ Դեկտեմբերը նոյնքան ցուրտ չէր:

ՊԱՐՊԱՐԱ Վառեցէք ծխախոտս, ես ալ կ’ուզեմ աշխարհը ապականել:

ՖՐԱՆՔՕ Դուք նկարագրով փոփոխամիտ կ’երեւիք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Պէտք է ըսել՝ այո: Եւ այս նկարագիրս շատ անգամ վնաս հասցուցած է անձիս:

ՖՐԱՆՔՕ Բաւական անկեղծ էք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Շուտ կարծիք մի՛ տաք. երեք վայրկեան իսկ չեղաւ մեր հանդիպման:

ՖՐԱՆՔՕ Շատ վստահ եմ կարծիքիս մէջ: Կը խմէք տաքնալու համար: Չէ՞ որ չէք սիրեր մերժել:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ես չմերժեցի, միայն կը մտածեմ, թէ ինչո՛ւ այսքան հոգատար էք կանանց հանդէպ:

ՖՐԱՆՔՕ Ոչ միայն կանանց, այլ բոլորին հանդէպ հոգատար եմ. անշուշտ եթէ սիրեմ դիմացի անձս:

Պարպարա թրջուած գուլպան կը հանէ, եւ պայուսակին մէջէն նոր գուլպայ մը հանելով կ’երկարէ Ֆրանքոյին:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ուրեմն հոգատար եղէք նաեւ հագցնելով:

ՖՐԱՆՔՕ Մեծ սիրով: (Ֆրանքօ գուլպան կը հագցնէ, նաեւ իր վերարկուն հանելով Պարպարային կը հագցնէ, զայն ցուրտէն պաշտպանելու համար)։ Ես կը դիմանամ ցուրտին, իսկ կանայք մսկոտ կ’ըլլան:

ՊԱՐՊԱՐԱ Այս բոլոր ժեսթերը․․․ եւ ձեր անունը առա՞նց իմանալու:

ՖՐԱՆՔՕ Կը կոչուիմ Ֆրանքօ, Ֆրանքօ Լուչիանօ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Շատ ռոմանթիք անուն եւ մականուն ունիք:

ՖՐԱՆՔՕ Շնորհակալ եմ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Իսկ ես կը կոչուիմ Պարպարա, Պարպարա Փատովանօ: Հայրս Սիկիլիայէն է, իսկ մայրս՝ Ֆիրենցէէն. Ֆիրենցէն Իտալիոյ ամենագեղեցիկ քաղաքն է, գիտե՞ս:

ՖՐԱՆՔՕ Անշուշտ Վենետիկէն ետք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Վենետիկը ռոմանթիք եւ սիրոյ քաղաք է. իսկ Ֆիրենցէն դասական գեղեցկութիւն եւ ապրելակերպ ունի: Ընտանիքիս հետ վայելած եմ այդ քաղաքին բարիքները եւ ըմբոշխնած իր գեղեցկութիւնն ու արուեստը: Հազիւ եօթը տարեկան էի, երբ հայրս կորսնցուցի. մօրս աշխատանքով եւ խնամքով հասակ նետեցի:

ՖՐԱՆՔՕ Ուրեմն հիանալի մայր մը ունեցած էք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Եթէ կ’ուզէք, որ շարունակեմ, պիտի խնդրեմ, որ չընդմիջէք զիս:

ՖՐԱՆՔՕ Կը խոստանամ չընդմիջել:

ՊԱՐՊԱՐԱ Հազիւ ինը տարեկան էի, այսօրուայ պէս կը յիշեմ, ամառը մայրս զիս տունը առանձին ձգելով գործի կ’երթար. ես ամբողջ օրը իմ սեփական պուպրիկներուս հետ կը խաղայի, մօր դերը առնելով կը հոգայի պուպրիկներուս:

Հինգշաբթի առաւօտ էր, դարձեալ տարուած էի պուպրիկներովս։ Մեր խոհանոցի բաց դռնէն ներս մտաւ մեր դրացի Էլիօն: Կը հաւատա՞ք, որ այդ տարիքիս վախ չունեցայ, որովհետեւ մեր դրացի Էլիօն էր սենեակիս մէջ յայտնուողը: Բայց մեր բարի կարծած Էլիօն, կեղտոտ դուրս եկաւ: Յանկարծ վրաս յարձակելով զիս բռնաբարեց, այդ անմեղ տարիքիս մէջս շոք ստեղծելով: Մայրս տառապեցաւ ինծի պատահածին համար: Եւ իր բողոքները պատասխան չունեցան, քանի Էլիօն տասնվեց տարեկան էր: Խմիչք ունի՞ք:

