«ՀԱ՞ՅՐ ՄԵՐ, ՈՐ ՅԵՐԿԻ՞ՆՍ ԵՍ»

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Լուրը հասաւ եւ մոխիր դարձանք:

Հրդեհին կարմիր բոցերը իբրեւ լուսանկար իրենց տեղը գտեր էին օրուան թերթերուն մէջ: Բոցը իր ձեռքը անցուցած էր դուռ, պատուհան, լափած ու լիզած էր, մոխրացուցած եւ ոչնչացուցած. կաս-կարմիր:

Հօրս երկու խանութները մոխիր դարձած էին Մահմուտփաշայի մէջ: Մէկը բոլորովին այրած, իսկ միւսը՝ կիսովին, սակայն հրշիջախումբին ջրցանքէն անգործածելի վիճակի հասած էր ամբողջ ապրանքը: Ելեկտրական խանգարումը պատճառ եղած էր հրդեհին, որ սկսելով վերնայարկէն, տարածուած էր վարի յարկ: Քովէ քով շարուած արհեստանոցներ փճացեր էին, յետոյ հրդեհը վարի յարկ ցատկելով այրեր էր խանութները: Հայրս կէս-գիշերէն առաւօտ սնանկացեր էր: Ճակատագրական հրկիզում մը, որ բան չէր թողած իր ետեւ, եթէ ոչ դժբախտութիւն, չքաւորութիւն եւ պայքար… վերականգնումի: Աղէտին վրայ հասնող ցնցիչ պարագայ մըն ալ այն էր, որ խանութին տանտէրը պահանջած էր խանութը պարպել տասնհինգ օրէն: Ահա՛, դժբախտութեան կծիկը. վաճառական մարդ, խանութպան մարդ, գործատէր մարդ՝ հայրս դարձած էր գործաւոր եւ ճակտի քրտինքով վաստկածը վրայ տուած էր ու միայն իբրեւ իր կռնակի բաճկոնին տէրը դուրս ելած էր խանութէն:

Հիմա ան պարկը կռնակը շալկած Մահմուտփաշայի զառիվերը կը մագլցէր, որ ապսպրուած շապիկները կարել տար ասդին-անդին, արհեստանոցներու մէջ: Պարտքով-խարճով կարի մեքենայ մը գնեց եւ պզտիկ խանութի մը մէջ աշխատանքը ծայրէն սկսաւ: Սկսանք ընտանեօք աշխատիլ: Հայրս անհամբեր կը սպասէր ամրան արձակուրդին, որ գործաւոր մը եւս աւելնար խանութին մէջ. ես:

Ես մէջտեղի գործերը կ’ընէի: Շապիկին դերձանները կը մաքրէի, կ’արդուկէի, կը կարէի օձիքները, թեւերը, եւ ամէն ինչով շապիկը հագցուելու վիճակին կը հասնէր: Որքա՜ն համբերանքով եւ աչքի լոյս վատնելով կ’աշխատէի: Երբ աւելնար մարդուժը՝ քիչ մըն ալ կանուխ տուն վերադառնալու առիթը կ’ունենայինք: Ատանկով օրերը անցան, ատանկով մեծցանք: Աւելի վերջ սկսանք փեսայի շապիկ կարել: Կեանքը աւելի լաւացաւ եւ առանց մէկու մը կարօտ ըլլալու գործերը կարգի մտան: Յետոյ նորոյթ եղան տարբեր ձեւի շապիկներ: Մանաւանդ այն, որ  յաճախորդը կ’ուզէր իր անունին սկզբնատառերը նախշուած տեսնել շապիկին գրպանին վրայ եւ ոչ միայն գրպանին, այլ օձիքին ներքին կողմը:

Սեւիմ ապլան (մեծ քոյր) սկսաւ աշխատիլ մեզի հետ: Կէսօրէ վերջ կու գար եւ ձեւուած գրպաններուն վրայ փայլուն դերձանով կը նախշէր անուններու սկզբնատառեր, որ յաճախորդը աւելի լաւ զգար, երբ իրեն յատուկ շապիկ մը հագնէր: Խանդոտ կին մըն էր ապլան եւ կը սիրէր զրուցել զանազան նիւթերու մասին: Կը պատմէր ու կը պատմէր: Մեկնելէ առաջ թէյ մըն ալ կը խմէր: Օր մըն ալ մօրս դարձաւ ու ըսաւ.

– Որքա՜ն լաւ է, որ ձեր լեզուն կը խօսիք:

Ես հօրս հետ թրքերէն, մօրս հետ հայերէն կը խօսէի:

– Ձեր մայրենի լեզուն, հայերէնը լսել ինծի հաճոյք կը պատճառէ:

Բան մը չէր հասկնար մեր խօսածներէն, ուրեմն ինչո՞ւ հաճոյք պիտի զգար:

– Իմ մայրս ալ հայ էր: Գիւղին մէջ որբ մնացեր է գեղանի, երիտասարդ աղջիկ, ու հայրս զայն կնութեան առեր է: Սակայն հայրս սաստիկ արգիլած էր մօրս, որ յայտնէր իր ինքնութիւնը:

Երբ լսեցինք ասոնք, պահ մը ափ ի բերան մնացինք: Եւ ան աւելցուց.

– Հիմա շա՜տ ատեն անցաւ, ես այս իրականութիւնը ձեզի հանգիստ կրնամ յայտնել, չըլլայ որ քոյրս իմանայ: Շատ կը բարկանայ: Խստիւ արգիլած է այս մասին խօսիլ․ ո՛չ ոք գիտէ իրականութիւնը:

Կամաց-կամաց հարցումներ կը յառաջանային մտքիս մէջ: Չէի կրնար ամփոփուիլ, իսկ Սեւիմ ապլան խանդավառ, շատ բնական բանի մը պէս կը շարունակէր.

– Մայրս աղօթք մը կը մրմնջէր մեր մանկութեան, մեր անկողինին վերեւ:

– Հա՞յր մեր, որ յերկի՞նս ես:

Չէի կրնար մտաբերել, որ ամէն օր արտասանած աղօթքս պիտի պարունակէր հարցականներ. ո՜վ, մեր հա՞յրը, որ երկի՞նքն ես:

Կարուհի ըլլալու նպատակ չունէի. ունէի այն գիտակցութիւնը եւ պարտաւորութիւնը, որ մինչեւ վերջ ընտանիքիս օգտակար պիտի ըլլայի, պիտի հսկէի, ծերանային՝ առանձին պիտի չձգէի. առաջնակարգ պարտականութիւններս էին ասոնք:

Սեւիմ ապլան գործը վերջացուցեր էր եւ կը պատրաստուէր մեկնելու համար: Թէյին բաժակը սեղանին դրաւ ու ըսաւ.

– Չօք շիւքիւր Ալլահա, պուկիւն տէ տօյտուք (Փառք Աստուծոյ, այսօր ալ կշտացանք):

– Զհաց մեր հանապազորդ:

Դարձաւ ինծի եւ ըսաւ.

– Թուղթի մը վրայ թրքերէն տառերով կը գրե՞ս այս աղօթքը: Ես ալ կը մրմնջեմ: Ամա՛ն, քոյրս չիմանայ:

Ան կը խօսէր շատ հանդարտ, բնական արտայայտութեամբ, սակայն ես կոնքիս, փորիս, կռնակիս, սրտիս դանակի հարուածներ կը ստանայի: Ինքնութիւնը պահել եւ  չընդունիլ մօրը ո՛վ ըլլալը որքա՛ն տանջանք ըլլալու էր մօր մը համար, խորհեցայ:

– Ինչո՞ւ քոյրդ այսքան դէմ է այս իրականութեան:

– Սո՛ւս, կ’ըսէ ան ամէն անգամուն, կեաւուրի՞ն աղջիկը անուանուիլ կ’ուզես:

Սեւիմ ապլան այնքա՜ն խանդավառ էր իր պատմածներով, բայց շատ դառն շեշտով մը կրկնած էր «կեաւուր» բառը:

– Ո՞վ կրնայ փոխել այս իրականութիւնը:

Զատիկ է: Մօրս շինած համեղ չէօրէկը եւ կարմիր հաւկիթները կ’ըլլան մեր կէսօրուան ճաշը: Շատ ուրախ է ան, որ կը ճաշակէ իր բարքերուն միւս կէսէն բան մը:

– Ձեր ընտանիքին մէջ ըլլալուս համար, ձեր այս տօնին րահմէթ (ողորմութիւն) պիտի կարդամ մօրս շիրիմին վրայ:

Հիմա այս տողերը գրի կ’առնեմ ու կը յիշեմ մոխրացած օրերը. չկար սպեղանի մը, որ վէրքը դարմանէր: Չեմ կրնար պատահածները տեղաւորել ժամանակահատուածի մը մէջ: Չեմ կրնար մտադրել իրական կամ անիրական, ընդունելի կամ անընդունելի, տրամաբանական կամ անտրամաբանական իրողութիւնները, որոնք կը պատահին անսպասելի ժամանակ, եւ մինչ այդ ձայնապնակէն երգը կ’ըսէ. «Ո՞ւր էիր, Աստուած»:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s