ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Խարխափելով կը քալեմ մութին մէջ․ միայն ծովու ալիքներուն ձայնը կը զատորոշեմ։ Ինչի՞ կը ծառայէ զգլխիչ տեսարանը, եթէ աչքերս չտեսնեն միանալով պար բռնող անձրեւի կաթիլները, լուսինին հետ ժամադրուող արեւը, երկնքի ու երկրի միջեւ հանդիպումը կատարող քարերը, եւ ինչո՞ւ չէ, վիշտերու մէջ ձեռք ձեռքի տուած անձերը։ Արտաքին աշխարհին հետ կապս կը խզեմ, որ չխաբուիմ խրոխտ զգացումէ։ Շռայլօրէն չլմնցնեմ լուսամփոփիս ուժը։ Որովհետեւ չեմ գիտեր, թէ որքա՞ն կը տեւէ մութ գիշերը։ Անոնք, որոնք արագ վազելու կը սկսին եւ յաճախ կը յոգնին, կը հեւան։ Անոնք, որոնք առանց դադար տալու կը գործածեն այդ մեքենան, բարդին ուժը կը սպառեն։ Անոնք, որոնք առանց ծրագրելու աշխատութեան մը մէջ կը թաղուին, շուտ նեղութեան կը մատնուին։ Հապա ո՞ւր է աղբիւրներուն սահմանը։ Անոնք սահման մը ունի՞ն, թէ ոչ մենք վախկոտ մտածումներով, յուսահատ ապրումներով կը կրճատենք յաւիտենական կեանքը։ Եւ կամ շահադիտական ըղձանքներով ամբարտաւան կը գտնուինք այս աշխարհի աղբիւրներուն նկատմամբ։ Այս պատճառներով է, որ չեն հասնիր բարձր աղաղակները երկնքի խորերը։ Յստակ ձայն մը չունին, որ վեր բարձրանան։ Բայց յստակ կու գան ալիքները մեր ականջին։ Վճիտ վճիռներով կը ձերբազատուին անոնք աղէտէն, զոր գիշերը բոլոր էակներուն կը բաշխէր։ Իսկ մարդի՞կ։ Կան մարդիկ, որոնք շղթայուած են, գիշերուան շուքը անհուն լոյս կարծելով, եւ կան մարդիկ, որոնք լուսաւորուած են մտքով, սրտով եւ հոգիով։ Անցողական են գիշերներն ու ցերեկները, բայց անջինջ է ճառագայթը, որ դուրս կը պոռթկայ մշուշոտ մութէն։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ա՜Խ, ԱՅՍ ՁՄԵՌԸ

ՎԱՐԴԻ ԺԱԳԱԼԵԱՆ
Ալֆորվիլ, Ս. Մեսրոպ-Արապեան Կրթարան, 5րդ դասարան

Ա՜խ, այս ձմեռ որքան ձիւն եկաւ,
Թիթեռնիկի պէս փաթիլներ բերաւ։
Ամէն տեղ ճերմակ սաւան էր փռեր,
Ահա կը խաղան ուրախ մանուկներ։

Եւ ահա շուտով Կաղանդը եկաւ,
Ու խինդ ու ծիծաղ իրեն հետ բերաւ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒ (Ժ․)

Ծ․ Թ․ ՊԱԼԵԱՆ

ԼԷ․
Մեծ մօրս եազման՝ գլխաշորը,
Ասեղնագործ ծաղիկներու եզերքով –
Իր անթառամ մատներուն գործը։

ԼԸ․
Դատարկ եկեղեցիին լռութիւնը,
Խունկին հոտը․․․
Աղօթքը յանկարծ ծնաւ սիրտէն։

ԼԹ․
Խակ երիտասարդը իր զգացումները պահեց։
Ան աղջիկը կորսնցուց,
Կեանքի կարճութիւնը չգիտնալով։

Խ․
Ձկնորսը նետեց ձուկը կողովին մէջ։
Աջ, ձախ, վեր, վար, ձուկը պայքարը
Շարունակեց վերջին շունչով։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԱՐՃ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐ. ԿՈՍՏԱՆ ԶԱՐԵԱՆԻ ՀԵՏ

