ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ԶՈՅԳ ԱՇՏԱՐԱԿՆԵՐԸ ԵՒ ԿՈՐՈՒՍԵԱԼ ՀԱՅՐԵՆԻՔՍ

Անթափի հայ առաքելականներու սրբապղծուած Ս․ Աստուածածին Եկեղեցին

ԱՒԵՏԻՍ ՀԱՃԵԱՆ

Մտածում մը յաճախակի զիս հալածած է երկար ժամանակէ ի վեր։

Նիւ Եորքի Զոյգ Աշտարակները վերակառուցուած տեսնելու մարմաջը, այնպէս ինչպէս որ էին 11 Սեպտեմբեր 2001ի ահաբեկչութիւններէն առաջ։ Մայիս 2018ին, քաղաքին վերակառուցուած ու միաժամանակ՝ նորակառոյց, Համաշխարհային Առեւտուրի Կեդրոնը (ՀԱԿ) այցելելէս յետոյ, կարծեցի, որ վերջապէս հաշտուած էի անհետացած շէնքերու կորուստի գաղափարին հետ, իրենց երկնասլաց զուգահեռ վեհութեամբ։

Սակայն, հազիւ դուրս եկայ նոր ՀԱԿի հզօր շէնքէն եւ քալեցի դէպի յուշահամալիրը, հոն, ուր նախապէս անհետացած աշտարակները կանգնած էին, երկու դատարկ շրջագիծները՝ մարմարապատ, նահատակներուն անունները վրան փորագրուած, այս հին իղձս, սուր եւ ցաւալի կերպով, դարձեալ հոգիս ալեկոծեց։ Վստահ եմ, որ միլիոնաւոր մարդիկ, որ այդ զարհուրելի օրը յիշեն, նման ապրումներ պիտի ունենան։

Այսուհանդերձ, ես ինծի միշտ հարց կու տայի, թէ ինչո՞ւ այնքան բուռն փափաք մը ունէի շէնքերը վերակառուցուած տեսնելու, իրենց սկզբնական նախագծին համաձայն՝ տեսնելու վերստին այնպէս, ինչպէս որ յիշողութեանս մէջ դրոշմուած էին եւ ինչպէս որ հազարաւոր լուսանկարներ զանոնք  յաւերժացուցած էին: Այո՛, թերեւս շատերս տակաւին հոգեպէս ցնցուինք, երբ յիշենք այդ օրուան արհաւիրքը, բայց ես, ինչպէս աշխարհի մարդոց մեծամասնութիւնը, Զոյգ Աշտարակներուն պայթումին եւ կործանումին պատկերները հեռատեսիլէն դիտած էի՝ այն ժամանակ, Նիւ Եորք մասնաւորապէս հոգեկան լարերս չէր թրթռացներ — մի քանի անգամ քաղաքը այցելած էի եւ սրտիս շատ հարազատ չէի գտած — եւ, աւելի եւս, երբեք ՀԱԿ ոտք չէի դրած։ Հիացումով, այո՛, երկու շէնքերը դիտած էի օդանաւէն, եւ իրենց աչք շլացնող բարձրութիւնը իսկապէս հրապուրիչ էր եւ անմոռանալի տպաւորութիւն ձգած էր վրաս։ Այսքան։

Սեպտեմբեր 2001ի ահաբեկչութիւններուն օրը, արդէն երկու տարի անցած էր, որ Արժանթինէն Միացեալ Նահանգներ փոխադրուած էի՝ կ՚ապրէի Աթլանթա, ուր միջազգային լուրերու գործակալութեան մը մէջ խմբագիրի պաշտօն ստանձնած էի։ Միացեալ Նահանգներ ապրեցայ, 1999էն մինչեւ 2013 գրեթէ անընդհատ կերպով՝ վերջին եօթը տարիները Նիւ Եորք հաստատուած ըլլալով։

Այժմ կ՚ապրիմ Իտալիա. բայց անցեալ տարուայ Նոյեմբեր ամսուն վերադարձայ Աթլանթա, երկար տարիներու բացակայութենէ վերջ, ներկայացնելու համար նորատիպ գիրքս՝ Secret Nation: The Hidden Armenians of Turkey (Գաղտնի ազգ. Թուրքիոյ թաքուն հայերը)։ Հատորը բռնագրաւուած հողերուն վրայ ապրող իսլամացուած եւ շատ սակաւաթիւ քրիստոնեայ հայերու մասին է, որոնցմէ շատեր տակաւին կը փորձեն իրենց ինքնութիւնը գաղտնի պահել պետութենէ մը, որ Եղեռնի ճշմարտութիւնը կը հերքէ։

Երբ Աթլանթայի մէջ, գիրքի գինեձօնին ներկայ գտնուող ազգայիններուն կը նկարագրէի այս թաքուն հայերուն հետ հանդիպումներս, յանկարծ անդրադարձայ, որ  Զոյգ Աշտարակներուն հետ կապը՝ շէնքերուն հարազատ ընդօրինակութեամբ վերակառուցելու բնազդային ցանկութիւնս կու գար, շատ տարօրինակօրէն շրջուած հոգեբանութեան ճամբով, կորուսեալ հայրենիքիս վերականգնումը տեսնելու երազէս։

Երկիր մը միայն հողային տարածքը չէ. ժողովուրդն է, կերակուրն է, լեզուն, երաժշտութիւնն ու ձայները, որ վերջնականապէս մարած են։ Մէկ խօսքով՝ մշակոյթն է։ Եւ վերջապէս, երբ Աթլանթայի հին ու նոր հայ բարեկամներուս կը խօսէի Արեւմտեան Հայաստանի ու Կիլիկիոյ մէջ տեսած մեր հայրենակիցներուն մասին, հասկցայ թէ ինչո՛ւ գացած էի Թուրքիա, հայութեան եւ Հայաստանի թշնամի պետութիւն մը, գտնելու բնաջնջուած ժողովուրդի մը մնացորդացը, բացի Կ. Պոլսոյ մեր քաջ ու տոկացող գաղութէն։ Հասկցայ, որ կ՚ուզէի ողջ մասնիկ մը տեսնել, գուցէ բջիջ մը, վերջնականապէս անհետացած հայրենիքի մը, որուն տակաւին մտքով ու հոգիով յարած եմ։ Մարդկային բնազդ է աղէտի դէմ պայքարիլը։ Իրականութեան մէջ, գիտնալով հանդերձ, որ նահատակուած կեանքերը պիտի չվերադառնան, որ կերտեն նոր Հայաստան մը ինչպէս որ էր, անարդարութեան անպատիժ մնալն էր, որ միտքս կը տանջէր։

Եղեռնէն դար մը վերջ, աւերակ եկեղեցիներուն տեսքը, կամ, աւելի զայրացնող՝ մզկիթի վերածուած տեսնելը, միշտ արգելք եղած է, որ կորուստը ընդունիմ, ինչ որ անշուշտ ազգատարած վէրք մըն է։ Սակայն մեր անթաղ մնացած նահատակներուն, այսօր Թուրքիա կոչուած՝ կենդանաշունչ ուրուականներու գերեզմանը շրջիլը, ինծի  օգնեց հասնելու սուգի հինգ հանգրուաններէն վերջինին՝ ընկալումին, յիսուն տարուայ ուրացումէ, բարկութենէ, հաշտութեան փորձերէ եւ ընկճումէ վերջ։

Արդէն ուշ է արդարութեան համար, որ միշտ անկարելի պիտի ըլլար։ Գործուած ոճիրը անդարմանելի է, եւ աններելի։ Հիմա, այո՛, կ՚ընդունիմ, որ Արեւմտեան Հայաստանը մեռաւ, որ անհուն չարիք մը տեղի ունեցաւ։ Մեր սրբադասուած նահատակներուն հոգիները, սակայն, Աստուծոյ հովանիին տակ իրենց արդար հանգիստը գտան, բայց իմ արեւմտահայու ողջ հոգիս կը մնայ մենաւոր, եւ թշնամւոյն՝ թշնամի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

One thought on “ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ԶՈՅԳ ԱՇՏԱՐԱԿՆԵՐԸ ԵՒ ԿՈՐՈՒՍԵԱԼ ՀԱՅՐԵՆԻՔՍ

  1. Գրիչդ դալար ճիշդ սրտէս խօսեցար նահատակներուն սրբադասուելով արդեօք ոճիրը ոճիր ըլլալէ դադրեցա՞ւ անշուշտ ոչ վէրքը բաց է

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s