ԽՕՍՔԵՐ ԿԸ ԽԱԲԵՆ

36441906_936061303242536_8639473462051602432_n

ՇԹԵՖԱՆ ԿԷՈՐԿԷ

Խօսքեր կը խաբեն, խօսքեր կը փախչին,
Միայն երգը կը բռնէ հոգին․
Այդուհանդերձ եթէ ինձմէ վրիպիս՝
Թող ներուի ինծի թերիս։

Թոյլ տուր, որ դաշտի մանուկին պէս,
Գիւղացի մանուկին պէս երգեմ․
Սրահներէն կ’ուզեմ արտախուժել,
Հսկաներու հեքիաթաշխարհէն։

Մեղմ աղէտս տո՛ւր հեգնանքի։
Բայց պէտք է հեղ մը խոստովանիմ,
Որ քեզ տեսայ երազիս,
Եւ անկէ ի վեր կը կրեմ կուրծքիս։

Stefan George: Worte trügen
Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԿՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾ

36550626_935999226582077_5294688047302967296_n.jpg

ԼԱՐԱ ԱՐԹԻՆ

ԲԱՅՑ

Խոցելին բայցը պատճառողն է․
Հոն
Ցայտող լաւան ու խամրող ծուխը
Կանգ կ’առնեն․
Հոն
Բայցէն առաջ ու վերջ
Հաշուեյարդարի կը կանչես,
Դատաւորը ու դատարկեալն ես արդէն
Ողջակիզուելու պատրաստ
Բայցին մատաղ:
Պատրաստ ես առաջն ու վերջը հարթելու,
Սակայն նորէն բայցն է հոն գերակշռողը,
Ախտը պատճառողը,
Բայց մը քարուքանդ ընողը․
Բայց ես նոյն փապուղիին տակն եմ դեռ,
Նոր բայցին լիայոյս սպասողը,
Հարթելու հինը ու վերսկսելու նորը:

 

ՄԻԹԷ

Միթէ կը գանգատի՞ս թեթեւ խորշոմներէդ․
Հոն բաղձանքս կուտակուած
Ցնծութիւններ պարգեւող օրրան է… հոն։

Դուն, վաղակորոյս էակը,
Ճիշդ անոր համար ալ՝ փնտռուածը:
Լռութեանդ մէջ
Հոսուն խռովքն ու ցնծութիւնը
Ինչպէ՞ս կ’ագուցես…
Հոնկէ հոս
Անհուն անդորրութիւն կը թափանցես,
Ու նոր, չբնակուած
Մակերեսներ ու տարածք
Ինչպէ՞ս կը յայտնաբերես:

Միթէ կը գանգատի՞ս հետապնդող հայեացքներէ․
Հոն անշահասէր նուիրուիս
Հրաբորբ լաւաներ ժայթքելու օրրան… հոն:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀՐԱՆՏ ՆԱԶԱՐԵԱՆՑ (1886-1962)

36437964_935971833251483_95819771185987584_n.jpg

NAZARIANTZ HRAND
POETA
8   1   1886      25   1   1962

 

Պարիի իտալական գերեզմանատուն
Պարի, Իտալիա
26 Ապրիլ 2018
Նուպար Կիւզէլտեվլէթեանի արխիւ

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՐՁԱՆԸ

36376258_935040203344646_8518375321542590464_n.jpg

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Մարդիկը մաքրութեամբ զբաղած են
Մենք արձանով
Գողերը կը հալածեն կը ձերբակալեն
Մենք արձանը կը հալածենք
Չենք իսկ կրնար ձերբակալել
Հոս չէ հոն դնենք
Գոյնը լաւ է բաց է գոց է
Գոյնը լաւ չէ
Ոճը լաւ է բաւ է ցաւ է
Տեղը յարմար չէ
Պէտք է գլուխնուս վրայ աճի
Որ ճիշդ տեղը գտնէ
Մեր գլուխն է անոր հողն ու ջուրը
Ասանկ չ’ըլլար
Աս արձան չէ
Աս խամաճիկ է
Ուրիշ ընելիք ըսելիք չունինք
Արձաններու հետ է գործերնիս
Արձաններ խօսեցնելով զբաղած ենք
Ապրող մեռնող արձաններ
Մարդիկ երկիր կ’ուզեն կառուցել
Փորձեր կ’ընեն
Կրցածնին չկրցածնին իրարու կը խառնեն
Քսան տարուան աղբ կը պեղեն
Մեր հոգն անգամ չէ
Մեր հոգը արձանացած է
Սառած է
Եւ տեղն անգամ դեռ չէ գտած

