ՓՈՂՈՑԸ ԳՈՅՆԶԳՈՅՆ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Այն փողոցը, ուր մանկութիւնս, պատանեկութիւնս էր անցեր, առաւօտուն ուրիշ եռուզեռ մը ունէր, իրիկունը՝ ուրիշ: Կէսօրուան ժամերը հանդարտ էին, ընդհանրապէս տունը կ’անցնէին: Տան գործերը կը կատարուէին, տանտիկինները ճաշերը կ’եփէին: Մանուկները կը սպասէին, որ արեւը մարը մտնէր, որպէսզի փողոց ելլէին խաղալու համար:

Մենք՝ մնայուն բնակիչներս, թաղին ներսիններն էինք, իսկ դուրսինները վաճառորդներն էին, որոնք ամէն տեսակ ուտելիք, ապրանք կը բերէին թաղին բնակիչներուն, մինչեւ անոնց ոտքը: Այն ժամանակ, ինչպէս հիմա, թէ կանխիկ, թէ ապառիկ առեւտուր կ’ըլլար: Կանխիկ կ’աշխատէին անոնք, որոնք սննդեղէնի գործ կ’ընէին եւ ընդհանրապէս կը ժամանէին առաւօտեան ժամերուն, իսկ ապառիկ կ’աշխատէին անոնք, որոնք կերպաս, ծածկոց, հագուստ-կապուստ կը ծախէին եւ կու գային շաբաթը մէկ կամ երկու անգամ իրիկուան ժամերուն, արեւը մարը մտնելէն ետք:

Հիմա առտու է. քիչ ետք պիտի անցնին մածունավաճառը, կաթնավաճառը: Ահա՛

կու գայ մածունավաճառը: Գիւղացի պուլկար մը, բաց գոյն մորթով, կապոյտ աչքերով, քասքէթը գլխուն, նիհար, բարձրահասակ ծերունի մը. ուսերուն դրած է փայտէ ձող մը եւ ձողին երկու ծայրերը նժարներուն վրայ մածունով լեցուն երկու լայն չաւելաներ (աման) կան: Իւրաքանչիւր փողոցի համար երկու չաւելան բաւարար է: Մածունը թանձր է եւ վարպետը դանակով կը կտրէ ու ծեփիչով մը կը դնէ տանտիկիններուն իրեն երկարած ամաններուն մէջ, աւելցնելով մածունին սերն ալ:

Ան փողոց կը մտնէր պոռալով․

– Եողո՜ւրդ-ճի՜, եողո՜ւրդ-ճի՜:

Ու ձայնը հետզհետէ կը տկարանար եւ կը կորսուէր, երբ դուրս ելած ըլլար փողոցին միւս ծայրէն: Անոր ելքի ձայնին կը յաջորդէր ձկնավաճառին ձայնը: Ան ալ, մածունավաճառին նման, ձող մը դրած ուսերուն, որուն ծայրի չաւելաներուն մէջ ձուկեր եւ ձկնեղէններ կային, կը յառաջանար փողոցէն: Այս մէկը յոյն էր. կը խօսէր թրքերէն, ուր զգալի էր երանգը յունարէնի առոգանութեան․

– Մատամա՜, փալուկլարի՜մ չո՜ք թազէ (Տիկի՛ն, ձուկերս շատ թարմ են):

Թաղին բնակչութեան մեծամասնութիւնը յոյն էր: Ինծի տարեկից կամ ինձմէ մեծ հինգէն աւելի ընկեր-ընկերուհիներով կ’անցընէի ժամանակս։ Ապրած եմ արկածախնդրութիւններ, որոնք մէկ գիշերուան մէջ վերածուած են դառն յիշատակներու. այդ մէկ գիշերուան մէջ անոնց տեղ մնացին դատարկուած, ամայի տուներ․․․:

Ձկնորսին մեկնումով փողոցին մէջ կը տարածուէր գարշահոտութիւնը: Ձուկերուն Ջուրը կը կաթկթէր ձուկերուն ամաններէն եւ փողոցին երկայնքին, քայլ առ քայլ կը տարածուէր, մինչեւ որ վեր բարձրացած արեւը զայն չորցնէր:

Կէսօր եղած է եւ թաղեցիները քաշուած են տուներէն ներս: Արեւուն ճառագայթները շատո՜նց տաքցուցած են եթերին խաւերը եւ թափանցած քաղաքէն ներս: Փողոց ելլել կարելի չէ կիզիչ արեւուն տակ: Շատեր իրենց պատուհանները գոցած են հաստ վարագոյրներով: Փայտաշէն տուներն ալ փակած են իրենց կանաչ-կարմիր փեղկերը: Տանտիկիններ մտած են խոհանոց եւ ճաշերուն հաճելի բուրմունքը դուրս կ’ելլէ պտղատու պարտէզներու դռներէն:

Եռուզեռը պիտի սկսի իրիկունը, աւելի գունաւոր ե՛ւ մտերմիկ, եւ կամ մտահոգիչ:

Ժամը հինգ եղած է: Արեւը շատոնց մարը մտած է ու մօտակայ յոյն եկեղեցիին կոչնակն ալ՝ ղօղանջած:

Ահա՛ կու գայ փերեզակը՝ հրեայ Մոիզը: Ան անպայման սուրճի դադար մը պիտի տայ Մատամ Սոֆիային կամ Օլկային շէնքին մուտքը, որ է ընդարձակ եւ զով:

– Մատամը՜մ, պուկիւն չոք եորուլտում, պիր աճը քահվէնէ եոք տեմէմ (Տիկինս, այսօր շատ յոգնեցայ, լեղի սուրճիդ «ո՛չ» չեմ ըսեր):

Ան շատ տարօրինակ կ’երեւէր հեռուէն. հաստ ակնոցով, ճաղատ գլխով, գիրուկ այս մարդը իր մէկ ուսին կը կրէր կանոնաւոր ծալուած, տեսակ-տեսակ, գոյնզգոյն կերպասներ, որոնց բարձրութիւնը գրեթէ երկու մեթրի կը հասնէր: Փերեզակ Մոիզը կը բանար, կը փռէր կերպասները տիկիններուն առջեւ: Բամպակէ, սաթէնէ, թաւիշէ կերպասները բոլորին աչքերը կը շլացնէին. տիկինները ինքզինքնին կ’երեւակայէին որպէս հիւրը ճաշկերոյթի մը կամ հարսնիքի մը: Մոիզը ապառիկ գործ կ’ընէր: Հաստ տետրակ մը ունէր, որուն իւրաքանչիւր էջը յատկացուած էր յաճախորդի մը: Խելացի ու խորամանկ էր ան, որ հետագային կերպասի առուծախը սկսաւ ընել ինքնաշարժով: Տետրակին մէջ տակ տակի գրուած թուանշանները իրարու վրայ կ’աւելնային, կը գումարուէին տոկոսի յաւելումով. ան կը գրէր մէկ, իսկ գումարումին արդիւնքը կը հասնէր տասի:

Ահա՛, թաղին արկածախնդրական խումբը կազմողներս՝ մենք՝ պատանիներս ալ երեւցած ենք: Կարգը մերն է. հասած է խաղալու ժամանակը: Գնդակով, քարով կամ առանց առարկայի մը, զանազան խաղեր մեզի կը սպասեն: Սակայն հազիւ թէ տաքցած կ’ըլլայինք եւ խաղին համին հասած, յանկարծ կը բացուէր տան մը ռէ տը շոսէ յարկին պատուհանը եւ միւպաշիրը (դատարանի պաշտօնեայ), որ թուրք էր, ձեռքը հաստ կոթով, շեղբը սուր, հաստ դանակով կը սպառնար.

– Կիտի՛ն պուրատան, կեավո՛ւր փիճլերի, փաթլաթըրըմ թոփունուզը (Գացէ՛ք հոսկէ, անհաւատի ապօրինի ծնունդներ, կը պայթեցնեմ ձեր գնդակը):

Մենք ասդին-անդին կը փախէինք, հաւատալով որ իրապէս ան փողոց պիտի ելլէր ու դանակով պիտի վազէր մեր ետեւէն: Ինչո՞ւ ո՛չ: Մեր ծնողքը յաճախ կը պատուիրէր, որ չխաղայինք անոր պատուհանին մօտ: Կ’երթայինք:

Գացինք: Գոյնզգոյն էր մեր փողոցը, ուր անցաւ մանկութիւնս, պատանեկութիւնս ընկեր-ընկերուհիներուս հետ: Շատ մը փողոցներու նման այս փողոցն ալ պարպուեցաւ իր մնայուն բնակիչներէն եւ անոնց տեղ եկան անծանօթներ, որոնց հետ չկրցանք մտերմութիւն հաստատել: Ճար չկար. օր մը ընտանիքիս հետ հեռացայ այն թաղէն: Յիշատակներս ձգեցի փողոցի քարերուն, սալայատակին, մայթերուն վրայ: Ժամանակով այն յիշատակները կոխկռտուեցան անծանօթներու կողմէ, որոնց հետ չհաշտուեցայ: Գոյնզգոյն ապրումներուս կողքին քանդակուեցան միւպաշիրին եւ անոր նմաններուն տգեղ, կախ երեսները եւ մէկ ալ վերաբերմունքը՝ դանակը իրենց ձեռքը:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՏԱՍՆՄԷԿԻԿ (Գ․)

ՍԳԱՐԱ ՆԱՈՒՄԱՆ

Արեւ
Վերջապէս վերստին
Ան կը փայլի
Կ’արթնցնէ ինչ որ մեռաւ
Գարուն

Արեւ
Լոյս է
Կը ցրուէ շուքերը
Ծագի դուրս սեւ ամպերէն
Պայծառութիւն

Արեւ
Ետ մնաց
Նաեւ կեանքիս մէջ
Փառաւոր ժամանակ փայլուն լոյսի
Գարուն

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՈՒԻ ՕՐ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Մենք շատ կը սիրենք մեր մայրենի լեզուն
Բայց չենք գործածեր
Մենք կը պաշտենք մեր մայրենին
Բայց կ’անտեսենք
Մենք սրբութիւն հռչակած ենք զայն
Բայց ամէն վայրկեան կ’անպատուենք
Մենք կը մեռնինք անոր համար
Բայց զայն ամէն օր ամէն ժամ ամէն վայրկեան կը սպաննենք
Մենք մեր անձը կրակի կու տանք անոր համար
Բայց մայրենին ամէն բանէ առաջ կրակի մատնած ենք
Մենք կը սիրենք ճարել մայրենիի հայրենիի մասին
Բայց անոր համար ոչինչ կ’ընենք
Ոչ
Ինչ
Կը հալածենք գործածողները
Կ’անարգենք անով գրողները
Մայրենին մեր սրբութիւնն է
Բայց մեր բոլոր սրբութիւններուն պէս
Կեղծ է կեղծ
Եւ կ’ուզենք որ կեղծ մնայ
Ոտքի կոխան կ’ընենք մեր լեզուն
Այս է մեր սէրն ու պաշտամունքը
Ուրիշ ձեւերու չենք դիմեր
Իմ մայրենի
Սատկած լեզու
Կեաց անսասան
Կեաց սատկած
Քեզ պիտի զմռսենք
Աս վիճակիդ մէջ
Բայց դրամ չունինք

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԱՅՐԷՆԻՍ

ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

Իիիիիիիմ մայրէնիս
Եավրիիիիիիիիիիիիիիիիկ
Ապօ սըռէմ յէս գէզի
Մեք յադիք է
Ըռէն պեսը թէր ջե ծընված
Ջի ալ ծընվիր
Էս շաաաադ քըսըռէմ ու քըպաշդէմ իմ լէզուս
Մեկը ինծմե չկրցավ արնէլ մինջեւ յիմա
Ասկե հէտօ ալ չիպիտիարնե
Վալլլահի պիլլլահի չիպիտիարնե
Մայրէնի է անոր յամառ
Մայրէնի ջըլլլլլար նեեեեեեե
Ջիպիտի սըռէի ըռէն
Լավվվվվ վօռ մայրէնի է եղէր
Այսոռ ալ մայրէնիներու ոռ է
Ինջ ախտավօռ փախտավօռէնգ չեգ քիտէր
Իմ մայրէնիս ապրիիիիիի հավէրժ
Անսասսսսսան
Կէձձէ կէձձէ
Կըձձձի կըձձձի
Մէր լէզուն մէր հույսն ու ապաքանե

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԱԼԱԹԱՅԻ ԿԱՄՈՒՐՋ

ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ

Ճաբոնցի, արաբ զբօսաշրջիկներ, թուրքեր.․.
Դէպի Կալաթայ կը քալեմ:
բոկեղ, եգիպտացորեն, կէս հացի մէջ ձուկ,
Գլուխը գոց երկու աղջիկ,
Մէկը կը ճառախօսէ,
Բառ մը ականջիս կը զարնուի՝
«Փառք Աստուծոյ», կ’ըսէ, իրենց վիճակին համար:
Գինեմոլ մը նստած երկու լիրա կը խնդրէ անցորդներէն:
Շատ չէ, դեռ ամառը մէկ լիրա կ’ուզէին:
Երկրին տնտեսութեան ի՞նչ պատահեցաւ:
Կամ ժամը կանուխ է, կամ ալ՝ շաբթուվերջ.
Կամուրջի վրայի ձկնորսներուն թիւն ալ նուազ է:
Ես ձեռքս տետրակ մը կամաց-կամաց կը քալեմ,
Մէկ կողմէն քերթուած մը գրի կ’առնեմ:
Գլխուս վերեւի ոստիկանական ուղղաթիռի փաթա-փաթային ու
Նաւամատոյց մօտեցող շոգենաւուն վուտ-վուտին
Կը խառնուի երկու ֆրանսացիներու խօսակցութիւնը:
Ձկնորսը կարթը վար,
Բայց յոյսը վեր բռնելով
Կը սպասէ, որ կառչի ակիշը ձուկին բերնին:
Հիմա կեցած տեղէս, գլխարկի մը պէս,
Կալաթայի աշտարակին սուր տանիքը
Ձուկին չէ, այլ բոկեղին ետին ինկած
Ծովածիծառներուն կը բարեւէ:
Այս անգամ ճանապարհս, սիրելիս,
Կեդրոնական Վարժարանը չէ․
Ճերմակ ռուսերուն եկեղեցին կը փնտռեմ:
Զանոնք մոռցող երկրի մը
Մասին պատմող գիրքին ետեւը ինկած եմ:

17 Փետրուար 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆՁՐԵՒՈՏ ՕՐ

ՅԱՍ

Երկինքը կը ցնցղէ այսօր յուշիկ.
Պապակ գետիններ
կը ցնծան ցոլացիկ:
Տաքուկ սենեակին մէջ
«Կտոր մը երկինք»ը նուագուն՝
մեղմանոյշ կը մաղէ
յուշեր նուաղուն,
հի՜ն երգի մը պէս քաղցրիկ:
Կտոր մը երկինք կ’իյնայ ցած
ու մեղեդի մը կիսաւարտ:
Անհրաւէր յո՛ւշ մը՝
կը պարէ անսանձ:
Յուշաթելին վրայ
ուրուական մը ծանօթ՝
այլակերպ,
շապիկով նորօրեայ,
կը թուի պարե՜լ
բռնազբօսիկ
պարը նո՛ր օրուան…
Երկինքս կը ցնցղէ
երկունք եւ բառեր կիսատ:
Ու աչքե՜րս, աչքերս
կը ցնցղեն անկամ…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ՍՈՒՐԲԻ ԱՆՈՒՆ ԿՐԵԼ»

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

«Առաջնորդ սրբազանը շնորհաւորեց բոլոր Սարգիս եւ Մարտիրոս անունը կրողները՝ աւելցնելով, որ սուրբի անուն կրել կը նշանակէ սուրբին օրինակին հետեւիլ, անոր սրբութիւնը ապրիլ եւ խօսքով ու վարքով ապրեցնել զինք մեր շրջապատին մէջ»:

Չէ
Ճանս
Շատ կը սխալիս
Աս ուրկէ՞ բերիր
Ո՞ր ծակէն հանեցիր
Սուրբի անուն կրել
Ըստ քու վարքուբարքիդ
Կը նշանակէ
Սրբութենէ հեռանալ
Սուրբին վարքին ճիշդ հակառակ ընթանալ
Անոր օրինակին հետեւելու բոլոր պայմանները ոչնչացնել
Շրջապատիդ մէջ
Բայց մանաւանդ քու իսկ անձիդ մէջ
Խօսքով… խօսքո՞վ
Հարկաւ
Բաբելոնի աշտարակն ալ կը շինես ու կը քանդես երբոր ուզես
Նոյեան տապանն ալ կրնաս ոսկեպատել
Երբոր ուզես
Որքան որ ուզես
Վարքով… վարքո՞վ
Ո՞ր վարքով
Որո՞ւ վարքով
Անբարոյականի՞ վարքովդ
Հարկաւ
Այդպէս միայն կրնաս սուրբին յիշատակը
Վեր վար հանել
Որովհետեւ անոր լոյսը ստուերիդ վրայ
Միշտ պիտի փայլի

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: