ԿԱՐՃ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐ․ ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏԻ ՀԵՏ

ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ

Շահանդուխտ 60ական թուականներուն կը պաշտօնավարէր Պէյրութ հրատարակուող «Այգ» օրաթերթի խմբագրատան մէջ։ Իր գրաւած պաշտօնին մասին ճշգրիտ տեղեկութիւն չունէի, սակայն գիտէի, որ պաշտօն մը ունէր Տիգրան Թոսպաթին պատկանող «Այգ»ին մէջ։ Այդ տարիներուն Մխիթարեան Վարժարանի աւարտական դասարանի ուսանող էի։ Քաջալերուելով Շահանդուխտի ներկայութենէն, փորձեցի ոտանաւոր մը ներկայացնել «Այգ»ին։ Գրագիտուհիին անձնապէս անծանօթ ըլլալով, գրութիւնս թողուցի խմբագրատան մուտքին զետեղուած նամակատուփին մէջ։ Ամէն օր կանուխէն «Այգ»ը կը փնտռէի գտնելու համար պատանեկան տարիներուս այդ առաջին գրութիւնս։ Շաբաթ մը անց, յանկարծ նկատեցի զայն թերթի երկրորդ էջին վրայ։ Ամբողջ օրը զայն կարդալով անցուցի։ Այնուհետեւ, դպրոցական տետրակիս էջերուն առատօրէն ներշնչումներս կ՚արձանագրէի։

Տարիներ ետք, երբ քաղաքի ապահովական վիճակը սկսաւ վատթարանալ, Վահէ Սէթեան տպարանը եւ «Ազդակ» օրաթերթի ու «Բագին» գրական հանդէսի գրասենեակները փոխադրուեցան Պուրճ-Համմուտ, համախմբուելու համար Շաղզոյեան կեդրոնին մէջ։

«Բագին»ի խմբագրութեան յաճախակի այցելութիւններուս ընթացքին, շէնքի առաջին յարկին, «Ազդակ»ի գրասենեակներէն մէկուն մէջ պատահաբար նկատեցի Շահանդուխտը, որ կը պաշտօնավարէր որպէս թերթին խմբագրութեան կազմի անդամ։ Ան յօդուածներ կը պատրաստէր «Ազդակ»ին եւ երբեմն իր գրութիւններով կը յայտնուէր նաեւ «Բագին»ի էջերուն։

Անկէ ետք, «Բագին»ի խմբագրատուն այցելութիւններուս ընթացքին, կը հանդիպէի Շահանդուխտին, զինք ողջունելու եւ երբեմն զրուցելու «Ազդակ»ի մէջ երեւցած յօդուածի մը կամ նոր լոյս տեսած «Բագին»ի բովանդակութեան շուրջ։ Կը խօսէինք նաեւ այդ տարիներուն Պուրճ-Համմուտի հայութիւնը յուզող ապահովութեան վերիվայրումներուն մասին։

Շահանդուխտ «Ազդակ»ի մէջ պաշտօնավարած շրջանին ժողովրդականութիւն վայելող, սիրուած գրող մը կը նկատուէր։ Պուրճ-Համմուտի տուներէն ներս իր հեղինակած գործերէն գոնէ մէկ կամ երկու հատոր կը գտնուէր։ Իր գործերուն մէջ կ՚ապրի հայ ընտանիքի առօրեան. կը զգացուին օրապահիկը վաստկող հայ մարդուն աշխատանքը, հայ կնոջ առաքինի նկարագիրը, ազգային վարժարաններն ու եկեղեցին։ Իր հրատարակած գիրքերուն մէջէն «Պուրճ Համուտէն կու գամ» հատորը կը նկատեմ իր լաւագոյն գործերէն։ Անոր մէջ մանրամասն ու ամբողջական ակնարկով կը բացայայտէ Պուրճ-Համմուտի հայ բնակիչներուն կեանքը եւ միջավայրը։ Շահանդուխտի լեզուն պարզ է եւ անմիջական։ Ան կը գրէ իր խօսած ձեւով։

Օր մը, ան ինծի յայտնեց գիրք մը հրատարակելու իր ծրագիրը վաղամեռիկ հոգեբան Յակոբ Գոճեանի մասին եւ առաջարկեց ինծի մասնակցութիւնս բերել գրութեամբ մը։ Պրն. Գոճեան, Նոր Մարաշի Մեսրոպեան Վարժարանի սերթիֆիքայի դասարանի թուաբանութեան ուսուցիչս եղած էր։ Գիրքը լոյս տեսաւ 2007ին, Վահէ Սէթեան տպարանէն, «Մեկնում առանց հրաժեշտի» անուան տակ, ներփակելով «Յակոբ Գոճեան ուսուցիչս» խորագրեալ իմ գրութիւնը։

Ատեն-ատեն ապահովութեան վիճակը աւելի կը վատթարանար. ռմբակոծումները կ՚ընդգրկէին նաեւ հայահոծ շրջանները, սակայն «Ազդակ»ի եւ «Բագին»ի, ինչպէս նաեւ Համազգայինի տպարանը չէին դադրեր աշխատանքէ, շնորհիւ հայկական թաղերու մէջ գիշեր-ցերեկ հսկող մեր խիզախ տղոց զինեալ ներկայութեան։

Շաբաթ կէսօր մը, երբ Շաղզոյեան կեդրոնի գրասենեակները կը փակուէին, Շահանդուխտ առաջարկեց ինծի ընկերանալ իրեն մինչեւ իր բնակարանը։ Անկեղծ ըսած, Շահանդուխտի առաջարկը զիս շփոթի մատնեց։ Այդ ժամերուն Պուրճ-Համմուտի քաղաքապետարանի աշխատաւորները խմբագրատունէն դէպի Նոր-Մարաշ փողոցի եզրերը երկար եւ խորունկ փոս բացած էին, առանց անցքի դիւրութեան, եւ աշխատանքը դադրած էր շաբաթավերջի պատճառաւ։ Պէտք էր որ ուղեկիցիս հետ լայն ոստում մը կատարէի ձերբազատելու համար այդ փոսի փորձանքէն։ Շահանդուխտ իր ձեռքի սովորական պայուսակը ինծի երկարեց եւ քաջալերական խօսքերէս սիրտ առած, ափը ափիս մէջ, մեծ ոստումով մը յաջողեցաւ փոսին միւս կողմը անցնիլ։ Ինք հազիւ կրցաւ իր ուրախութիւնը զսպել նման ոստում իրականացնելու համար։ Ես փոսին մէջ գլորուելու վախէս ձերբազատած՝ շարունակեցի ընկերանալ Շահանդուխտին, մինչեւ Նոր-Մարաշի իր տան մուտքը։

16 Մայիս 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s