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

«ՏՈՒՆ ՊԻՏԻ ՎԵՐԱԴԱՌՆԱՄ»

36338208_934937253354941_7423908974669332480_n.jpg

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Եթէ կեանքս բաժնեմ երեքուկէս տարիներով մասերու, տասէն աւելի մասերէ պիտի բաղկանայ ան:

Ամենադիւրինը ծնունդէս մինչեւ երեքուկէս տարիքս էր, մօրս գիրկը փափուկ ու անմեղ, հօրս ապահով թեւերուն տակ, որոնց ջերմութիւնը չեմ յիշեր, բայց ամբողջ կեանք մը ենթագիտակցութեանս մէջ զգացած եմ:

Իսկ ամենալեղի, դառնահամ ու անախորժ երեքուկէսի տուփը վերջնականապէս պիտի փակեմ, չբանալու խոստումով:

Տուն պիտի վերադառնամ:

Կարօտս, տառապանքս վերջ պիտի գտնեն, երկար սովէ ետք պիտի կշտանամ, պիտի յագենամ:

Տուն, տուն, տուն պիտի վերադառնամ:

Օդանաւու տոմսս ապահոված օրս, երեւակայութեանս մէջ, զիս կը դիմաւորէին հիւանդ ու յոգնած մայրս, սիրով ու գուրգուրանքով լի քոյրս, իր երկու հրեշտակները, աշխարհէն վերջնականապէս հեռացած, բայց մէջս բերդ կառուցած ողորմած հայրս, ներաշխարհիս առաջին քարը զետեղած բարի մեծ մայրս, հարազատներս ու ընկերներս, ու ես այնքան արագ կը վազէի իրենց, որ ոտքերս, ձեռքերս ու արցունքս ետեւ կը մնային:

Տոմսիս վրայ գրուած էր Ամսթերտամ-Երեւան…

– Բայց իմ տունս Հալէպ է… ես երբեք չեմ եղած Երեւան, ինչպէ՞ս տունս հոն է…

Ապշած կը փորձէի տրամաբանութիւնս ու զգացումներս իրարու մօտեցնել, աւաղ…

Գիտակցութիւնս ուզեցի հաւաքել, բայց չհաւաքուեցաւ, միայն թէ վստահ գիտէի, որ տուն պիտի վերադառնամ, հոն, ուր կայ իմս, սկսած կէտս, զիս անշահախնդիր, յանցանքներովս ու բարիքներովս սիրողները:

Ես տուն պիտի վերադառնամ, մեհեանս, ամրոցս, հանգստութեանս գիրկը:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՀԱՄՐԻՉ 23

ՊԺԳԱԼԻՆ – ԱՂԵՔՍԱՆԴՐԻԱ, 1960/1981

36327590_934885200026813_9014531562779181056_n.jpg

ՈՅԺ 1953

Թերեւս ամենեւին չյիշէի զինք, եթէ
Մտքիս չկառչէր դէպքն այդ պժգալի
Մոռացումէն, մահէն այդքան տարիներ ետք

Ան սէր ունէր պորտապարի, եւ արդ ամէն գիշեր
Պէտք է ճաշակ մը տար զուարթ այդ արուեստէն
Ու պարտասած նստէր, շաղակրատէր
Կոնքերուն շուրջ կապած գօտին արձակելով
Որպէսզի եօթնամեայ պատանին ալ ծաղրածու
Այլանդակ կապկումով կրկնէր իր պարն
Ախորժելով ստեղծած խինդէն ու խնդուքէն

Երբ մեռաւ, – ամուսինն օր մը պատմեց մեզի, –
Արդէն գիշեր էր, թաղել կարելի չէր,
Որոշեցի ամէն ինչ յաջորդ օրուան ձգել,
Եւ, քովը, անկողնին մէջ, հանգիստ մը քնացայ:

