ՀԱՅՐ ԵՒ ՈՐԴԻ ՓԱՐԼԱՔԵԱՆՆԵՐԸ

Scan_20170719 (9).jpg

ԶԱՐՄԻՆԷ ՊՕՂՈՍԵԱՆ

“The songs and the victories belong to those who can consecrate the truth!”
Նշան Փարլաքեան

Փրոֆ. Նշան Փարլաքեանին հետ մեր հանդիպումը պատահական էր, 1980ականներու սկիզբը: Ես՝ ովկիանոսի անդիի կողմէն նոր ժամանած ուսուցչուհի մը Նիւ Եորքի առաջնորդարանի միօրեայ վարժարանէն ներս, իսկ Փրոֆ. Նշան Փարլաքեանը՝ թատրոնի դասախօս Ճան Ճէյ Գոլէճի մէջ, միաժամանակ՝ Թորգոմ Արք. Մանուկեանին՝ օրուան առաջնորդին հրաւէրով առաջնորդարանին մէջ տարին անգամ մը ելոյթ ունեցող թատերախումբին բեմադրիչը:

Նիւեորքահայ թատերասէրը տարին անգամ մը հայերէն լեզուով թատրոն մը անպայման կը վայելէր Ս. Վարդան Մայր Տաճարի Գաւուքճեան սրահին մէջ, օրուան Տիկնանց Յանձնախումբին կազմակերպչական աշխատանքներուն օգնութեամբ:
Ան իր մէկ բեմադրութեան առթիւ խնդրեց, որ հանդիպում մը ունենայ եօթը-ութ տարեկան մեր աշակերտներու խումբին հետ, նոյն տարուան գարնան ներկայացուելիք թատրոնին մէջ տղեկի մը դերը տալու համար անոնցմէ մէկուն: Մի քանի հարցուփորձէ ետք, յարմարագոյնը երկրորդ մանչս՝ Կարէնը ընտրեց:

Scan_20170719 (7).jpg

Այդ օրէն սկսեալ քառորդ դարու ճամբորդութիւն մը սկսաւ եւ ուղղակի կամ անուղղակի մասնակից դարձայ իր թատերական փորձերուն եւ ելոյթներուն: Ամուսինս՝ Միսաքը եղաւ իր գլխաւոր դերասաններէն մին, Արամ Աշոտ Պապայեանի «Թաքսի-Թաքսի»ի ներկայացման առթիւ: Ամէնօրեայ վարժարանի աշակերտներէս մի քանին եղան իր դերասաններէն, Գոլոմպիա Համալսարանէն ներս իր բեմադրած մէկ ներկայացումին մէջ, ապա նաեւ Ճան Ճէյ Գոլէճի իր թատերական դասարանի աւարտականներուն հետ «Թաքսի-Թաքսի»ին անգլերէն ներկայացումին մէջ:

Վստահութիւն ունեցաւ ինծի յանձնելու անգլերէնով լոյս տեսած հայ թատրոնին նուիրուած իր երկու արժէքաւոր հատորներուն շնորհահանդէսները համադրելու գործը․ առաջինը Փրոֆ. Փիթըր Քաուիին հետ տեղի ունեցաւ, Modern Armenian Drama.
An Anthology․ Edited by Nishan Parlakian and S. Peter Cowe (Columbia University Press, 2001), հայ դասական թատերագիրներու եօթը գործերը ամփոփող հատոր մը (1871–1992), ներառելով Գաբրիէլ Սունդուկեան, Պերճ Զէյթունցեան եւ Անահիտ Աղազարեան: Իր երկրորդ հատորը կը ներկայացնէ ամբողջութեամբ իր գործը՝ ժամանակակից ամերիկահայ թատերագիրներու գործերը ամփոփող ծաղկաքաղով մը. Contemporary Armenian American Drama. An Anthology of Ancestral Voices. Edited by Nishan Parlakian (Columbia University Press, 2005).

Scan_20170719 (6)

Փրոֆ. Նշան Փարլաքեան ծնած է Նիւ Եորք, 11 Յունիս 1925ին: Բարձրագոյն վկայականները ստացած է Գոլոմպիա Համալսարանէն (2 մագիստրոսական եւ մէկ դոկտորական): Ուսուցչութեան կը սկսի Նիւ Եորքի նախակրթարանէն ներս (PS – 165), եւ թոշակի կ’անցնի երկար տարիներ Ճան Ճէյ Գոլէճի թատերական ամպիոնի դասախօսի պաշտօնէն:

Անգլերէնի թարգմանած է շարք մը հայ թատրերգութիւններ՝ Շիրվանզադէի «Պատուի hամար», «Չար Ոգի», Զապէլ Ասատուրի «Հարսը», Արամ Աշոտ Պապայեանի «Թաքսի-Թաքսի»ն եւ այլլն:

Scan_20180606 (6)

Շատ հպարտ էր մանաւանդ իր հօրը կեանքով ու գրած բանաստեղծութիւննրով: Մասնաւոր հպարտութեամբ կը շեշտէր, թէ Դանիէլ Վարուժան օրին բարձր գնահատած է պատանի Ռաֆայէլ-Փայէլին բանաստեղծական տաղանդը եւ յանձնարարած՝ տպագրութեան (տես նկարը «Հողդար»ի): Յատուկ ափսոսանքի ու գորովի խառնուրդ արտայայտութեամբ մը կը մատնանշէր թուականը, երբ լոյս տեսած էր իր հօր բանաստեղծութիւնը․

– Տեսնա՞ս կոր ասիկա․ Դանիէլին մարթիր (նահատակ) ըլլալէն միայն չորս տարի առաջ է. I get goosebumps to this day, when I look at that date… (մինչեւ հիմա կը փշաքաղուիմ, երբ այդ թուականին նայիմ…),- կ’աւելցնէր անգլերէնով:

Scan_20180606 (7)

Թատերագիտութեան դասախօս, թատերագիր, թարգմանիչ, բեմադրիչ բազմատաղանդ այս անձնաւորութիւնը սուսիկ-փուսիկ շիջեցաւ, իր ետին ձգելով հոգատար կողակիցը՝ Ֆլօրէնսը, զոր «Ֆլօ» ըսելով կը ներկայացնէր, նաեւ դուստր մը եւ մանչ մը՝ Արեւելքէն որդեգրուած երկու զաւակներով:

Scan_20180606 (8)

Մանաւանդ ամերիկահայ թատրոնը պէտք է յիշէ զայն իր անսակարկ նուիրումին եւ հօրմով հպարտ հայկական ոգիին համար: Ամէն առիթով չէր մոռնար իր երախտագիտութիւնը յայտնելու Թորգոմ Արք․ Մանուկեանին, որուն քաջալերանքով ինք կրցած էր բանալ հայ թատրոնին ծալքերը եւ ծանօթանալ Շիրվանզադէին, Զապէլ Ասատուրին, Պերճ Զէյթունցեանին եւ անձնական բարեկամութիւն հաստատած՝ Արամ Աշոտ Պապայեանին եւ ընտանիքին հետ:

Ան իր մահկանացուն կնքեց 86 տարեկանին, 12 Սեպտեմբեր 2011ին, Նիւ Եորքի Լոնկ Այլընտ շրջանին մէջ:

Յունիսի այս օրերուն իր ծննդեան տարեդարձն է դարձեալ: Փունջ մը ծաղիկ, խունկ եւ մոմ վերապրողի մը սերունդէն Ամերիկայի ափերուն հասակ առած այնպիսի ներկայացուցիչի մը, որ հայերէնի կարօտով գնաց այս աշխարհէն տարբեր ձեւի ժառանգ թողլով հայ թատերական կեանքին: Մանաւանդ իր իսկ ձեւով ան անմահացուց հօրը՝ Ռաֆայէլ-Փայէլ Փարլաքեանին յիշատակը, այնքան զուլալ հայերէնով գրուած բանաստեղծութիւններու փունջը, զանոնք ամփոփելով հատորի մը մէջ, որ լոյս տեսաւ 2006ին, հեռու Սեբաստիայէն եւ «Հողդար»էն, Երեւանի մէջ:

Նիւ Եորք, Յունիս 2018

 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s