ՀԱՅՐՍ՝ ԽՈՆԱՐՀ ՀԵՐՈՍ ՄԱՀՈՒԱՆ 20ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԱՌԹԻՒ

ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԱՍՈՅԵԱՆ-ԼԻՆՔ

Ի՞նչ կը նշանակէ «հերոս» բառը: Ըստ «Հայոց Լեզուի Նոր Բառարան»ին, հերոս բառը ունի հետեւեալ բացատրութիւնները․ «1. Հին Յունաստանի մէջ կը կոչուէին երեւելի մարդիկ՝ որոնց կը վերագրուէր աստուածային ծագում․ 2. Դիւցազ[ու]ն, քաջ, խիզախ, արի, կտրիճ․ 3. գլխաւոր դէմքը՝ անձնաւորութիւնը վէպի՝ պատմուածքի՝ ողբերգութեան՝ երկի մը: Օրուան հերոս՝ ա՛յն անձը՝ որ իր նշանաւոր գործով (լաւ կամ վատ) կամ աչքի ինկող իր յատկութեամբ կը գրաւէ ընդհանուր ուշադրութիւն» (Պէյրութ, 1992, էջ 1230):

Հայրս չունէր աստուածային ծագում, բայց խիզախ էր: Հայրս վէպի մը գլխաւոր դէմքը չէ եղած, բայց մեր ընտանիքի գլխաւոր անձն էր: Իր աչքի ինկող յատկութիւններն էին՝ քրիստոնէական խոր հաւատքը, պաշտամունքը մեր ազգային արժէքներուն եւ աւանդութիւններուն, երդուեալ հաւատարմութիւնը իր պաշտած կուսակցութեան, համեստութիւնը, անսահման սէրն ու գուրգուրանքը իր ընտանիքին հանդէպ:

Հայրս հերոսասիրտ, խոնարհ հերոս էր:

Ան ծնած էր 1905 թուականին, Վանայ նահանգի հիւսիսային կողմը գտնուող Գաւառ շրջանի Կղեր գիւղը, մեծ գերդաստանի մը մէջ: Հայրը՝ Ասատուր (կոչուած է նաեւ Ասօ), մայրը՝ Նանէ, ունեցած են Աբգար, Սեդրակ, Մարգարիտ, Աւետիս, Վրէժ եւ Քնարիկ անունով զաւակներ: Հայրս կրած է Աւետիս անունը, որով ան ծնած է Յիսուսի ծննդեան տօնի խթման գիշերը:

Ցեղասպանութեան ահուսարսափի օրերուն, ընտանեօք տարագրութեան ճամբան բռնած, Պարսկաստանէն անցնելով կը հասնին Պաղտատ, եւ, ինչպէս հարիւրաւոր հայ գաղթականներ, կը տեղաւորուին Իրաքի Պա’աքուպա քաղաքին վրաններուն տակ: Հոն կը մահանայ 102 տարեկան ծերունի մեծ հայրս՝ Ասօն: Այդ վրաններուն տակ գաղթական մանուկները Պաղտատի եկեղեցիի անխոնջ, հայրենասէր ուսուցիչներուն աշխատանքով կը սորվին հայերէն գրել-կարդալ եւ կը ծանօթանան հայ մշակոյթին: Փոքր հասակիս կը զարմանայի հօրս շատ գեղեցիկ ձեռագրին վրայ եւ իր ասմունքին, երբ քոյրերս ու զիս իր շուրջը հաւաքած դիւցազնական երկարաշունչ կտորներ կ’արտասանէր: Մանկութեանս ժամանակ չկային հեռատեսիլ կամ համացանց: Առաջին ելեկտրական գործիքը, որ ունեցանք, ռատիոն էր, որու միջոցաւ ուշ գիշերները արտասահմանի հայութեան նուիրուած բաժնին մէջ Հայաստանի ռատիոկայանէն հայերէն երգեր մտիկ կ’ընէինք:

Հայրս արագօրէն կը սորվի անգլերէն լեզուն եւ ապա կ’անցնի Իրաքի անգլիական Փեթրոլիում ընկերութեան (IPC) մէջ աշխատանքի, իբրեւ վարորդ եւ ինքնաշարժներու մեքենաները նորոգող աշխատակից: Ան կը հաստատուի նախ Պասրա քաղաքը, ապա՝ Քէրքիւկ: Քէրքիւկի մէջ 1943ին կ’ամուսնանայ մօրս՝ Արաքսի Մինասեանին հետ եւ կ’ունենան հինգ աղջիկ զաւակներ՝ Անահիտ, Մարգարիտ, Աստղիկ, Կիթառիկ եւ Յասմիկ: Մարգարիտ անունը իր քրոջ անունն էր, որ ծնունդէս կարճ ժամանակ առաջ մահացած էր:

– Վա՛յ, պրն. Աւետիս, հինգ աղջիկ, ինչպէ՞ս գլուխ պիտի հանէք:

Իր ընկերներուն այս հարցման հայրս միշտ կը պատախանէր․

– Իմ փեսաներս իմ տղայ զաւակներս պիտի ըլլան:

Հայրս իր զաւակները հայեցի դաստիարակելը, անոնց բարձր կրթութիւն առնելու փափաքը կատարելու համար ոչ մէկ ջանք խնայելը իր չարքաշ աշխատանքով երաշխաւորեց:

Մեր ընտանեկան հաւաքոյթներուն եւ խրախճանքներուն հայրս հանդէս կու գար իբրեւ Սայաթ Նովա. ամէն անգամ, երբ ան իր հրաշալի ձայնով կ’երգէր «Թամամ աշխարհ»ը ու մօրս կը նայէր, մօրս դէմքին մեղմ ժպիտ մը կու գար, որ ցոյց կու տար իր ներքին հրճուանքը:

Զաւակներուն մեծնալէն ետք ընտանիքով փոխադրուեցանք Պաղտատ։

Հայրս, մօրս հետ միասին, անսահման սէր ունէր ընթերցանութեան: Չկար նոր լոյս տեսած գիրք մը, որ հայրս չփորձէր ձեռք բերել: Գիրքերը կու գային Պէյրութէն։ Հայրս կը նախընտրէր, որ «հացէն պակաս մնայ եւ ոչ գիրքէն»․ այդպէս ալ միշտ կ’ըսէր: Մեր տան մէջ մենք ունէինք փոքրիկ գրադարան մը ու հաւաքածոյ մը հրաշալի գիրքերու՝ Ռաֆֆի, Ա. Ահարոնեան եւ շատ ուրիշներ։ Հայրս կը քաջալերէր իր շրջանակին մէջ եղող ծանօթ, բարեկամ երիտասարդները, որ գան եւ մեր գրադարանէն ընտրեն իրենց սիրած գիրքը, կարդալու եւ ապա վերադարձնելու պայմանով, այնպէս որ կային շատ գիրքեր, որ ձեռքէ ձեռք անցած էին: Հայրս միշտ կ’ըսէր, որ ամէն երիտասարդ պէտք է որ կարդայ Ռաֆֆիի «Կայծեր»ը, «Խենթը», «Սամուէլ»ը եւ Մալխասի «Զարթօնք»ը: Մեր տան մէջ, երեկոները հիմակուայ պէս սերիալ նայիլ չկար, այլ կար վէպի մը բարձրաձայն ընթերցումը շարունակական ձեւով․ մէկը կը յոգնէր, գիրքը կը փոխանցէր միւսին, մինչեւ վէպի մէկ գլուխը աւարտէր, գիրքը կը գոցուէր՝ յաջորդ պատեհ առիթով շարունակուելու համար:

Դժբախտաբար, իր ծերունի հասակին, հայրս կորսնցուց աչքին լոյսը․ հզօր կամքով մարդ՝ ան չէր ընդուներ կեանքի պայքարին մէջ նահանջել ու կ’ըսէր, որ իր հօր պէս 100 տարի պիտի ապրի: Պաղտատի մէջ ապրող թոռնիկներէն մին կամ միւսը պէտք է որ օրուան թերթը կարդային իրեն համար: Աշխարհի բոլոր լուրերուն ան կը հետեւէր ձայնասփիւռի միջոցաւ եւ տեղեակ էր իր սուր յիշողութեամբ ամէն անցուդարձերուն՝ հիներուն ու նորերուն:

2 Յունուար 1999ին, կարճատեւ հիւանդութիւնէ մը ետք, 94 տարեկանին, իր ծննդեան 95րդ տարեդարձէն երեք օր առաջ, հայրս կնքեց իր մահկանացուն եւ անցաւ յաւերժութեան մէջ ապրելու, իբրեւ մեր «խոնարհ հերոս»ը:

Խունկ ու աղօթք իր յիշատակին:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

One thought on “ՀԱՅՐՍ՝ ԽՈՆԱՐՀ ՀԵՐՈՍ ՄԱՀՈՒԱՆ 20ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻՆ ԱՌԹԻՒ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s