ԳՐԱՀՈՍՔ

ՅԱՍ

Ամայի տարածութիւն,
Ափի մը չափ, ու ճերմակ.
Գորշ, հորիզոնական
Զուգահեռ ձողեր
Համահաւասար
Գրաւած են տարածքը:
Բա՞նտ է,
Թէ՝ ազատութեան հրապարակ.
Ո՜հ, տարօրինակ մէկտեղում…
Սպասման սրահի մը պէս
Կամ կայարանի, որ
Կը տենչայ վկայել
Պահը հանդիպման.
Պահը, որուն համար է սո՛սկ
Իր գոյութիւնը…
Եւ ահա, ուշ թէ վաղ
Կու գայ սպասեալը.
Կու գայ կապտաւէ՜տ.
Ու լազուարթ արեամբ
Կ’ողողէ ճերմակը համատարած:
Նախ կը տարտամի, կը կմկմայ.
Քիչ-քիչ կը սահի, ապա կը հոսի՜,
Կը հոսի հեշտագին…
Ու կ’ողողէ ամայութիւնը ճերմակ,
Անկաշկանդ կապտութեամբ:
Տե՛ս, հատիկ-հատիկ
Կը կախուին գորշ ձողերէն,
Ու կը շարուին
Խումբ-խումբ, քովէ քով,
Զիրար գտնելով, գրկելով, սիրելով,
Զերթ զիրար գտած սիրողներ,
Երկար բաժանումէ ետք:
Հատիկները կապուտակ
Արդ կը հանգչին իմաստաւոր…
Միասնութիւն է:
Մասնիկներ միաձոյլ՝
Մէկ մտքի ու նիւթի
Կամակատարներ:
Ամայութիւնը վերացած է:
Իսկ ափաչափ տարածքի բանտարկեալը
Թէեւ ձողերէն կախուած՝
Հոգի առած,
Կը ճախրէ՜ դէպի անհունը Իմաստին,
ազատութեան.
Ճերմակը վկա՜յ… 

29 Յունիս 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ԱՌԱՋԻՆ ԱՅՑՍ ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Գերմանիոյ Հայ Բժիշկներու եւ Բուժաշխատողներու Միութեան անդամներ

ՄԱՐԳԱՐԻՏ ԱՍՈՅԵԱՆ ԼԻՆՔ

1988 թուականին Հայաստանի աղէտալի երկրաշարժը ցնցեց Սփիւռքի ողջ հայութիւնը աշխարհի բոլոր ծագերուն: Գերմանիոյ մէջ առաջին օրէն իսկ հայերը սկսած էին անհատական ձեռնարկութիւններով, հոս ու հոն հանգանակութիւն ընելով եւ այլ միջոցներով օգնութիւն հասցնել հայրենիքին: Այս մթնոլորտին մէջ Գերմանիոյ հայ բժիշկները 1990-1991ին հիմնեցին Գերմանիոյ Հայ Բժիշկներու եւ Բուժաշխատողներու Միութիւնը տոքթ. Ռաֆայէլ Պապանեանի գլխաւորութեամբ, նպատակ ունենալով աւելի կազմակերպուած բժշկական օժանդակութիւն բերել հայրենիքին:

Լուրեր կը հասնէին մեզի, թէ Սփիւռքէն ներդրուած օգնութիւնները կեդրոնացած էին Երեւանի մէջ եւ կամ ալ բնաւ տեղ չէին հասներ: Միութեան վարչութիւնը, որուն ես անդամ էի, որոշեց այցելել Հայաստան եւ տեղւոյն վրայ ծանօթանալ դրութեան: 1992ի աշունը, հինգ հոգինոց կազմով՝ տոքթ. Ռաֆայէլ Պապանեան, տոքթ. Շաւարշ Յովասափեան, տոքթ. Գէորգ Քալաթաշ, տոքթ. Հրայր Խոսրովեան եւ ես (տոքթ. Մարգարիտ Ասոյեան Լինք) ճամբայ ելանք: Մեզի ընկերակցեցան երեք գերմանացիներ դեղագործական տարբեր ընկերութիւններէ: Մենք կը բնակէինք  Գերմանիոյ տարբեր քաղաքներու մէջ եւ որոշեցինք հանդիպիլ Փարիզի Շարլ տը Կոլ օդակայանին մէջ, ուրկէ երեկոյեան, ռուսական Էյրոֆլոթ ընկերութեան պատկանող հայաստանեան թռիչքով պիտի ճամբորդէինք դէպի Երեւան:

Խումբը համախմբուած էր Շարլ տը Կոլ օդակայանին մէջ։ Որոշուած ժամէն անցան եօթը երկար ժամեր, վերջապէս հասաւ ուշացած օդանաւը եւ մենք տեղաւորուեցանք փոքր օդանաւուն մէջ:

Այնքան ոգեւորուած էի, որ բազկերակս արագ կը զարնէր, ջերմութիւնս բարձրացաւ եւ ինքզինքս գէշ զգացի: Այդ միջոցին մէջտեղ եկան օդանաւուն սպասեակները իրենց մատուցարաններով՝ վրան թէյի բաժակներ շարուած: Առաջին հիասթափութիւնս սպասեակներուն արտաքին երեւոյթին պատճառով էր․ բաց դեղին ներկուած մազեր, որոնց արմատներուն՝ բնական սեւ մազի գոյնը բաւական դուրս խուժեր էր, կարծես կ’ուզէր գրաւել իր հին տեղը․ շռայլօրէն ներկուած դիմագիծեր, կէս-քուն կէս-արթուն վիճակով վերաբերմունք․ իմ ակնկալած հայ օրիորդի կամ տիկնոջ հակապատկերները: Օդանաւուն մէջ անկարելի էր լուացարանը օգտագործել՝ կուտակուած աղբին եւ աղտոտութեան պատճառով․․․:  

Մտքիս մէջ ինքզինքս կը համոզէի, զսպելով սրտխառնուքս, ամէն ինչի հանդուրժելով․ բան չմնաց, կը խորհէի, յոյսով շուտով պիտի հասնինք։ Չէ՞ որ քիչ վերջ հայրենիքս պիտի տեսնեմ եւ կարօտս պիտի առնեմ: Կարօտը… մեր մանկութեան օրերէն այդ կարօտով ենք մեծցած: Յանկարծ բարձրախօսէն յայտարարուեցաւ, թէ օդանաւը ճամբան պիտի շեղի եւ պիտի իջնէ Սոջի քաղաքը, քարիւղ առնելու համար: Վարէջքը զիս տակնուվրայ ըրաւ, դարձեալ սպասողական երկար ժամեր՝ անտանելի մթնոլորտին մէջ:

Լուսադէմին հասաւ երազած պահս, օդանաւը իջաւ Զուարթնոց․ օդակայանը դեռ իր հին վիճակին մէջ էր անշուշտ․ առաջին անգամ ըլլալով ոտքս դրի հայրենիքիս հողին վրայ։ Երբ օդակայանէն դուրս ելանք, խորունկ շունչ մը քաշեցի, թոքերս հայրենիքի շունչով լեցնելու համար: Չորս կողմս նայեցայ․ աչքիս դպաւ տարիքոտ կին մը, գլխուն շարփ մը կապած, ձեռքի աւելով դանդաղօրէն ճամբան կ’աւլէր:

Իջեւանած էինք Հանրապետութեան հրապարակին կից գտնուող Արմենիա պանդոկը, որ իր հին վիճակով դեռ կը պահէր սովետական իշխանութեան տարիներու կարգը, ամէն մէկ յարկին վրայ՝ հսկիչ մը։ Սենեակս հասնելուս պէս արագ լուացուեցայ, պահ մը հանգստացայ, ապա շուտով կ’ուզէի դուրս ելլել, ժամանակ չկորսնցնել, ամէն մէկ վայրկեանը սուղ էր ինծի համար:

Արդէն արկածախնդրական թռիչքին նեղութիւնները մոռցած էի, սիրտս լեցուն էր անհուն հրճուանքով, կը գտնուէի Հայաստան, իմ երազած երկիր դրախտավայրին մէջ:

Վաթսունական թուականներուն, Սովետական Հայաստանը պատած երկաթէ վարագոյրը քիչ մը թեթեւցած էր: Իրաքի գաղութին մէջ մեծ ոգեւորութիւն կար, կարելիութիւն ստեղծուած էր զբօսաշրջկութեան համար Հայաստան ճամբորդելու:

Պաղտատէն խումբ մը հայեր մասնակցեցան առաջին ճամբորդութեան: Խումբին մասնակից մեզի ծանօթ մը վերադարձէն ետք նամակ մը բերած էր հետը ուղղուած Ասոյեան ընտանիքին: Այդ տարիներուն ես Պաղտատի բժշկական գոլէճը ուսանող էի։ Նամակը հասաւ ձեռքս, ստորագրուած Աւետիս Արշակի Խաչատրեանի կողմէ։ Նամակին բովանդակութիւնը կարդացի, նշուած էին անուններ, որոնք, ինչքան հօրս պատմածներէն կը յիշէի, կը պատկանէին հօրս գերդաստանի անդամներուն: Աւետիս Արշակի Խաչատրեան, Աստուած ողորմի հոգուն, կը գրէր, թէ ինք զաւակն է Նանէի եղբօր՝ Արշակին․ Նանէն կինն է եղած Ասատուր կամ Ասօ Ասոյեանին՝ մեծ հօրս: Արշակը տարիներէ ի վեր փնտռած է իր քոյրը, ամէն անգամ Միջին Արեւելքէն հայու մը հանդիպելուն հարցուցած է Ասոյեաններուն մասին: Շատ յուզուած էի, որովհետեւ Արշակը իր կրտսեր որդիին հօրս անունն էր տուած՝ Աւետիս: Ծնողքս կ’ապրէր Քէրքիւք․ նամակը անմիջապէս հասցուցի հօրս: Աննկարագրելի ապրումներ, զարմանք եւ յուզմունք․ հայրս չէր յիշեր իր քեռին, բայց նամակին մէջ յիշուած անուններէն յստակ էր, որ փնտռուող Ասոյեանները հօրս ընտանիքին անդամներն էին: Վասպուրականէն գաղթած ատեն հօրս քեռիին ընտանիքը տարբեր ուղիներէ հասած է Արեւելեան Հայաստան եւ հաստատուած Արարատ գիւղը, մինչ հօրս ընտանիքը գաղթած է Պարսկաստանի ճամբով եւ հաստատուած՝ Իրաք: Նամակին անմիջապէս պատասխանեցի, թէ այո՛, մենք իրենց փնտռած Ասոյեան ընտանիքն ենք: Հայաստան մեկնող զբօսաշրջիկներու երկրորդ խումբին հետ, 1974ին, ծնողքս ալ ճամբորդեց եւ անձամբ ծանօթացաւ Խաչատրեան ընտանիքին հետ, այդպիսով կապը հաստատուեցաւ եւ մնաց մինչեւ Աւետիսին վաղահաս մահը:

Հայաստան հասած առաջին օրս իսկ հեռաձայնով կապուեցայ Աւետիս Արշակի Խաչատրեանին հետ եւ ժամադրուեցանք յաջորդ օրը Արմիենիա պանդոկին մէջ: Մինչ այդ մեր խումբը սկսած էր տեղեկութիւններ հաւաքել մեր ձեռնարկելիք ծրագիրներուն համար:

Հետաքրքրական էր մեր հանդիպումը։ Աւետիսին բացատրեցի մեր այցելութեան նպատակը։ Ան ինծի տեղեկացուց, թէ Արարատ շրջանի հիւանդանոցը շատ ծանր կացութեան մէջ էր: Գործընկերներուս հետ խորհրդակցելէ ետք, այցելեցինք Արարատ քաղաքի մայր հիւանդանոցը, ուր մեզի արդէն կը սպասէր հիւանդանոցին տնօրէնը: Հիւանդանոցին բոլոր բաժինները պտտեցանք: Վաղածին մանուկներու միաւորը այնքան խղճալի վիճակ մը ունէր, որ խեղճուկ նորածինները տեսնելով կարելի չէր անտարբեր մնալ:

Հոն մեր որոշումը արդէն կայացաւ․ 1. Հիւանդանոցի վաղածին մանուկներու բաժինը արագօրէն բարելաւել․ 2. Տեղւոյն բժշկուհին՝ տոքթ. Աննա Բազէեան հրաւիրել Գերմանիա, հիւանդանոցի մը մէջ այդ մարզին մէջ փորձառութիւն ձեռք բերելու համար, վեցամսեայ կեցութեամբ․ 3. Հիւանդանոցի շտապ օգնութեան ինքնաշարժը նորոգել, որ այդ օրերուն քարիւղի պակասութեան պատճառով անգործածելի դարձած էր, եւ շտապ օգնութեան հիւանդները սայլակով մը կը փոխադրուէին հիւանդանոց․ նաեւ անհրաժեշտ էր ինքնաշարժին քարիւղ հայթայթել: Շնորհիւ միութեան անդամներուն նուիրատուութիւններուն, նշեալ երեք կէտերուն ալ իրագործումը յաջողութեամբ պսակուեցաւ:

Գերմանիոյ Հայ Բժիշկներու եւ Բուժաշխատողներու Միութիւնը հետագային տարբեր փուլերով շարունակեց եւ դեռ կը շարունակէ իր բարեսիրական գործունէութիւնը․ օրինակները շատ են․ Աբովեան հիւանդանոցին թոքախտի բուժման դեղերու հայթայթում, Արաբկիրի հիւանդանոցի տարրալուծարանի եւ երիկամունքի տիալուզի կարգ մը գործիքներու նուիրում, Մարտակերտի շրջանի անհասանելի գիւղերուն համար շարժուն ամպուլաթորեումի սարքում եւ մինչեւ օրս դեղորայքի հայթայթում, Ապրիլեան քառօրեայ պատերազմին վիրաբուժական արդի գործիքներու ուղարկում Ստեփանակերտի կեդրոնական հիւանդանոց… եւ բազմաթիւ այլ օգնութիւններ: Տոքթ. Ռաֆայէլ Պապանեանէն եւ տոքթ. Համբարձում Մերկերեանէն ետք, 2013էն մինչեւ 2018 Դեկտեմբեր, վարած եմ միութեան ատենապետութեան պաշտօնը:

1992ին Հայաստան կ’ապրէր ծանր պայմաններու տակ, ժողովուրդը տագնապի մէջ էր, ամէն ինչի պակասը զգալի էր, ելեկտրականութիւն չկար, մարդիկ իրենց տան փայտէ առարկաները կը վառէին կամ պարտէզներէն ծառեր կը կտրէին, կ’օգտագործէին իրենց առօրեայ կարիքներուն համար: Այս իրողութիւնը կապարի ծանրութեամբ կը ճնշէր մեր սրտերուն վրայ:

Ութօրեայ կեցութեանս ընթացքին, ուր որ ալ այցելէինք, ամէն անգամ մէկ աչքս կը խնդար, իսկ միւս աչքս կու լար: Աչքս կը խնդար, որովհետեւ ուրախ էի հայրենի հողիս վրայ գտնուելուս, սրբավայրերը այցելելուս, տեսարժան տեղերը տեսնելուս եւ երազներու կարօտը առնելուս համար:

Արարատ գիւղը, ուր ազգականներս կ’ապրէին, կը գտնուէր ճիշդ թրքական սահմանին վրայ․ սահմանի երկայնքին Արաքս գետը կը հոսէր: Արաքսէն անդին սրբացած Արարատ լեռը տեսայ․ այդ օրը բախտաւոր օրս էր, պայծառ, արեւոտ, ձիւնապատ գագաթը տեսայ․ կեցած էինք դէմ դիմաց այնքան մօտիկ, եթէ ձեռքս երկարէի՝ իրեն պիտի դպնայի, բայց, աւա՛ղ, ան անմատչելի էր։ Յիշեցի Աւետիք Իսահակեանի քերթուածը․

Արարատի ծեր գմբէթից
Դար է եկել, վայրկեանի պէս, ու անցել:
Անհուն թուով կայծակների
Սուրն է բեկուել ադամանդին, ու անցել:
Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լոյս գագաթին, ու անցել:
Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սէգ ճակատին, ու անցիր։

Այդ պահը քանդակուած է հոգւոյս մէջ:

Աւետիսենց տունը ընդարձակ այգիով շրջապատուած էր, տան սենեակները լայն եւ լաւ կահաւորուած էին, հիւրասենեակին անկիւնը դաշնամուր մը կար․ կինը եւ երեք փոքր աղջիկներն ալ սիրով կը նուագէին: Ընտանիքին անդամները մեծ ոգեւորութեամբ դիմաւորեցին զիս եւ ես գիշերը մնացի իրենց տունը: Ամէն ինչ հոյակապ էր, եթէ լուացարանի հարցը չըլլար․ ան կը գտնուէր տունէն դուրս՝ խոշոր պարտէզին մէջ, հեռու անկիւնը…:

Ուրախ էի վայելելով անծանօթ մարդոց ջերմ հիւրասիրութիւնը, հայկական ճոխ սեղաններուն շուրջ խինդն ու ծիծաղը, լաւաշ հացը ճերմակ պանիրով եւ թարմ կանաչեղէններով ճաշակելը:

Սփիւռք ծնած ու մեծցած, արաբական երկիրներու մէջ իբրեւ փոքրամասնութիւն ապրած հայը մինչեւ օրս ճանչցուած է իբրեւ աշխատասէր, պարտաճանաչ, հաւատարիմ եւ բծախնդիր ու մաքրասէր ազգ։ Հաւատացած էի, որ հայրենիքին մէջ ալ նոյնը պիտի ըլլար: Երեւանի ճամբաներուն վրայ դժբախտաբար նշուած յատկութիւններէն քանի մը հատը փնտռեցի, բայց քիչերը գտայ: Ամենածանր հիասթափութիւնս եղաւ մաքրութեան պակասութիւնն ու մարդոց անտարբերութիւնը այդ մարզին մէջ: Ամենուրեք կը հանդիպէի աշխատող կիներու, որոնք ծանր գործեր կ’ընէին: Իսկ քարքարոտ եւ քանդուած ճամբաներու մայթեզրին քով քովի պպզած այրեր անընդհատ ծխախոտ ծխելով ու ոչինչ ընելով, օրերնին կը մեռցնէին չգիտեմ՝ ինչո՞վ զբաղած․ կը մտածէի, փոխանակ նստելու, եթէ քանի մը հոգիով վեր ելլէին, իրենց դիմացը, ճամբուն մէջտեղը դիզուած քարերը հաւաքէին, ճամբու փոսերուն մէջ շարէին, բան մը ըրած կ’ըլլային եւ այն ատեն գոնէ ինքնաշարժներու երթեւեկութիւնը կը դիւրանար։ Տեսայ ինչպէս նախաճաշէն սկսեալ մինչեւ ուշ գիշեր վոտքան ու կոնիակը ջուրի պէս առատ կը հոսէր խմողներուն կոկորդներէն․ հոգիս կը լեցուէր անսահման տրտմութեամբ:

Ահա այսպէս, վերադարձի օրս, մէկ աչքս՝ թաց, միւսը՝ խնդուն, հրաժեշտ առի իմ երազած հայրենիքէս:

Յաջորդող ճամբորդութիւններու տպաւորութիւններս տարբեր էին, արդէն շատ մը բաներ բարեփոխուած էին:

18 Յունիս 2019

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ՀՈՂ» ԲԱՌԻՆ ՄԱՍԻՆ ԿԱՐԾԻՔՍ

ԼԵՒՈՆ  ԷՔՄԷՔՃԵԱՆ
Փարիզ, Դպրոցասէր Վարժարան, 8րդ դասարան

«Հող» բառը բազմաթիւ իմաստներ կրնայ ունենալ, օրինակ՝ մարդ, երկիր, արմատ։ Սակայն իրեն ամենամօտ բառը «տուն»ն է։ 

Երբ մէկը ուրիշին տունն է, նոյն իրաւունքները, ազատութիւնը եւ ինքնավստահութիւնը չ’ունենար, ինչ որ կրնայ ունենալ իր տան մէջ, որովհետեւ իր տունը իր սեփական տարածքն է, որ իրեն կը պատկանի եւ ոչ ոք հոն կրնայ իրեն բան մը պարտադրել։ Երբ Արշակ Բ. անգիտակցաբար կը քալէ հայոց հողին վրայ, ան կը վերագտնէ իր թագաւորական բոլոր իրաւունքները եւ գիտէ, որ ոչ ոք կրնայ հակաճառել իրեն։ 

Հողը կը նմանի նաեւ մեր միտքին։ Օրինակ՝ երբ հողը մշակենք, ան մեզի սնունդ կու տայ։ Իսկ երբ մեր միտքը մշակենք, աւելի շատ բաներ կը սորվինք եւ կը հասկնանք։ 

Հողը մշակոյթն է նաեւ, որովհետեւ որքան շատ զարգացնենք, հարստացնենք զայն, ան աւելի ուժեղ եւ զօրաւոր կ’ըլլայ։  

Հայ ժողովուրդը ունի մեծ սփիւռք, եւ հողը կապ մը կը ստեղծէ (գիրերուն պէս) սփիւռքի եւ հայրենիքի մէջ ապրողներուն միջեւ։ Դուրս ապրող ժողովուրդը միշտ «կարօտ» մը պիտի ունենայ, կարիքը պիտի զգայ հողին եւ ուժ պիտի առնէ այդ հողէն։ 

Այսպիսով է, որ Արշակ Բ. ինքնավստահ կը զգայ հայկական հողին վրայ։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵՍՐՈՊԵԱՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆԻՆ ՕԳՈՒՏՆԵՐԸ

ՏԻԱՆԱ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ 
Փարիզ, Դպրոցասէր Վարժարան, 8րդ դասարան

Երբ Հայաստանի պետութիւնը ընդունեց քրիստոնէութիւնը, Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ իր յաջորդները ունեցան կարեւոր գործ մը՝ ժողովուրդին սորվեցնել նոր կրօնքը։ Բայց Աստուածաշունչը գոյութիւն ունէր միայն յունարէնով եւ ասորերէնով։ Ուստի, բացուեցան դպրոցներ, ուր կարելի պիտի ըլլար սորվիլ այդ լեզուները եւ հասկնալ Սուրբ Գիրքը։ Եղան նաեւ թարգմանիչներ, հայերէնով ներկայացնելու համար զայն։ 

Յունարէնն ու ասորերէնը շատ արագօրէն սկսան տարածուիլ եւ շուքի տակ ձգել հայերէնը։ Պարսկաստանն ալ կը սկսէր լաւ աչքով չնայիլ հայ-բիւզանդական յարաբերութիւններուն։ Հայկական գիրերու ստեղծումով Աստուածաշունչը պիտի ունենայինք հայերէնով, պիտի հաւատայինք հայերէնով, պիտի աղօթէինք հայերէնով, կրօնքը պիտի զգայինք հայերէնով։ Հայկական այբուբենը պիտի անկախացնէր հայերէնն ու հայկական մշակոյթը յունարենէն եւ ասորերէնէն եւ մանաւանդ պիտի չափաւորէր բիւզանդական ազդեցութիւնը։  

Հայկական գիրերը անհրաժեշտ էին, քանի որ շատ հարցերու լուծումին պատճառ  կրնային ըլլալ։ Ասկէ զատ, պիտի բերէին գիտութիւն, պիտի բերէին օտարը, դուռ պիտի բացուէր դէպի ուրիշին մշակոյթը։ 

Մեսրոպ Մաշտոց մտածեց այս բոլորը եւ որոշեց հնարել հայոց այբուբենը։ Սակայն մինակը չէր կրնար յաջողցնել իր ծրագիրը։ Գիւտէն ետք, Սահակ Պարթեւ կաթողիկոս իր աշակերտներով միատեղ թարգմանեց Աստուածաշունչը, Վռամշապուհ թագաւորը բոլոր դիւրութիւնները անոնց տրամադրեց, նոր գիրերուն տարածման համար հրամայեց դպրոցներ բանալ ամբողջ երկրին մէջ, ոչ միայն Պարսկական Հայաստանի, այլ նաեւ Բիւզանդական։ 

Ասիկա եղաւ հայերը միացնող ուժը։ Մինչեւ այսօր ալ, բոլոր հայերը, ուր ալ ըլլան կը միանան հայերէն լեզուով եւ հայկական գիրերով, որոնցմով կ’ունենան նոյն զգացումը, ազգային զգացումը։ 

Այս գիւտը իրականացաւ, ուրեմն, գիտութեան (Մեսրոպ Մաշտոց), կրօնքի (Սահակ Պարթեւ) եւ պետութեան (Վռամշապուհ թագաւոր) համագործակցութեամբ։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԺԶ.)

Ծ․ Թ․ ՊԱԼԵԱՆ

ԿԱ․
Կը քալեմ։
Ես զատեցի սա ճամբան։
Ինծի կը սպասէ ի՞նչ. ո՞վ։

ԿԲ․
Սուրճին գաւաթը կարդա՛։
Ուրախ լուրը ծայրերէն,
Գէշը մութ յատակէն։

ԿԳ․
Կեանքի եղանակները –
Նոր կեանք, հաղորդութիւն,
Մահ․ վերածնո՞ւնդ։

ԿԴ․
Կ’արթննամ արշալոյսին։
Ձախիս՝ վերմակին կոյտը
Առանց շունչի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՎԻՇԱՊ

Գծանկար Անուշ Պանիքեանի

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ

վիշապի պէս որ հուրերը կ’արձակէ
երբ խանգարող զինք ըլլայ
յետոյ շունիկ
յետոյ կատու
յետոյ գառն
գլուխը կուրծքիդ լայն սիրոյն
բացուիլ լռել կ’արտորայ
դո՛ւն բայց
պիտի գրկես ու շոյես
լեռնագունդին այս եռացող ընդերքը
որ դարձեալ անշուշտ
որ կրկին հարկաւ
պիտի բռնկի
երբ ինքզինք ի՛ր տաժանքին արձակէ

ան հանգիստ չէ
կը փրփրի ներսիդին ունեցածը
իր չունեցած ուժերով
որ չեն կրնար լեզու գտնել
ու կը ճօճուին առանձինն
սուր կը ճօճեն իրարու
կը դպնան կը փաթթուին երբեմն
ու չեն իյնար
կը բռնուին իրարմէ
շունչ կու տայ մէկը միւսին
կը շռայլէ ուժերը ի հարկին
որ մէկը միւսէն չպակսի չնուազի
ու չըլլայ թէ կարօտադէմ Սադայէլան
անոնց հուրը դժոխային դարձնէ
ու տապալէ

փորոտիքի հանգոյցները վիշապին
անոնց մատին տակ կ’ոլորին
կը թնճկոտին
համբերութեան չըմբռնուող հիւսքին պէս
ոչ ալ պիտի ճիգ մը ընեն հասկցուելու
քանի չկայ նման բան
անոնք պիտի յորդոտին
զիրար պիտի յորդոտեն
գրգռեն կճեն կսմթեն
ու թքնելով սրարշաւ
խաղաղելու բարձրանան
աւերին տակ վիշապին

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ԳԻՇԵՐ ԲԱՐԻ, ՄԱՄԱ՜»

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Ինքնաշարժին արգելակին կոխեց եւ շարժիչը գոցեց: Արագ քայլերով յառաջացաւ դէպի հիւանդանոցին դուռը: Դռնէն ներս մտաւ եւ ուղղուեցաւ դէպի ծերանոց: Ոչ ոքի վրայ կեդրոնացուց իր ուշադրութիւնը: Կանաչ ծառ-ծառաստան-պարտէզին մէջ կը շրջէին ծերանոցի բաժնին մնայուն բնակիչները. ոչ բոլորը, սակայն անոնք, որոնք առողջ էին եւ ունէին կարողութիւն քալելու, խօսելու, իրենց շուրջը ճանչնալու եւ մարդու հետ յարաբերելու, եւ օրուան որոշ պահերուն կ’ելլէին պարտէզ օդ առնելու եւ իրենց ժամանակը անցընելու։

Պարտէզին մէջտեղի աւազանին մէջ ձուկերը հանդարտ կը լողային: Նախապէս ջրային կրիաներ կային, իսկ հիմա անոնց տեղը առած էին սեւ, կարմիր եւ վարդագոյն ձուկերը: Կատուներ կը պտտէին, հոն, շուրջը, կամաց-կամաց: Հանդարտ էր միջավայրը, անձայն եւ անդորր: Ծառերուն վրայ թառած ագռաւները նոյնիսկ լուռ կը մնային, որ իրենց անախորժ ձայնը չխանգարէր մթնոլորտին անձայնութիւնը: 

Դեղի ծանր հոտը այրեց ռունգերը: Ոչ միայն դեղի, այլ մարդու մարմնէն բարձրացած քրտինքի հոտով եւ արտաքսուած շունչով ապականած էր միջավայրը, քանի որ պատուհան բանալու սովորութիւնը աւելի քիչ կը կիրարկուէր այս մասին մէջ: Հեշտ միջավայր մը չէր, սակայն ստիպուած էր ամիսը երկու-երեք, նոյնիսկ չորս անգամ այցելութիւն տալ: Հիմա ներս պիտի մտնէր սենեակէն եւ իր մայրը հոն պիտի գտնէր, պատուհանին առջեւ նստած: Հիւանդներուն, ծերերուն խնամք կը տարուէր եւ առտուընէ սկսած հոգատարութիւնը կէսօրին կը լրանար: Պաշտօնեան մայրիկը կը նստեցնէր աթոռին եւ կը կապէր մէջքէն, որպէսզի չսահի ու չիյնայ գետին:

– Այլեւս ան միեւնոյն անձը պիտի չըլլայ. ան՝ ձեր մայրիկը… թերեւս միջոց մը վերջ բոլորովին անճանաչելի պիտի դառնայ ձեզի:

– Ինչե՜ր կ’ըսէք, տոքթոր, ի՞նչ է հիւանդութիւնը:

– Ալցայմըր:

– Այսի՞նքն:

– Ուղեղային հիւանդութիւն մըն է: Պարզ կերպով եթէ բացատրելու ըլլամ, ուղեղին մէջ կան ջղային բջիջներ, որոնք կը մեռնին եւ սակայն չեն նորոգուիր: Այս փոփոխութիւնը մոռացութիւն եւ գործելու դանդաղութիւն կը պատճառէ: Եթէ կենսանիւթը չափէն աւելի հաւաքուի ուղեղին մէջ եւ հաւասար չբաշխուի, ջղային բջիջները չեն կրնար իրենց պաշտօնը կատարել: Հասկնալի՞է:

– Ասկէ ետք ի՞նչ պիտի ըլլայ: Ինչպէ՞ս, ուրկէ՞ եկաւ այս հիւանդութիւնը: Մայրիկիս չափ աշխոյժ կին մը ինչպէ՞ս կրնայ ըլլալ, որ յաղթուի իր ուղեղէն:

– Յառաջացած է: Եթէ սկիզբը անդրադարձուէր, թերեւս դեղերով արգիլել եւ կամ հիւանդութեան յառաջացումը դանդաղեցնել կարելի ըլլար: Ըսիք, որ ինքզինք լաւ չի կրնար արտայայտել, բնաւորութիւնը բաւական փոխուած է, չի կրնար կեդրոնանալ: Սա՛ գիտցէք, որ միջոց մը վերջ պիտի չխօսի, իր գործերը պիտի չկարենայ կատարել, նոյնիսկ…

– Ի՞նչ…

– Պիտի չճանչնայ, շրջապատը… ձեզ բոլո՛րդ։

Արցունքի տարափին տակ յանձներ էր մայրը հիւանդապահուհիներու խնամքին: Այլեւս իր մայրիկը չունէր դէմքի արտայայտութիւն: Աչքերը սեւեռած կը նայէր եւ տեղը գամուած կը կենար: Կը նստէր այն տեղը, ուր որ կը նստեցնէին: Կը ծամէր, եթէ պատառը բերանը դրուէր: Օրին մէկը… բժիշկը ըսած էր, որ ատ ալ պիտի դադրի:

Արագ քայլերով մտաւ սենեակը եւ ուղղակի նայեցաւ պատուհանին: Նստած էր մայրիկը:

– Մամա՜,- ձայնեց, ամէն ատենուան պէս,- մամա՜, քիչ մը ուշացայ, սակայն տեսնես ի՜նչ շատ գործ ունիմ: Տունը իրար անցած է: Այս շաբթու վերջ կը փոխադրուինք: Ամէն կողմ տակնուվրայ է, առարկաները շարուած են քովէ քով, տուփը տուփին մէջ:

(«Ասոնք ո՞վ ձգեց հոս: Աղջի՛կս, առարկաներդ կան մէջը: Պիտի տեղաւորէիր: Ե՞րբ պիտի ընես ասոնք: Ե՞րբ կոկիկ պիտի ըլլայ սենեակդ: Քանի՜ անգամ ըսեր եմ, որ կոկիկ ըլլաս, քիչ մը գործ սորվիս: Ես պիտի չժողվեմ քու ետեւէդ»):

– Քեզի քիչ մը վեր վերցնեմ: Սահեր ես աթոռիդ վրայ: Կռնակդ կրնայ ցաւիլ:

(«Հա՛, հո՛ս նստէ, որ ճաշդ կերցնեմ: Մի՛ սահիր աթոռիդ վրայ: Բզէ՜զ քեզի, խա՞ղ կ’ընես, հա՞»):

– Մամա՜, ըսածներս չես հասկնար, չէ՞: Չես լսեր զիս։  Մա՜մ, ձայնդ կարօտցայ: Երկու տարի եղաւ, որ բառ մը չէ ելած բերնէդ: Ինչ որ է, դուրսը դիտէ՛, օդը աղուոր է այսօր:

(«Ինչո՞ւ կու լաս, ձագուկս: Նախ լեզու ելլէիր, պատմէիր, որ հասկնայի, թէ ի՛նչ կ’ուզես: Մէկ տե՞ղդ կը ցաւի, փորի՞կդ, ակա՞նջդ: Ձագուկս, ինչո՞ւ կու լաս: Հիմա դրացիներն ալ գլուխս պիտի հաւաքես, որ չեմ կրնար խնամել քեզ: Պիտի ըսեն, որ շատ երիտասարդ եմ, անփորձ եմ, չեմ հասկնար լեզուէդ»):

– Մամա՜, կը մսի՞ս: Նայիմ ձեռքերուդ, քիչ մը պաղեր են: Ծածկոց մը դնե՞մ ծունկերուդ վրայ: Շա՞լ մը ծածկեմ ուսերուդ:

(«Գլխարկդ հագի՛ր, պիտի հիւանդանաս: Շատ կը փչէ: Գիշերը տաքութիւնդ պիտի ելլէ: Նայէ՛, խօսք մտիկ կ’ընե՞ս»):

Օրը իրիկուն կ’ըլլար: Եկած պահէն ի վեր մայրը նստած էր աթոռին: Ինք կը խօսէր միայն, կը պատմէ՜ր ու կը պատմէր: Աջէն-ձախէն, ասդիէն-անդիէն լուրեր կը հաղորդէր: 

– Մա՜մ, կ’ուզե՞ս քիչ մը պառկեցնեմ քեզ: Յոգնեցա՞ր: Հիւանդապահուհին կանչեմ, չեմ կրնար քեզ առանձին վերցնել: 

(«Ինչո՞ւ չես քնանար, ձագո՜ւկս: Այս ժամուն խա՞ղ կ’ըլլայ: Կ’ուզե՜ս, որ գիրկս առնեմ: Դո՛ւն ալ, ե՛ս ալ քնատ կը մնանք: Հատէ՜, հոգիս, լոյսը մարեմ, օրօր երգեմ»):

Լոյսը անհանգստացնել սկսած էր: Աղօտ լոյսի պէտք ունէին աչքերը: Փայլուն արեւը դեռ իր ճառագայթներով կը տաքցնէր սենեակը, հակառակ որ ժամանակը սառ կը կտրէր այդ լռութեան մէջ: Մայրը գլուխը ծռեց մէկ կողմ: Մեկնումի ժամանակը հասած էր:

– Մամա՜, մէկ-երկու շաբաթ պիտի բացակայիմ: Տղադ պիտի գայ:

(«Տղա՜ս, ո՞ւր ես, տակաւին ինչո՞ւ տուն չես մտներ: Չկրցար կշտանալ խաղէն, գնդակէն: Շա՜տ քրտնած ըլլալու ես: Ձայնս չե՞ս իմանար: Տո՛ւն մտիր, կը պոռամ»):

– Յոգնեցա՜ր, չէ՞:

(«Ա՛լ յոգնեցայ, պառկեցէ՛ք, որ լոյսերը մարեմ եւ հանգչիմ քիչ մը, վաղը գործի օր է»):

Հոն գործ չկայ: Հոն վաղը, անցեալը եւ ներկան իրարու խառնուած են: Աղջիկը կը մեկնի, համբոյր մը դրոշմելով մօրը այտերուն:

– Գիշեր բարի, մամա՜:

Օրը կը սկսի մթագնիլ. պաշտօնեան պիտի գայ, քանի մը պատառ բերանը ուտելիք դնելէ ետք, տեղէն պիտի վերցնէ հիւանդ մայրը ու պառկեցնէ անկողնին: 

Լոյսը կը սքօղուի մայրամուտին մէջ անհետացող նշոյլներու ներքեւ: Վարագոյրները կը փակուին եւ մօրը աչքերը կը հանգչին կոպերուն տակ: Միայն արցունքի երկու կաթիլ կը սուզուի վար եւ կը տեղաւորուի դէմքի կնճիռներուն մէջ: Առաւօտուն պիտի արթննայ եւ արդէն կաթիլները չորցած են: 

(«Լոյս բարի, ձագո՜ւկս»):

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: