ՍԿԻՒՏԱՐԻ ԼԻԼԻՆ

28943559_875269769321690_350424296_o.jpg
Ճերմակ շուշաններ, Սիրան Աւընեան Ամպարճեան

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

Այս պտոյտին նախ Պոլիս պիտի հանդիպէին մի քանի օրուան համար, ետքը այցելութիւններ պիտի տային ուրիշ քաղաքներ: Պատճառներէն մէկը՝ Սերենային  կեսրայրը առաջարկած էր, որ անպայման այցելէին իր հօրաքրոջ աղջկան՝ Լիլիին։

Լիլին պոլսահայ վաթսունամեայ կին մըն էր, կարմրորակ այտերով, մոխրագոյն կարճ մազերով, ժպտուն եւ փայլուն դէմք մը ունէր, սահուն հայերէնը քիչ մըն ալ նազանքով եւ եղանակով կը խօսէր, ճիշդ պոլսահայերուն ոճը ունէր, բայց երբեմն բառեր կը մոռնար եւ թրքերէն բառեր կը մտցնէր նախադասութեան մէջ, ինչ որ բնական էր, քանի ոչ հայ դրացի ունէր, ոչ ալ ազգականներ կային իրենց ապրած վայրը։ Ունէր շատ մը հարազատներ, բայց անոնք տարբեր երկիրներ կը գտնուէին: Տանտիկին էր, հիւրասիրութենէն զգալի էր․ զարգացած էր, խօսած նիւթերու շարանէն յայտնի էր․ գործունեայ էր, բարեսիրական միութեան մը մէջ կը ծառայէր․ բայց Սերենա այդ մանրամասնութիւններուն մօտէն տեղեակ չէր․ վերջը գիտցաւ, որ թրքական բարեսիրական հաստատութիւն մըն էր խնդրոյ առարկան:

Լիլիին տան ամէն կողմերը հայկական ձեռագործներով եւ փոքր կտաւէ գորգերով զարդարուած էին, որոնց կողքին կային նաեւ զուտ թրքական ոճով եւ գոյներով գեղանկարչական կտաւներ, որոնք ոչ մէկ ձեւով հայկականներուն համապատասխան եւ ներդաշնակ էին: Իսկ մէկ անկիւնը հնամաշ բայց գեղեցիկ դաշնակ մը դրուած էր, վրան նորէն իմաստալից զարդեղէններ շարուած էին․ ամենէն գեղեցիկը պզտիկ, կապոյտ գոյնով ապակեայ զարդ մըն էր, որ կռունկի կը նմանէր, իսկ վրան կապոյտ ապարանջան մը կախուած էր: Քիչ մը ամէն ինչ կար այդ տունը, եւ այդ  բոլորն ալ բաւած էին մէկ սենեակին մէջ:

Սագօն՝ Սերենային ամուսինը, մատնեց, որ իր կինը դաշնամուր կը նուագէ, եւ Լիլիին խնդրանքով Սերենան ինքնավստահ նստաւ այդ շքեղ դաշնամուրին ձեռագործով ծածկուած աթոռին ու սկսաւ իր գիտցած բոլոր հայերէն երգերէն եւ եղանակներէն խանդավառութեամբ նուագել, մէկ կողմէն ալ փեթալին կոխելով։ Լիլին մինչեւ վերջին կտորը Սերենային քով ոտքի կանգնած կը քաջալերէր, ձեռքով ալ  ուսին կը զարնէր, միւս կողմէն ալ անոր ամուսինին դառնալով կը գովաբանէր զայն: Ուրախ մթնոլորտ մը կը տիրէր․ Լիլին աչքերուն չէր հաւատար․ Սագօն, ուրախ, իրենց կը հետեւէր, իսկ Սերենան յաղթական էր՝ այս պարտականութիւնը կատարելուն:

– Վերջին հատ մըն ալ նուագէ, ձագուկս,- ըսաւ Լիլի, ու Սերենա Կոմիտասի «Կռունկ»ը սկսաւ մեղմ եւ թիթեռնիկի նման մատները դաշնակի ստեղներուն վրայ կը թառէին, այնքան գեղեցիկ, որ Լիլին, խեղդուած ձայնով, առանց եղանակի սկսաւ մտմտալ բառերը մէկիկ-մէկիկ, երբեմն ալ միայն եղանակը քիթին տակէն մռմռալով․

Կռո՛ւնկ․․․
Կռո՛ւնկ, մեր աշխարհէն խապրիկ մը չունի՞ս,
Մի՛ վազեր, երամիդ շուտով կը հասնիս,
Կռո՛ւնկ, մեր աշխարհէն խապրիկ մը չունի՞ս:

Թողել եմ ու․․․
Քանի որ ա՜խ կ’անեմ, կը քաղուի հոգիս,
Կռո՛ւնկ․․․
Կռո՛ւնկ, մեր աշխարհէն  խապրիկ մը չունի՞ս:

Աշունն է մօտեցել․․․
Երամ ես ժողովել հազարներ ու բիւր,
Ինձ պատասխան չտուիր․․․
Կռո՛ւնկ, մեր աշխարհէն  գնա՛, հեռացի՛ր:

Լռութիւն տիրեց երգէն վերջ եւ ոչ մէկ բառ արտասանելով ան գնաց խոհանոց, բայց դէմքին գոյնը փոխուած էր եւ աչքերը կը փայլէին արցունքի կաթիլներէն։ Սերենա արդէն հասած էր ետեւէն եւ ձեռքէն սուրճի գաւաթներն ու ափսէն առած։

Միասին գացին ներս։ Այս անգամ հոսկէ-հոնկէ նիւթեր սկսան, քիչ առաջուան խանդավառ անձը չէր Լիլին, այլ՝ տխուր, բայց այնքան փափկանկատ էր, որ ժպիտը պահեց եւ հարազատներու հետ այս կարճ այցելութեան հայաբոյր համն ու հոտը ուզեց յաւերժ ապրիլ:

Ան ունէր մէկ տղայ զաւակ, որ նոյնպէս ամուսնացած էր թուրք աղջկայ մը հետ․ անոնք ունէին մանչ զաւակ մը, բայց տղան հարցեր ունէր կնոջ հետ եւ ինք շատ մտահոգ էր, որ հարսը տղուն գործէն ուշանալուն եւ տարբեր հարցերու նկատմամբ հանդուրժող չէր, մինչ ինք տեւական կը խրատէր հարսը, որ այդ ընտանիքը չքայքայուէր․ «Աղջիկս, երբ ամուսինդ գայ, իրեն արժէք տուր, ինչ որ ալ ըլլայ, էրիկմարդը մանկան նման գուրգուրանքի կարօտ է․ նայիր, ես այս տարիքիս տակաւին ամուսինիս կը գուրգուրամ, ինչու յանցանք չունի՞, քիչ մըն ալ համբերէ», ըսելով յարատեւ կը խրատէր:

Լիլիենց բնակարանը հօրենական տասը յարկանի շէնքի մը իրարու միացուած վերջին երկու յարկերէն կազմուած էր։ Հայրը մի քանի տարի առաջ մահացած էր, երկարատեւ հիւանդութենէ մը ետք, եւ ան իր շատ սիրելի հայրը մինչեւ վերջին շունչը խնամած էր։ Այսպիսի նիւթերու մասին Լիլին եւ Սագօն շարունակ կը խօսէին: Սերենան մէկ կողմէն իրենց մտիկ ընելով, միւս կողմէն ալ պատուհանէն վար նայելով կը սքանչանար Սկիւտարի թաղերուն, հեռուէն երեւցող Վոսփորի ջրանցքի ջուրերուն եւ նաւերուն եռուզեռին վրայ։ Աչքերուն առջեւէն, շարժապատկերի նման, մանկութեան, պատանեկութեան եւ մինչեւ այդ օրը կարդացած բոլոր պոլսահայ գրողները կ’անցնէին, անոնց գործերն ու խօսքերը կը յիշէր, երբ յանկարծ դրան զանգը հնչեց։ Լիլին ցատկելով թրքերէնով բացականչեց․ «Պու Հարուն»:

Հսկայ եւ ժպտուն մարդ մը ներս մտաւ եւ զայն ներկայացուցին Սերենային, որ միակ օտար դէմքն էր հոն։ Ի միջի այլոց, տասը տարուան ամուսնացած զոյգ մըն էին արդէն։ Մարդը ծանօթացուցին որպէս «Հարուն էնիշտէ»։ Ան որպէս մարդ լաւ էր, բայց թուրք էր․ մասնագիտութեամբ երկրաչափ պաշտօնեայ մըն էր: Նիւթերը, որ կ’արծարծուէին, ընդհանուր կացութեան, գործերու եւ այլնի մասին էին։ Սերենային խօսակցական թրքերէնը շատ լաւ չէր, բայց լաւապէս կը հասկնար․ նիւթէ նիւթ անցան եւ ի յայտ եկաւ, որ այդ կտաւները էնիշտէին գործերն էին․ ան ուզեց զոյգին նուիրել զուտ թրքական ոճով եւ նիւթով կտաւ մը, բայց ինչպէ՞ս մերժէին․ «քաղաքավարութեան վնասները»․ շնորհակալութիւն ալ յայտնեցին։ Մարդը ազնիւ էր կամ ալ այդպէս կը ձեւացնէր: Ձանձրոյթը տիրեց Սերենայի հոգեկանին, որովհետեւ սկսած էր էնիշտէն թուրք գրականութեան եւ արուեստի մասին խօսիլ եւ գովաբանել․ տարօրինակ էր, որ այսպիսի վայրագ ժողովուրդէ մը այսպիսի նուրբ գործեր ելլէին․․․:

Երբ ոտքի ելան, Լիլին առաջնորդեց զիրենք մինչեւ դուռը եւ ստիպեց, որ վերելակով հետերնին վար՝ դէպի դուռը ուղղուի, հակառակ մերժումներուն: Նախ Սագոյին փաթթուեցաւ եւ շնորհակալութիւն յայտնեց, յետոյ Սերենան ամուր մը գրկեց եւ լալով ձեռքը ծրար մը տուաւ․ «Ասիկա լաւ պահէ, աղջիկս, դուն միայն կրնաս պահել։ Մէջինը իմ թանկագին մօրս կը պատկանէր, որուն ալ տուած էր ի՛ր մայրը»։ Ամչնալով առաւ Սերենան ծրարը, Լիլին չձգեց, որ բանալով շնորհակալութիւն յայտնէ, «Վերջը, վերջը», կրկնելով անդադար:

Ծրարին մէջ կար տոպրակ մը, որուն մէջ՝ փոքրիկ, հնամաշ, բայց շատ գեղեցիկ սեւ կաշիէ կողքով Աստուածաշունչ մը, մէջը թուղթէ պզտիկ կտրօններ ծալուած եւ պահուած էին։ Կար նաեւ փոքր, ասեղնագործ, խաչէ էջադիր մը:

Դժբախտաբար Լիլիին ալ ճակատագիրը, այլ հայ կիներու ճակատագիրին նման, այս վիճակին հասցուցած էր զայն։ Լիլիին բուն հայրը հայ եղած էր, սակայն մանուկ տարիքին կորսնցուցած էր զայն, ու մայրը ուզէ կամ չուզէ թուրքի մը հետ ամուսնացեր էր, որպէսզի այդ զաւակը պատսպարէր եւ խնամէր լաւ պայմաններու մէջ։ Նոյնանման պատճառներով, թրքահայ ընտանիքներ կան եւ կը շարունակուին ըլլալ, մեր գիտցած օտար ամուսնութիւններու շարանին մէջ:

Լիլիին խորթ հայրը շատ լաւ մարդ մը եղած էր, եւ իրեն գուրգուրացած: Լիլին եւ մայրը պահած էին իրենց կրօնքն ու դաւանանքը։ Հայրը չէր արգիլած, որ այցելէին հայկական եկեղեցի, անոր համար ալ Լիլին շատ լաւ գիտէր աղօթքներն ու երգերը, որոնք մայրը այդ դաշնամուրին վրայ նուագելով սորվեցուցած էր իրեն:

Հեռաձայնային կապը մնաց մէջերնին, բայց երթալէն նուազեցաւ: Քանի մը տարի առաջ էնիշտէն հեռաձայնելով կը տեղեկացնէր Լիլիին հիւանդութեան լուրը եւ իր զաւկին ամուսնալուծումը: Սերենա եւ Սագօ իրենց մէկ հայ բարեկամէն ալ լսեցին, որ Լիլին իր մտահոգութիւնը յայտնած էր, թէ ինք ո՞ւր պիտի թաղուէր․ հայկակա՞ն գերեզմանատուն թէ… եւ ո՞վ պիտի այցելէ իր շիրիմին:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s