23 Ապրիլ 1994

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ի՞ՆՉ Է ԱՇԽԱՐՀ

36296985_934309753417691_7945811728074276864_n

ՀՈՒԿՕ ՖՕՆ ՀՈՖՄԱՆՆՍԹԱԼ

Ի՞նչ է աշխարհ․ յաւերժ քերթուած,
Ուրկէ կը ճառաքէ ու կը վառի ոգին աստուածութեան,
Ուրկէ կը փրփրի ու կը ցայտէ իմաստութեան գինին,
Ուրկէ ձայնը սիրոյ կը խօսի մեզի։

Եւ փոփոխուող բնոյթն իւրաքանչիւրիս
Ճառագայթ է, որ այս արեւէն կը բեկի,
Համար մը՝ որ հազար ուրիշներու կը հիւսուի,
Որ աննշմար կը մարի, կը հանգի, կը խամրի։

Եւ բայց աշխարհ մ’ալ առանձին,
Լի անլուր ձայներով քաղցրագաղտնի,
Իւրովի, անպիղծ գեղով շնորհալի,
Եւ ոչ մէկը արձագանգ, արտացոլանք միւսին։

Եւ եթէ նոյնիսկ կարենայիր դուն զայն կարդալ՝
Գիրք, որ կեանքիդ մէջ չես մանրազննած։

Hugo von Hofmannsthal: Was ist die Welt? (1890)
Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ՀԱՄՇԷՆ, ԿԷՕՆԻՒԼ ԱՊԼԱՆ (Բ.)

36279803_933559993492667_3976426751524864_n
Խաչքար լեռներ

ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

Դուք նոյն պատուհանէն ամէն օր տարբեր տեսարան մը դիտա՞ծ էք արդեօք… այո՛, ես դիտեցի: Համշէնի մեր իջեւանած եռայարկ շէնքին կամ բառին բուն իմաստով՝ ապարանքին խոշոր հիւրասենեակը պատուհան մը ունէր, որուն առջեւ բազմելով կրնայիր դիտել ամէն օր տարբեր տեսարան մը: Սեպ լեռները կարծես ձեռք կ’երկարէին քեզի, իսկ ամպերը օր մը սենեակէն ներս մտնելու կը ջանային, միւս օրը եղեւինները, շղարշ հագած, նազելի հարսի նման կը ծածանէին: Անձրեւը յանկարծ կը սկսէր ու ակնթարթի մը մէջ արեւը կը ծագէր: Արեւը կարօտնալ չսկսելէդ՝ անձրեւը կը յորդէր: Գետակին ձայնը ատեն-ատեն մեղեդիի, ատեն-ատեն ալ աղմուկի կը վերածուէր: Անդիմադրելի հոտ մըն ալ ահաւասիկ խոհանոցէն կու գար: Մեզի նախաճաշի կանչող մուհլամային հոտը:

– Հայտէ՛, բիրլերի ալըն տա կիտելիմ (Օ՛ն, գաւազանները առէ՛ք, երթանք):

– Քեռեկի՛ն, կէղպէնքի ունութմա (Քեռկի՛ն, կղպանքը մի՛ մոռնար):

Ձեռքերնիս մեր հասակին մօտ գաւազաններով զառիվար կ’իջնէինք, վարը մեզի կը սպասէր շարժավարը: Անշուշտ կամաց ու զգոյշ էինք, իսկ Կէօնիւլը եւ միւս տնեցիները սոսկալի արագ կը շարժէին:

– Քա՛, աս կնիկը էն քիչը մեզմէ տասը տարու մեծ է:

– Սկիւռի նման կը ցատկէ:

– Վա՜յ մեզի, վա՜յ քի, ինչ վա՜յ:

Քամիօնէթ մըն էր, որուն մէջ նստանք, սակայն մէկ հոգի պէտք էր բացօթեայ ճամբորդէր… հերոսուհին Ազնիւը եղաւ: Քաչքար կը կոչէին այն հովիտը, որ «Խաչքար» կը նշանակէր. հոն կը բարձրանայինք. ծովէն շուրջ 2000 քմ. բարձրութիւն ունէր: Ամպերու մէջէն կը ճամբորդէինք. կառքը կը դողար, կը շարժէր ուժգին: Ետեւ կը ձայնէինք.