ՖՐԱՆՔՕ Այո՛, ունիմ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Տուէ՛ք, կ’ուզեմ խմել:(Ֆրանքօ փոքր շիշ մը կու տայ. Պարպարա ագահաբար կը խմէ)։ Ես ամէն օր այս կայարանը կու գամ երկու նպատակով: Առաջին՝ մեկնող եւ ժամանող ճամբորդներուն ծաղիկ կը ծախեմ, որպէսզի հիւանդ մօրս ուտելիք եւ դեղորայք տանիմ: Երկրորդ՝ Էլիօն կը փնտռեմ. եթէ պատահի, որ օր մը Էլիոյին հանդիպիմ, իր կեանքին վերջին կէս վայրկեանը ապրած պիտի ըլլայ. որոշած եմ վրէժս լուծել, հոգ չէ թէ քսանմէկ տարի յետոյ:

ՖՐԱՆՔՕ Եթէ զինք տեսնէք, պիտի ճանչնա՞ք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ես չեմ կրնար մոռնալ այդ վայրագ աչքերը:

ՖՐԱՆՔՕ Պարպարա՛, եթէ Էլիօն մէջտեղ ելլէ եւ առջեւդ ծունկի գայ, ներողութիւն խնդրէ իր կատարած արարքին համար, զղջայ, յետոյ ձեռքդ խնդրէ՝ ի՞նչ կ’ըլլայ կեցուածքդ:

ՊԱՐՊԱՐԱ  Այդ մասին չէի մտածած:

ՖՐԱՆՔՕ Ուրեմն մտածէ եւ քառորդ ժամէն պատասխան տուր: (Պարպարա շիշը ամբողջութեամբ կուլ կու տայ):

ՊԱՐՊԱՐԱ Քառորդ ժամէ՞ն:

ՖՐԱՆՔՕ Որպէսզի մտածելու առիթ ունենաս:

ՍԹԵՖԱՆՕ Յեղափոխութի՛ւն… յեղափոխութի՛ւն… համաշխարհային երրորդ պատերազմ: Աշխարհը մեծ աղէտներու առջեւ կը գտնուի, զգուշացէ՛ք: Պատերա՛զմ…պատերա՛զմ…:

ՊԱՐՊԱՐԱ Գիտե՞ս Ֆրանքօ, դուք՝ այրերդ կաղամբի կը նմանիք, ձեր ամէն մէկ տերեւին տակ քանի՞ որդ կայ, սատանան իսկ չի գիտեր: Շիշ մը դեռ խմիչք կ’ուզեմ:

Ֆրանքօ գրպանին խմիչքի վերջին շիշը կու տայ։

ՖՐԱՆՔՕ Կաղամբ եւ ո՞րդ․ խելացի պատկերացում. բայց դարձեալ կը մոռնաք, թէ լաւերը չեն պակսիր:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ըստ մօրս՝ ամենալաւ պատանին Էլիօն էր․ տես թէ ի՛նչ փորձանք բերած է գլխուս․ ես մինչեւ հիմա չեմ մոռցած այդ պահը: (Շոգեկառքի ձայն կը լսուի) Ֆրանքօ, երբ շոգեկառքը հասնի, քիչ մը հեռացիր:

ՖՐԱՆՔՕ Հեռանա՞մ, ինչո՞ւ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Որպէսզի ծաղիկներս հանգիստ վաճառեմ:

ՖՐԱՆՔՕ Ինչպէս որ կ’ուզես:

Շոգեկառքը կը ժամանէ, Պարպարա երերալով կը քալէ եւ ծաղիկները կը փորձէ ծախել, սակայն չի յաջողիր, մարդիկ նկատելով իր գինով վիճակը փախուստ կու տան իրմէ: Սթեֆանօ կ’ոգեւորուի շոգեկառքին արձակած ձայնէն ու կը սկսի բարձրաձայն խօսիլ:

ՍԹԵՖԱՆՕ  Օր մը Այֆրարի եկեղեցին գացի, Թիցիանոյի վերափոխումը դիտելու, ժամերով դիտեցի եւ զարմացայ, թէ մարդկային ձեռքը ի՛նչ հրաշքներ կրնայ գործել: Ժոգոնտայէն ետք ես հիացած եմ Թիցիանոյի այս գործին վրայ. կը թելադրեմ ձեզի, որ երթաք եւ ձեր աչքերով ըմբոշխնէք․ Վենետիկի կայարանէն շատ հեռու չէ: Հրաշք նկարի մը դէմ յանդիման պիտի գտնուիք: Տաւինչին եւ Ռաֆայէլը կը սիրեմ, սակայն Թիցիանոյի հանդէպ տարբեր համարում ունիմ: Հակառակ որ մտած եմ Լուվր եւ հիացած եմ Մոնալիզային վրայ, բայց Թիցիանոյի վերափոխումը անբացատրելի ներշնչում մը կու տայ ինծի: Եթէ համաշխարհային պատերազմը սկսի, պիտի վազեմ Այֆրարի եկեղեցին, ձեռքերովս պիտի իջեցնեմ այդ հսկայ նկարը ու պիտի տանիմ ապահով տեղ մը, որպէսզի վնաս մը չգայ անոր: Որովհետեւ չեմ կարծեր որ նման գործ մը վերստին գծուի: Աշխարհի գանձերը պահպանելու համար կը մերժենք պատերազմը: Ա. աշխարհամարտը պատահեցաւ, Բ. աշխարհամարտն ալ պատահեցաւ, թող երրորդը չպատահի, կ’աղաչեմ, չպատահի: Աշխարհի չորրորդ աշխարհամարտը, ըստ Այնշթայնի, քարերով պիտի ըլլայ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Կը տեսնեմ, որ արուեստի հանդէպ մեծ սէր եւ հոգատարութիւն ունի այս մարդը:

