ՕՏԱՐԻՆ ՍԽԱԼՆ ԻՍԿ ՀԱՇԻՒՈՎ Է

Օտարին....jpg

– Միսթըր Ճոնը վար ինկաւ, վազեմ օգնեմ:

– Դուն տեղդ կեցիր: Ի՞նչ գիտես ի՞նչ հաշիւ ունի ան: Անգլիացի չէ՞ մի,
քսան տարի ետք միայն կրնաս հասկնալ թէ ինչո՞ւ սահեցաւ, ինչո՞ւ ինկաւ…

Ալ. Սարուխան, «Մենք՝ Մեր Ակնոցով», Գահիրէ, 1962:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՉԿԱՅԻՆ ՀԵՏ

28555471_860683097447024_242070021_o.jpg

Կանոն անկարգութեան մէջ, Անուշ Պանիքեան


ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

չկայի հիւթին մէջ կը թաթխէ հացը
որ խաբէ անօթի փորը
դատարկ խոռոչէն կ’արձակուի պատուէրն
վայրագ խաղի պէս
ուսը հրելով
տեղը նստեցնելու
– մի՜ շարժիր
երթալիք տեղ չունիս
շունչ մը առ
եւ պնակիդ քարը վար ղրկէ

դուն տեսնե՜լ կ’ուզես.
բայց ատոր համեմատ ոսկորներ չունիս
չունիս պիրկ բռունցք
ակռայ ջարդուելիք
կլլէ թուքդ
հաշիւ մը տուր կոկորդիդ
քանի-քանի պատառ կլլեցիր այսպէս վերջերս
– չծամուող որոշում –
սպասելէն լիացար
հիմա
փսխել կ’ուզես չես կրնար
ծանրութենէն
աղիքներդ կը կախուին
հաշիւ մը տուր ախորժակիդ
գետին հակած կը լզես հող
գիրերու ծալքին ապաստան որոնելով
թացութեան մը ի խնդիր

անձրեւ չկայ
որ արցունք գողնաս
տողերդ չորցան
մաշած է գրիչիդ կուտը
կը հալիս
չես կրնար նոյնիսկ վերջանալ

փտած եսի մը վրայ
գրելն անգամ աւելորդ պատիւ կ’երեւնայ
իսկ անբիծ թուղթը՝
անարժանին քիթին բերնին
շպրտուած պերճանք պատանքի

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ 384-393

28458847_860513964130604_703080124_n (1).png

ՈՅԺ

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը գտնեմ ես զիս ապրուստի հոգերով ծանրաբեռն մարդոցմով լի հանրակառքի մը մէջ, ետեւը՝ բարձր նստարանին վրայ խցկուած: Եւ ինչպէ՞ս տոմսակավաճառը կը ճեղքէ խառնիճաղանճը: Եւ ահա մէկը կ’ըսէ՝ «Հինգ հատ, խնդրեմ»: «Ո՞վ կայ հետդ», անխուսափելիօրէն կը հարցնէ չարչարակոծ պաշտօնեան: «Մարդ չկայ: Ես եմ»: «Եւ հի՞նգ հատ կ’ուզես»: «Այո, հինգ, ա՛ռ դրամը»: Տոմսակավաճառը հանդիպած ըլլալու է շատերու, որ կը ջանան ճամբորդութիւնը վայելել անվճար՝ հնարքով կամ պատրուակով կամ խնդրանքով: Նաեւ՝ փախուկներու, որոնց նախընտրելի է գթալ…: Բայց ահա ա՛յս փախուկը տարբեր կը թուի, թէեւ քովինները, իրենց անձնական հարցերուն մէջ ընկղմած, մնան անտարբեր: Արդարամիտ տոմսակավաճառը մէ՛կ տոմսակ կու տայ մարդուն ու կը վերադարձնէ մնացորդը եւ կը ջանայ այլ կողմ դարձնել իր մարմինը, բայց մարդը չ’արտօներ: «Ես ամէն բան հինգ, ամէն բան հինգ-հինգ ունիմ», կը բացագանչէ ան, շուրջը նայելով, թող բոլորը իմանան: Մարդիկ անտարբեր են դեռ, խենթերը շա՜տ: Կը նետէ իր ռումբը՝ «Հինգ կին ունիմ», ու կը հասնի նպատակին: Բողոքի ձայներ՝ «Հի՞նգ կին… կրօնքը միայն չորս կ’արտօնէ… մէկ հատ իսկ չունի»: Օ, մարդիկ սկսած են մոռնալ իրենց հոգերը ու հետաքրքրուիլ յիսուննոց, երեսը չածիլած, տարտղնուած զգեստով այս մարդուկով, որ ոգեւորեալ կը շարունակէ՝ «Այո, հինգ կին, բայց անոնցմէ միայն մէկը կը սիրեմ՝ Ղատա Ապտէլ Ռազէքը»: Միլիոններ հրապուրած դերասանուհիին նշումը կը սրէ մարդոց լսողութիւնը եւ անշուշտ բաւարար ալ փաստ է մարդուն փախուկութեան: «Իրեն միշտ նուէրներ կու տամ՝ հինգ յարկաբաժին, հինգ ինքնաշարժ, հինգ առձեռն հեռաձայն, հինգ սառնարան, հինգ հագուստ, հինգ զոյգ կօշիկ, հինգ վզնոց, հինգ ապարանջան, հինգ խուլխալ, հինգ… հինգ… հինգ… եւ հինգ հատ ալ տղայ…»: «Միայն տղա՞յ»: Խնդուքի ձայներ ու ծաղր բարձրացած են: «Ինչպէ՞ս թէ միայն տղայ: Հինգ հատ ալ աղջի՛կ»: Ու կը սաստկանան: Բայց մէկն ալ ահա կը բացագանչէ՝ «Իր վիճակին ձգեցէք մարդը: Դուրս հանեց մեզ մեր հոգերէն: Յաջողեցաւ խնդացնել, ուրախացնել մեզ: Շնորհակալ ենք, շատ շնորհակալ ենք: Այդ ամէնը առիր Ղատայիդ համար, շնորհաւոր ըլլայ»: Սակայն կ’երեւի մարդը այս գնահատանքը կը համարէ նախանձի արտայայտութիւն ու հետեւաբար չար աչքի հրաւէր, ընդվզած կը պոռչտայ՝ «Հինգ մատնե՜րս թշնամիին աչքին մէջ»:

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը նեղսրտիմ որ հետս աղմուկն է որ կը շրջի, փոփոխուող այլ միշտ անտանելի աղմուկը փողոցներու, վաճառատուներու, հաճոյավայրերու, եւ ո՛չ ինչպէս ֆիլմերու մէջ՝ երաժշտութիւն: Անսպասելիօրէն անկարելի այդ բաղձանքս կ’իրականանայ: Երաժշտութիւնը հետս կը շրջի ո՛ւր որ երթամ, տարբեր կացութեանց ընդմիշտ յարիր: Օ՜, գեղեցիկ է, ու խռովիչ, ու խրախուսիչ, բայց եւ… քիչ մը ցած, խնդրեմ, չեմ կրնար կոր նոյնիսկ ինքզինքս լսել:

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը գտնեմ ես զիս վանքի մը ծիծղուն ծաղիկներով լի պարտէզը: Ես եմ ու նեկտարասէր մեղուներ: Բանաստեղծական ինչ պատկեր: Բայց ոչ՝ աստուածային ինչ խորհուրդ… որովհետեւ, կ’անդրադառնամ, դարձեր եմ յիսուսանուէր կուսակրօն մը, որ շնաբարոյ կենցաղէ մը ետք որոշեր է կեանքն իր անցընել մեղքէ ու մեղսապարտ աշխարհէն հեռու…: Բայց… կը կարծեն թէ աւետիս մըն է զոր կը հաղորդեն, մինչ գո՜յժ է ընկճող: Գնահատելով առաքինի ընթացքս ու արդարակորով դատողութիւնս, շնորհեր են ինծի եպիսկոպոսի աստիճան ու կը վերցնեն զիս յայնկոյս եւ կը կապեն հաւատացեալներու հօտի մը, զոր պէտք է կառավարեմ ալեկոծ ծովուն վրայ մեղքի, որ գիտեմ թէ կը սպառնայ նաեւ ինծի: Եւ մեղուները կը ծծեն ու կը ծծեն ծաղիկները…

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կը տեսնեմ ես զիս դատարանը: Փաստաբանն եմ ամբաստանեալի մը, որ կը թուի անմնացորդ վստահութիւն ունենալ իմ վրայ: Յայտնի է որ կը վայելեմ վարկ ու հռչակ: Ահա նոյնիսկ դատաւորը կը հրաւիրէ զիս իր քովը նստելու: Սիրով կ’ընդունիմ մեծարանքն ու աստիճանի բարձրացումը: Դատը կը սկսի ու կ’անդրադառնամ, որ այս նոր դիրքս կը խլէ ինձմէ պաշտպանողի հանգամանքը: Եւ անխուսափելի է դատապարտումն ամբաստանեալին:

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒՈՒԹՍՈՒՆԵՒԻՆՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Ոմանց ձօնած եմ ես բանաստեղծութիւններ, ինչո՞ւ ինծի ուղղուած բանաստեղծութիւն չկայ: Ե՞ս պէտք է շփացնեմ զիս: Նման հոգւոյս ճարտարապետին, որ ամէն առտու, հայելիին դէմ, առանձին, կը շփացնէր ինքզինք, քանի պէտքն ունէր շփացուելու ու ո՛չ ոք կար զինք շփացնող՝ «Այսօր ի՞նչ պիտի ընենք, համովիկս, եկո՛ւր, ինքնաշարժ նստինք եւ պտոյտ մը ընենք Գահիրէի առաւել լքեալ փողոցներուն մէջ ու թերեւս քչաթիւ անցորդներ տեսնեն քեզ ու ողջունեն, մինչ կ’անցնիս»:

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Ի՜նչ երջանկութիւն, դրախտը պատկերող մետաղադրամով մը կը վարձատրեն զիս: Միւս կողմ կը դարձնեմ՝ դժոխքն է: Կ’ըսեմ՝ «Ո՛չ ոք պիտի ընդունի»: Կ’ըսէ՝ «Ընդհակառակը, միայն ասով է որ արժէք կը ստանայ ու կրնաս գնել ինչ որ սիրտդ ուզէ»:

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒՄԷԿԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Բայց դարձեալ մօրս մօտ եմ… մեռած չէ՞ր… ու դարձեալ պիտի կատակեմ եւ ըսեմ՝ «Հակառակ քու կամքին ու Աստուծոյ քմայքին՝ պիտի ապրեցնենք քեզ», եւ ան դարձեալ պիտի պատասխանէ՝ «Մեռան մեծե՜ր, ե՞ս է որ պիտի չմեռնիմ», եւ ես դարձեալ պիտի չգիտնամ, թէ կատակս բայցեւայնպէս զուարթացուցած է զինք, եւ ցրուած եմ արդէն ու ինքզինքիս հետ է որ կը խօսիմ՝ «Կը կարծե՞ս,- կ’ըսեմ,- որ աւելի պիտի կարենամ վայելել կեանքը, եթէ տարինե՜ր յետաձգուի կեանքս: Այո, թերեւս աւելի առիթն ունենամ վայելելու ինչ որ պատահած է եւ ո՛չ ինչ որ պիտի պատահի, որովհետեւ ոչինչ պիտի պատահի տարբեր, ա՜հ, ե՛ս որ այլեւս անկարող եմ ըլլալու տարբեր, խոստովանի՛մ», ու պիտի դարձեալ տեսնեմ զինք, ժիր իր կեանքէն քաշուած անկիւնը բազմոցին, հաշտութեան ձեռք կ’երկարէ մահուան, սպասելով սակայն որ անձնատուութիւնն արգիլեմ:

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Ատրճանակ մը կայ ձեռքս: Յայտնուած է ինչպէ՞ս: Բայց բռնած եմ այնքան բնականօրէն, անբաժանելի՜ է անձէս: Կանգնած եմ կարկամած, կարծես շշմա՛ծ մէկ նոր գործած ոճիրէս: Կը սկսիմ կասկածիլ, որ բառը գոյացուցած է զայն: Քանի պէտք է պայքարինք ընդդէմ լեզուի անկումին՝ առաջնորդե՜մ պայքարը պայքարողներուն: Տարօրինակ բառ է «ատրճանակ»ը: Ո՞վ ստեղծած է: Մեր հին մատենագրութեան մէջ չկայ: «Ատրուշան»ներու երկրէն եկած «ատրաշէկ»ը կայ, «ատր» կը նշանակէ «կրակ», «ատրաշէկ»՝ «կրակի պէս կարմիր»: Եւ ո՞վ չի գիտեր «ճան»ը, դարձեալ անցեալի մեր մեծ զարմիկէն, կը նշանակէ «սէր», եւ այնքան քիչ բառերու մէջ գործածուած է՝ «դաւաճա՜ն» եւ… «ճա՛կաճան», որ «իգամոլ»ն է, քանի «ճակ» բառի իմաստն է «էգ», մասնաւորապէս «էգ ձի»…: Ատրճանակ… դաւաճան… ճակաճան… ես ընտրեր եմ ատրճանակը, ճի՞շդ ընտրութիւն է, անշո՛ւշտ՝ Ոսկեղինիկի դաւաճաններուն դէմ… բայց… ճի՞շդ էր անտեսել ճակաճանը… թէ իսկական դաւաճանութիւնը այդ չընտրելն էր…

 

ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐԵՒԻՆՆՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ

Կ’աճապարեմ բարձրանալ, կարծես կը հասնիմ… շուրջս անտառապատ լեռներ են… արեւը քաղցրութիւն կը ծորէ զով օդին… ալ ի՞նչ ուզեմ կեանքէն… հարկ է որ բարձրանամ տակաւին… կ’անգիտանամ բայց ճամբան… այս պատճառո՞վ հոս է ան… կը վարանիմ մօտենալ աղջկան… գեղեցիկ է այնքան… կանգնած է պատուհանի մը ետին… կը շրջանակէ կիսանդրին… պիտի հաճի՞ պատասխանել հարցումին… բայց կը խօսի արդէն… «Չդպչիս պատուհանի եզերքին, տաք-կրակ է արեւէն»… ուրախութեամբ կը վառիմ… ուրեմն ո՞ւր դպչիմ… վարդաշուրթն է ու ժպտուն… «Չեմ յայտներ ամէնուն»… շոյուած եմ այդ պահուն… շնորհն ինծի՞ է միայն… եւ ինչպէ՞ս հաւատամ… «Քիչերէն ես դուն»… կո՜չ է մտերմութեան… ցոյց կու տայ ճամբան…

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՍԷՐԸ ՁԻՒՆՈՏ

սէր.jpg

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

կը կաթկթի սէրը ձիւնոտ շիթ առ շիթ
հրագունդը դուրս եկաւ իր ծածկոյթէն
ջերմութիւնը իրական կը տարածուի կ’ամփոփէ
ինչ որ աչքը կը պնդէ իր վախին մէջ անտեսել
հոգեվարքը ընթացք առած պատմութեան մէջ կը հիւծի
ու անցեալ մը ներկային մէջ կը խեղդուի մեղմանալով ջուրի պէս
դուն չես կրնար չհանդիպիլ կորագիծին
որ անկիւնած պզտիկ կէտի մէ՜ջ կը կոխէ թռիչքդ
կը յանդգնիս դեռ երազել դրախտի դրան սեմին
բայց ներսերէն քրքիջները ականջներուդ կը հասնին
պիտի մնաս մինչեւ բան մը հասկնաս
ու չես կրնար
ժամանակը հալած սիրոյդ ջուրին պէս կը սահի ձեռքէդ միտքէդ մարմինէդ
կը պարպուին ձեռքդ միտքդ մարմինդ
պարոյկներէն
որոնք ի զուր իմաստի մը թափառական ոտքերն են
դուն չես յիշեր ուրկէ՞ քալել սկսար
ո՞ւր սորվեցար առաջին քայլդ առնել
քեզ խաբեցին
խաբուելու մէջ դուն անոնց ընկերացար
մինչեւ այսօր
երբ չեն կրնար այլեւս պատկերները սպասումիդ դիմանալ
մէջտեղ հանէ ծակ քսակդ համբերութեան
կարկտելու եթէ կեանքին դեռ կը նայիս հաշմանդամ կատակներով
դուն խնդա՜
քանի չկայ
ինչ չէր եղած երբեւէ

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԵՐԱՆԻ՜

28511207_860029900845677_1139216490_n

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Կանաչ շրջանակով պատուհանին դէմ գամուած, դուրս սեւեռած էր սրճագոյն աչքերը․ օրուան վերջին մասն էր՝ արեւնամուտ:

Արեւը ոգեխառնուած կ’ողջագուրէր տարփուհիին, ծովը ամչնալով մարգրիտէ ցոլքեր կ’արձակէր, որոնք զիրար համբուրելով կ’անհետանային գիշերուան մթութեան խորերը՝ հազարաւոր փայլուն պահակներ զետեղելով սեւ երկինքին մէջ:

Տակաւին գամուած էր, գոց կարմիր վարագոյրին ետեւ:

Կ’ուզէր պոռթկալ, հայհոյել, լալ, ողբալ: Կ’ուզէր աջ ձեռքին գինիի գաւաթը գետին շպրտել, փշրել: Կ’ուզէր ձախ ձեռքին բաժանումի նամակը ճմռթկել, պատռել, բզկտել…

Դեռ գամուած էր, ճերմակ մետաքսէ գիշերանոցով, բոպիկ, խառնիխուռն մազերով, յոգնած դէմքով:

Կարծրացած վիզը կ’ուզէր դարձնել, շղթայուած ոտքերով վազել անցեալին: Ետին կային միայն, արծաթէ ծաղկամանին մէջ, կնճռոտ վարդեր ծարաւ, փայտէ սեղանին վրայ՝ ֆրանսական պանիրներու աւելցուք, յատակը հասած մանիշակագոյն զոյգ մը մոմ, դեղին բազկաթոռի վրայէն կիրքի ու գիրկընդխառնումի, քրտինքի գրգռիչ հոտ ու խոնաւ, չորս պատեր:

Գամուած էր, գամուած։ Ոչ կրնար արեւուն գիրկը մխրճուիլ, հաճոյանալ, հանգստանալ, ոչ ալ ետին՝ բաց կապոյտ երազներուն մէջ լողալ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄ

28459914_859608910887776_1499221217_o.jpg

ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

Փարէվ ընկէրնէր
Պարոննէր եւ տիկին նէր
Ես Եփրեմն էմ Սարքիսեան
«Երբեմն էի լոյս
Եւ այժմ եմ խաւար»
Ինծի թէռ պիտ ցանօդանաք
Օ դանաք օ դանակ
Հավատօ հանքանակ
Ինծի համար լէզու կաջիկա
Ուղղագրություն հէչ ջիկա
Նասըլ կուզէս կու քըրէմ
Չի հավնէձառ թուն քիտէս
Կարթա Մարթա սալաթա
Եղածը աս է հավատա
Օվ վօր աս ճամփան փըրնէ
Ամենեն ճիշթ քոռծօղն է
Լէզուն աս ցէվօվ կապրի
Կը ծաղկի ու կը ձաղկի
Կայրի էրկիր Նայիրի
Սախաթ լէզուն ի պատվի
Էշին զըռռոց կը պակսի՞
Էշին զըռռոցը փիւրեղ
Է գան ցէր օր հաձ ու եղ
Մարթը կերթա կանյետի
Գիռը կըմընա քէրի
Օվ հասկընալ չի քիտէր
Կըռնայ կարծիք շատձընել

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

ԴԱՒԻԹ ԵՒ ԽԱՒԱՐԻ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ

Կատակերգութիւն՝ երեք արար

28537030_859582990890368_1353290767_n

ՎԱ(Գ)Ր

ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԵՐ

ԴԱՒԻԹ
ՆՈՒՄԱՅԻ
ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ
ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ
ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐ
ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ
ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ
ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ
ՄԵԼԻՔԻ ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ
ԱՂՋԻԿՆԵՐ
ՈԳԻՆԵՐ
ՔՈՒՌԿԻԿ-ՋԱԼԱԼԻ

ԱՐԱՐ ԱՌԱՋԻՆ. ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆԻ ԴԱՀԼԻՃԸ

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ նստած է մեծ գահու մը վրայ, ձեռքը՝ արծաթեայ բաժակ: Քովը կանգնած է իրեն ծառայող երիտասարդ աղջիկը՝ ՆՈՒՄԱՅԻ, ձեռքը՝ արծաթեայ փարչ մը: Դահլիճին մէկ կողմը, գետինը փռուած գորգի մը վրայ նստած են ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ, ձեռքերնին՝ քամանչա, սրինգ, զուռնա, շուի, դհոլ եւ այլ ժողովրդական գործիքներ: Արարին ընթացքին, ԳՈՒՍԱՆՆԵՐԸ կը նուագեն յարակցային երաժշտութիւն, համաձայն ըսուածին ու կատարուածին: Երբ վարագոյրը կը բացուի, ԳՈՒՍԱՆՆԵՐԸ կ’երգեն ու կը նուագեն ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳԸ:

 

ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ

Ականջ դրէք
Կանանչ սարէն Մարութայ
Քաջերու երգը
Քաջերու երգը
Կը թնդայ

Ծովասարը
Մեր երկիրն է գեղեցիկ
Կաթնաղբիւրը
Կաթնաղբիւրը
Կեանք կու տայ

Բայց իր ակէն
Կախարդական իր ակէն
Քաջերը միայն
Քաջերը միայն
Կը խմեն

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ընդմիջելով) Թող քաջերը ուզածնուն չափ ջուր խմեն կախարդական ակէն, ես ալ գինի կը խմեմ իմ արծաթեայ բաժակէն: (Կը խնդայ) Ինծի Ձէնով Օհան կ’ըսեն. կրկին, կրկին, սկիզբէն:

ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ

Ականջ դրէք
Կանանչ սարէն Մարութայ
Քաջերու երգը
Քաջերու երգը
Կը թնդայ

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ընդմիջելով) Քաջերու երգը կը թունդա՞յ, այս գինին է որ թո՜ւնդ ա, հա, հա, հա: Յետո՞յ, յետո՞յ, երգեցէք տո՛:

ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ

Ծովասարը
Մեր երկիրն է գեղեցիկ
Կաթնաղբիւրը
Կաթնաղբիւրը
Կեանք կու տայ

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ընդմիջելով) Դուն մի՛ ըսեր որ, աղբե՛ր, մենք մեռած ենք եղեր …: Լեցուր, լեցուր գինին, աղջիկ, դուն՝ համովիկ, դուն՝ մինինիկ: (Լեցուած բաժակէն ումպ-ումպ կը խմէ ու կը խորհրդածէ) Ինչ լաւ բան է կին ունենալ հնազանդ, թէ ոչ կեանքդ կ’ըլլայ քարուքանդ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Ես կինդ չեմ, Ձէնով Օհան:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Օր մը կ’ըլլաս անպայման: (Կը շարունակէ խորհրդածել) Ո՞վ ըսաւ, որ երկիր կառավարել շատ դժուար է, ինծի հարցնէք՝ սխալ գաղափար է: Առաւօտուն՝ կե՛ր, խմէ՛, ուրախացի՛ր, իրիկունն ալ՝ կնիկիդ հետ գլուխդ բարձի՛ն դիր:

ՆՈՒՄԱՅԻ Կնիկ չես ունեցեր այսքան տարի, պատճառ մը կայ կ’երեւի:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Կարեւորութիւն չի տար ակնարկին) Այս երկրին մէջ ամէ՛ն մարդ միշտ ուրախ է, ո՞վ կրնայ ըսել, որ քիթը կախ է: Դժգոհ եթէ կայ, թող ներս վազէ հիմա:

Աջէն ներս կը խուժեն երեք ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ:

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Քաշուելիք բան չէ այս, Ձէնով Օհան:

Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Ճար մը տեսնելու ես իսկոյն:

Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Խօսք հասկցնելու ես ծուռ Դաւիթին:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ինքներեն) Դաւիթը որ չըլլար՝ եղբօրորդի՛ս, շատ աւելի անո՜ւշ կ’ըլլար գինիս: (ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐուն) Սիրուն մայրեր, տիկիններ թանկագին, ի՞նչ ըրեր է մեր Դաւիթը կրկին:

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Տղուս ձեռքը դարձուց:

Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ (Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻին) Ատիկա բան մը չէ: Դուն սո՛ւս կեցիր: Իմ տղուս ոտքը կոտրեց:

Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ (Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻին) Ատիկա բան մը չէ: Դուն սո՛ւս կեցիր: Իմ տղուս վիզը ծռեց:

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ (Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻին) Ատիկա բան մը չէ: Տղուս ձեռքը դարձուց:

ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐԸ (Իրարու հետ կռուելով) Ատիկա բան մը չէ… Դուն սո՛ւս կեցիր… Ատիկա բան մը չէ… Դո՛ւն սուս կեցիր… Ատիկա բան մը չէ…

ՆՈՒՄԱՅԻ Անոնք է որ կռուազան են, կ’երեւի, Դաւիթը չի՛ զարներ առանց պատճառի:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ակնարկ մը կը նետէ ՆՈՒՄԱՅԻի վրայ, թէ՝ դուն մի՛ խառնուիր) Մանուկներու խաղ է:

Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Իմ տղան հիմա… կաղ է:

Ա. ԵՒ Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Ատիկա բան մը չէ՛:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Չձգելով որ շարունակեն) Դո՛ւք սուս կեցէք: Մենք Դաւիթը չէի՞նք ըրած գառնարած, մեր օձիքներն այդպէս չէի՞նք ազատած:

Աջէն ներս կը խուժեն երեք այլ ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, իրարու կը զարնուին, կը տապլտկին գետին, կը կանգնին, բայց չեն հանդարտիր:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ի՞նչ է, ի՞նչ կայ նորէն:

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ: Դաւիթը…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ ԵՒ ՆՈՒՄԱՅԻ Ի՞նչ…

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ …դարձաւ սարէն:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Հանգստացած) Բնական է որ դառնայ՝ իրիկուն է:

Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ախ, ի՞նչ բերինք խեղճ գառներուն գլխուն:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ի՞նչ է, գառները չկա՞ն:

Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ինչպէ՞ս թէ չէ, մեր գոմերը լեցուեցան:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ինչո՞ւ դժգոհ էք ուրեմն:

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Դաւիթն երբ ելաւ մեր դէմն…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ ԵՒ ՆՈՒՄԱՅԻ Ի՞նչ…

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Փախանք-գացինք լեղապատառ, մինչեւ այստեղ չառինք դադար:

Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ետեւէն հօտն է որ կու գար, բայց ոչ միայն ոչխար… վագր ու առիւծ, գայլ ու յովազ խառնուէր էին հօտին, կու գային վազնիվազ…

Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Դաւիթն էր ամէնուն պահակը, օդին մէջ կը շարժէր իր մեծ մահակը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Հը՜մ, կացութիւնն է բարդ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Յանցաւորը դուն ես, ա՛յ… մարդ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ի՞նչպէս թէ ես, չըսի՞ քեզի՝ լեզուդ քաշես:

ՆՈՒՄԱՅԻ Չես սորվեցուցեր ի՞նչ է գազանը, ի՞նչ է ընտանին, ի՞նչն է օգտակար, ի՞նչ՝ վնասակար, անուս մնաց խեղճը, չի՞ տանջեր քեզ խիղճդ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ես չեմ յանցաւոր, իր գլուխն է… չոր:

ՆՈՒՄԱՅԻ Թէ՞՝ չես ուզեր որ մէկ օր… առնէ քեզմէ այս աթոռ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Մի՜ հաւատաք…

ՆՈՒՄԱՅԻ Տեղդ կ’ուզես պահել տաք:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ոտքի կանգնելով, բայց երկու ձեռքով գահը բռնելով) Ես ձեր տէրը չեմ, այլ՝ ծառան:

ՆՈՒՄԱՅԻ Որո՞ւն պիտի խաբես, Օհա՛ն:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Առ քեզի կին հնազանդ, կեանքս եղաւ քարուքանդ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Մեր պինդ-գլուխ Օհանն է, այդ գաղափարը մտքէդ օ՜ հանէ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ախ, շատ մեծ է իմ վիշտ, լաւ որ այսպէս փորձանքներ չկան միշտ:

Ձախէն ներս կը խուժեն երեք այլ ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, իրարու կը զարնուին, կը տապլտկին գետին, չեն յաջողիր կանգնիլ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ի՞նչ է, ի՞նչ ըրեր է Դաւիթը, ի՞նչ բանի է նորէն խառներ իր քիթը:

Դ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ի՞նչ քիթ…

Ե. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ի՞նչ Դաւիթ…

Զ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ի՞նչ քիթ եւ ի՞նչ Դաւիթ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Հապա ի՞նչ է իրար անցեր էք, ի՞նչ է բերաննիդ բաց մնացեր էք:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ կը փորձեն ոտքի կանգնիլ, իրարու կը զարնուին, կը տապլտկին գետին:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ոտքի ելէք մէկիկ-մէկիկ եւ խօսեցէք հատիկ-հատիկ:

Դ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ (Կանգնելով) Չար Մելիքը Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ…

Դ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Յանկարծ յիշեր է Ծովասարը, ըսեր է՝ ո՞ւր է տասը տարուան հարկը, ըսեր է՝ ղրկենք քառսուն հարկահան, հարկը հաւաքեն վերադառնան:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Դէ, լաւ, ի՞նչ էք իրար անցեր, թէ յիշեր է՝ կը մոռնայ, մի՛ վախենար, աղբեր: Չմոռնայ ալ՝ հոգս չէ, Ձէնով Օհան կ’ըսեն ինծի, մինչեւ որ ճամբայ ելլեն տասը տարի ալ կ’անցնի:

Ե. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ (Կանգնելով) Արդէն ելեր են ճամբայ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Շատ լաւ լուր չէ ասիկա… Աղջի՛կ, հորթի կաշին կապէ մէջքիս (ՆՈՒՄԱՅԻ կը կատարէ), պոռամ՝ ա՜…

Ե. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Բայց Մելիքը Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ…

Ե. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ետ կանչեր է իսկոյն…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Կնի՛կ, հորթի կաշին մէջքէս քակէ (ՆՈՒՄԱՅԻ կը կատարէ), շունչ քաշեմ՝ ա՜հ…

Ե. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Որոշեր է՝ անձա՛մբ գայ, հարկը բռնի գանձէ…: (Լռութիւն կը տիրէ) Ի՞նչ էք ամէնքդ ալ պապանձեր…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Աղջի՛կ, հորթի կաշին կապէ կրկին (ՆՈՒՄԱՅԻ կը կատարէ), պոռամ՝ ա՜… հանգստացայ: Է՜, մինչեւ որ զօրք հաւաքէ, ճամբայ ելլայ, տարի մը կ’անցնի գոնէ, դեռ ժամանակ կայ… շուտ հաւաքենք մեր ոսկին…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Մեր ոսկի՞ն, ո՞ւր է մեր ոսկին…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ոսկի՞, ո՞վ ըսաւ ոսկի … փախչինք լեռը՝ վերը, երբ գայ Մելիքն Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ոչ մարդ կը գտնէ, ոչ կին, կը դառնայ իր երկիրը…: Աղջի՛կ, հորթի կաշին քակէ կրկին (Նումայի կը կատարէ), շունչ քաշեմ՝ ա՜հ…

Զ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ (Կանգնելով) Չար Մելիքը Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ…

Զ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Զօրք-զինուորով անհամար արդէն հասած է Ծովասար, ուր որ է կու գայ մեր վրայ, փախուստի ճամբայ չկայ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Աղջիկ, կաշին՝ պոռամ կրկին (ՆՈՒՄԱՅԻ կը կատարէ) պոռամ՝ ա՜, պոռամ՝ ա՜, պոռամ՝ ա՜, ա՜, ա՜… ոսկի ուզէ՝ ոսկի տուէք, մէկ ուզէ՝ տասը տուէք, տասը ուզէ՝ հազար տուէք… Թէ ոչ՝ կու գայ կը ջարդէ, ա՜խ մեր բանը բուրդ է…

ՆՈՒՄԱՅԻ Վախկոտ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Միայն թէ Մելիքն Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Չդարձնէ մեզ դիակ…: Կնիկ ալ ուզէ (ՆՈՒՄԱՅԻին նայելով) տուէք, մէկ ուզէ՝ հազար ու մէկ…

ՆՈՒՄԱՅԻ Անամօթ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Երկիր կառավարել դիւրին չէ, աղջիկս, զոհուիլ գիտնանք, որ ապրի հայրենիքս…

Դուրսէն՝ հսկայական աղմուկ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Սարսափած) Մելիքն է, Մելիքն Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (Փսփսալով) Թող երթայ… (Չեն համարձակիր շարունակել):

Ներս կը մտնէ ԴԱՒԻԹ: Երկու ձեռքերով գլխուն վերեւ բռնած է հսկայական պարկ մը, որուն մէջ ոչ ոք գիտէ թէ ինչ կայ: Մինչեւ արարին վերջը՝ այս կամ այն ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆ կամ ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆ հետաքրքիր կը մօտենայ, երբեմն նոյնիսկ կը համարձակի ցատկել ու պարկին դպչիլ փորձել, բայց միշտ ետ կը քաշուի՝ ԴԱՒԻԹի որեւէ շարժումէն վախնալով: ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆի ալ աչքը յաճախ կը տնկուի վեր՝ պարկին, բայց միշտ զգոյշ ալ է, միշտ կը հեռանայ ԴԱՒԻԹէն, որ եթէ պարկը սխալմամբ իյնայ, ինք տակը չմնայ:

ԴԱՒԻԹ (Գոռալով) Դժոխքի յատա՜կ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (Հանգստացած, ուրախ) Դաւիթն է, մեր Դաւիթն է…

ԴԱՒԻԹ Դաւիթն է, այո, Դաւիթն է, բայց ինչո՞ւ այսքան ուրախ էք, ինչո՞ւ հեռու չէք փախչիր, չէ՞ որ ձեր հօտ ու նախիր ըրի գայլի ջոլիր…

Ա. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Գայլերը շուն դարձուցիր…

ԴԱՒԻԹ Բերի աղուէս նապաստակ…

Բ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Մորթէն կը շինենք մուշտակ…

ԴԱՒԻԹ Առիւծ ու վագր ու յովազ…

Գ. ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Թող ուտեն մեզ՝ ի՞նչ վնաս…

ԴԱՒԻԹ Զարմանալի՜… իսկ որ տղոց տուի տփո՞ց…

ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐԸ Արժանի են, արժանի…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Դաւիթ, Դաւիթ սիրելի, իմ անուշ եղբօրորդի… դուն որ երբեք չես եղած ծուռ ու անառակ, ըսէ՛՝ ինչո՞ւ երբ ներս մտար, գոչեցիր՝ դժոխքի յատակ…

ԴԱՒԻԹ Դուրսը հարցուցին՝ ո՞ւր էիր, ըսի՝ դժոխքի յատակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Դժոխքի յատա՞կ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ըսիր՝ ո՞ւր, ախ, ծուռ է խելքդ, ծուռ…

ՆՈՒՄԱՅԻ Դաւիթը ծուռ չէ, ոչ ալ խեղկատակ՝ երբ կ’ըսէ՝ դժոխքի յատակ, Դաւիթը լուրջ է… պատմէ՛, Դաւիթ, պատմէ՛…

ԴԱՒԻԹ Հօտ ու նախիր առի, ելայ վերը՝ սարը…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Աստուած բարին ընէ, թող չքանայ չարը…

ԴԱՒԻԹ Քարայրէ մը թուխ-թուխ ձայներ կու գային եւ ծուխ ու մուխ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թուխ-թուխ, ծուխ-մուխ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Մի՛ մտներ, Դաւիթ, մի՛ մտներ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (Հակառակելով) Մտի՛ր, Դաւիթ, մտի՛ր…

ԴԱՒԻԹ Ներսը մութ էր ու խաւար, բայց կարմիր լոյս մը կար…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Խաւա՛ր… կարմի՛ր…

ԴԱՒԻԹ Վարէն, խորերէն կու գար, ձայներ ալ կու գային խելառ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Մի՛ իջնար, Դաւիթ, մի՛ իջնար…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (Սարսափած թէեւ) Իջի՛ր, Դաւիթ, իջի՛ր…

ԴԱՒԻԹ Շեղ-նեղ անցքէ մը վար իջայ, հասայ երկրորդ քարայրը, յանկարծ շանթ մը շաչեց, լուսաւորեց վայրը… բլուրներով ոսկի՜, բլուրներով ոսկի՜, պարկիս մէջ լեցուցի որքան որ կրնայի…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (Թերահաւատ) Բլուրներով ոսկի՞, պարկին մէջ ոսկի՞…

ԴԱՒԻԹ Նորէն մութ էր ու խաւար, կարմիր լոյսն աւելի թէժ, կարծես թէ վարն ըլլար բոցերու մէկ մեծ ջրվէժ, ձայներն ալ դեւերու բանակէն, ըսի՝ դժոխքի յատակն է…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (Թերահաւատ) Դժոխքի յատակն է…

ԴԱՒԻԹ Պարկը նետեցի ուսիս…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ոսկի՜ս, ոսկի՜ս… (Թէ՛ կ’ուզէ մօտենալ պարկին, թէ՛ կը վախնայ մօտենալ ԴԱՒԻԹին)

ԴԱՒԻԹ Ելայ վեր, լոյս աշխարհ: (ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆԸ հալածելով) Կ’երեւի չէ՞ք հաւատար:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Ետ-ետ փախչելով) Հաւատացի՛նք, հաւատացի՜նք:

ԴԱՒԻԹ Չէք հաւատար՝ ահա՛ւասիկ:

ԴԱՒԻԹ հսկայական պարկին ամբողջ պարունակութիւնը՝ ոսկիէ բաժակներ, մանեակներ, ապարանջաններ, մատանիներ, սուրեր, օղեր, եւ այլն՝ կը թափէ ի զո՜ւր փախչիլ փորձող ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆի վրայ, որուն գլուխը միայն դուրս կը մնայ: Բոլորը ափիբերան են:

ՆՈՒՄԱՅԻ Տեսա՞ք, ձեզի չըսի՞՝ Դաւիթը ծուռ չէ, Դաւիթը լուրջ է… Օհանն է խաբեբայ ու ագահ, արար աշխարհ թող գիտնայ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Լեզուդ քեզի քաշէ, ո՛վ… կին…

ՆՈՒՄԱՅԻ Պահեր է, իւրացուցեր Ծովասարի ոսկին…

ՆԵՐԿԱՆԵՐ Ծովասարի ոսկին, մեր բոլորի ոսկին…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Կինդ չըլլայ հնազանդ, տունդ կ’ըլլայ քարուքանդ… (ՆՈՒՄԱՅԻի, նախքան որ ան առարկէ) Գիտեմ, գիտեմ, կինս չես, շատ լաւ է այսպէս:

(ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐուն) Ոչ, այդպէս չէ, սիրելիներ թանկագին, ես մասնաւոր պահեր էի մեր ոսկին, որ չգիտնայ թշնամին, չյարձակի մեր վրայ, Ծովասարն անվնաս մնայ…

Ձախէն ներս կը խուժեն երեք այլ ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ: Կը զարմանան տեսնելով ոսկեղէն իրերը, բայց անյետաձգելի ըսելիք ունին:

Դ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Չար Մելիքը Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ի՞նչ պէտք ունի երթալու, ամբողջ ոսկին հոս է, ա՜խ, կորուստ է, կործանում է. ափսոս է…

Ե. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Անհամար զօրքով պաշարած է մեր քաղաքը…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Կատարուեցա՞ւ ձեր փափաքը…

Զ. ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻ Շատերն ալ վերցուցած գերի…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Սարսափած) Առէ՛ք, տարէ՛ք ոսկին, տուէ՛ք Մելիք Աչքը-Ծակին, տուէք ոսկին ամբողջ, թերեւս մնանք ողջ…

ԴԱՒԻԹ Ո՛չ: Մելիք Աչքը-Ծակին չեմ տար մեր ոսկին, Մելիք Աչքը-Ծակին վրայ ես կ’երթամ կռիւ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Չար Մելիքին զինուորները չունին թիւ: Այս ի՞նչ աղէտ մեր գլխուն, այս ի՞նչ պատիժ, Նումայի, դո՛ւն համոզէ այս տղան գիժ, կ’երթայ կը սպաննուի, օգուտ չունի, չբարկացնենք Մելիքն Աչքը-Ծակ, թէ ոչ՝ կ’ըլլանք… էշ-նահատակ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Ոչ, Դաւիթ, դուն կ’երթաս կռիւ:

ԴԱՒԻԹ Նումայի, միայն դուն ունիս… պատիւ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Բայց Մելիքին զինուորները չունին թիւ: Դուն ալ, Դաւիթ, այսպէս անզէն-անզրահ, ի՞նչպէս երթաս:

ՆՈՒՄԱՅԻ Հանէ, Օհան, մէջտեղ հանէ, Մեծ Մհերի սուրն ու ձին՝ Թուր-Կեծակին ու Քուռկիկ-Ջալալին:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Այդպէս բան չկայ այլեւս, այսպէս բան չկայ… (ձիու մը վրնջիւնը կը լսուի) թերեւս…:

ԴԱՒԻԹ Շատ մօտէն կու գայ ձիուն վրնջիւնն…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Շատ հեռուէն կու գայ ձիուն վրնջիւնն… (Ամուր կը նստի գահին վրայ):

ԴԱՒԻԹ Եւ կարծես թէ գահին տակէն կու գայ: (Կը վերցնէ ու մէկդի կը շպրտէ գահն ու ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆԸ. կ’իջնէ յայտնուած ծակին մէջ):

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Դուն տղայ ես տակաւին, տղայ, Մելիքը քեզ ալիւրի պէս պիտ’ աղայ:

Լռութիւն: Կը յայտնուի ԴԱՒԻԹԸ՝ զէնք-ու-զրահով, հեծած ձին: Շլացնող տեսարան է: ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ կ’ոգեւորուին:

ԴԱՒԻԹ Ծովասարցիներ, ես կ’երթամ կռուի, ով որ քաջ է ձեզմէ՝ թող հետեւի:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Երթանք, երթանք, հետեւինք Դաւիթին մեր քաջ, այլեւս երբեք չփախչինք, միշտ երթանք առաջ:

Կենդանի պատկեր: ԳՈՒՍԱՆՆԵՐԸ կը նուագեն ու կը շարունակեն երգել ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳԸ:

Դաւիթը քաջ
Առաւ հօրը՝ Մհերին
Կախարդական
Կախարդական
Սուրն ու ձին

Թուր-Կեծակին
Սուր է, հուր է, ամուր է
Պատ ու պողպատ
Մէկ հարուածով
Կը կտրէ

Թեւաւոր ձին
Խելացի Քուռկիկ-Ջալալին
Մինչեւ արեւ
Մինչեւ արեւ
Կը թռչի

Դաւիթը քաջ
Եկաւ, զարկաւ ու անցաւ
Չար ու չարիք
Չար ու չարիք
Չքացան

Ականջ դրէք
Կանանչ սարէն Մարութայ
Քաջերու երգը
Քաջերու երգը
Կը թնդայ

Ապա բոլորը կը վերսկսին ու ամբողջութեամբ կ’երգեն ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳԸ:

 

ՄԻՋՆԱՐԱՐ

 

ՆՈՒՄԱՅԻ (Առանձին է. կ’երգէ ՆՈՒՄԱՅԻԻ ԵՐԳԸ):

Որո՞ւն պիտի կրնամ խօսիլ
Ամէն կողմ լուռ է, լուռ
Սիրտէս կ’ուզեմ առատ հոսիլ
Ո՞ւր է միւս սիրտը, ո՞ւր

 

ԱՐԱՐ ԵՐԿՐՈՐԴ. ԾՈՎԱՍԱՐԻ ԴԱՇՏԸ

Խումբ մը ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ շրջապատուած են մեծ վահաններով, որոնց ետեւէն կ’երեւին վախազդու դէմքեր, թերեւս՝ դիմակներ: Ծովասարցիները կը վախնան նոյնիսկ մօտենալու վահաններուն, ուր մնաց յարձակիլ փորձեն անոնց վրայ: Երբեմն, քիչ մը աւելի սրտոտ ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ մը կը մօտենայ վահանի մը ու դէմքի մը, բայց իսկոյն կ’ընկրկի, եւ ամէն մարդ կը ջանայ պահուըտիլ միւսին ետին: Տրամախօսութեան բաշխումը ձգուած է բեմադիրի հայեցողութեան:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ի՞նչ կ’ըսէք՝ այդ դէմքերուն տակ մարդիկ կա՞ն իսկական:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Այդ դէմքերուն տակ կրնայ ըլլալ միայն… սատանա՛ն:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Մի՛ վախնաք, ծովասարցիներ, դիմակ են անոնք, դիմակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Եթէ այդպէս է, գնա՛, վա՛ր քաշէ, տեսնենք քո հասակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Իմ հասակը կարճ է, չեմ հասնիր, դուն ես երկար ու բարակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Որ ըլլամ էշ-նահատակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ամբողջ կեանքիս ընթացքին չէի տեսած այսպիսի բան:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Յանկարծ ամէն տեղէ յարձակեցան անհամար մորեխներու նման:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Ցորենն ու գարին կերան ու ձգռտալ չկրցան:

ԴԷՄՔԵՐԸ կը բանան իրենց բերանները ու երկար կը ձգռտան:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Անո՜ւշ ըլլայ: Ինչ անուշ, ինչ դառն, ասոնց հետ չ’ըլլար կատակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Բռնեցին-նետեցին մեզ այստեղ՝ մարդիկ ու կնիկ խառն:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Չենք գիտեր ի՞նչ պիտի ընեն մեզի ու կ’անցնի ժամանակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Վերջապէս ո՞վ է իրենց մեծը…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ Որմէ՞ կ’ուտեն իրենց ծեծը…

ԴԷՄՔԵՐԸ (Հետզհետէ աւելի բարձր, արագ ու խանդավառ) Մելիք Աչքը-Ծակ, Մելիք Աչքը-Ծակ, Մելիք Աչքը-Ծակ…

Թմբուկներու գոռ որոտում մը կը սաստկանայ: Ներս կը մտնէ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿԸ: Դէմքերը իսկոյն կը լռեն: Ահաբեկած ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ կ’ուզեն փախչիլ, բայց ո՞ւր փախչին: ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿԸ կ’երգէ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿԻ ԵՐԳԸ, որուն կ’ընկերանան կամ կը հետեւին համապատասխան գործողութիւններ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ

Ես «Աչքը-Ծակ» Մելիքն եմ,
Մէկ աչք ունիմ, ան ալ ծակ,
Չէք կրնար ինձմէ փախչիլ,
Գիտեմ ամէն ծակ ու ծուկ:

Բերէք ինծի հազար կով,
Գինի բեր հազար տակառ…
Լաւ մը կերայ, խմեցի,
Անօթի-ծարաւ եմ դեռ:

Այնքան շատ ոսկի ունիմ՝
Հազար մարդ հազար տարի
Չեն կրնար նստիլ համրել,
Բայց ձեր քով ալ կայ ոսկի:

Տուր, տուէք ինչ որ ունիք՝
Ապարանջան, օղ, մանեակ.
Լալ չկայ, ոչ՝ խնդացէք,
Տուր դուն ալ ոսկի ակռադ:

Շուրջըս հազար վրան կայ,
Մէջերնին հազար կնիկ,
Սեւ-Ճերմակ, կարճ ու երկար,
Գունտ ու կլոր, բաս-բարակ:

Հազար կնիկ ալ կ’ուզեմ՝
Աղջիկ, կնիկ կամ այրի,
Քոյր ըլլայ, մայր կամ մեծ մայր,
Մէկը միւսին չնմանի:

Ես «Աչքը-Ծակ» Մելիքն եմ,
Հազար փիղի ուժ ունիմ,
Ոտքս գետին երբ զարնեմ՝
Ամէն մարդ կ’իյնայ գետին:

Ես եմ՝ Մելիք «Աչքը-Ծակ»,
Մէկ աչք ունիմ, ան ալ ծակ,
Աչքըս որ եկաւ վրադ՝
Իմըս ես, փախուստ չկայ:

 

Վերջին տունը ուղղուած է հանդիսատեսներուն: ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ գետին փռուած են: Վահանները կը քշեն զանոնք դուրս, մինչ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կ’ուղղուի դէպի իր վրանը: Դաշտին այդ կողմը ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿին անհամար վրաններն են:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ: Ա՜հ, չեմ կրնար դիմադրել, եկաւ իմ քուն, պէտք է մտնեմ քնանամ օր ու գիշեր քառասուն: Յետոյ կը յարձակիմ Ծովասարի վրայ, տասը տարուան հարկս կ’առնեմ, որ սիրտս հովանայ, հա, հա, հա, հա, հա…

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կը մտնէ իր վրանը: Կը սկսի մթնել: Ասդին-անդին կը վառին ջահեր: ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի զինուորներն ալ հետզհետէ քուն կը մտնեն: Դաշտին մէջ կը բարձրանայ ահարկու խռկոցի ձայն:

Դաշտին միւս կողմէն ներս կը մտնէ ԴԱՒԻԹ՝ հեծած իր ձին: Իրեն հետ են ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ ՔԱՋԵՐ:

Ա. ՔԱՋ Այս ի՞նչ խուլցնող խռմփոց է:

Բ. ՔԱՋ Բայց բոլորին ալ աչքը գոց է: Այս ինչ հրաշալի առիթ, շուտ յարձակինք, Դաւիթ:

ԴԱՒԻԹ Քնացողին վրա՞յ յարձակինք, ալ ի՞նչ կռիւ:

Գ. ՔԱՋ Բայց Մելիքի զինուորները չունին թիւ:

ԴԱՒԻԹ Որքան ըլլան աւելի շատ, այնքան կռիւը կ’ունենայ համ ու հոտ: (Կը կանչէ) Հէ՜յ, դուն՝ Մելիք Աչքը-Ծակ, որ կը վախնաս գալ մինակ, եւ դուն Մելիքի բանակ, թէ եկեր ես կռիւի՝ արթնցիր, թէ արթնցեր ես՝ ձիդ թամբէ, թէ թամբեր ես՝ զէնքեր կապէ, թէ կապեր ես՝ ելիր, հեծիր, թէ հեծեր ես՝ կու գամ ես: Յետոյ չըսէք՝ Դաւիթն եկաւ գողնիգող, գնաց գողնիգող:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի զօրքը սկսած է արթննալ: ԴԱՒԻԹ պատեանէն կը քաշէ Թուր-Կեծակին: Փայլը այնքան զօրաւոր է, որ դաշտը կարծես մութի մէջ կը մնայ: Շողշողացող ԴԱՒԻԹՆ է որ կը տեսնուի. շուրջը՝ իր հարուածներէն գետին փռուող զինուորները, որոնք կը տապլտկին ու կը հառաչեն: Մինչեւ որ կ’երեւի կարճ ու ծեր զինուոր մը: Գլխաբաց ու անզէն կը մօտենայ ԴԱՒԻԹին:

ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐԸ Հէյ վախ, հէյ վախ, հեծեծանք ու հառաչ աջ ու ձախ, ճամբայ տուէք, երթամ Դաւիթի առաջ, խօսք ըսեմ՝ զօրքն ազատեմ: Դաւիթ, Դաւիթ, կռիւը դադրեցուր, ծեր զինուորին ականջ տուր:

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ կ’ուզես ըսել, ծեր մարդ, շուտ ըսէ, չըլլայ թակարդ:

ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐԸ Դաւի՛թ, մեռնիմ քո արեւին, ինչո՞ւ դիակներ կը փռես չորս դին, չէ՞ որ անոնք ալ մարդ են ու ինսան, մանուկ ունին ու նորածին, կնիկ ունին ու տուն: Կա՛յ որ նոր պսակուած փեսայ է, կա՛յ որ մօր մինուճար տղայ է…

ԴԱՒԻԹ Հապա ինչո՞ւ եկաք Ծովասար զօրքով-զէնքով անհամար. ի՞նչպէս չընեմ կռիւ, երբ եկեր էք աւերել մեր տուն ու պատիւ, կողոպտել մեր ոսկին…

ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐԸ Դաւի՛թ, Աչքը-Ծակ Մելիքն է քո թշնամին, գնա՛, զա՛րկ, փռէ՛ իր դին, մեզ ալ բերեր է բռնի, մեր կամքին հակառակ:

ԴԱՒԻԹ Չեմ հաւատար, ծե՛րուկ:

ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐԸ Իրաւունք ալ ունիս, չխաբենք ինքզինքնիս: Ամէն մարդ կ’ըսէր՝ է՜, հրաման է, Մելիքի հրամանը կատարել լաւ բան է: Աւերենք ալ, աւարենք ալ՝ մենք յանցաւոր չենք, մենք Մելիքին ցուցմունքներուն համաձայն կը գործենք: Բայց հիմա կը զղջանք, մի՛ ըներ մեզ շանսատակ:

ԴԱՒԻԹ (Դադար. վերջապէս) Ո՞ւր է Մելիքն Աչքը-Ծակ:

ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐԸ (Շունչ քաշելով) Այդ մեծ կանանչ վրանին տակ: Մուխ որ կ’ելլէ մուխ չէ, շունչն է որ կ’ելլէ դունչէն:

ԴԱՒԻԹ ու ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ ՔԱՋԵՐԸ կ’ուղղուին դէպի ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի վրանը: ԴԱՒԻԹ կը տեսնէ որ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կը քնանայ. երկու ԱՂՋԻԿ ճանճ կը քշեն, երկու ԱՂՋԻԿ ալ ոտքերը կը մարձեն: Չորս ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ պարելով կը կատարեն այս գործողութիւնը:

ԴԱՒԻԹ Արթնցուցէք ձեր Մելիքը Աչքը-Ծակ:

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ (Շլխտիօրէն) Լո՞ւրջ կը խօսիս թէ կատակ: Մեր Մելիքը կը քնանայ քառասուն օր ու գիշեր, տակաւին ժամ չէ անցեր:

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ քառսուն օր ու գիշեր, վայրկեան մ’իսկ չեմ սպասեր, թէ ահ չունի, ահ եմ բերեր, թէ մահ չունի, մահ եմ բերեր:

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ Ի՞նչպէս ընենք, ի՞նչպէս չընենք, կ’արմրցնենք երկու շամփուր, մինչեւ ըլլան բոց ու հուր, առնենք-դնենք մեր Մելիքին Աչքը-Ծակ մեծ ու տափակ ոտքին տակ:

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ շամփուրները կը դնեն ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿին ոտքին տակ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ (Քունին մէջէն) Օ՜ֆ, աղջիկներ, ասիկա բան չէ քաշուելու, անկողնիս մէջ այսքան լո՞ւ, կը կծէ՜:

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ Շամփուրը լու կը կարծէ: Մորթը այնքան կարծր է:

ԴԱՒԻԹ Կա՞րծր է, Թուր-Կեծակի, մորթը Մելիք Աչքը-Ծակի:

ԴԱՒԻԹ Թուր-Կեծակիի ծայրով կը զարնէ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի կրունկին: ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ ոտքը ցաւէն կը քաշէ, աչքերը կը բանայ-կը շփէ, կը նստի, կը տեսնէ ԴԱՒԻԹԸ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ: Կայ-չկայ՝ Դաւիթն ես դուն, որ փչեմ՝ թռչիս հեռո՜ւ:

Հսկայական շունչ կը քաշէ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿԸ, ապա կը փչէ: ԴԱՒԻԹին հետեւող ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ ՔԱՋԵՐԸ եւ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐԸ կը թռչին հեռու: Բայց ԴԱՒԻԹ կը մնայ ՔՈՒՌԿԻԿ-ՋԱԼԱԼԻին վրայ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Դաւիթ, Դաւիթ, սիրելի հիւր, ինչո՞ւ կեցած ես վրանիս դուռ, իջիր ձիէդ, մտիր ներս, բարեւ ըսեմ, բարեւ ըսես:

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ բարեւ, եկեր եմ որ մարեմ քո արեւ, եկեր եմ որ ընեմ կռիւ, չունի՞ս պատիւ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Նախ նստինք խօսինք ազնիւ, յետոյ կ’ելլենք, կ’ընենք կռիւ. կարգ-կանոնն այսպէս է, թէ՞ կ’ուզես անկիրթ ըսեն քեզի:

ԴԱՒԻԹ Աչքը-Ծակ Մելիք, ինչո՞ւ հաւաքեր-բերեր ես խեղճ ու կրակ մարդիկ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Այդ մասին ալ նստինք-խօսինք քաղաքավար ու ազնիւ, յետոյ ալ եթէ պէտք է կ’ելլենք, կ’ընենք կռիւ:

ԴԱՒԻԹ Լաւ, քիչ մը խօսինք, ի՞նչ վնաս, յետոյ հոգիդ կը հանեմ ուզես-չուզես:

ԴԱՒԻԹ Թուր-Կեծակին կը դնէ պատեանը, կը փորձէ իջնել ձիէն, ՔՈՒՌԿԻԿ-ՋԱԼԱԼին կ’ընդդիմանայ: ԴԱՒԻԹ կ’իջնէ, ձին կը փախչի, կը հեռանայ: ԴԱՒԻԹ կը մտնէ վրանէն ներս: ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ ցոյց կու տան պատուոյ բազմոց: ԴԱՒԻԹ կը նստի… ու կ’իյնայ խոր հորին մէջ: Երկաթէ թակարդին ճանկերը կը կաշկանդեն զինք, հազարումէկ սուր շեղբերով տանջանքի գործիք մը կը կախուի գլխուն վրայ ու կը սկսի իջնել:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ
(Կը պոռայ հորն ի վար) Եկեր ես որ մեռցնե՞ս Աչքը-Ծակ Մելիքը, շուտով կը յօշոտէ քեզ տանջանքի գործիքը: (Խնդուքը կը փոխակերպուի յօրանջի. ԱՂՋԻԿՆԵՐուն) Օ՜հ, որքան քուն ունիմ դեռ, ձգեցէք որ քնանամ քառասուն օր ու գիշեր:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կ’իյնայ, կը քնանայ: Հորին մէջ ԴԱՒԻԹ կը ջանայ ազատիլ կապանքներէն, չի յաջողիր:

ԴԱՒԻԹ Դաւիթ, ինչո՞ւ հաւատացիր Մելիքին Աչքը-Ծակ, Դաւիթ, մինչեւ ե՞րբ պիտի մնաս դուն խակ: Ինչպէ՞ս ելլեմ թակարդէն, յուսահատած եմ արդէն: Հօրեղբայրս՝ Ձէնով Օհանն վախկոտ է ու ագահ, բայց օգտակար խորհուրդ կրնար տալ ինձ հիմա:

Հորին մէջ, քիչ մը անդին, կ’երեւին ՆՈՒՄԱՅԻ եւ ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Ձէնո՛վ Օհան, կանչէ, Դաւիթին շուտ յիշեցուր կախարդական կանչը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Քանի՞ հորթի կաշի կապեցիր մէջքիս, աղջի՛կ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Տասնինը: Պոռա, Օհան, տասնինն է բաւական:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Տասնի՞նը դեռ: Քսանմէկ հատ ալ բեր: Աճապարէ, աղջիկ, աճապարէ. պէտք է կապես մէջքիս հորթի կաշի քառասուն, որ երբ պոռամ՝ աղիքներս չիյնան դուրս:

ԴԱՒԻԹ Երա՞զ է, թէ իրական է, Նումայի՞ն է, հօբար Ձէնով Օհա՞նն է: Աչքս գոցեմ (ՆՈՒՄԱՅԻ ու ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ կ’անհետին) չկան, աչքս բանամ (ՆՈՒՄԱՅԻ ու ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ կը յայտնուին) հոս է. ահ, Նումայի, խօսէ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Քանի՞ հորթի կաշի կապեցիր մէջքիս, աղջի՛կ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Քսանինը: Այլեւս պոռա՛, Դաւիթին մահ կը սպառնայ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Քսանի՞նը դեռ: Տասնմէկ հատ ալ բեր: Աճապարէ՛, աղջիկ, աճապարէ՜. հոս փորին մէջ մեր Դաւիթը կը սպասէ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Հոս՝ փորի՞ն մէջ. Օհան, խելքդ գլուխդ հաւաքէ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Լաւ փափաք է: Ի՞նչ ըսել է «հոս փորիս մէջ», ըսել կ’ուզեմ՝ խոր փոսին մէջ: Տեսա՞ր ինչպէս անճրկած եմ, ահուդողի մէջ ինկած եմ:

ԴԱՒԻԹ Ձէնով Օհանն է, կասկած չկայ, միայն ինքն է որ այսպէս կը դողդղայ: Ձէնով Օհան, Ձէնով Օհան. չկայ պատասխան: Աչքս գոցեմ (ՆՈՒՄԱՅԻ ու ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ կ’անհետին) չկան, աչքս բանամ (ՆՈՒՄԱՅԻ ու ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ կը յայտնուին) հոս է. Ձէնով Օհան, խօսէ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Քանի՞ հորթի կաշի կապեցիր մէջքիս, աղջի՛կ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Երեսունինը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Վերջինն ալ կապէ, աղջիկ, կ’ըլլայ քառասուն, որ Դաւիթին հասցնեմ իմ խօսքը իմաստուն:

ԴԱՒԻԹ (Աչքերը շփելով) Քո՞ւն եմ թէ արթուն:

ՆՈՒՄԱՅԻ քառասուներորդ հորթի կաշին կը կապէ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Կը կանչէ) Դաւի՜թ, Դաւի՛թ, ճմկթէ քո քիթ:

ԴԱՒԻԹ կը ճմկթէ իր քիթը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Կը տեսնե՞ս, ողջ ես, չես մեռած, այդ մասին ո՛չ մէկ կասկած:

ԴԱՒԻԹ Այո, ողջ եմ, բայց մահէն փախուստ չկա՜յ:

Տանջանքի գործիքը մազաչափ միայն հեռու է ԴԱՒԻԹէն:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Յիշէ՜ կախարդական կանչը:

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ կանչ, ի՞նչ կանչ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Ինչպէ՞ս յիշէ, ա՛յ մարդ՝ Օհան, երբ չէ լսած երբեք կանչը կախարդական:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Բա՜ց, Դաւիթ, բա՜ց, քո ականջը, որ լաւ լսես կախարդական կանչը:

ԴԱՒԻԹ Շո՜ւտ, Օհան, շուտ, թէ ոչ շուտով կ՚ըլլայ ո՜ւշ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ

Ո՜վ Մարութայ բարձր սար
Ո՜վ Մարութայ Կաթնաղբիւր
Ուժս ըլլայ հազար
Հազարը ըլլայ բիւր

ԴԱՒԻԹ երգելով կը կրկնէ ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ԿԱՆՉԸ: Թակարդին ճանկերը կը պայթին, թակարդն ու տանջանքի գործիքը կը թռչին դուրս՝ մեծ աղմուկով: ԴԱՒԻԹՆ ալ կ’ազատի: ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ ՔԱՋԵՐՆ ու ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐԸ զարմացած են պատահածէն: Քիչ մը անդին է ՔՈՒՌԿԻԿ-ՋԱԼԱԼԻՆ, բայց չի մօտենար, երբ ԴԱՒԻԹ նշան կ’ընէ:

ԴԱՒԻԹ Եկուր, Քուռկիկ-Ջալալիս, եկուր, իրաւունք ունիս բարկանալու: Դաւիթ խակ էր, խաբուեցաւ, բայց չի խաբուիր ալ բնաւ: Եկուր, պատժենք Մելիքն Աչքը-Ծակ, պատժենք ու ղրկենք…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ ՈՒ ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ (Միաբերան, մեծաղաղակ) Դժոխքի յատակ:

Աղմուկէն ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ ընդոստ կ’արթննայ ու իր գլխուն վրայ կը տեսնէ ՔՈՒՌԿԻԿ-ՋԱԼԱԼԻՆ հեծած, Թուր-Կեծակին քաշած ԴԱՒԻԹԸ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Դաւիթ, եկուր, նստինք:

ԴԱՒԻԹ Մելիք, ելիր, կռուինք:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Դաւիթ, եկուր, ընենք… զրոյց:

ԴԱՒԻԹ Հարկ չկայ զրոյցի. աշխարհի մէջ չարը միշտ կը պատժուի: Եկած եմ որ տամ ցոյց:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Աղջիկներ, սեւ ձիս բերէք:

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ կարեւորութիւն չեն տար:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Զինուորներ, գուրզուզրահս բերէք:

ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐԸ ԴԱՒԻԹին կողմը կը բռնեն: ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կը հասկնայ, որ լքուած է բոլորէն:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Բոլորդ զիս լքեցի՞ք, յետոյ դաժան պատիժնիդ կու տայ ձեր Աչքը-Ծակ Մելիք:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ ինք կը բերէ, կ’անցընէ իր գուրզուզրահը, կը հեծնէ իր ձին:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Դաւիթ, կռիւը բռնի՞ ընենք, թէ հերթով:

ԴԱՒԻԹ Ինչպէս որ կ’ուզես, միայն թէ շուտով:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Թող ըլլայ հերթով:

ԴԱՒԻԹ Միայն թէ շուտով:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Ո՞վ ’տի զարնէ առաջ:

ԴԱՒԻԹ Մելիքը… քաջ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կը հեռանայ, ապա մեծ թափով կ’արշաւէ ԴԱՒԻԹի եւ գուրզը կ’իջեցնէ անոր գլխուն: Փոշի բարձրացած է ու ծածկած ԴԱՒԻԹԸ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Դաւիթ մեռա՜ւ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ ՈՒ ԱՂՋԻԿՆԵՐ: Դաւիթ մեռա՜ւ:

Փոշին կը սկսի փարատիլ: ԴԱՒԻԹ տակաւին հեծած է իր ձին:

ԴԱՒԻԹ Իրա՞ւ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ ՈՒ ԱՂՋԻԿՆԵՐ Կեցցէ՜ Դաւիթը, կեցցէ՜:

ԴԱՒԻԹ Հերթը հիմա իմն է:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Դաւիթ, խնդրանք մը ունիմ առաջ:

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ կ’ուզէ – վերջին անգամ – Մելիքը… քաջ:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ Հիմա ալ ես իջնեմ խոր հորը, վրաս առնեմ քառասուն քար, յետոյ զարկ:

ԴԱՒԻԹ Իջի՛ր, Մելիք Աչքը-Ծակ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ ՈՒ ԱՂՋԻԿՆԵՐ Թող երթայ դժոխքի յատակ:

ԴԱՒԻԹ Առէ՛ք, դրէ՛ք Մելիքին վրայ քառսուն քար:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐՆ ու ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐԸ կը կատարեն հրամանը, ապա կը կանգնին մէկդի: ԴԱՒԻԹ կը քաշէ Թուր-Կեծակին, կ’երգէ ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ԿԱՆՉԸ: Կ’արշաւէ դէպի հորը ու կը զարնէ սուրով:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ (Վարէն) Տակաւին ողջ եմ: (Կ’երգէ)

Ես «Աչքը-Ծակ» Մելիքն եմ,
Մէկ աչք ունիմ, ան ալ ծակ,
Չէք կրնար ինձմէ փախչիլ,
Գիտեմ ամէն ծակ ու ծուկ:

Դաւիթ, ո՞ւր է, զարկդ, ո՞ւր:

ԴԱՒԻԹ Մելիք, դուն մէկ հատ ինքզինքդ թափ տուր:

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ (Թափ կու տայ. կ’երգէ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿԻ ԵՐԳին եղանակով)

Եղայ երկու՝ երկու կէս,
Մէկ կողմս դէն, միւսն ալ… դէ՛ս:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ ՈՒ ԱՂՋԻԿՆԵՐ (Կարծելով որ ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ մեռաւ) Վերջապէ՜ս:

 

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ (Կը վերսկսի)

Ես եմ Մելիք «Աչքը-Ծակ»,
Մէկ աչք ունիմ, մնաց… բաց…

ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿ կ’անշարժանայ:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ ՈՒ ԱՂՋԻԿՆԵՐ (Ափիբերան) Աչքը բաց … գնաց:
Ծակաչք մարդը երբեք չի կշտանար:

ԴԱՒԻԹ Զօրք ու զինուոր Մելիքին Աչքը-Ծակ…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ, ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ ՈՒ ԱՂՋԻԿՆԵՐ Որ գնաց դժոխքի յատակ…

ԴԱՒԻԹ Ազատ էք, գացէք, վերադարձէք ձեր տուն, մայր ունիք, կնիկ ունիք, մանուկ ու նորածին…

ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ Կեցցէ, կեցցէ Դաւիթը…

ԾԵՐ ԶԻՆՈՒՈՐԸ (Շարքերը ճեղքելով) Օրհնեալ ըլլայ Դաւիթը: Մեռնի՛նք մենք քու գլխուն, ուր որ երթաս, ինչ ալ ընես՝ յաջողութիւն…

ԴԱՒԻԹ Քեզի՛ ալ, թզուկ ծերուկ: Բայց գալ անգամ չըսէք բերաւ մեզի Մելիք, չըլլաք բութ, անգամ մըն ալ որ յարձակիք՝ չկայ գո՛ւթ…

ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐ Կեցցէ, կեցցէ Դաւիթը… Օրհնեալ ըլլայ Դաւիթը…

ԴԱՒԻԹ Գացէք ալ, երթաք բարով…

ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐԸ դուրս կ’ելլեն: Նուագի ձայն կը լսուի: Միւս կողմէն ներս կը մտնեն ՆՈՒՄԱՅԻ ու ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ, ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ ու ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐ: ԴԱՒԻԹ վար կ’իջնէ ձիէն: ՆՈՒՄԱՅԻ կը մօտենայ ԴԱՒԻԹին: Չեն դիմանար՝ կը գրկուին: Լռութիւն. յետոյ՝ ծափահարութիւն: ԴԱՒԻԹ ու ՆՈՒՄԱՅԻ կը բաժնուին:

ՆՈՒՄԱՅԻ (Հաշտարար շեշտով) Դաւիթ, եթէ չըլլար հօբարդ Ձէնով…

ԴԱՒԻԹ կը բանայ իր թեւերը ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆին. կ’ողջագուրուին:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Յուզուած) Ամէն ինչ վերջացաւ բարով…

ԴԱՒԻԹ Շնորհիւ քեզի՛, հօրեղբայր Օհան:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Այսինքն ներուա՞ծ է ամէն բան: Ծովասարցիներ, տօն է այսօր, խնճոյքի օր: Գուսաննե՛ր, Քաջերու Երգը:

ԲՈԼՈՐԸ Քաջերու Երգը, Քաջերու Երգը:

ԳՈՒՍԱՆՆԵՐԸ կ’երգեն, ԲՈԼՈՐԸ կ’ընկերանան: ԴԱՒԻԹ ու ՆՈՒՄԱՅԻ իրարու ձեռք բռնած են:

Յանկարծ դղրդիւն մը կը սկսի: Կը սաստկանայ: Կը փորձեն յարատեւել, շարունակել երգը: Տարբեր մարդիկ տարբեր մասեր կ’երգեն հիմա: ԵՐԿՐԱՇԱՐԺ: Ամէն ինչ կը տապալի: Հեռուն երեւցող քաղաքին պարիսպները կը ճեղքուին: Մարդիկ կ’իյնան գետին, ահաբեկ՝ աջ ու ձախ կը փախչին: Միայն ԴԱՒԻԹՆ է կանգուն, եւ հետը՝ ՆՈՒՄԱՅԻՆ: Հետզհետէ կը նուազի ԵՐԿՐԱՇԱՐԺԸ: Կը դադրի:

ԲՈԼՈՐԸ Երկրաշա՜րժ է… կործանեցաւ Ծովասարը…

Կը լսուի ԽԱՒԱՐԻ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ ԵՐԳԸ

Մենք կը սիրենք խաւարը,
Մենք կ’ապրինք երկրին վարը,
Ով որ կ’ապրի մեր վրայ,
Հանգիստ պիտի չմնայ:

Մենք ենք բուն տէրը երկրին,
Անոնք որ վերը կ’ապրին՝
Կը կարծեն որ ամէն բան
Իրենց ձեռքն է յաւիտեան:

Մենք ալ երկար կը սպասենք,
Մինչեւ որ վերը երկրին
Բարձրացնեն բերդ ու շէնք,
Մտնեն, մէջը բնակին:

Յետոյ խնդալ կը սկսինք,
Կը ցատկռտենք, կը պարենք,
Խաւարին մէջ կը կատղինք,
Երկիրն հիմէն կը ցնցենք:

Վերն ալ կ’ըլլայ երկրաշարժ,
Ծեր ու պզտիկ, այր ու կին,
Լեղապատառ կը փախչին,
Քար քարի վրայ չի մնար:

Կրնա՞ք ըսել հիմա դեռ՝
Դուք էք եղեր երկրին տէր,
Ընդունեցէք որ մենք ենք,
Թէ ոչ՝ կրկին կը քանդենք:

 

ԱՐԱՐ ԵՐՐՈՐԴ. ԽԱՒԱՐԻ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ

Հսկայ տարածութիւն մը. պատերը, առաստաղը եւ գետինը կարմիր երկաթ, որ տեղ-տեղ կը բռնկի, կը հալի, կը հոսի ֆշշալով, ապա դարձեալ կը կարծրանայ, կ’ըլլայ վառ կարմիր երկաթ, եւ այսպէս շարունակ:

Բռնկող, հալող, ֆշշացող, կարծրացող գոյութիւններ են նաեւ Խաւարի Թագաւորութեան բնակիչները: Անոնք չար ու չարագոյն մարդոց ՈԳԻՆԵՐՆ են: Չարագոյն մարդոցմէ են բոլորին յայտնի արիւնարբու բռնակալներ, ինչպէս՝ ԹԱԼԷԱԹ, ՍԹԱԼԻՆ, ՀԻԹԼԵՐ, եւ այլն: Չարագոյն մարդոցմէ են նաեւ բեմադիրին ընտրածները: Ուռչած ու այլանդակ գլուխներ ունին բոլորը: Բեմադիրին հայեցողութեան ձգուած է տրամախօսութեան բաշխումը:

ՈԳԻՆԵՐԸ կատղած են: Խմբուած են շուրջը նորեկի մը, որ տակաւին ամբողջովին ոգիի չէ վերածուած, կրակը տակաւին չէ այրած իր միսն ու ոսկորները. ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿն է ան: Կատղած ՈԳԻՆԵՐԸ կ’երգեն ԽԱՒԱՐԻ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ ԵՐԳԸ:

ՈԳԻ ՄԸ Չտեսնե՞նք ինչ կ’ընեն խեղճերը վերը:

ՈԳԻՆԵՐ Տեսնենք, տեսնենք:

Բարձունք մը կը պայծառանայ: Ծովասարի դաշտն է: ԴԱՒԻԹ, ՆՈՒՄԱՅԻ, ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ եւ ԲՈԼՈՐԸ: Կը շարունակուին երկրորդ արարի անցքերը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Իրականացաւ, ուրեմն, աւա՜ղ, ձեր անէծքը մեռելաթաղ:

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ անէծք:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Թող երթայ դժոխքի յատակ չար Մելիքը Աչքը-Ծակ…

ՈԳԻ ՄԸ Անէծքը կարեւոր չէ, կը քաշէինք իր պոչէն…

ՈԳԻՆԵՐ Կը քաշէինք իր պոչէն: (Կը հռնդան):

ԴԱՒԻԹ Չեմ հասկնար…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Երկրին խորը, վարը, ուր կը տիրէ խաւարը, ձեր ըսած դժոխքի յատակն է, ոչ, իրաւ է, կատակ չէ: Խաւարի Թագաւորութիւն չար մարդոց ոգիներուն: Երբ չար մարդ մը մեռնի, մահն ըլլայ բնական կամ բռնի, մեծ աղմուկով կամ անձայն, չար ոգիները կ’ուզեն որսալ զայն…

ԴԱՒԻԹ Ի՞նչ կը շահին սակայն…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ոգիներու ուժը կը պակսի հետզհետէ, նոր չար մարդ մը կ’ուզեն, որ ուժ ծծեն իրմէ: Կը ծծեն ուժը չար…

ՆՈՒՄԱՅԻ Ու կ’ըլլայ… երկրաշա՞րժ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Եւ Մելիքին հոգին շատ սեւ է եղեր, թէ ոչ երկրաշարժը այսքան երկար չէր տեւեր:

ՈԳԻ ՄԸ Եւ Մելիքին սեւ հոգին չէ սպառած դեռ…

ՈԳԻՆԵՐ Չէ սպառած դեռ…

ՈԳԻ ՄԸ Դեռ շատ կրնայ գործել աղէտ ու աւեր:

ՈԳԻՆԵՐԸ կը կատղին. Վերը՝ հողը կը ցնցուի կրկին: Ահաբեկում: Վայնասուն: ՈԳԻՆԵՐԸ ուրախ կը ծիծաղին:

ԴԱՒԻԹ Կ’իջնեմ խորը, վարը, կ’ոչնչացնեմ չարը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Անկարելի՜ է, Դաւիթ, անկարելի՜: Մենք մարդ, անոնք ոգի: Մենք ողջ, անոնք մեռել, ինչպէ՞ս պիտի կրնաս իջնել:

ԴԱՒԻԹ Ես գիտեմ ճամբան, հօբար Օհան: (Յիշելով) Քարայրէ մը թուխ-թուխ ձայներ կու գային եւ ծուխ-մուխ… Քարայրէ մը թուխ-թուխ ձայներ կու գային եւ ծուխ ու մուխ… Ներսը մութ էր ու խաւար, բայց կարմիր լոյս մը կար… Վարէն, խորերէն կու գար, ձայներ ալ կու գային խելառ… Շեղ-նեղ անցքէ մը վար իջայ, հասայ երկրորդ քարայրը, յանկարծ շանթ մը շաչեց, լուսաւորեց վայրը… բլուրներով ոսկի՜, բլուրներով ոսկի՜…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Լաւ, Դաւիթ, լաւ, այդ հարցը… լուծուեցաւ…

ԴԱՒԻԹ Նորէն մութ էր ու խաւար, կարմիր լոյսն աւելի թէժ, կարծես թէ վարն ըլլար բոցերու մէկ մեծ ջրվէժ, ձայներն ալ դեւերու բանակէն, ըսի՝ դժոխքի յատակն է…

ՈԳԻ ՄԸ Ինչ լաւ է, ինչ լաւ է, մեր ճամբան գիտէ:

ՈԳԻՆԵՐ Ինչ լաւ է, ինչ լաւ է, մեր ճամբան գիտէ:

ՈԳԻ ՄԸ Ինչ լաւ կ’ըլլայ եթէ գայ:

ՈԳԻՆԵՐ Ինչ լաւ կ’ըլլայ եթէ գայ, եթէ գայ, եթէ գայ:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Չես կրնար, Դաւիթ, չես կրնար, իջնել աւելի վար:

ՈԳԻ ՄԸ Իջի՛ր, Դաւիթ, իջի՛ր, մի՛ խնայեր ջանք, որպէսզի գլխուդ բերենք ահարկու փորձանք…

ՈԳԻՆԵՐ Ահարկու փորձանք…

ԴԱՒԻԹ Եթէ չիջնեմ վար՝ կ’ըլլայ երկրաշարժ…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Օգուտ չունի, օգուտ չունի, կը սպանեն քեզ…

ՆՈՒՄԱՅԻ Իջնենք, Դաւիթ, իջնենք, չարէն չենք վախնար մենք:

ԴԱՒԻԹ Ոչ, իմ անուշ Նումայի, ես կ’իջնեմ առանձին: Քուռկիկ-Ջալալիս հեծած, Թուր-Կեծակիս քաշած, կը ջարդեմ անխնայ, մինչեւ որ մարդ չմնայ…

ԴԱՒԻԹ կը հեծնէ ձին, կը քաշէ սուրը, կ’երգէ ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ԵՐԳԸ, ապա կը սլանայ վեր:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ինչպէ՞ս կրնաս մեռցնել, երբ կենդանի չեն, այլ մեռել…

ՈԳԻ ՄԸ Եկուր, եկուր, Դաւիթ, որ փրցնենք քո քիթ:

ՈԳԻՆԵՐ Որ փրցնենք քո քիթ:

Բարձունքի տեսարանը կ’անհետանայ:

ՈԳԻ ՄԸ Դառնանք-վերադառնանք մենք Մելիքին Աչքը-Ծակ…

ՈԳԻՆԵՐ Որ եկաւ դժոխքի յատակ, որ եկաւ դժոխքի յատակ…

ՈԳԻ ՄԸ Այրենք միսը…

ՈԳԻՆԵՐ Այրենք միսը…

ՈԳԻ ՄԸ Ու ոսկորը…

ՈԳԻՆԵՐ Ու ոսկորը…

ՈԳԻ ՄԸ (ՀԱՆԴԻՍԱՏԵՍՆԵՐուն) Թող վախը մտնէ ձեր փորը…

ՈԳԻՆԵՐ Թող վախը մտնէ ձեր փորը…

ՈԳԻ ՄԸ Ելիր, ելիր, Մելիք Աչքը-Ծակ…

ՈԳԻՆԵՐ Ելիր, որ մահուանդ բարձրացնենք բաժակ…

ՈԳԻՆԵՐԸ գանկանման բաժակներ կը բարձրացնեն:

ՈԳԻ ՄԸ Հազար տարի մեռնիս, հազար տարի…

ՈԳԻՆԵՐ Միշտ չարը տեսնես, երբեք՝ բարի…

ՈԳԻ ՄԸ Ելի՛ր, այլեւս չես երկու կէս…

ՈԳԻՆԵՐ Այլ կրկին մէկ … (ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿի այլանդակուած ՈԳԻՆ կը կանգնի: Կլթկլթացող հայելի մը կը բռնեն իր դէմ): Թէեւ տե՛ս…

Մելիք Աչքը-Ծակ իր իսկ կերպարանքէն զարհուրած ետ կը ցատկէ:

ՈԳԻՆԵՐ Կարծես թէ մեզ չես տեսներ, մեզմէ՛ ես…

ՈԳԻ ՄԸ Ուրախացիր, Մելիքի ոգի…

ՈԳԻՆԵՐ Քիչ ետք վրէ՜ժ առնես պիտի…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Վրէժ լուծել կ’ուզեմ Դաւիթէն միայն… ողջերուն մօտ բարձրանալ չեմ կրնար սակայն…

ՈԳԻ ՄԸ Ինքը պիտի գայ ոտքովը քեզի:

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Խնդրեմ, լուրջ խօսեցէք, կատակը մէկդի:

ՈԳԻ ՄԸ Դաւիթը կու գայ կոր…

ՈԳԻՆԵՐ Թող գայ, թող գայ…

ՈԳԻ ՄԸ (Հետզհետէ արագացող կշռոյթով) Իջաւ քարայրին մօտ Քուռկիկ-Ջալալին… վեր սլացաւ կրկին … չ’ուզեր դժոխք իջնել խելացի ձին…

ՈԳԻՆԵՐ Չ’ուզեր դժոխք իջնել խելացի ձին…

ՈԳԻ ՄԸ Բայց յամառ է Դաւիթ, կը քաշէ բաշէն… հնազանդ ձին վար կ’իջնէ կրկին… Դաւիթ կը ցատկէ քամակէն…

ՈԳԻՆԵՐ Դաւիթ կը ցատկէ քամակէն…

ՈԳԻ ՄԸ Քարայրին մէջն է արդէն… հասաւ-մտաւ նեղ ճեղքը…

ՈԳԻՆԵՐ Եկո՛ւր, Դաւիթ, որ քաւես, որ քաւես, քո մեծ մեղքը…

ՈԳԻ ՄԸ Բայց չի կրնար իջնել, շատ նեղ է…

ՈԳԻՆԵՐ Իջի՛ր, Դաւիթ, իջի՛ր, մի՛ խնայեր ջանք, որպէսզի գլխուդ բերենք ահաւոր փորձանք, ահաւոր փորձանք…

ՈԳԻ ՄԸ Մերկ ձեռքերով կը պեղէ, կը պեղէ ամէն տեղէ… կ’իջնէ, Դաւիթ, կ’իջնէ, կը մօտենայ, ի՜նչ ուրախութիւն, կը մտնէ ահա Խաւարի Թագաւորութիւն…

ՈԳԻՆԵՐԸ խենթ ու խելառ կը խնդան: Արդիւնքն է երկրաշարժի նախանշանը եղող դղրդիւն: ԴԱՒԻԹ կը մտնէ ներս: Պահ մը կը զարհուրի՝ ՈԳԻՆԵՐԸ տեսնելով: Կը հաւաքէ սակայն քաջութիւնը, կը քաշէ պատեանէն դուրս Թուր-Կեծակին, ու կը յարձակի ՈԳԻՆԵՐուն վրայ: Կախարդական սուրը կ’անցնի ՈԳԻՆԵՐէն, բայց ոչինչ կը պատահի ՈԳԻՆԵՐուն: Դղրդիւնը սակայն դադրած է:

ՈԳԻՆԵՐ Թուր-Կեծակին կրնայ անցնիլ քարերէ քառասուն, ոչինչ կրնայ ընել սակայն կրակ ոգիներուն… ան կայծակն է, մենք՝ կրակը, երբ հարուածէ որ կործանէ, ընդհակառակը՝ կը հրահրէ…: Զարկ, Դաւիթ, զարկ, մտմտալու չկայ հարկ…

ԴԱՒԻԹ (Կը դադրեցնէ հարուածները. ետ-ետ կ’երթայ) Քանի որ չկայ հնար, վերադառնամ Ծովասար:

Դղրդիւնը կը վերսկսի: Ու քանի ոգիներէն կը հեռանայ ԴԱՒԻԹ՝ կը սաստկանայ: Փորձելու համար, Դաւիթ կը մօտենայ ոգիներուն. դղրդիւնը կը մեղմանայ, կը դադրի:

ԴԱՒԻԹ Զարմանալի, երբ հեռանամ՝ երկրաշարժը կը սկսի, երբ մօտենամ՝ կը դադրի: Փորձեմ անգամ մը եւս, բախտի հարց էր թերեւս:

Կը հեռանայ ԴԱՒԻԹ՝ կը սաստկանայ դղրդիւն. կը մօտենայ՝ կը դադրի:

ՈԳԻ ՄԸ Այո, հիմա մեր գերին ես, Դաւիթ, պիտի ապրիս դուն մեր հետ մինչեւ վերջը փուճ կեանքիդ:

ՈԳԻՆԵՐ Երկար կեա՜նք կը մաղթենք, երկար կեա՜նք կը մաղթենք…

ՈԳԻ ՄԸ Մենք այսպէս կը յաղթենք: Որպէսզի կորսնցնենք մեր ուժը կործանարար, հարկ է որ մեր քով մնայ մարդ մը բարի ու արդար…

ՈԳԻՆԵՐ Եւ քեզի պէս մեծ ուժով…

ՈԳԻ ՄԸ Ազատ ես, կրնաս մեկնիլ, եթէ մնաս՝ քո կամքով…

ՈԳԻՆԵՐ Երթաս բարով, երթաս բարով…

ՈԳԻ ՄԸ Բայց երբ հասնիս Ծովասար, ամէն ինչ պիտի գտնես գետնին հաւասար…

ՈԳԻՆԵՐ Դուն՝ զոհ, մենք՝ գոհ…

ՈԳԻ ՄԸ Որոշեցիք ուրեմն մնալ մեզի հի՞ւր…

ՈԳԻՆԵՐ Շատ ազնիւ էք, շնորհակալ ենք անգամներ բի՛ւր…

ՈԳԻ ՄԸ Հին բարեկամ մը ունիք հոս, ձեզի կ’ուզէ տալ… համբո՛յր…

ՈԳԻՆԵՐ մէկդի կը քաշուին, որ յայտնուի – առաջին անգամ ԴԱՒԻԹի աչքին – ՄԵԼԻՔ ԱՉՔԸ-ԾԱԿԻ ՈԳԻՆ:

ԴԱՒԻԹ Մելիք Աչքը-Ծա՜կ…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Դո՛ւն ալ եկար դժոխքի յատակ… այսպէս կ’ըլլայ վրէժ, այսպէս կ’ըլլայ պատիժ…

ՈԳԻՆԵՐ Երկար կեա՜նք կը մաղթենք, երկար կեա՜նք կը մաղթենք…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Մենք չարն ենք, ողջ կամ մեռած, միշտ կը յաղթենք…

ՈԳԻՆԵՐ Երկար կեա՜նք կը մաղթենք, երկար կեա՜նք կը մաղթենք…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Մի՛ ծաղրէք խեղճ Դաւիթին, ինչո՞ւ կը խնդաք իր քիթին… առանց ջուրի ինչպէ՞ս ապրի…

ՈԳԻՆԵՐ Դաւիթ, երբ քիչ ետք ուզես ջուր…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Կամ կաթ…

ՈԳԻՆԵՐ Պիտի տանք, որ խմես, հալած երկաթ…

ՈԳԻՆԵՐԸ կը պարեն ԴԱՒԻԹԻ շուրջ. ԴԱՒԻԹ անշարժ, շուարած կը մնայ:

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ (Ոգիներուն) Բաւական է, բարեկամներ, մեր այս խաղաղ ցոյցը: (ԴԱՒԻԹին) Շարունակենք հիմա մեր կէս մնացած զրոյցը: Բայց դուն տուած էիր արդէն, չէ՞, քո… զեկոյցը՝ աշխարհի մէջ չարը միշտ կը պատժուի: Հերթը իմն է հիմա:

ԴԱՒԻԹ (Անվախ, ծաղրական) Զարկ նայինք, Մելիք:

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Ոգիներ, լսեցի՞ք:

ՈԳԻՆԵՐ Մելիք Աչքը-Ծակ, ա՛ռ Դաւիթը ոտքիդ տակ…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Աշխարհի մէջ չարի՛նն է միշտ յաղթանակ, չարի՛նն է միշտ յաղթանակ, չարը միշտ բարին կ’առնէ ոտքի տակ: Եկուր դուն ալ եղիր չար, ե՛լ կործանէ՛ Ծովասար…

ԴԱՒԻԹ Ձեր Մելիքը կարծեմ խենթեցաւ…

ՄԵԼԻՔԻ ՈԳԻՆ Ուրեմն մեռիր… ծարաւ…

ՈԳԻՆԵՐԸ իրենց մէջտեղ կ’առնեն ԴԱՒԻԹԸ: Կրակը կը շրջապատէ զինք: Կը չարչարուի ԴԱՒԻԹ: Բռնած է կոկորդը:

ԴԱՒԻԹ Ջուր, ջուր, կաթիլ մը ջուր…

ՈԳԻՆԵՐ Առ քեզի կրակ ու հուր…

ԴԱՒԻԹ Ջուր, կաթիլ մը ջուր…

Կը լսուի ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳէն հատուած մը, որ կը կրկնուի ու կ’ուժգնանայ:

Կաթնաղբիւրը
Կաթնաղբիւրը
Կեանք կու տայ

Ծովասարը
Մեր երկիրն է գեղեցիկ
Կաթնաղբիւրը
Կաթնաղբիւրը
Կեանք կու տայ

Կաթնաղբիւրը
Կաթնաղբիւրը
Կեանք կու տայ

Ջուրի ձայն կը լսուի: Կաթնաղբիւրի կախարդական ջուրը կը հոսի Խաւարի Թագաւորութենէն ներս: ՈԳԻՆԵՐԸ սահմռկած են: Կը ջանան փախչիլ ջուրէն, որ կը հալածէ զիրենք: ԴԱՒԻԹ կը խմէ Կաթնաղբիւրի ջուրը: ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳԸ կը շարունակուի:

Բայց իր ակէն
Կախարդական իր ակէն
Քաջերը միայն
Քաջերը միայն
Կը խմեն

ԴԱՒԻԹ վերագտած է իր զօրութիւնը: Բարձրացող ջուրերուն մէջ կը ձգէ ՈԳԻՆԵՐԸ, ու կ’ելլէ դուրս, դառնալու համար Ծովասար: Իսկ ՈԳԻՆԵՐուն ազատում չկայ:

 

ՊԱՏԿԵՐ. ԾՈՎԱՍԱՐԻ ԴԱՇՏԸ

ՆՈՒՄԱՅԻ, ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ, ԳՈՒՍԱՆՆԵՐ, ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ: Երկինքէն՝ ՔՈՒՌԿԻԿ-ՋԱԼԱԼԻն հեծած՝ կ’իջնէ ԴԱՒԻԹ: Ցնծութեան աղաղակներ: ԴԱՒԻԹ կ’իջնէ ձիէն ու գիրկը կ’առնէ ՆՈՒՄԱՅԻՆ:

ԴԱՒԻԹ Դուն ազատեցիր զիս, Նումայի:

ՆՈՒՄԱՅԻ Ոչ միայն ես, այլ ամբողջ Ծովասարը: Ըսի՝ նոր ուղի բանանք Կաթնաղբիւրին առջեւ, նոր հունով Կաթնաղբիւրը հոսի ներքեւ՝ կախարդական ու կենարար ջուրը մարէ՛ մեռել-ոգիներու չար հուրը:

ԴԱՒԻԹ Ինչ հրաշալի գաղափար, չի բաւեր ուժ կախարդական, զայն գործածել պէտք է գիտնալ:

ՆՈՒՄԱՅԻ Իսկոյն գործի անցաւ ամբողջ Ծովասարը, որ ազատի Դաւիթ ու յաղթուի խաւարը:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Կեցցէ՛, կեցցէ՛ Դաւիթ, ու կեցցէ՛ Նումային:

ԴԱՒԻԹ Դո՛ւք կեցցէք, ծովասարցիներ, ամէն ինչ կը պարտինք միասնական ճիգին ձեր: Հիմա ալ նոյն ճիգով վերականգնենք Ծովասարը:

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Վերականգնե՛նք Ծովասարը:

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Մի՛ մոռնաք որ ունինք… ոսկի…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ (ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆի շուրջը հաւաքուելով) Չենք մոռցած…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ Ամէն մարդ կը վարձատրուի…

ԾՈՎԱՍԱՐՑԻ-ԾՈՎԱՍԱՐՈՒՀԻՆԵՐ Տայ Աստուած…

ՁԷՆՈՎ ՕՀԱՆ (Թողութիւն հայցելով) Հին մեղքս քաւեցի՞… (ինքզինք վերագտնելով) Բայց ամենէն առաջ Դաւիթ ու Նումայի… Թէ կինդ ըլլայ… (ամէն ոք սպառնական կը նայի իրեն) Նումայիկ, կեանքը կ’ըլլայ երջանիկ … ո՞ւր են Դաւիթ ու Նումայի… Դաւիթը քաջ ու Նումային սեւաչ…

ԴԱՒԻԹ ու ՆՈՒՄԱՅԻ առանձնացած են: Կ’երգեն ՍԻՐՈՅ ԵՐԳԸ:

Այս ինչ անուշ համ ունիս,
Այս ինչ անուշ համ ունիս,
Այս ինչ անուշ բոյր ունիս,
Այս ինչ անուշ բոյր ունիս,
Համ եւ բոյր, համ եւ բոյր,
Իրարու հետ կ’ըլլան
համբոյր:

ԴԱՒԻԹ ու ՆՈՒՄԱՅԻ կը համբուրուին: Խանդավառ են ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ: Ծափահարութիւն: Առաջին խաբ-վերջ:

ԳՈՒՍԱՆՆԵՐԸ կ’երգեն ՀԱՐՍԱՆԵԿԱՆ ԵՐԳԸ, զոր ապա ամբողջութեամբ կը կրկնեն ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ:

Կեցցէ՛ մեր քաջ Դաւիթը,
Կեցցէ՛ սեւաչ Նումիկը,
Երկար ապրին, երջանիկ,
Ունենան տղայ, աղջիկ:

Կեցցէ՛ հայոց աշխարհը,
Իր սարը, ծառը, քարը,
Կեցցէ՛ ցեղը քաջերու,
Որ չարը վանեց հեռու:

Մեծ խնդութիւն: Ծափահարութիւն: Երկրորդ խաբ-վերջ:

Յանկարծ երկնքին մէջ մուխի պէս կը տեսնուին փախչող ՈԳԻՆԵՐԸ, որոնք կ’երգեն ԽԱՒԱՐԻ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ ՓԱԽՈՒՍՏԻ ԵՐԳԸ:

Մենք հիմա կ’երթանք, կ’երթանք՝
Այդքան մի ըլլաք ուրախ,
Օր մը պիտի ետ դառնանք՝
Թող փորերնիդ մտնէ վախ:

Երբ գանք յետոյ, կամ գանք նախ՝
Աջը պիտի ընենք ձախ,
Ճիշդը՝ սուտ, կանգնածը՝ կախ,
Հա, հա, հա, հա-ն՝ ախ ու վախ:

Վարագոյր: Երրորդ խաբ-վերջ: Ծափահարութիւն:

ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳին երաժշտութիւնը կը հնչէ: Վարագոյրը կը վերաբացուի: Ներս կը մտնեն ԾՈՎԱՍԱՐՑԻՆԵՐԸ: ՔԱՋԵՐՈՒ ԵՐԳին երաժշտութեան կրկնութեան հետ համատեղ կը հնչէ ԽԱՒԱՐԻ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ ՓԱԽՈՒՍՏԻ ԵՐԳին երաժշտութիւնը: Ներս կը մտնեն ՈԳԻՆԵՐԸ: Ապա նաեւ ՄԵԼԻՔԻ ԶԻՆՈՒՈՐՆԵՐԸ եւ այլն:

Խոնարհութիւններ:

Զոյգ երաժշտութիւնները կը հնչեն իրարու հետ, առանց որ մին միւսը ջնջէ:

11-22 Նոյեմբեր, 1995

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: