ԶԳԵՍՏԸ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Սաստիկ ձիւն-ձմեռ էր: Յաճախ հանիիս տունը կ’երթայի: Հանիս մեծ մօրաքրոջս հետ կ’ապրէր: Ինծի տարեկից զարմիկիս հետ կը խաղայի: Մեր տուները իրարու շատ մօտ էին․ սաստիկ ցուրտ էր, ձիւնն ու բուքը իրարու խառնուած էին: Երբ այցելութեան գացի, մեծ մօրաքոյրս ըսաւ, որ հանին հիւանդ պառկած է, սենեակը չմտնեմ: Երկու-երեք օր անցաւ, բան չփոխուեցաւ: Կռիփի պատճառով հանիս անգամ մըն ալ սենեակէն դուրս չելաւ, բաւական տարիքոտ էր, չդիմացաւ ու մեռաւ: Դեռ տասներկու տարեկան էի, երբ ընտանեկան առաջին կորուստին ծանօթացայ: Կը սիրէի իր պատմածները մտիկ ընել. կեանքի փորձառութիւն ունէր, չարքաշ տեսակէն էր: Կը պատմէր, կը խրատէր. պատկառանքով կ’ազդէր դիմացինին վրայ ու կը կիսէր իր ապրումերը թոռներուն, ծոռներուն հետ:

Երբ հանիս մեռաւ, սենեակը պարպեցին: Աչքիս առջեւն է դեռ․ իր անձնական առարկաներէն աւելի իր ամուսնոյն առարկաները կային սենեակին մէջ: Դրան ետեւ՝ կախիչէն կախուած էր զգեստ մը, սպասումի մը մէջ․ կարծես պիտի գար մեծ-մեծ հայրիկը, պիտի հագնէր զայն եւ պիտի քալէր թոռներուն շուրջ: Կախիչին վրայ էր օսլայուած օձիքով շապիկ մը, որուն փակած էր տաբատ մը փայլուն երիզներով: Շապիկին վրայ բաճկոնակ մը անցած էր, որուն գրպանը կար ժամացոյցը քէօսթէքլի: Պաշտօնական զգեստ մըն էր այս, որ մեծ-մեծ հայրիկը կը հագնէր իր պաշտօնին գլուխը: Այն ժամանակ կօշիկ ալ չկար: Մարդիկ կը հագնէին կաշիէ շինուած եւ մես ըսուած գուլպայի նման ոտնաման մը, ատոր ալ վրայէն՝ լասթիք: Հանիս թէ մեսը, թէ լասթիքը պահած էր, որ երբեմն մենք՝ մանուկներս խաղի համար կ’անցընէինք մեր ոտքերուն: Մեծ-մեծ հայրիկին ֆեսն ալ մեր գլխուն, ծոպը կողքէն կախուած ու գաւազան մըն ալ մեր ձեռքը որպէս Իսթանպուլ էֆէնտիսի կը շրջէինք սենեակին մէջ:

Շատ ժամանակ ետք հասկցայ, թէ ինչ էր մեծ-մեծ հայրիկին գործը: Ան կ’աշխատէր Ռոտոսթօ (Թէքիրտաղ), յիմարանոցի մը մէջ դրան պաշտօնեայ էր եւ կախիչին վրայի զգեստն ալ իր պաշտօնական համազգեստն էր: Շաբաթը անգամ մը տուն կու գար, շաբթու վերջ, եւ օրը ընտանիքին հետ անցընելէ ետք, կը վերադառնար իր պաշտօնին, յանձնելով իր երեք զաւակները մօր խնամքին: Զարմանալի էր այն ժամանակը․ արդեօք յիմարանոցին բնակիչները ովքե՞ր էին, քանի որ այն թուականներուն Ռոտոսթոյի բնակիչները յոյներ, հայեր եւ հրեաներ էին:

Տարիներ ետք ինծի զարմանք պատճառող իրականութիւններէն մէկն ալ լուսանկար մըն էր․ մեծ-մեծ հայրիկը նստած էր անկիւնը, թոռնիկներով շրջապատուած: Մայրս ըսաւ, որ մեծ հայրիկին ոտքերը կտրուած էին․ նախ մէկը, յետոյ միւսը: Գործը տաժանելի պայմաններու մէջ էր․ մսած ու հիւանդացած էր, եւ ոտքին մէկը քանկրէն եղած էր․ ծխախոտի վարժութիւնն ալ աւելի բարդացուցած էր հիւանդութիւնը, որ յառաջացած էր: Չէր կրցած դիմանալ ծովէն բարձրացող խոնաւութեան եւ Ռոտոսթոյի լեռներէն փչող զօրաւոր հովուն։ Այն ժամանակ ազդեցիկ դեղեր ալ չկային: Փրկուելու միակ միջոցը անդամահատել էր եւ մեծ-մեծ հայրիկը տուն վերադարձած էր, նստելու համար անկիւնը: Ան երբ աշխատանքէ դադրած էր, կեանքը չէր կեցած․ դեռ կը սահէր: Տան ապրուստը բեռցուած էր կնոջը՝ Աղաւնիին ուսերուն:

Հայրիկը, ծխախոտը բերնին, անկիւնէն կը հսկէր զաւակներուն, իսկ երբ անառակութեան ձայները բարձրանային, կը պոռար.

– Խելօ՛ք կեցէք:

Երբ մեծցայ ու զաւկի տէր դարձայ, անոնց ըրած անառակութիւններուն ընթացքին մեծ-մեծ հայրիկը յիշեցի ու հասկցայ, որ ինչո՛ւ զգեստը հոն տարիներ պատրաստ կը սպասէր: Հանիս մեզի ըսել կ’ուզէր, որ թէեւ Գրիգորին ոտքերը չկան, անկիւնը նստած էր, սակայն անոր մէկ նայուածքն ու ձայնը կը բաւէին, որ մանուկները կարգի գային, հանդարտէին: Ուրեմն պէտք էր, որ մենք ալ խելօք ըլլայինք: Ամուսնոյն զգեստը դրան ետեւ միշտ պատրաստ էր:

Երբ գրի կ’առնեմ այս տողերը, ահա զաւակներէս մէկը կու գայ, բան մը կ’ըսէ, միւսը՝ ուրիշ բան: Երբեմն անտարբեր կը մնամ, կուլ կու տամ ըսուածները ու ի վերջոյ խօսքով կը յարձակին իրարու վրայ: Աչքիս առջեւէն շարժապատկերի երիզի մը պէս կը սահի նկարը: Մեծ-մեծ հայրիկը իր բարձր հասակով, շապիկն ու տաբատը հագած, կը կանգնի սենեակին մէջտեղ ու կ’ըսէ.

– Տարիներ ու տարիներ անկիւնը նստայ, սակայն զգեստս դրան ետեւ միշտ պատրաստ էր, որ շրջէի ձեր միջեւ: Մի՛ նեղէք ձեր մայրիկը, խելօ՛ք կեցէք:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s