ՖՐԱՆՔՕ Եւ պատահական մէկը չէ կարծես: (Շոգեկառքի ձայն):

ՊԱՐՊԱՐԱ Շոգեկառքի սուլոցը երբ լսեմ, յոյսով կը լեցուիմ. կը կարծեմ, որ ճամբորդները սակառս պիտի պարպեն:

ՖՐԱՆՔՕ Իսկ ժամանողներուն մէջ եթէ Էլիոյին հանդիպիս:

ՊԱՐՊԱՐԱ Վազէ ինծի եւ ծունկի գայ եւ ներողութի՞ւն խնդրէ:

ՖՐԱՆՔՕ Այո եւ ձեռքդ խնդրէ։

ՊԱՐՊԱՐԱ Ձե՞ռքս խնդրէ։

ՖՐԱՆՔՕ Այո՛, այո՛, ի՞նչ պիտի ըլլար կեցուածքդ, Պարպարա՛:(Շոգեկառքին ձայնը կը զօրանայ):

ՊԱՐՊԱՐԱ Կրնայ ըլլալ, որ ներեմ եւ ամուսնութեան առաջարկը ընդունիմ, որպէսզի այս չարչարանքէն ազատիմ. յոգնեցայ ալ ծաղիկ վաճառելէն. յոգնեցայ կայարանները չափելէն: (Կու լայ):

ՖՐԱՆՔՕ Պարպարա՛, իմ կողմ դարձիր եւ լաւ նայէ աչքերուս:

ՊԱՐՊԱՐԱ Նայիմ աչքերո՞ւդ:

ՖՐԱՆՔՕ Պարպարա՛, ալ դադրած են աչքերս վայրագ ըլլալէ:

ՊԱՐՊԱՐԱ Ի՞նչ ըսել կ’ուզես:

ՖՐԱՆՔՕ Պարպարա՛, եկած եմ քովդ ներողութիւն խնդրելու քեզմէ: Պարպարա՛, ես Էլիօն եմ: Ներէ՛ ինծի կատարած սխալիս համար եւ ընդունէ՛ ամուսնութեան առաջարկս:

ՊԱՐՊԱՐԱ Էլիօ՞ն…Էլիօ՞ն…

ՖՐԱՆՔՕ Այո՛, Էլիօն եմ. շուտ որոշում առ կինս դառնալու եւ երթանք մեղրալուսնի:

ՊԱՐՊԱՐԱ Մեղրալուսնի՞, հիմա՞, ա՞յս վարկեանիս:

ՖՐԱՆՔՕ Հազիւ որ ժամանէ դէպի հարաւ մեկնող շոգեկառքը. երթանք հեռու քաղաքներ, դրախտային օրեր ապրելու:

ՊԱՐՊԱՐԱ Դրախտային օրե՞ր:

ՖՐԱՆՔՕ Եւ սակառիդ բոլոր կարմիր վարդերը շոգեկառքի պատուհանէն դուրս շպրտենք:

ՊԱՐՊԱՐԱ Դո՞ւրս շպրտենք: (Պարպարա վարդերուն տակէն պահուած զէնքը հանելով Էլիոյին կը մօտենայ):

ՊԱՐՊԱՐԱ Էլիօ՛, իմ արմատներս Սիկիլիայէն են, ես ձեռքովս վրէժս կը լուծեմ պատուի համար: (Պարպարա կը կրակէ Էլիոյին վրայ եւ սակառի բոլոր վարդերը անոր դիակին վրայ թափելով կը հեռանայ շատ հանդարտ): 

Կայարանի բոլոր ճամբորդները կը սարսափին: Ժամանող շոգեկառքին ձայնը կը զօրանայ, երաժշտութիւնը կը բարձրանայ եւ վարագոյրը կ’իջնէ հանդարտ:

 

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s