Երեւան, Ամառ, 1964

ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ

1965ին, Հայաստանէն Պէյրութ վերադարձիս, ուսումս շարունակելու նպատակաւ արձանագրուեցայ Հայկազեան Գոլէճ։ Այն տարիներուն «Ազդակ» օրաթերթի եւ «Բագին» գրական ամսագրի խմբագրատուները գոլէճին մօտ կը գտնուէին։ Աշխատակցելու մտադրութեամբ ուզեցի հանդիպիլ «Ազդակ»ի խմբագիրին։

Էջ մը բանաստեղծութիւն ափիս մէջ պահած ուղղուեցայ խմբագրատուն․ զիս առաջնորդեցին գրասեղանի մը մօտ, որուն ետին, ճակատը թերթի մը վրայ հակած ու խիստ դէմքով՝ Պօղոս Սնապեան, զիս տեսնելով, «Հրամմէ՛» ըսաւ, քովի աթոռը ցոյց տալով։ Ինքզինքս ներկայացուցի, ապա տեղեկութիւն տուի 1964-65 տարիներուն Երեւանի Պետական Համալսարանի մէջ ուսանած նիւթերուս մասին, ուսուցիչներէս յատկապէս յիշեցի Ստեփան Ջրբաշեանը, Լեւա (Լեւոն) Ներսիսեանը եւ Վաչէ Նալպանտեանը․ պատմեցի նաեւ այն տարիներուն համալսարանի շրջափակէն դուրս տիրող մթնոլորտին մասին, ընդգծելով «Գարուն» հանդէսի դերը երիտասարդ գրողներու կազմաւորման մէջ։

Կը յիշեմ, Սնապեան սկսաւ շեշտուած հետաքրքրութեամբ ունկնդրել զիս, ու դէմքին խստութիւնը անհետացաւ, երբ սկսայ պատմել Կոստան Զարեանին այցելութիւնս, ընկերակցութեամբ երկու արտասահմանցի ուսանողներու, որոնք նախապէս ծանօթ էին գրողին։ Շուրջ ժամ մը տեւող այցելութեանս ընթացքին Զարեան յուզուած յաճախ կը կրկնէր, թէ անցագրի գրասենեակի պաշտօնեաները վերցուցած են իր անցագիրը նորոգման նպատակով եւ չեն վերադարձուցած, արգելք հանդիսանալով արտասահման այցելելու իր ծրագրին։

Զարեան ընկճուած կը թուէր ու շարունակ կը կրկնէր այս պատահարը։
Հիւրասէր ու վայելուչ տիկին մը մեզ սուրճ հիւրասիրեց․ հիմա չեմ յիշեր, թէ ան գրողին տիկի՞նն էր, թէ դուստրը։

Զարեանի բնակարանը կը գտնուէր, այն տարիներուն, Լենինի պողոտային վրայ, որ Մատենադարանէն ուղիղ դէպի շուկայի շրջանը կ’երկարէր։ Այցելութեանս եղանակը ամառ ըլլալու էր․ մայթեզրի ծառերը կանաչ տերեւներ ունէին։

Մոնթրէալ, 22 Մարտ 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ԶՈՅԳ ԱՇՏԱՐԱԿՆԵՐԸ ԵՒ ԿՈՐՈՒՍԵԱԼ ՀԱՅՐԵՆԻՔՍ

Անթափի հայ առաքելականներու սրբապղծուած Ս․ Աստուածածին Եկեղեցին

ԱՒԵՏԻՍ ՀԱՃԵԱՆ

Մտածում մը յաճախակի զիս հալածած է երկար ժամանակէ ի վեր։

Նիւ Եորքի Զոյգ Աշտարակները վերակառուցուած տեսնելու մարմաջը, այնպէս ինչպէս որ էին 11 Սեպտեմբեր 2001ի ահաբեկչութիւններէն առաջ։ Մայիս 2018ին, քաղաքին վերակառուցուած ու միաժամանակ՝ նորակառոյց, Համաշխարհային Առեւտուրի Կեդրոնը (ՀԱԿ) այցելելէս յետոյ, կարծեցի, որ վերջապէս հաշտուած էի անհետացած շէնքերու կորուստի գաղափարին հետ, իրենց երկնասլաց զուգահեռ վեհութեամբ։

Սակայն, հազիւ դուրս եկայ նոր ՀԱԿի հզօր շէնքէն եւ քալեցի դէպի յուշահամալիրը, հոն, ուր նախապէս անհետացած աշտարակները կանգնած էին, երկու դատարկ շրջագիծները՝ մարմարապատ, նահատակներուն անունները վրան փորագրուած, այս հին իղձս, սուր եւ ցաւալի կերպով, դարձեալ հոգիս ալեկոծեց։ Վստահ եմ, որ միլիոնաւոր մարդիկ, որ այդ զարհուրելի օրը յիշեն, նման ապրումներ պիտի ունենան։

Այսուհանդերձ, ես ինծի միշտ հարց կու տայի, թէ ինչո՞ւ այնքան բուռն փափաք մը ունէի շէնքերը վերակառուցուած տեսնելու, իրենց սկզբնական նախագծին համաձայն՝ տեսնելու վերստին այնպէս, ինչպէս որ յիշողութեանս մէջ դրոշմուած էին եւ ինչպէս որ հազարաւոր լուսանկարներ զանոնք  յաւերժացուցած էին: Այո՛, թերեւս շատերս տակաւին հոգեպէս ցնցուինք, երբ յիշենք այդ օրուան արհաւիրքը, բայց ես, ինչպէս աշխարհի մարդոց մեծամասնութիւնը, Զոյգ Աշտարակներուն պայթումին եւ կործանումին պատկերները հեռատեսիլէն դիտած էի՝ այն ժամանակ, Նիւ Եորք մասնաւորապէս հոգեկան լարերս չէր թրթռացներ — մի քանի անգամ քաղաքը այցելած էի եւ սրտիս շատ հարազատ չէի գտած — եւ, աւելի եւս, երբեք ՀԱԿ ոտք չէի դրած։ Հիացումով, այո՛, երկու շէնքերը դիտած էի օդանաւէն, եւ իրենց աչք շլացնող բարձրութիւնը իսկապէս հրապուրիչ էր եւ անմոռանալի տպաւորութիւն ձգած էր վրաս։ Այսքան։

Սեպտեմբեր 2001ի ահաբեկչութիւններուն օրը, արդէն երկու տարի անցած էր, որ Արժանթինէն Միացեալ Նահանգներ փոխադրուած էի՝ կ՚ապրէի Աթլանթա, ուր միջազգային լուրերու գործակալութեան մը մէջ խմբագիրի պաշտօն ստանձնած էի։ Միացեալ Նահանգներ ապրեցայ, 1999էն մինչեւ 2013 գրեթէ անընդհատ կերպով՝ վերջին եօթը տարիները Նիւ Եորք հաստատուած ըլլալով։

Այժմ կ՚ապրիմ Իտալիա. բայց անցեալ տարուայ Նոյեմբեր ամսուն վերադարձայ Աթլանթա, երկար տարիներու բացակայութենէ վերջ, ներկայացնելու համար նորատիպ գիրքս՝ Secret Nation: The Hidden Armenians of Turkey (Գաղտնի ազգ. Թուրքիոյ թաքուն հայերը)։ Հատորը բռնագրաւուած հողերուն վրայ ապրող իսլամացուած եւ շատ սակաւաթիւ քրիստոնեայ հայերու մասին է, որոնցմէ շատեր տակաւին կը փորձեն իրենց ինքնութիւնը գաղտնի պահել պետութենէ մը, որ Եղեռնի ճշմարտութիւնը կը հերքէ։

Երբ Աթլանթայի մէջ, գիրքի գինեձօնին ներկայ գտնուող ազգայիններուն կը նկարագրէի այս թաքուն հայերուն հետ հանդիպումներս, յանկարծ անդրադարձայ, որ  Զոյգ Աշտարակներուն հետ կապը՝ շէնքերուն հարազատ ընդօրինակութեամբ վերակառուցելու բնազդային ցանկութիւնս կու գար, շատ տարօրինակօրէն շրջուած հոգեբանութեան ճամբով, կորուսեալ հայրենիքիս վերականգնումը տեսնելու երազէս։

Երկիր մը միայն հողային տարածքը չէ. ժողովուրդն է, կերակուրն է, լեզուն, երաժշտութիւնն ու ձայները, որ վերջնականապէս մարած են։ Մէկ խօսքով՝ մշակոյթն է։ Եւ վերջապէս, երբ Աթլանթայի հին ու նոր հայ բարեկամներուս կը խօսէի Արեւմտեան Հայաստանի ու Կիլիկիոյ մէջ տեսած մեր հայրենակիցներուն մասին, հասկցայ թէ ինչո՛ւ գացած էի Թուրքիա, հայութեան եւ Հայաստանի թշնամի պետութիւն մը, գտնելու բնաջնջուած ժողովուրդի մը մնացորդացը, բացի Կ. Պոլսոյ մեր քաջ ու տոկացող գաղութէն։ Հասկցայ, որ կ՚ուզէի ողջ մասնիկ մը տեսնել, գուցէ բջիջ մը, վերջնականապէս անհետացած հայրենիքի մը, որուն տակաւին մտքով ու հոգիով յարած եմ։ Մարդկային բնազդ է աղէտի դէմ պայքարիլը։ Իրականութեան մէջ, գիտնալով հանդերձ, որ նահատակուած կեանքերը պիտի չվերադառնան, որ կերտեն նոր Հայաստան մը ինչպէս որ էր, անարդարութեան անպատիժ մնալն էր, որ միտքս կը տանջէր։

Եղեռնէն դար մը վերջ, աւերակ եկեղեցիներուն տեսքը, կամ, աւելի զայրացնող՝ մզկիթի վերածուած տեսնելը, միշտ արգելք եղած է, որ կորուստը ընդունիմ, ինչ որ անշուշտ ազգատարած վէրք մըն է։ Սակայն մեր անթաղ մնացած նահատակներուն, այսօր Թուրքիա կոչուած՝ կենդանաշունչ ուրուականներու գերեզմանը շրջիլը, ինծի  օգնեց հասնելու սուգի հինգ հանգրուաններէն վերջինին՝ ընկալումին, յիսուն տարուայ ուրացումէ, բարկութենէ, հաշտութեան փորձերէ եւ ընկճումէ վերջ։

Արդէն ուշ է արդարութեան համար, որ միշտ անկարելի պիտի ըլլար։ Գործուած ոճիրը անդարմանելի է, եւ աններելի։ Հիմա, այո՛, կ՚ընդունիմ, որ Արեւմտեան Հայաստանը մեռաւ, որ անհուն չարիք մը տեղի ունեցաւ։ Մեր սրբադասուած նահատակներուն հոգիները, սակայն, Աստուծոյ հովանիին տակ իրենց արդար հանգիստը գտան, բայց իմ արեւմտահայու ողջ հոգիս կը մնայ մենաւոր, եւ թշնամւոյն՝ թշնամի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՍԳԱՐԱ ՆԱՈՒՄԱՆ

Ամէն ինչ սկիզբէն
Իրականացուցի,
Ընտրութիւնը կատարեցի,
Եւ հիմա
Կը մտաբերեմ հատուած մը
Սուրբ Գիրքէն՝
«Բարի պատերազմը պատերազմեցայ,
Ընթացքը կատարեցի»։
Բայց թագ չկայ ինծի։
Չեմ գիտեր ի՛նչ կու գայ,
Դարան կը նստի ինծի համար։
Երեւան պիտի հանեմ,
Թէ որոշումը բարի կամ գէշ է․
Պիտի չըսեմ՝ շիտակ։
Ի՞նչ է շիտակ․
Եւ, ի միջի այլոց,
Ի՞նչ են բարի ու գէշ։
Ուրեմն,
Քառուղիէն քիչ մը ետեւ կեցած եմ,
Ճամբան ընտրեցի,
Նոյնը շարունակ քալեցի։
Բայց կը վարանիմ,
Կը դադրիմ․
Դառնա՞լ․ ո՛չ․
Վերադառնա՞լ․ երկիցս ո՛չ։
Կը նախընտրեմ շարունակել․
Աշխարհի այս նոր բաժինին նայիմ,
Առջեւս՝ ամբողջ ապագան,
Սակայն եւ այնպէս տարակոյսներ գոյ են․
Եղե՞ր է։
Պիտի ըլլա՞յ։
Պիտի կարենա՞ր ըլլալ։
Կրնա՞յ ըլլալ։
Սակայն արդարեւ ամէն ինչ նոյնն է,
Թէեւ Պրեխտ կ’ըսէ՝
«Արդարացի է որոշումներ բարեփոխել»։
Սակայն ես կ’ըսեմ՝
«Որոշեցի՛»։
Եւ ինչպէս Ռոպերթ Ֆրոստ կ’ըսէ՝
„That makes all the difference”.

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ի՞ՆՉ ԿՈՐՍՆՑՈՒՑԻՆՔ, Ի՞ՆՉ ԳՏԱՆՔ

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Քսանհինգ տարին շատ երկար ժամանակաշրջան մը չէ, ոչ ալ այդքան կարճ, արժէքներ կորսնցնելու համար:

«Երեխաները դիտելով է, որ կը սորվին՝ քան խօսելով», կ’ըսեն, չէ՞:

Այս նախադասութեան պէտք է աւելցնել՝ «…ոչ բոլորը»:

Մեծ հօրս հետ ամէն շաբաթ կանաչեղէնի շուկայ (պազար) կ’երթայինք․ բնաւ չէր սակարկեր, հակառակը՝ աւելիով կը վճարէր, մանկական տրամաբանութիւնս այս կեցուածքը երկուքի կը բաժնէր․ կամ կը զիջէր կամ ալ կը խղճար:

Օր մը գնումնիս առատօրէն ըրած, վերջացուցած կը վերադառնայինք տուն, Օգոստոսի դժոխային արեւը գլուխնուս կը հարուածէր․ ծերունի մարդ մը նստած էր մայթին եզերքը, կողքին քառասուն-յիսունի չափ ղար-օճառի կաղապարներ կային։ Մեծ հայրս կանգնեցաւ քովը ու աչքին ծայրով նայուածք մը նետելով ըսաւ մարդուն․

– Եթէ այս բոլոր օճառները գնեմ՝ դուն անմիջապէս տունդ կ’երթա՞ս:

Հրճուանքէն մարդուն դէմքին չորցած կնճիռները տեղափոխուեցան, դեղնած ատամները ի յայտ եկան ու ըսաւ․

– Աստուած բռնածդ ոսկի դարձնէ, աֆանտի՛:

Արագ մը շելլէին մէջ տեղաւորուեցան օճառները։ Շելլէն տախտակէ սնտուկ մըն է, որ ունի չորս անիւներ ու դիմացը ձեռքով քաշելու սանձ․ պազարին մէջ 12-13 տարեկան տղաք յաճախորդներուն ետեւէն կը դառնային, որպէսզի ապրանքնին վճարովի տուն հասցնեն:

Սրճագոյն աչքերս բացած, հետաքրքրութեամբ կը հետեւէի մեծ հօրս, թէ ի՞նչ պիտի ընէր այսքան օճառը:

Մեծ հայրս, իր աղայական քալուածքով, պրիանթինով յատուկ վարսայարդարէ անցած, հաստատ քայլերով՝ աջին ու ձախին բարեւներ տալով կը բաժնէր ղար- օճառները, ատեն-ատեն ալ կատակելով կ’ըսէր.

– Այսօր Շաբաթ է, լաւ մը մաքրուեցէ՛ք:

Հասանք մեր թաղը․ թաղի մանուկները գնդակ կը խաղային։ Տղոց ու մեծ հօրս միջեւ տեւական անհամ երկխօսութիւններ կ’ըլլային, երբ մեծ հայրս կէսօրները ուզէր հանգչիլ, սակայն չէր կրնար աղմուկէն ու պատշգամ ելլելով կը պոռար․

– Կը բաւէ այլեւս, մամաներնուդ քով գացէ՛ք…

Մեծ հայրս կանգնեցուց շելլէն, ծռելով ձեռքը առաւ խնձորի տոպրակը ու սկսաւ բաժնել թաղի չարաճճի տղոց:

Ժամանակին այսպէս էինք, բաժնելով կ’ուրախանայինք, իսկ այսօր՝ միայն մեզի ու մեզի:

Ժամանակին այսպէս էինք, բաժնելով կը հարստանայինք, իսկ հիմա՝ միայն մեզի ու մեզի:

Հիմա ունինք համեղ ուտելիքներ, վայելուչ հագուստներ, գեղեցիկ զարդեր, տուներ, ինքնաշարժներ… բայց սնանկացած ենք մարդկայնութենէ, յարգանքէ, բարոյականութենէ, յարաբերութիւններէ…

Ափսոս, կորսնցուցինք կենցաղային արժէքը, գտանք ինքնամոլութիւնը, էկօն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՍ՝ ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՈՒ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ես լեզուդ եմ, այն լեզուն, քու մայրենի լեզուն, ճիչդ եւ աղաղակդ. քու թոթով լեզուին առաջին վանկը, քու առաջին «Այբ»ը, «Բեն»ը, «Գիմ»ը, որոնցմով գրեցիր, տետրակ-մատիտ բռնած դողդոջուն մատներովդ. ես լեզուն եմ, քու մայրենի լեզուն:

Դուն մօրդ ձեռքէն բռնած առաջին քայլը նետեցիր եւ մտար դասարանէն ներս: Հոն դիմաւորուեցար առաջին տառով․ «Ա», ասիկա այբ է, ա- արեւ, ա- աքլոր, ա- աշխարհ: Աշխարհի մէջ կ’ապրիմ. տարածուած եմ եւ կը մրցիմ պետական լեզուներու հետ:

Մայրենի՛ լեզու. ես արեւը կը դիտեմ քեզմով, աքլորը կը կանչէ քեզմով, աշխարհ կը թաւալի քեզմով. չմոռցուիս դո՛ւն, գործածուելէ չդադրիս, մնա՛ս առոյգ եւ ըլլա՛ս բուրաստանի մը ծաղիկներուն չափ թարմ:

Ես մայրենին եմ, քու լեզուդ: Կ’ապրիմ. եթէ հիմա կ’ապրիմ, ուրեմն վաղուանն եմ: Պիտի երկարեմ թեւերս ասդին-անդին մամուռի նման աճելով փաթթուելու եւ շրջապատելու համար շուրջիններս: Պիտի ճիւղաւորուիմ դալար ծառի մը նման, պիտի ծաղկիմ, որպէսզի մանուկներ անուշահամ պտուղներ քաղեն:

Թունաւոր ջուրեր կան, սակայն եթէ մնամ անշարժ, կը թունաւորուիմ ես ալ, ուստի տարածելու եմ թեւերս, երկարելու եմ լայնքին ու երկայնքին, որ չըմպեմ ու չազդուիմ այն թունաւոր միջավայրէն:

Իմ լեզո՛ւ մայրենի. մի՛ նեղուիր, պիտի ապրիս: Մի՛ սողար, կանգնէ՛: Մի՛ պահուըտիր, ճշմարտութիւնը խոստովանէ՛: Մի՛ խենթենար, տրամաբանութիւնը դեռ կ’ապրի: Մի՛ վհատիր, արեւ կայ դեռ:

Ես լեզուն եմ. մայրենի լեզուն, որ դեռ կ’ապրիմ, մօր կաթի չափ սննդարար. արցունքի չափ ջինջ, քարի չափ տոկուն: Գանձ եմ անսպառ, որ, իբրեւ ժառանգ անհատնում, կը փոխանցուիմ յաջորդին օրէ օր, տարուէ տարի, դարէ դար:

Ես լեզուն եմ. լեզո՛ւ մայրենի: Թա՜րմ, թարմ շունչը, հոտն ու համը քիմքին: Ես այն լեզուն եմ, եռանդը հոգիին, որ կը պարգեւէ ոգեւորութիւն, հեւք, խանդ եւ արբեցութիւն:

Ես դիմադրած եմ շարունակ ինչ-ինչ ազգերու, օտար շունչերու, ցեղերու վայրենի, սակայն երբեք չեմ մոռցուած ու տակաւին կ’ապրիմ: Կը դիմադրեմ սահուն, արագավազ ժամանակին եւ օտար հոսանքներու. կը զմայլին օտարով անոնք, որոնք նախանձախնդիր չեն ինծի չափ, թերեւս չեն ուզեր զիս գործածել մօր մը, երեխայի մը, ծերի մը բերնին մէջ: Հոգ չէ, օր մը անոնք ալ դարձի պիտի գան:

Ես լեզուն եմ, քու մայրենի լեզուն, որ դեռ կը ներշնչեմ, կը ներմուծիմ երակներուդ մէջ եւ կ’այրեմ սրտիդ խոռոչները:

Ես «Այբ»ն եմ՝ աղաչանքդ:

Ես «Բեն»ն եմ՝ բարձունքը դէպի սարերը:

Ես «Գիմ»ն եմ՝ գոյութիւնդ:

Պիտի այրին խոռոչներդ այս տառերով, որ դուն թեւերդ երկինք պարզած աղօթքդ ուղղես առ Աստուած, կենդանի մնալու համար յաւիտենապէս: Ես եմ ան՝

ՀԱՅԵՐԷՆ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԸՆԿԵՐ-ՕՐԱԳԻՐՍ

ՃԷՍԻՔԱ ԳՈՒՄՐՈՒԵԱՆ
Գահիրէ, Ազգային Գալուստեան-Նուպարեան Վարժարան, Բ. երկրորդական կարգ

Ինչո՞ւ քեզի կը գրեմ. ո՛չ ընտանիքէս անդամ մըն ես, ո՛չ ալ մտերիմ ընկերս ես, նոյնիսկ անձ չես, որ հետդ խօսիմ. արդեօ՞ք ինծի լաւ բան մը ըրած ես. բայց ոչ, չեմ յիշեր այդպիսի բան:

Թերեւս քեզ գտայ, երբ ընկերներէս նեղուած էի, կամ քեզ գտայ, երբ արցունքս կը հոսէր եւ մէկը չունէի հետը խօսելու. կամ քեզ գտայ, երբ ամենէն գէշ վիճակներուս մէջ էի. բայց հիմա ինծի մի՛ ըսեր, թէ միայն նեղութեան ժամանակ կու գամ քեզի:

Կը յիշեմ, թէ յաճախ ըսած եմ, որ ուրախ եմ եւ յաճախ ալ ըսած եմ, որ օրս շատ հաճելի էր: Երբեմն քեզի շատ պէտք կ’ունենամ, բայց ձեռքերս կը քաշեն զիս, երբեմն ալ պարզապէս մտածումներս ինքզինքիս կը պահեմ, ոչ թէ քեզի չեմ վստահիր, այլ որովհետեւ այնքան յոգնած կ’ըլլամ, որ մատիտ բռնելու կարողութիւն չեմ ունենար:

Գիտե՞ս երբեմն ի՛նչ կ’ըսեմ՝ «Երանի՜ քեզ մանկութեանս ճանչցած ըլլայի, հիմա շատ լաւ պատմութիւններ պահած կ’ըլլայիր մէջդ», բայց յետոյ կը մտածեմ՝ գոնէ լաւ է, որ ճանչցայ քեզ:

Միշտ կողքիս ես ուզեմ-չուզեմ, անոր համար ալ շատ լաւ ընկեր կը սեպուիս:
Շատ շնորհակալ եմ ինծի մտիկ ընելուդ. երանի միշտ ընկերներ մնանք, շատ ուրախ կ’ըլլամ:

Եւ գիտե՞ս, սխալեցայ սկիզբը, երբ ըսի, թէ մտերիմ ընկերս չես, քանի որ, իրականութիւնը՝ դուն իմ ամենէն լաւ ընկերս ես:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: