ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄ ԹԱՀԹԱՊԱՇԵԱՆ ԷՖԷՆՏԻ

ՍԱՂՍԱՂԱՆ [ԿԱՉԱՂԱԿ]

Համբարձում Թահթապաշեան էֆէնտին Կալաթասարայի ամենայարգուած ուսուցիչներէն էր։ Այդ տարի, ամառային արձակուրդէն օգտուելով, Իզմիթի մէջ ծերունի հօր այցելութիւն տալ կ՚ուզէր։

Չորեքշաբթի օր մը, թեւատակին ոսկեկոթ ձեռնափայտը, մէկ ձեռքին պաշարով լեցուն պայուսակ մը, միւսին՝ մեծ ծաղկեփունջ մը, Հայտար փաշայի կայարան կը մտնէ եւ իսկոյն տրամադրութեան անկում կ՚ապրի։ Այդ օր գնացքը արտակարգ խճողուած էր. ոչ միայն վակոններուն մէջ, այլ նաեւ սանդուխներուն վրայ իսկ կենալու տեղ չկար, այնուամենայնիւ չյուսահատեցաւ։ Համբարձում Թահթապաշեան էֆէնտի չափազանց գեղեցիկ մարմին ունէր, մեծ, քառանկիւն երեսին վրայ արծուէռունգի նման ազգային մեծ քիթ մը ունէր․ մարմինն ու դէմքը մեծ դեսպանի մը տպաւորութիւնը կու տային․ ոչ միայն դպրոցի աշակերտները, այլ նաեւ փողոցը՝ քաղաքապետարանի աշխատակիցները, պաշտօնէութիւնը, շոգենաւու ու գնացքի եւ այլ պաշտօնեաները յարգանքով կը վարուէին հետը։

Համբարձում Թահթապաշեան էֆէնտին հարստութենէ եւ դիրքէ աւելի կարեւոր բան մը եղող վայելչատեսութենէն օտուիլ գիտէր։ Այնտեղէն, ուրկէ ուրիշներ տոմսակով կ՚անցնէին, ինք ծանրագլուխ բարեւով մը կ՚անցնէր, քաղաքապետարանի աշխատակիցներուն իր տոպրակները շալկել կու տար, նոյնիսկ դժուար եւ աչքաբաց կամուրջի [անցատուրքի] գանձարարները անկէ դրամ ուզելու համարձակութիւն չէին ունենար։

Երբ Համբարձում Թահթապաշեան էֆէնտին վսեմօրէն վակոններու ուղղութեամբ քալէր, անպայման մէկը իրեն տեղ կու տար եւ կամ գնացքի պաշտօնեայ մը մի քանի յաճախորդ վակոնէն դուրս կը հանէր եւ իրեն տեղ կ՚ապահովէր։ Սակայն, այդ օրը այնքան խճողում էր, որ մարդ իրեն չէր նայեր։

Համբարձում էֆնտիին աչքին, առջեւի կողմը, պարապ վակոն մը կը զարնէ․ թէեւ միւս վակոններուն մէջ մարդիկ զիրար կը ճզմէին, այստեղին մարդ չէր մօտենար։

Ուսուցիչ էֆէնտին երբեք չվարանեցաւ․ խուզարկութեան եկած նախարարի մը շուքով վակոն մտաւ, պայուսակն ու ծաղկեփունջը տեղաւորեց, սաթէ ծխափողին մէջ ծխախոտ մը դրաւ եւ թաւշեայ բազմոցին հպարտութեամբ նստեցաւ։

Հազիւ ծխախոտը վարած էր, երբ վակոնի դուռէն մի քանի պաշտօնեաներ երեւցան, աղեբեկ պեխով, ծուռ երեսով վարիչ մը ըսաւ․

– Էֆէնտի՛, այդտեղ ի՞նչ գործ ունիք, վար իջէ՛ք։

Համբարձում Թահթապաշեան էֆէնտին, կախ ու խոշոր աչքերով, արհամարհական հայեացքով մը պաշտօնեային կը չափչփէ, շրթունքը գալարելով՝

– Ինչո՞ւ պիտի իջնենք որ… ընկերութիւնը մեզ իր հօր խէռին չի տանիր…դրամ տուած ենք։

Տաբատը վար հոսած, խեղճ հագ ու կապով, պճլիկ-մճլիկ պաշտօնեայ մը ձեռքը մէջքին կը յենէ ու կ՚ըսէ.  

– Դրամ տուած ես, սակայն այստեղի համար չէ, աղբար։

– Այստեղի համար չէ՞, հապա Կալաթայի փապուղիի՞ն համար տուած եմ։

Դարձեալ աղեբեկ պեխով պաշտօնեան.

– Կը ներես, պարոն… այս վակոնը վերապահուած է.․. կը հասկնա՞ք… «ռէզէրվէ»… այստեղ Մեքքայի մոլլա [կրօնաւոր, մէծ դատաւոր]՝ Ապտիւլլահ էֆէնտին պիտի գայ…։

Համբարձում Թահթապաշեան էֆէնտին զայրացաւ, կարմրեցաւ, ռունգերը բանալ-գոցելով ըսաւ.

– Սեպենք թէ սխալմամբ մտած ենք այստեղ, պաշտօնեաներուն վայե՞լ է այսպիսի անարգական վերաբերմունք ունենալ․ ուրկէ՞ գիտէք, որ վակոնը «ռէզէրվէ» ընող Մեքքայի դատաւորը ես չեմ։

«Քէլէպէք » (Թիթեռնիկ), հանդէս՝ գրական եւ երգիծական, լոյս կը տեսնէ Հինգշաբթի օրերը, տնօրէն՝ Մահմուտ Էսատ, պատասխանատու տնօրէն՝ Մէհմէտ Ռէշատ, Ա. տարի, թիւ 9, 31 Մայիս 1339 (1923), Կ. Պոլիս։

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s