ԲԱՂՆԻՔ

Անի Պարոնեան, նկարչուհի Ազնիւ Չոպան եւ թոռնուհին՝ Լուսին Ենիեորկան

ԱՆԻ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

Քանի մը ամիս առաջ, ընկերուհիս՝ Ազնիւը մասնակցութիւն բերած էր ցուցահանդէսի մը, որ տեղի կ’ունենար Պոլսոյ հին թաղերէն Օրթագիւղի մէջ: Ցուցահանդէսին վայրը պատմական բաղնիք մըն էր: Նկարչական յաջող գործեր էին բոլորն ալ, որոնք զետեղուած էին վերաշինութեան ենթարկուած բաղնիքին լափիւրինթոսի նմանող անցքերուն ու սենեակներուն մէջ: Ազնիւին թոռնուհին՝ Լուսինը զիս կ’առաջնորդէր․ անշուշտ նախ կեցանք իր մեծ մայրիկին նկարին առջեւ. ան զետեղուած էր գուռի մը վերեւ: Լուսին հետաքրքիր կը հարցնէր, թէ ի՞նչ էր այս մարմարիոնէ խոշոր քարը: Պատմեցի, թէ նախապէս մարդիկ կը լոգնային այսպիսի ընդհանուր տեղեր. անշուշտ դժուար էր արդիական կեանքի մը մէջ ծնած փոքրիկ աղջկան պատմել այս մէկը: Յանկարծ յիշողութիւնս զիս տարաւ հեռու անցեալ․ ես այդ պահուն թէ կը հետեւէի Լուսինին արագ շարժումներուն, թէ պտոյտ մը կ’ընէի մեր ժամանակի բաղնիքներուն մէջ․․․:

– Էլիզամ, հաֆթայա պիր համամ սէֆասը եաբալըմ օլուխ-չօճուխ, պիզիմ Սամաթիատաքի Հաճը Գատըն համամընա կիտելիմ (Էլիզա՛ս, գալ շաբաթ տղոցմով միասին սանկ բաղնիքի քէֆ մը ընենք, Սամաթիոյ Հաճը Գատըն բաղնիքը երթանք):

– Հա՛, քա խնամի, ի՜նչ աղուոր կ’ըլլայ, նայէ՛ էս տօլման իլէն փլաքին (ճերմակ լուբիայի ուտելիք՝ ձէթով եփած) կը բերեմ:

– Է՜հ, աղանըն էլի թութուլմազ պէն տա պէօրէք աչայըմ, պիր տէ քուրու քէօֆթէ (Էհ, աղային ձեռքը չի բռնուիր, ես ալ խմորով պէօրէք շինեմ ու չոր (տապկուած) քէօֆթէ):

– Օ՜հ, տատընտան եէնմէզ (Օհ, համէն չ’ուտուիր):

Որոշուած օրը, առաւօտուն, բոլորս կը հաւաքուէինք Նազիկ մեծ մօրս դրան առջեւ ու շաղակրատելով կ’երթայինք դէպի բաղնիք: Դրացիները կը ձայնէին.

– Քալէ, Նազիկիմո՜ւ, համամա կիտիեօրսունուզ, իքի թաս սու տա պիզիմ իչին տէօքիւնիւն (Բաղնիք կ’երթաք, երկու թաս ջուր ալ մեզի համար թափուեցէք):

– Նազի՛կ խաթուն, քէֆդ տեղն է, հաւաքեր ես թոռնիկներդ:

Նազիկ մեծ մայրիկս անձայն քալել կը շարունակէր, սակայն մենք կը լսէինք քիթին տակէն ըսածները․

– Սանքիմ պիլիրսին քի սարայա կիտիյօրուզ, հէփիսինին կէօզու իւսթիւմիւզտէ (Կարծես պալատ կ’երթանք, բոլորին աչքը մեր վրան է):

– Պանա պա՛ք, կըզ, կէլի՛ն, ագշամա ծաղկազարդ եաքասըն (Ինծի նայէ՛, աղջի՛կ, հա՛րս, գիշերը ծաղկազարդ վառէ):

Բաղնիքը նախ կը մտնէինք չափաւոր տաքութեամբ տեղ մը. հոն մերինները այնպէս մը կը լուային մեզ, որ կը կարծէինք, թէ մեր մորթը տեղէն պիտի ելլէ: Կաս-կարմիր դուրս կ’ելլէինք, աւելի պաղ տեղ մը, ուր հոն մեզի կը սպասէին համեղ ուտելիքները:

Բաղնեպան կիները շատ տարօրինակ կը թուէին ինծի․ կու գային եւ իրենց բաժինը կ’առնէին ուտելիքներէն ու յետոյ «էլինիզէ սաղլըք» (ձեռքերնուդ դալար), կ’ըսէին: Այս կիները շատ գէր էին. կը խորհէի, թէ բոլոր յաճախորդներուն կերակուրներուն մասնակից ըլլալու արդիւնքն էր ասոր պատճառը․․․: Մէյ մըն ալ սոսկալի ձայնով կը խօսակցէին ու իրենց թասերը յանկարծ գետին կը նետէին․

– Հայտէ՜, հանըմլա՛ր, չապուք-չապուք սաաթ եաքլաշըեօր… (Տիկիններ, շուտ-շուտ, ժամը կը մօտենայ):

Աւելի վերջ սորվեցայ, թէ որոշ ժամէ մը վերջ բաղնիքը պիտի յանձնուէր այր մարդոց տրամադրութեան:

Մօրմէս զատ գրեթէ բոլորը կը մտնէին բաղնիքին ալ աւելի տաք մէկ բաժինը, եւ հոնկէ կ’ելլէին կարծես արեւէն այրած տարօրինակ կարմիր գոյնով մը: Այս մէկը զանոնք շատ երջանիկ կ’ընէր, կ’ըսէին՝ «Աքչա-փաքչա օլտուք» (ճերմակ՝ մաս-մաքուր եղանք):

– Օ՜, սուրաթըդ օրթա ելաւ (երեսդ մէջտեղ ելաւ):

Յետոյ կարգը կու գար մեր ամենէն սիրած պահուն. կազոզ պիտի խմէինք պաղշքելու համար:

Բաղնիքին մէջ յաճախ աչքերս կը սեւեռէի դէպի վեր, քանի որ բաղնիքը կը բաղկանար քանի մը գմբէթներէ. մէջտեղը խոշոր գմբէթ մը ու քովնտի փոքր գմբէթներ: Անոնց վրայ գտնուող ապակեայ ծակերէն արեւու ճառագայթները ներթափանցել կը ջանային: Երազային էր բաղնիքի մթնոլորտը, շոգիներու ընդմէջէն կրնայինք տեսնել մէկզմէկ: Կիները փաթթուած էին փէշթեմալներով (ղենջակ):

Այսօր բաղնիքները կը գործեն Պոլսոյ մէջ, սակայն այլեւս անոնց գրեթէ մեծամասնութիւնը զբօսաշրջիկներու հետաքրքրութեան առարկայ է: Օտարները կու գան ոչ թէ լոգանք առնելու, այլ ապրելու պատմական այդ մթնոլորտը:

Ինչպէս որ շատ մը աւանդութիւններ թաղուեցան պատմութեան էջերուն մէջ, բաղնիքներն ալ թաղուեցան մեր յիշողութեան էջերուն մէջ: Մեզմէ շատ քիչեր կը յիշեն, նոյնիսկ յիշողներն ալ կարծեմ չեն ուզեր յիշել, ու կ’ըսեն․

– Ամա՜ն, ճանըմ, ատիկա ի՞նչ էր, մարով ձագով կ’երթայինք, հէլէ մանչ զաւակները… բաղնեպան կնիկը կը վռնտէր ըսելով․

– Պապասընը տա կէթիրէյտին (հայրն ալ բերէիր):

․․․Լուսինը կը շարունակէր ձեռքէս քաշել.

– Անի մամի՜, նայէ՛, հոս ալ ծորակ մը կայ, սակայն ջուր չի վազեր:

Ցամքեցաւ ամէն ինչ։ Արդիականութիւնը անշուշտ հարստութիւն մըն է, արդի լաւագոյն պայմաններուն մէջ ապրիլ ու թաղուիլ հանգստութեան մէջ. մոռնա՞լ անցեալի մէջ ունեցածներդ, սակայն անցեալը չէ՞ր, որ կերտեց քեզ ու բերաւ այսօր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s