– Ազնի՜ւ, լա՞ւ ես:

– Հօբուր-հօբուր կը ցատկեմ նստած տեղս,- կ’ըսէր ու կը խնդար:

Յետոյ եկանք, հասանք Քաշուած հովիտը. ըսինք հայերէն իմաստը, ըսին, թէ այո՛, հոս քաշուած տեղ է: Մեր զարմանքը ու անոնց զարմանքը կը գիրկընդխառնուէին: Հոնկէ անցանք Բոգութ հովիտը: Հոն գացինք, այցելեցինք շատ մը տուներ, հիւրասիրուեցանք շատ մտերիմ ճաշասեղաններու շուրջ: Անոնք տարբեր կրօնքէ մեր հայրենակիցներն էին:

Կէօնիւլ ապլան մեզ տարաւ իրենց պապերուն գերեզմանատունը, ո՛չ քար, ոչ ալ նշան կար, միմիայն խոշոր պարտէզ մըն էր: Զարմանալին այն էր, որ ան գիտէր իր ընտանիքին շիրիմներուն տեղը:

Գիշեր դեռ չեղած, վերադառնալու համար ճամբայ ելանք, քանի որ մեր տան ճամբան որեւէ լոյսի սարքաւորում չունէր եւ մենք բախտաւոր էինք, որ լուսինը մեր ճամբան կը լուսաւորէր… հապա՞ եթէ չըլլար:

Յաջորդող օրերուն, գրեթէ ամէն օր, տարբեր վայր մը կ’երթայինք ու ամէն օր տարբեր արկածախնդրութիւն մըն էր: Օր մը կ’երթայինք Զիլքալէ, ուր ապլան մեզի կը պատմէր, թէ այդ ահարկու բարձունքէն վար նետուած են իր պապերը, ու մեզմէ աղօթք կը խնդրէր: Մենք՝ երեք քրիստոնեայ «Տէր, ողորմեա»ն կ’երգէինք տամուկ աչքերով: Կէօնիւլ անձայն մտիկ կ’ընէր ու շնորհակալութիւն կը յայտնէր, աչքերը սեւեռած այդ զարհուրելի ապառաժներուն:

Ուրիշ օր մը, չորս կամ հինգ տուներ այցելեցինք, որոնց բնակիչները ապլային ազգականներն էին:Ան տուներուն իսկական տէրերուն անունները կու տար մեզի․

– Գասպարլարըն էվի (Գասպարենց տունը), Պօտոսլարըն էվի (Պօտոսենց կամ Պօտոսեանենց տունը):

Բոգութ հովիտը, ուր այցելեցինք, ոչ մէկը գիտէր անոր իմաստը, աւելի վերջ սորվեցայ, թէ «բոգի»ն հրաշալի ծաղիկի մը անունն էր: Հարցուցի ապլային, թէ հոն այդպէս ծաղիկ գոյութիւն ունէ՞ր․ ըսաւ.

– Պուրտա ծալիկներին պինպիր չէշիտի վարտը, օնլար տա սահիբլէրի կիպի եօգ օլտուլար (Հոս ծաղիկներուն հազարումէկ տեսակը կար, անոնք ալ իրենց տէրերուն նման ոչնչացան):

Ապլան շատ յուզում ունէր, իր յուզումը յաճախ բարկութեան կը վերածուէր, իսկ միւս տնեցիները ամէն ինչ ընդունած կ’երեւէին, աւելի ճիշդը չափէն աւելի զուսպ էին: Արդէն այս լեռներուն մէջ մարդիկ բարկութեան ու խաղաղութեան միջեւ վերիվայրումներով կ’ապրէին:

Գացինք Չինչիվա. գացինք Զիզնա. անոնք մեզի կը հարցնէին, թէ այս բառերը ի՞նչ իմաստ ունին: Համշէնի հայերէնը մօտաւորապէս չորս դարէ ի վեր մոռցուած էր ու բոլոր բառերը աղաւաղուելով ստացած էին այսօրուան անհասկնալի ձեւը:

Անձրեւը Սեւ ծովու շրջակայքը առատ կը տեղայ, ուրեմն, մենք անոնց ըսած ձեւով՝ հանգչոցի ընթացքին հանգիստ կը պտտէինք. հանգչոցը անձրեւին դադրելու համար կը գործածէին:

Առաւօտ մը ըսին, թէ իրենց ընտանիքին պատկանող այժմ անգործածելի ջաղացքը պիտի երթանք: Աստուած իմ, այդ ինչ սոսկալի նեղ ճամբաներէն բարձրացանք, սակայն մեր աչքերուն առջեւ պարզուած տեսարանը բացատրելու բառ գտնել կարելի չէ: Փոքրիկ ջրվէժը կը կազմէր առուակ մը ու անտառին լռութեան մէջ ջուրին ձայնը կ’արգիլէր, որ մենք խօսէինք: Ան կ’ուզէր, թէ մենք մտիկ ընէինք անոր: Առուակին վրայ կար կամուրջ մը, խլխլած, թափառական անցորդներու կարօտ: Բնութիւնը վայրի տեսք մը ստացած էր, հազարումէկ ծառերու տեսակներով: Ապլան անոնց անունները կը համրէր, ամէնքն ալ գրեթէ հայերէն բառեր: Օրինակ, կ’ըսէր, թէ այս ծառին անունը ծնծղայ է, իսկ պտուղին անունը բոժոժ: Իսկ ջաղացքը փլած էր արդէն…:

Մեր իջեւանած տան քով կար տնակ մը, անիկա ալ կը պատկանէր անշուշտ ապլային ընտանիքին: Անոր մէջ կային ատաղձագործութեան յատուկ գործիքներ. անոնց անունները կը համրէր ապլան ու կ’ուզէր գիտնալ, թէ այդ բառերը ծանօ՞թ էին մեզի: Խոր լռութիւն մը կ’ըլլար մեր պատասխանը․ «պատեա, աղբէնէջ, գէթող»՝ չէինք հասկնար: Սակայն ամէն ինչ շատ կանոնաւոր պահուած էր. անոնք գործածուիլ կ’ուզէին կարծես:

Համշէնի մէջ իրիկունը կ’իջնէր կարծես մեր սրտերուն վրայ։ Տան ճիշդ կեդրոնը գտնուող օճախը կը վառէր պարտէզէն հաւաքուած շիւղերով: Մենք մեր գլուխը վեր կը բարձրացնէինք՝ բարձր առաստաղին, հոնկէ կախուած էր շատ հաստ շղթան, որուն ծայրը ճանկ մը կ’օրօրուէր պարապ… միթէ անցեալին, անոր ծայրը կաթսանե՞ր կը կախէին ու համեղ ճաշե՞ր կ’եփէին: Ճանկը կը ծածանէր օդին մէջ. օճախէն բարձրացող քուլա՜յ-քուլայ մուխերը կ’ընկերանային անոր: Օճախը իր շուրջ բոլորուած խումբին կարծես իր կարօտը կը պատմէր….:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

 

ԲԱՆՏԱՐԿՈՒԱԾԸ

36301758_933143916867608_8993279373108838400_n.jpg

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Երբ այս առաւօտ արթնցայ, դեռ օրը չէր լուսցած. աչքերս դարձեալ փակեցի: Կը շնչէի, կը զգայի, թէ շունչս հետզհետէ կը դանդաղէր ու կը պատրաստուէի դարձեալ քունի անցնիլ: Միտքս արթուն էր, սակայն մարմինս՝ ոչ: Յանկարծ մարմնիս վրայ խտղտանք մը զգացի. աչքերս գոց կը պահէի: Խտղտանքը կը սկսէր գլխէս եւ կը հասնէր մինչեւ ոտքերուս ծայրը: Թեւերուս վրայ վեր-վար բան մը կը պտտէր: Կարողութիւն չունէի աչքերս բանալու եւ հասկնալու, թէ ի՛նչ էր, որ հեշտօրէն կը գգուէր զիս:

Քնացեր եմ եւ արեւը ծագեր է:

Երբ աչքերս բացի, ամպ մը կար գլխուս վերեւ՝ սպիտակ, լուսաւոր, պայծառ ամպ մը, սակայն չոր, անանձրեւ: Առաստաղը չէի կրնար տեսնել: Ո՞ւր էի. չէի հասկնար: Երբ քիչ մըն ալ յստակացաւ նայուածքս, հասկցայ, թէ ամպ մը չէր, այլ ցանց մը, որուն մէջ բանտարկուեր էի եւ զոյգ մը սեւ կէտեր ինծի կը նայէին: Թրթուր մըն էր, որ աչքերը սեւեռած էր վրաս: Բանտարկուեր էի անոր խոզակին մէջ: Երբ աւելի ուշադրութիւն դարձուցի, տեսայ, որ շուրջս թելեր կախուեր էին՝ խոզակին մետաքսէ թելերը… շատ կանոնաւոր հիւսուած խոզակի մը մէջն էի:

Ջանացի մէկ կողմը ծակել, սակայն ի զո՜ւր, կարծր էր: Ոտքով ջանացի, որ կոտրեմ խոզակը, բայց ո՛չ, այդ ջանքս ալ ապարդիւն մնաց: Ուր որ կը դպչէի, թելերը կրկին կը փաթթուէին այն մասին շուրջ եւ անմիջապէս կը կարծրանային: Այո՛, բանտարկուեր էի․ ուր որ պառկեր էի բանտ մըն էր: Ինչ շարժում որ ընէի, զոյգ մը աչքեր զիս կը դիտէին: Թրթուրը աչքերը կը բացխփէր եւ մարմինը օղակ առ օղակ կը լայննար ու կը կծկուէր: Արդեօ՞ք ես անոր բոյնը գրաւեր էի, թէ ան զիս բանտարկեր էր՝ չէի գիտեր, սակայն գիտէի, որ ես տանս մէջ, անկողինիս մէջ քնացեր էի: Սահմռկեցայ: Որովհետեւ ո՛չ միայն խոզակին մէջ բանտարկուեր էի, այլեւ՝ ձերբակալուեր թրթուրին նայուածքէն, որ կեդրոնացեր էր միայն վրաս:

Հիմա ի՞նչ պիտի ըլլար: Ինչպէ՞ս պիտի ազատէի հոսկէ, թրթուրին ձեռքէն: Եթէ պոռայի՝ ձայնս կը լսէի՞ն: Ե՞րբ լսելի եղան ձայները: Ե՞րբ կրցանք անճար մարդոց օգնութեան հասնիլ: Ո՞վ իր հանգիստը կը խանգարէ եւ ուրիշի մը պահանջքին պատասխան կու տայ: Ո՞վ, որո՞ւ իր ձեռքը երկարեց: Բոլորս ալ յանգած ենք այն եզրակացութեան, որ եթէ մէկու մը օգնական ըլլամ… չեմ ըլլա՜ր, եթէ ձեռքս տամ, զիս թեւէս վար կը քաշէ: Աւա՜ղ…:

Ինչպէ՞ս պիտի ազատէի՝ բնաւ գաղափար չունէի: Որքա՞ն ժամանակ պառկած վիճակի մէջ կրնայի մնալ: Ի՞նչ պիտի ուտէի կամ խմէի: Հապա ա՞ն զիս ուտելու ելլէր: Եթէ ուտելու համար բանտարկած էր… ուրկէ՞ պիտի սկսէր, որքա՞ն ատենէն կրնար հատցնել: Ո՜հ, ինչե՜ր կը մտածէի: Դարձեալ փորձեցի ազատումի համար միջոց մը: Սակայն ապարդիւն ջանքերով տապլտկեցայ: Ամէն բանէ հեռու էի: Դուրսը աղմուկ կար, իրարանցում, վազվզուք, սակայն զիս լսող չկար: Ինծի ուշադրութիւն ընող մէկը չկար: Ո՞ւր կորսուած եմ, ինչո՞ւ բացակայ եմ․ մէկը չկար: Բոլորն ալ ինկած էին իրենց պայքարին ետեւէն: Պայքար մը, որ կանգուն մնալու համար էր: Ես ալ կանգուն պիտի մնայի: Պիտի չյանձնուէի այս փոքրիկ միջատին: Ինք՝ որքա՜ն փոքր, սակայն բոյնը՝ այնքան կարծր: Կարծր էր նաեւ իրողութիւնը: Աշխարհ պատերազմի մէջ էր: Ուտելիքի, մաքուր ջուրի սով կար. ապրելու իրաւունքի սով կար: Պատերազմ կար. մարդիկ՝ ամբոխներ տեղահան կ’ըլլային:

Հիւանդութիւններուն ճարն ու դարմանը չգտնուած՝ նորերը կ’աւելնային: Մէկը կ’ուզէր բարձրանալ, սակայն ոտքին յենարան կը գործածէր միւսին կռնակը: Ինչո՞ւ աճապարէի, ահա՛, հանգիստ պառկեր էի: Սա պահուս ինձմէ ջուր, հաց, վարձք, աշխատանք ուզող չկար: Ապահով պառկեր էի թրթուրի մը խոզակին մէջ: Ապահո՛վ, բայց երջանի՞կ էի: Ահաւասիկ մտահոգութիւններուս հատ մըն ալ աւելցեր էր: Երջանիկ կրնայի՞ ըլլալ, որքա՞ն կրնայի գոհունակութիւն զգալ, հաճոյք առնել անոր հետ ժամանակ անցընելէ:

Ինչո՞ւ ես: Ի՞նչ կ’ուզէր ան ինձմէ: Այն խտղտանքը, որ զգացեր էի, խոզակին հիւսուիլն էր շուրջս: Հոյակապ բոյն մըն էր․ մարդու ձեռքը երբեք չէր կրնար յաջողիլ այնպիսի բան մը կառուցել: Թելերը իրարու մէջէն կ’անցնէին. ցանց մըն էր ամուր, առանց բացուածքի, սակայն ներսիդին լուսաւոր եւ էակի մը շունչ տալու չափ կենսատու էր: Բայց այս հրաշագործութիւնը ուրիշ երես մը ունէր: Մարդ կրնար ամէն ինչ քանդել: Շէնքեր, բնութիւն, հող եւ նիւթականէն զատ նաեւ բարոյական: Մարդ կոչուածը կրնար ոչնչացնել բարեկամութիւնները, սէրը, արդարութիւնը եւ դեռ շա՜տ բաներ…: Ուրեմն, պիտի սպասէի, որ մէկը գար ու խոզակը քանդէր, որպէսզի ազատէի:

Կրկին փակեցի աչքերս, պահ մը ձերբազատուելու համար բացասական միտքերէ: Դարձեալ խտղտանք զգացի եւ մտածեցի, որ սկսեր էր ուտել, սակայն համարձակութիւն չունէի հասկնալու, թէ ինչպէ՞ս կ’անջատէր… մարմինս, անդամներս, գործարաններս: Շատ արի՞ւն կը թափէր. ո՞վ էր աւելի շատ թափողը. մա՞րդը թէ անասունը: Եթէ լմննայի, հատնէի, աշխարհի հոգերով տանջուող հոգիս ալ վերջ կը գտնէ՞ր: Զգացումներս ալ կը վերջանայի՞ն թրթրումին բզկտումով: Ա՛լ վախճանս կը հասնէ՞ր:

Կը քալեմ դաշտի մը մէջ, որ հսկայ բոյսերով շրջապատուած է: Բոյսերու լարեր, թելեր ճամբայ կը բանան, որ անցնիմ եւ ճամբաս շարունակեմ: Թելեր… թելեր ձեռք կ’երկարեն ու զիս կը փոխադրեն մէկ տեղէն միւսը: Կը շարժեմ ոտքերս վեր-վար: Կը շարժեմ ձեռքերս ետ-առաջ: Կը ջանամ տեղէս ելլել եւ կ’ելլեմ ու կը կանգնիմ: Աչքերս գոց քայլ կը նետեմ: Քայլ կը նետեմ… քայլ մը… քայլ մը եւս, եւ ահա՛, կը քալեմ: Արգելք չկայ քալելու: Կ’ուղղուիմ դէպի լոգարան: Լոյսը կը վառեմ ու ծորակը կը բանամ: Պաղ ջուրը կը զարնեմ ճակտիս, այտերուս. գլուխս կը խոթեմ ծորակին տակ եւ պաղ ջուրը ծոծրակէս վար կը վազէ: Կը սթափիմ, կ’արթննամ ու կը բանամ աչքերս, կը նայիմ հայելիին: Ես եմ. դուրս ելած եմ խոզակէն: Ազատ եմ: Դարձեալ կը նայիմ հայելիին. գունաւոր մակերես մը կը նշմարեմ անոր մէջ, որ կը թրթռայ, կը նշմարեմ նաեւ խալեր մակերեսին վրայ: Նոր խաբկա՞նք մըն է, որ զիս կը հետապնդէ: Չէ՛, աղուամազոտ եւ փոշեպատ, բնութեան հրաշագեղ գոյներով զարդարուած նախշուն թիթեռնիկ մը՝ թեւերը լայն բացած, պիշ-պիշ զիս կը դիտէ:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

ԵՐԿՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾ

36242179_932409183607748_3671666119992672256_n.jpg

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

ՍԵՆԵԱԿՆԵՐ… ԼՈՒՌ

Բարձեր կան շուրջը,
ծածկոցներ տարտղնած
առաջին օրուան չեն նմանիր,
փռուած կոկիկ ու կանոնաւոր:
Կարասիներու վրայ պահպանակ
փոշիէն զերծ պահելու.
կը դիմանան
ժամանակի անցքին,
ճամբորդութեան երիզին վրայ
տարիներ կան… տարտղնած:

Շփոթ նայուածքներ կը շրջին
սենեակին մէջ… չորս դին պարապ,
առանձին… մարդու հետքէ զրկուած.
տախտակամածը կը ճռնչէ
իւրաքանչիւր քայլափոխին՝ շունչի
պատասխանելու համար
դրան տակէն փչող հովուն,
թէ ինքն ալ չորցած է եւ առանձին.
յանձնուած տարիներու հոսանքին:

Բարձեր կան շուրջը,
գետին նետուած, ասդին-անդին
ըլլային մարմին ու քալէին
խաղային ճռուողիւններով մանկական
երբեմնի հոն ապրած տղոց նման…
եւ դեռ շունչ մը կը պտտի
պատերուն վրայ, գոնէ,
շրջանակէ դատարկուած
պատեր առանձին… ծեփը ճաթած
ծերպերուն մէջ մողէսներ կը շրջին:

 

ՀԱՆԳԻՍՏ ԽՈՆՋԷՆՔ

Թուղթեր կան գրասեղանիս վրայ
տարտղնած, պատռտած:
Սպիտակ թուղթեր
մրոտած ու ճմռթկած
ծերուկի մը
փափկասուն, կապտորակ,
կնճռոտ ձեռքերուն նման:

Ձեռքս է գրիչը.
կէտ մը կը դնեմ,
գիծ մը կը քաշեմ
զիս հետապնդող եւ մինչեւ
անկիւն, ուրկէ պիտի դառնամ
ու շարունակեմ
այն ուղիէն. հոն շարուած են
սպիտակ քարեր փայլուն,
ողորկ եւ սահուն.
մերթ անսայթաք,
մերթ գլորած,
վրան ներբաններու հետքեր…
մինչեւ որ աչքէ կորսուիմ,
ու անճանաչ դառնամ,
մինչեւ որ շունչս սպառի
եւ յոգնած՝ հանգչիմ քարին վրայ
պիտի ըլլայ պաղ,
պիտի ըլլայ կարծր,
եւ թերեւս խորտուբորտ
եւ ոչ ուղիղ այլ շեղ
ճամբայ մը. կանգնիմ
եւ հանգստանամ.
ըլլամ թուղթ մը նետուած,
ճմռթկուած,
եւ կարծրանամ ու սառիմ
նման արձանի
տարիներէն խոնջած:

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: