ԿՈՐԾԱՆԻՉ ՍԷՐ

ՍԱՂՍԱՂԱՆ [ԿԱՉԱՂԱԿ]

Կատակախաղ, եօթ արար

Գործող անձեր

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ ԷՖԷՆՏԻ ատամնաբոյժ
ՕՐԻՈՐԴ ԶԱՐՈՒՀԻ Աւանակեանի սպասուհին
ՀԱԼԻՄ ՊԷՅ խարտեաշ երիտասարդ 
ՍԷԼԻՄ ՊԷՅ թուխ երիտասարդ

Ա․ ԱՐԱՐ
(Աւանակեանի սենեակին մէջ)

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Զարուհի՛, ներսը սպասող յաճախորդներ կա՞ն։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Մարդ չկայ։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Ուշ է արդէն, հա… ասկէ վերջ եկող-գացող չ’ըլլար։ Դեղնկեկ Օննիկը քառասուն տարի է «Եկուր նստինք» ըսելով կը կանչէ․ այսօր քիչ մը հանդիպիմ, մինչեւ գալս դուն Մկրտիչին ուշադիր եղիր, կերակուրները պատրաստէ։

ԶԱՐՈՒՀԻ Շատ պիտի մնա՞ք արդեօք։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Այո՛, մէկ-երկու ժամ կը մնամ։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Պատահի, որ յաճախորդ մը գայ, ե՞տ ղրկեմ։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Դուն կը կարգադրես, կը լմննայ կ՚երթայ, ասքան ժամանակ անցեր է, ասանկ բաներ նո՞ր պիտի սորվիս։

(Աւանակեանը կ՚երթայ, Զարուհին մինակ մնալուն պէս կը վազէ, պատուհանը կը բանայ, դարմանատան դիմացի տան կը սկսի նայիլ)։

Բ․ ԱՐԱՐ
(Աւանակեանին դիմացի խանին մէջ՝ սենեակ մը)

ՀԱԼԻՄ Այսօր այս մարդուն ի՞նչ եղաւ, դեռ չելաւ։

ՍԷԼԻՄ Դեռ կանուխ է… տե՛ս, ուրիշ յաճախորդ չընդունեցին։

ՀԱԼԻՄ Ատամնաբուժութենէ հասկցած չունի, պայտահար է, բայց առատ յաճախորդ ունի։ 

ՍԷԼԻՄ Անունին պէս ինքն ալ աւանա՞կ է աւանակ։ 

ՀԱԼԻՄ Ինչ կ՚ուզես՝ ըսէ, մարդը դրամ կը կտրէ, դարմանատունը մեղուի պէս կ՚աշխատի։ 

ՍԷԼԻՄ Այդ ապուշին մնայ՝ մարդ ա՛լ դուռը չի զարներ, եթէ «Զարուհի»ն չըլլայ՝ կործանուած է։ 

ՀԱԼԻՄ Բայց հայէն ալ, եթէ գեղեցիկ ելլէ, լաւը կ՚ելլէ, պէ։

ՍԷԼԻՄ Այդպէս է, սակայն մինչեւ աշուն յետաձգելու չի գար, շուտով Քարթալ կ՚երթայ։ 

ՀԱԼԻՄ Ճիշդ է, օրհնեալները մէկ սէզօնցու։ 

ՍԷԼԻՄ Հալիմ, մեր վիճակ ի՞նչ պիտի ըլլայ։ 

ՀԱԼԻՄ ես ի՛նչ գիտնամ։ 

ՍԷԼԻՄ Ես ի՛նչ գիտնամ ըսելով մի՛ անցնիր. Զարուհին ո՞ր մէկս կը սիրէ։ 

ՀԱԼԻՄ Գնա՛ իրեն հարցուր։ Ես մինակս գացի, «ընկերդ ո՞ւր է», ըսաւ, արժանապատուութեանս դպաւ, քեզի ըսի, դուն գացիր։

ՍԷԼԻՄ Ինծի ալ քեզ հարցուց։ 

ՀԱԼԻՄ Ուրեմն երկուքս միասին կը սիրէ։

ՍԷԼԻՄ Անանկ բան կարելի չէ, օր մը անպայման մեզմէ մէկը պիտի ընտրէ։

ՀԱԼԻՄ Եթէ զի՞ս ընտրէ։

ՍԷԼԻՄ Աշխահին վերջը չէ եա, այսպիսով անհանգիստ [վիճակէն] կ՚ազատինք։

ՀԱԼԻՄ Նայէ, նայէ, Զարուհին պատուհանը բացաւ, նշան կ՚ընէ, հատէ, երթանք։ 

ՍԷԼԻՄ Ի՞նչ կ՚աճապարես, կեցի՛ր, մարդը թող անկիւնը դառնայ…։

Գ․ ԱՐԱՐ
(Դարմանատան սպասման սրահը)

ՀԱԼԻՄ Ա՜խ, Զարուհիկս, այսօր շատ սպասցուցիր։

ՍԷԼԻՄ Աչքս պատուհանին էր։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Այսօր շատ գործ ունէինք, պարոն բժիշկը ուշ դուրս ելաւ։ 

ՀԱԼԻՄ Մինչեւ հոս գալը Սէլիմին հետ կը խօսէինք. Զարուհիկս, ո՞ր մէկս կը սիրես։

ԶԱՐՈՒՀԻ (նազանքով) Այդ մասին ես ձեզի պէտք է հարցնեմ։

ՍԷԼԻՄ Ինչո՞ւ համար պիտի հարցնես։

ԶԱՐՈՒՀԻ Ո՛վ որ շատ սիրէ՝ զայն․ հիմա հասկցա՞ք ինչ ըսել կ՚ուզեմ։

ՀԱԼԻՄ ԵՒ ՍԷԼԻՄ (միաբերան) Ըսէ՛, գեղեցկուհիս, մեր սէրը ինչպէ՞ս ապացուցենք։ Ըսէ՛, հրաման ըրէ՛, քեզի համար զոհուելու պատրաստ ենք… եւ այլն, եւ այլն…։

ԶԱՐՈՒՀԻ Ա՜խ, լռեցէ՛ք, դուռը կը զարնուի…։

ՍԷԼԻՄ Թող զարնուի, ի՛նչ ընենք։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Ինչպէ՞ս թէ ի՛նչ ընենք։ Այս զարկը պարոն բժիշկին զարկին կը նմանի։ «Մեղայ», հիմա ի՞նչ պիտի ընենք։ 

ՀԱԼԻՄ Բժիշկը մարդ չ’ուտեր եա… եթէ եկաւ՝ բարով եկաւ։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Եթէ ձեզ հոս տեսնէ, ի՞նչ կ՚ըսէ. խայտառակութիւն է հա…։ Չ’ըլլար որ հոս մնաք, այս մեծ բազկաթոռին տակը մտէք, պահուըտեցէք… ախ, չեղաւ, ոտքերնիդ կէս մը դուրսը մնաց… «Աստուած», դուռը բացուեցաւ… բժիշկը աստիճաններէն կը բարձրանայ… քա, վերջացայ ես, խայտառակ պիտի ըլլամ… եթէ հարցնէ, թէ ովքե՞ր են ասոնք, ի՞նչ պատասխան պիտի տամ… (մինչ Զարուհին կը տառապէր, Աւանակեանը կը մտնէ)։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Տեսա՞ր իմ խելքս, նորէն հովանոցս առնելու մոռցեր եմ… (Հալիմն ու Սէլիմը տեսնելով) այս պարոնները ո՞վ են։

ԶԱՐՈՒՀԻՆ (լեզուն խառնուելով) Հա… բաներն են… չեմ ըսած քեզի…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Ի՞նչ ըսեր ես, «ծօ»։

ԶԱՐՈՒՀԻ (կմկմալով) բանենք են կարծես…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Հիւա՞նդ են, ի՞նչ են։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ (հանգստանալով) Հա, այո՛… մէկուն ակռան կը ցաւի եղեր… բժիշկը հոս չէ, դուրս ելաւ, մէկ-երկու ժամէն առաջ չի գար, ըսի, «Կը սպասենք», ըսին, (կամացուկ մը) կ՚ուզէիր որ վռնտէի՞…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Խե՞նթ ես, «ծօ»… (Հալիմին, Սէլիմին) ասոր բախտ կ՚ըսեն, եթէ հովանոցս չմոռնայի, երկու, երկուքուկէս ժամ պիտի սպասէիք… թոյլ տուէք, որ ձեռքերս լուամ…։ (Բժիշկին սենեակը կը մտնէ)։

Դ ԱՐԱՐ

ԶԱՐՈՒՀԻ Ա՜խ, գիտէ՞ք, երկուքդ ալ գունատեցաք։ Բժիշկն ալ անգութ մարդ է, եթէ այս սուտը չըսէի, կը կասկածէր. ինչպէս տեսաք՝ կնոջ խելքը տղամարդու խելքէն վեր է, վայրկենական խօսքը փոխեցի…։

ՀԱԼԻՄ Լաւ, բայց ո՞ր մէկուս ակռան կը ցաւի։

ԶԱՐՈՒՀԻ Այլեւս ատքանը ձեր մէջ պիտի լուծէք։ 

ՍԷԼԻՄ Շատ ալ դիւրին բան չէ։ 

ԶԱՐՈՒՀԻ Ո՞ր մէկդ զիս աւելի կը սիրէ՝ ատկէ պիտի հասկնամ, դուք ձեր միջեւ խօսեցէք։

ՀԱԼԻՄ Լաւ, բայց ես…։

ԶԱՐՈՒՀԻ Այս կուրծքիս ծաղիկը կը տեսնէ՞ք․ ո՛վ որ ընտրեմ, ասիկա անոր պիտի տամ։ (Կ՚երթայ)։

Ե ԱՐԱՐ

ՍԷԼԻՄ Աս ի՞նչ բան է, պէ, ես այսպիսի սէր չեմ ուզեր, հէչ մարդու մը առողջ ակռան քաշել կու տա՞ն։ 

ՀԱԼԻՄ Բայց ի՞նչ ընենք։ 

ՍԷԼԻՄ Ես երբեք չեմ ընդունիր։

ՀԱԼԻՄ Ուրեմն ի՞մ ակռաս պիտի քաշուի, անանկ բան չ’ըլլար…։

ՍԷԼԻՄ Բայց Զարուհիէն ալ ատքան դիւրին հրաժարիլ չ’ըլլար. ուշադրութիւն դարձուցի՞ր, քիչ առաջ խնդացած ատեն ինչ գեղեցիկ այտափոսիկները կ՚երեւէին։

ՀԱԼԻՄ Կզակը, վիզը, կուրծքը, ամէն բան սքանչելի է, ճանըմ։

ՍԷԼԻՄ Աչքերը, կրակի պէս կարմիր շրթունքը, գէ՞շ են։

ՀԱԼԻՄ Հէլէ, քալած ատեն կոնքը շարժել մը ունի, որ մարդուս խելքը կը հանէ, Աստուած վկայ։ 

ՍԷԼԻՄ Ուրտե՞ղը գեղեցիկ չէ որ… մարմինը, երկար հասակը, գոյնը․ ամէն բան կատարեալ…։

ՀԱԼԻՄ Անթերի մարդ ասոր կ՚ըսեն։ 

(Հալիմին ու Սէլիմին խորհրդակցութիւնը չվերջացած բժիշկի սենեակին դուռը կը բացուի, Աւանակեանը կ՚ելլէ)։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Հրամեցէ՛ք, պարո՛ն, քիչ մը սպասցուցի, ներողամիտ եղէք… գործիքները պատրաստեցի։ Հիւանդներուն համար սպասելը, ցաւ քաշելը դժուար բան է, գիտեմ…։

(Հալիմն ու Սէլիմը Աւանակեանին հրաւէրը կ՚ընդունին)։

Զ․ ԱՐԱՐ
(Բժիշկին սենեակին մէջ)

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Գիտէք, ատամնաբուժութիւնը [մինչեւ] Փրոկրէ լերան գագաթը բարձրացեր է,[1] Հնդկաստանի Էտէրստ լեռը[2] կայ, ահա, գրեթէ այդ աստիճան բարձրացեր է, որ ոչ մէկ ցաւ կը պատճառէ՝ լուի խայթոցի մը չափ իսկ։ Ո՞ր մէկդ հիւանդ էք։ (Հալիմին, Սէլիմին առանձին-առանձին կը նայի, Սէլիմին թուխ դէմքը ատքան ալ հիւանդի տեսք չունի, իսկ Հալիմին դեղին դէմքը քիչ մը դալկահար հիւանդ մը կը յիշեցնէ. Աւանակեան Հալիմին կը մօտենայ) Այլեւս վարանում չ’ուզեր, ահա, ցաւէն պիտ ազատիք…։

ՀԱԼԻՄ Բայց…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Ցաւ քաշողը ես չեմ… ակռան քաշուելուն համար սրտերնիդ մի նեղէք, բնականէն աւելի պինդ, շինծու ատամ կը շինենք, նախորդէն աւելի նրբագեղ, աւելի տեսքով կ՚ըլլայ։ 

ՍԷԼԻՄ Այո՛, պարոն բժիշկը իրաւունք ունի։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Սանկ թմրեցնող ասեղ մը զարնելուս պէս, բան մը պիտի չզգաք… ձեր բերանին մէջ աքցանին մուտքն ու ելքն իսկ պիտի չզգաք… քիչ մը համարձակութեան հարց է…։ 

ՀԱԼԻՄ (ներքուստ) Այ մարդ, Մէճնունը Լէյլային համար բոլոր ակռաները քաշել տուաւ. ի՛նչ կ՚ըլլայ, ես ալ ակռայ մը քաշելով չեմ մեռնիր եա…։ 

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ Հրամեցէք, նստեցէք… (Հալիմը բժշկական աթոռին կը նստի, Աւանակեան ձեռքը գործիքները կ՚առնէ) դուք երբեք ձեր գլուխը մի շարժէք… կեցէք տեսնեմ… շատը գնաց, քիչը մնաց…։

ՀԱԼԻՄ Ա՜խ… ա՜խ… ա՜խ…։

ԱՒԱՆԱԿԵԱՆ (յաղթական) Ահա, վերջացաւ… ինչպէ՞ս էր, ցաւ զգացի՞ք..․ բայց գիտէ՞ք, որ հմտութեան կէսը այս ամերիկեան գործիքին կը պատկանի, առաջ աքցան է ըսելով ցոյց կու տայի, ամէն մարդ տապակ է կը կարծէր․.. այլեւս ինծի կը ներէք, այս գաւաթին ջուրով բերաննիդ ցօղուեցէք… (Հալիմը գաւաթը կ՚առնէ, բերանը ցօղուել եւ քովի ամանին մէջ թքել կը սկսի, Աւանակեանը կ՚երթայ)։

Է ԱՐԱՐ

ԶԱՐՈՒՀԻ (ներս կը մտնէ) Ա՜խ, մինչեւ բժիշկին ելլելը սիրտս տրոփեց։ 

(Լռութիւն)։

ԶԱՐՈՒՀԻ Ի՞նչ է, անձայն էք, հա, դուք ալ բաւական յուզմունք ապրեցաք։

(Սէլիմը պատկերազարդ հանդէսի մը էջերը կը թերթատէ, իսկ Հալիմը գլուխը ամանին ծռած կը թքէ)։

ԶԱՐՈՒՀԻ (Սէլիմին մօտենալով) Քեզ շատ հաւնեցայ․ (կուրծքէն ծաղիկը կը հանէ եւ կու տայ), ահա, այս ծաղիկը քեզի արժանի է։ 

ՀԱԼԻՄ (գլուխը բարձրացնելով կը նայի)…։

ԶԱՐՈՒՀԻ (Սէլիմին կամացուկ մը) Ընկերդ լաւ է, բայց առջեւի ակռան հանելուն պէս դէմքը բաւական տգեղցաւ, հա…։

ՍԷԼԻՄ …։

ԶԱՐՈՒՀԻ (ներքուստ) Առաւել եւս ապուշ է… խելացի մարդ մը առողջ ակռան կը քաշէ՞ երբեք… լաւ որ անոր երես չեմ տուած, այլապէս ասքան անմիտ մարդու մը հետ ի՞նչ պիտի ընէի…։ 

Օսմաներէնէ թարգմանեց՝
ԳԱՅԻԱՆԷ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ

«Քէլէպէք» (Թիթեռնիկ), հանդէս գրական եւ երգիծական, լոյս կը տեսնէ Հինգշաբթի օրերը, տնօրէն՝ Մահմուտ Էսատ, պատասխանատու տնօրէն՝ Ահմէտ Շէֆիք, Բ. տարի, թիւ 67, 17 Յուլիս 1340 (1924), Կ. Պոլիս։

***

[1] Բժիշկ Աւանակեան այստեղ, մեծ հաւանականութեամբ, կիսատ-պռատ, թերի տեղեկութիւններով քիչ մը հիւանդը կ՚ուզէ հանգստացնել, քիչ մըն ալ մեծախօսութիւն ընել (ծանօթ․ թարգմանիչէն)։

[2] «Հնդկաստանի Էտէրստ լեռը», ըսել կ’ուզէ Էվէրէստը, լերան անունը աղաւաղուած կ՚արտասանէ, որուն աշխարհագրական վայրն ալ սխալ կը նշէ (ծանօթ․ թարգմանիչէն)։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s