ԼԱԼՈԻ ԲԱՆ ԷՐ, ՉԿԱՐԵՑԱՅ ԽՆԴԱՄ

ԱՊԱՐԱՆԻ ԲԱՐԲԱՌ

34278618_913942115454455_1358041308643459072_n

ԱՆԱՀԻՏ ԱՐՓԵՆ

Ժողովուրթ խաւքվէ Աբարանա հրապարակ, Նիկոլին էր կսպասէր: Վոն էր կազմակերպէ, վոն վիր խետն էր եկէ, ոչ մէկի պէտքըն չէր: Ճիժ ու բիձա կխարցնին իրար՝ «Ընչէ՞ք կայնէ, ընչի՞ չէք էթա»: Կ’ասին. «Նիկոլըն գայ, էթանք»: Արեւի տակ ժամ ու կէս կայնան, ճժեր արդէն նստեր ին շոշին, մէկ էլ տենամ կո կ’էթան… Դո՞ր ա կ’էթաք, Նիկոլ էկա՞ւ… Ծէն-ծպտուն չկայ… Կլոխներ կախ կ’էթան: Կո ես էլ քելացի: Վիրեւ Աստուած, էտ քելալըն ըսկի Նիկոլի խետ քելալու նման չէր… Էրկու հերկէն, պըլպըլան դրօշ գացին առէչ, կնայեմ, խա, հերկէն են, բայց, ախր, աչքիս շատ են թազա: Որ էտի իմ իմացուկ դրօշըն չին, էն, որ Նիկոլի խետըն կըտանինք, էտի խասկըցանք, էտի հէչ: Խարցըն էն ա, վոր Նիկոլի խետի դրօշըն չէր կանայ ներքեւ պախուկ էթեր: Մենք որ կըտանինք, թեւներս կըխոքնէր, կըցաւար, բայց պանցըր կըպախինք, չինք իչըցնէ, դրօշի տակըն լիքը մարթ կըմըտնէր ու կ’եթէր մեր խետ: Էսա պըլպըլան դրօշ չըխասկըցայ ինչ էր: Դրօշ տանող մարթիք ինչոր խիւանդ քեաշ տին, ոչ թէ ուրանք դրօշը, էտա դրօշըն ուրանց կտանէր: Էհ, գացինք: Կո փուշներս թափուկ կ’էթինք: Խասանք յուշարձանին, տեսանք ճամբու բերան սիֆտակ ծածկուկ քարէ քանդակներըն հերթով կըբացեն. կըխօսան, ծափ կըտան, կ’անցնեն հառէչ: Ես ու իմ ախչիկ հիտըւներից կ’իրիշկինք, քանդակներ կընկարինք: Մէկ էլ տենամ, էտա բացողներ չըկան, բայց մէ չորս, թէ խինգ քանդակ հըլը ծածկուկ են մացէ: Կայնանք նայինք, նայինք, չը խասկըցանք: Ասինք՝ շորի տակից իրիշկենք, չիլաւ: Քանդակողներն էլ ին կայնուկ մացէ, կըսպասին ուրանց հերթին, բայց «ղեկավարներ» գացեր ին: Վիրեւ խորովածըն կըսառէ՜ր, «ճուր տու քշի արի՜ն», էտա քանդակների վարպետներ ուրանց թայֆի՜ց չին, թէ՞ մէ ուրիշ բան էր էլէ, չեմ գինայ: Լաւ ա, շինողներ ուրանք բացին ուրանց փակ մացուկ քանդակներ, տեսանք: Մըկայ որ ասեմ, չէք հաւատայ, էրկուսըն աբարանցու քանդակ ին, մէկըն արցախցու, մէկըն մոռցեր եմ վիրն էր… Խա: Աբարանցի Զարզանդի աղօթքըն լաւ էլ աղօթք էր, ըտո՞ւց ին զարզընդէ «ղեկավարներ»… Ընենց զարզընդէք, որ ես իմանամ, հըհընչի: Էն մէկել աբարանցու քանդակի անունըն էլ չին դըրէ, շինողին ցոյց տուին, նոր իմացայ, վոր էտ էլ ա աբարանցու ծեռի գործ: Գուրգէն էր անունըն: Բա քանդա՞կըն: Պըստիկ Մըհեր կամաց-կամաց տուս ա կըկեայ քարից, տակըն թուր ա խրուկ խողի մէչըն, հիտեւն էլ գէօմփ ա, վոր հեսա կ’իչնի չուզողի կըլխին: Խա՜… Դէ ըտենց ասէք, էլի՜: Մըկայ խասկըցայ, թէ ընչի ին փակ պախէ: Վախեցեր ին գէօմփըն ուրանց չուգուն կըլոխըն զարկէր-բացէր: Էհ, գացինք վիրեւ, դբայ մեր սուրբըն՝ մեր յուշարձան: Ռաֆայէլ Իսրայէլեանի սարքուկըն ա, անունըն՝ «Վերածնունդ»: Հայրենակցական միութիւն ծաղկեպսակ էր որ լըցեր էր զոհւուկների կոթողների վրէն… Չեմ գինայ իրանք է՞լ կըյարգեն, թէ՞՝ շատ ըլնի, ճոխ ըլնի: Մեղա՜յ, Տէր, մեղա՜յ: Զոհուածներ մեռուկ են, զոհուածներից բալքեմ չեն զարզընդի հիմիկուայ «ղեկավարներ», բայց էտ էլ շատ կը կասկածեմ: Իմ կարճ խելքով, Արսէն Տէր-Պօղոսեան ու Սեդրակ Ջալալեան շուտուընից պըտի Դրոյի էրկու կողերըն պառկուկ ըլնին մըկայ: Դո՞ր են: Գեըւա 100 ամեակ ա կընըշեն: Է՜…
Հայաստանի թազա կառավարութիւն մէ խատ կուլտուրական սիրուն պսակ էր տըրէ, էտի ընձի խերիք էր, չըմեղայ, չըմեղա՜յ: Լաւ ա՝ վարչապետըն իրա փոխնակին ուղարկեր էր, թէ չէ սըրտներըս կըճաքէր: Ժողովուրթ կազմ-պատրաստ կայնուկ էր իրա արուն թափուկ տեղ ու առաջնորդի էր կըսպասէր: Տիգրան Աւինեան էրկու խօսք ասեց, սըրտներս տեղն ընգաւ, թողինք-գացինք մեր տըներ: Ուրանք մացին ուրանք-ուրանց շուշուտ խօսան, էթան խորովածըն ուտեն: Շունըն քեաքեա ծեր քասակըթել, հըհընչի՜: Թողես մենակ զխտկուեն: Աբարանցիքից հէչ մէկըն էլ ըտոնց շան տեղ չըտրեց՝ կուշտ են: Ժողովըրթի քէֆըն ուրիշ քէֆ ա, ժողովուրթ էկեր էր իրա սուրբ օրըն յարգելու, իրա սըրտի խօսքըն իրա պապերին ասելու, ուրանց նըխշուկ ճըժերի երքուպարըն իրիշկելու: Էտ էլ խո զօռո՞վ չի, իմալ Աբարանի մըկաուայ «ղեկավարների» սուտ ճառերըն են: Թողես ժողովրթին փրթեն, ընտոնք ի՞նչ «ղեկավար», թուրքից բեթար են:

Դժուար հասկանալի բառեր

Բալքեմ – արաբ․, թրք․՝ գուցէ։
Գեըւա – իբր։
Գէօմփ – բռունցք։
Զարզընդել – վախենալ։
Զխտկուել – ուտել, լափել։
Թազա – արաբ․, թրք․՝ նոր, թարմ։
Հերկէն – երկար։
Ճիժ – երեխայ։
Մըկաուայ – հիմիկուայ, այժմեայ։
Նըխշուկ – սիրուն։
Շոշ – փողոց։
Պըլպըլան – պսպղուն, փայլուն։
Փուշներս թափուկ – վհատուած, յուսախաբուած։
Քասակըթել – ափսէ/թաս-դգալ, աման-չաման։
Քեաքեա – քաքի։

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s