ՓՈՂՈՑԸ ԳՈՅՆԶԳՈՅՆ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Այն փողոցը, ուր մանկութիւնս, պատանեկութիւնս էր անցեր, առաւօտուն ուրիշ եռուզեռ մը ունէր, իրիկունը՝ ուրիշ: Կէսօրուան ժամերը հանդարտ էին, ընդհանրապէս տունը կ’անցնէին: Տան գործերը կը կատարուէին, տանտիկինները ճաշերը կ’եփէին: Մանուկները կը սպասէին, որ արեւը մարը մտնէր, որպէսզի փողոց ելլէին խաղալու համար:

Մենք՝ մնայուն բնակիչներս, թաղին ներսիններն էինք, իսկ դուրսինները վաճառորդներն էին, որոնք ամէն տեսակ ուտելիք, ապրանք կը բերէին թաղին բնակիչներուն, մինչեւ անոնց ոտքը: Այն ժամանակ, ինչպէս հիմա, թէ կանխիկ, թէ ապառիկ առեւտուր կ’ըլլար: Կանխիկ կ’աշխատէին անոնք, որոնք սննդեղէնի գործ կ’ընէին եւ ընդհանրապէս կը ժամանէին առաւօտեան ժամերուն, իսկ ապառիկ կ’աշխատէին անոնք, որոնք կերպաս, ծածկոց, հագուստ-կապուստ կը ծախէին եւ կու գային շաբաթը մէկ կամ երկու անգամ իրիկուան ժամերուն, արեւը մարը մտնելէն ետք:

Հիմա առտու է. քիչ ետք պիտի անցնին մածունավաճառը, կաթնավաճառը: Ահա՛

կու գայ մածունավաճառը: Գիւղացի պուլկար մը, բաց գոյն մորթով, կապոյտ աչքերով, քասքէթը գլխուն, նիհար, բարձրահասակ ծերունի մը. ուսերուն դրած է փայտէ ձող մը եւ ձողին երկու ծայրերը նժարներուն վրայ մածունով լեցուն երկու լայն չաւելաներ (աման) կան: Իւրաքանչիւր փողոցի համար երկու չաւելան բաւարար է: Մածունը թանձր է եւ վարպետը դանակով կը կտրէ ու ծեփիչով մը կը դնէ տանտիկիններուն իրեն երկարած ամաններուն մէջ, աւելցնելով մածունին սերն ալ:

Ան փողոց կը մտնէր պոռալով․

– Եողո՜ւրդ-ճի՜, եողո՜ւրդ-ճի՜:

Ու ձայնը հետզհետէ կը տկարանար եւ կը կորսուէր, երբ դուրս ելած ըլլար փողոցին միւս ծայրէն: Անոր ելքի ձայնին կը յաջորդէր ձկնավաճառին ձայնը: Ան ալ, մածունավաճառին նման, ձող մը դրած ուսերուն, որուն ծայրի չաւելաներուն մէջ ձուկեր եւ ձկնեղէններ կային, կը յառաջանար փողոցէն: Այս մէկը յոյն էր. կը խօսէր թրքերէն, ուր զգալի էր երանգը յունարէնի առոգանութեան․

– Մատամա՜, փալուկլարի՜մ չո՜ք թազէ (Տիկի՛ն, ձուկերս շատ թարմ են):

Թաղին բնակչութեան մեծամասնութիւնը յոյն էր: Ինծի տարեկից կամ ինձմէ մեծ հինգէն աւելի ընկեր-ընկերուհիներով կ’անցընէի ժամանակս։ Ապրած եմ արկածախնդրութիւններ, որոնք մէկ գիշերուան մէջ վերածուած են դառն յիշատակներու. այդ մէկ գիշերուան մէջ անոնց տեղ մնացին դատարկուած, ամայի տուներ․․․:

Ձկնորսին մեկնումով փողոցին մէջ կը տարածուէր գարշահոտութիւնը: Ձուկերուն Ջուրը կը կաթկթէր ձուկերուն ամաններէն եւ փողոցին երկայնքին, քայլ առ քայլ կը տարածուէր, մինչեւ որ վեր բարձրացած արեւը զայն չորցնէր:

Կէսօր եղած է եւ թաղեցիները քաշուած են տուներէն ներս: Արեւուն ճառագայթները շատո՜նց տաքցուցած են եթերին խաւերը եւ թափանցած քաղաքէն ներս: Փողոց ելլել կարելի չէ կիզիչ արեւուն տակ: Շատեր իրենց պատուհանները գոցած են հաստ վարագոյրներով: Փայտաշէն տուներն ալ փակած են իրենց կանաչ-կարմիր փեղկերը: Տանտիկիններ մտած են խոհանոց եւ ճաշերուն հաճելի բուրմունքը դուրս կ’ելլէ պտղատու պարտէզներու դռներէն:

Եռուզեռը պիտի սկսի իրիկունը, աւելի գունաւոր ե՛ւ մտերմիկ, եւ կամ մտահոգիչ:

Ժամը հինգ եղած է: Արեւը շատոնց մարը մտած է ու մօտակայ յոյն եկեղեցիին կոչնակն ալ՝ ղօղանջած:

Ահա՛ կու գայ փերեզակը՝ հրեայ Մոիզը: Ան անպայման սուրճի դադար մը պիտի տայ Մատամ Սոֆիային կամ Օլկային շէնքին մուտքը, որ է ընդարձակ եւ զով:

– Մատամը՜մ, պուկիւն չոք եորուլտում, պիր աճը քահվէնէ եոք տեմէմ (Տիկինս, այսօր շատ յոգնեցայ, լեղի սուրճիդ «ո՛չ» չեմ ըսեր):

Ան շատ տարօրինակ կ’երեւէր հեռուէն. հաստ ակնոցով, ճաղատ գլխով, գիրուկ այս մարդը իր մէկ ուսին կը կրէր կանոնաւոր ծալուած, տեսակ-տեսակ, գոյնզգոյն կերպասներ, որոնց բարձրութիւնը գրեթէ երկու մեթրի կը հասնէր: Փերեզակ Մոիզը կը բանար, կը փռէր կերպասները տիկիններուն առջեւ: Բամպակէ, սաթէնէ, թաւիշէ կերպասները բոլորին աչքերը կը շլացնէին. տիկինները ինքզինքնին կ’երեւակայէին որպէս հիւրը ճաշկերոյթի մը կամ հարսնիքի մը: Մոիզը ապառիկ գործ կ’ընէր: Հաստ տետրակ մը ունէր, որուն իւրաքանչիւր էջը յատկացուած էր յաճախորդի մը: Խելացի ու խորամանկ էր ան, որ հետագային կերպասի առուծախը սկսաւ ընել ինքնաշարժով: Տետրակին մէջ տակ տակի գրուած թուանշանները իրարու վրայ կ’աւելնային, կը գումարուէին տոկոսի յաւելումով. ան կը գրէր մէկ, իսկ գումարումին արդիւնքը կը հասնէր տասի:

Ահա՛, թաղին արկածախնդրական խումբը կազմողներս՝ մենք՝ պատանիներս ալ երեւցած ենք: Կարգը մերն է. հասած է խաղալու ժամանակը: Գնդակով, քարով կամ առանց առարկայի մը, զանազան խաղեր մեզի կը սպասեն: Սակայն հազիւ թէ տաքցած կ’ըլլայինք եւ խաղին համին հասած, յանկարծ կը բացուէր տան մը ռէ տը շոսէ յարկին պատուհանը եւ միւպաշիրը (դատարանի պաշտօնեայ), որ թուրք էր, ձեռքը հաստ կոթով, շեղբը սուր, հաստ դանակով կը սպառնար.

– Կիտի՛ն պուրատան, կեավո՛ւր փիճլերի, փաթլաթըրըմ թոփունուզը (Գացէ՛ք հոսկէ, անհաւատի ապօրինի ծնունդներ, կը պայթեցնեմ ձեր գնդակը):

Մենք ասդին-անդին կը փախէինք, հաւատալով որ իրապէս ան փողոց պիտի ելլէր ու դանակով պիտի վազէր մեր ետեւէն: Ինչո՞ւ ո՛չ: Մեր ծնողքը յաճախ կը պատուիրէր, որ չխաղայինք անոր պատուհանին մօտ: Կ’երթայինք:

Գացինք: Գոյնզգոյն էր մեր փողոցը, ուր անցաւ մանկութիւնս, պատանեկութիւնս ընկեր-ընկերուհիներուս հետ: Շատ մը փողոցներու նման այս փողոցն ալ պարպուեցաւ իր մնայուն բնակիչներէն եւ անոնց տեղ եկան անծանօթներ, որոնց հետ չկրցանք մտերմութիւն հաստատել: Ճար չկար. օր մը ընտանիքիս հետ հեռացայ այն թաղէն: Յիշատակներս ձգեցի փողոցի քարերուն, սալայատակին, մայթերուն վրայ: Ժամանակով այն յիշատակները կոխկռտուեցան անծանօթներու կողմէ, որոնց հետ չհաշտուեցայ: Գոյնզգոյն ապրումներուս կողքին քանդակուեցան միւպաշիրին եւ անոր նմաններուն տգեղ, կախ երեսները եւ մէկ ալ վերաբերմունքը՝ դանակը իրենց ձեռքը:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s