ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԵՆ

ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ

Ընտրապայքարի թէժ շրջանն է։

Առօրեայի տնտեսները հեղուկանում են
ընտրողների երակներում
եւ կենդանութիւն խոստանում՝
կենսունակութիւն ու ապագայ։

Նոր գաղափարներ
թխմուած իրար մէջ
համակրանքի տուայտանքներով զօդուած
շնչաբեկում են քայլարշաւներին մասնակցողներին,
որոնք
լսում, ծափահարում, լսում, ծափահարում եւ աղաղակում են
իրենք իրենց համոզելով,
որ ապագան գալիքն է՝

անուր ու աներբ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Advertisements

ՀԱԶԱՐՈՒՄԷԿ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԵՐԱԶՆԵՐ (432-437)

ՈՅԺ

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒԵՐԿՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ժամադրութիւնս Աճառեանին հետ է, արդեօք ինք ալ «Ո»ն կը համարէ՞ գեղեցկագոյնն ու իմաստնագոյնը մեր տառերուն, բայց կանուխ մեկներ է, եւ Սահակ-Մեսրոպին ուղղուած հայհոյութիւններ կը լսեմ, ու պահ մը կը մտածեմ որ ո՛ւր որ է Շահնուրը պիտի յայտնուի, բայց ոչ, անիկա Նարեկացիին կը հայհոյէր, չէ՞, եւ կաղն ի կաղ եկող ծերունին Եանէսքուն պէտք է ըլլայ անպայման, այնքան անշփոթելի է Օտեանին նկարագրած ահագին ու դէպի վար կախուած քիթը, եւ աջ ու ձախ նայելով կը պոռպռայ. «Հայ ժողովուրդի ներկայ ու ապագայ դժբախտութեան պատճառը Սահակն ու Մեսրոպն են, նոր այբուբեն մը ստեղծելով՝ հայերը բաժնեցին Եւրոպայէն, մինչդեռ եթէ պարզապէս լատինական տառերը որդեգրէին՝ պիտի մտնէինք եւրոպական քաղաքակիրթ ազգերու շարքին մէջ եւ անոնց համակրանքն ու պաշտպանութիւնը վայելէինք»: Անպատճառ զիս կը փնտռէ, Աճառեանէն կը սպասուէ՞ր այս խաղը, հիմա պիտի պահանջէ մասնակցիլ ստուգաբանական իր մեծ ձեռնարկին, որ կը միտի փաստել թէ բոլոր հին եւ հետեւաբար նոր լեզուները յառաջ եկած են հայերէնէն, բայց բարեբախտաբար իր ուշադրութիւնը կ’երթայ մազերը վարդագոյն ու մորթը սեւ ներկած Ուրիշեանի մը, որ ակադեմական վստահութեամբ կը հաւաստիացնէ, որ, ընդհակառակը, բոլոր լեզուները, ներառեալ հայերէնը, ծագում առած են արաբերէնէն, եւ կարեւորութիւն չտալով մարմնապէս տկար Եանէսքուին ատելավառ նայուածքին, կը բացատրէ. «Ըստ Աճառեանին, մեր լեզուն՝ հնդեւրոպական հայերէնը, բերուած է ընդհանրապէս յունարէնէ եւ պարսկերէնէ, որոնք իրենց կարգին ծնունդն են սանսկրիտերէնին, որ սակայն, ըստ ինծի՛, զարգացումը պէտք է ըլլայ սեմականին կամ եգիպտականին, քանզի քանի մը տարի առաջ երեւան եկաւ որ կեանքը սկսած է Ափրիկէի մէջ», եւ կը ժպտի անհերքելի իրողութիւն մը բարբառած ըլլալու գոհունակութեամբ, մինչ ծերունին թուքը բառին խառնած կը պոռչտայ. «Դաւաճա՜ն, հրեաներուն ձեռքը խաղալի՜ք ես դուն», եւ կը յուսամ որ ինծի դիմեն, որպէսզի երկուքին ալ յիմարութիւնը հաստատեմ, բայց հեռուն Աճառեանը տեսնելով քայլերս իրեն կ’ուղղեմ, քանի կարճատես է ինք…

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒԵՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Այս աղջիկը, ո՜հ, որքան ընդդիմացած է տենչիս, ու պչրանքով մերժած յարկաբաժնի մը մէջ առանձնանալու հրաւէրներս, ու համոզուած եմ որ ա՛լ յոյս չկայ, սակայն ահա կու գայ ու հագուստն այնքան թեթեւ է ու կուրծքն այնքան բաց, որ ծիծերն ահա պիտի պրծին դուրս, ու կը քալենք փողոցներէն ու կարծես յոյս կա՜յ, թէեւ անցորդներն ըլլան բաժնեկից՝ անձնատուութեան բացայայտ այս ցոյցին:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒՉՈՐՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Վարտիքս վերածուեր է քուրջի, կը զարմանամ, ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս, բայց հոգս չէ, կը հագնիմ ու տաբատն ալ կը քաշեմ վրան…: Գուլպաներս ալ պատառոտեր են, անակնկալներու օր է, բայց կը հագնիմ դարձեալ, ո՞վ պիտի կասկածի որ գեղափայլ կօշիկներուս տակ…: Բայց ի՞նչ պատմութիւն է…: Միտքս կու գայ մեծն Լորընս Օլիվիէն… եթէ թշուառ մարդու մը դեր պիտի խաղար, նոյնիսկ հանդիսատեսի աչքերուն չերեւցող ներքնազգեստն անպայման կ’ըլլար կերպարին հաւատարիմ…: Այո՜, որպէսզի ինք ամբողջովին ապրէր իր դերը՝ զգա՛ր, խորհէ՛ր թշուառ, վարուէ՛ր իբրեւ այդպիսին…: Բայց ես հիմա ո՛չ դեր պիտի խաղամ, ո՛չ թշուառացած եմ հոգեպէս, ո՛չ ալ գուլպայ-վարտիքի կամքով կամ քմայքով ողորմելի պիտի դառնամ…: Ու հազիւ թէ երբեմն հագածս յիշեմ… մոռնալո՛վ ալ իսկոյն…: Ուրե՞մն…

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Կը գտնեմ ես զիս Սոլէյման Փաշա հրապարակը եւ գեղեցկուհի մը այնքա՛ն կը զգլխէ զիս, որ կ’որոշեմ սիրահետել զայն ու երթալ ո՛ւր որ երթայ, սակայն կը նշմարեմ տարիքոտ տիկին մը, որուն աչքին միշտ ալ խելքը գլուխը երիտասարդ մը երեւցած էի, եւ կը յուսամ որ հանդիպակաց մայթէն չտեսաւ զիս այս վիճակին մէջ:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒՎԵՑԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Ո՞ւր եմ ես, սպանդանո՞ց մը… բայց լայնաժպիտ Հերոդոտոսն է անկասկած որ կ’ողջունէ զիս ու կը վստահեցնէ․ «Բարի եկած ես սրբավայրը մոմիաներու պատրաստութեան, ճիշդ ինչպէս որ նկարագրած եմ Պատմութեանս մէջ»: Չի կատակեր անշուշտ, բայց եւ հին ժամանակներէ փրցուած ու նետուած ենք ներկայ: Ի՜նչ տեսարան… սպիտակ պարեգօտներով մարդիկ զբաղ են մարմար սալերու վրայ երկնցած մարմիններէ փորոտիք պարպելով…: Սիրտս կը խառնուի եւ տարօրինակ է որ կը տոկամ: Թեւս է մտեր ու կը տանի: Պատմելու ալ պէտք չունի՝ ուղեղն է որ կը պարպեն քիթէն ներմուծուած սուրկեռ պիտոյքով: Այլ այստեղ որովայնը կը լուան արմաւի գինիով ու կ’օծեն ու կը լեցնեն քաղցրաբոյր զմուռսով ու կինամոնով: Կը տանի, ու նատրոնալի կոնքերու մէջ դրուեր են մարմիններ: «Կը մնան ժամանակ մը»: Հաներ են ու խնամքով կը լուան ու կը փաթաթեն ազնուահիւս վուշով յետոյ: Եւ վերջապէս, ահա, աւարտած արտադրանքը՝ նոփս-նոր մոմիաներ: «Անդրադարձար անկասկած, – կ’ըսէ կեղծ Հերոդոտոսը,– որ ձեռնարկած ենք մոմիաներու վաճառաշահ արտադրութեան: Յաճախորդներն են շա՜տ, ու կը կարծեն վճարած մեծամեծ գումարներուն փոխարէն իսկական առարկան ստանալ: Դրամնուն համաձա՜յն, դրամնուն համաձա՜յն կրնան գնել կա՛մ թագաւոր, կա՛մ նախարար, կա՛մ զօրավար, կա՛մ քրմապետ, եւ դեռ՝ ճարտարապետ, բժշկապետ, ախոռապե՜տ…: Եւ, այո, կա՛ն կանայք՝ թագուհի, նաժիշտ, տաւղահարուհի, պարուհի՜ նոյնիսկ…»: Չեմ համարձակիր հարցնել, թէ ինչպէ՞ս ձեռք կը ձգեն մարմիններն… ո՞վ կը հայթայթէ…: «Տեսա՜ր ամէն ինչ, ո՞ր մէկը կը նախընտրես»: Բայց գիտնալու է՝ ո՛չ դրամ ունիմ, ո՛չ ալ փափաք: «Աչք մի՛ տնկեր թագաւորի կամ զօրավարի, եւ արդէն նախասիրութիւնդ ծանօթ է մեզի՝ գրագի՛ր պիտի վերածնիս ու յաւիտեան ապրի՜ս: Սա տեղ, սպիտակ մարմարին վրայ, խնդրեմ, երկնցիր»:

ՉՈՐՍՀԱՐԻՒՐԵՒԵՐԵՍՈՒՆԵՒԵՕԹՆԵՐՈՐԴ ԵՐԱԶ
Փողոցները պարպուեր են մարդոցմէ, բայց կան շուներ… էգ մը եւ արու մը ետեւէն: Քածը կը կանգնի, արուն պիտի հեծնայ: Բայց ոչ, կ’անցնի եւ անդին՝ մայթին վրայ ու մայթէն վար, արիւն է: Խոստո՛ւմ խնճոյքի: Մորթուածը ե՞զ էր թէ ոչխար, ծէսն ո՞ր խանութին բախտ բերաւ: Թեթեւոտն են շուներն, արեան վրայ են արդէն, կը հոտուըտան, կը հոտուըտան, չկա՜յ ոսկոր, որ խածոտեն: Մա՞րդ մըն էր մորթուողը: Արիւնէ զատ ոչինչ կայ ու կարմիր է դեռ ու թաց: Ապարդի՜ւն է ջանքը դունչերուն, ծնօտները կը կափկափեն պարապի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆ ՀԱՒԱՏ Ա ԼԻ (Ժ.)

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

ԻԵ.
Հին. հին կը հոտէին: Կարասիներ, առարկաներ, հագուելիքներ, նոյնիսկ ձայներ եւ պատերուն գոյնը: Դեռ առաւօտ կանուխ էր, որ աչքերս բացեր էի հինին: Սնտուկի հոտ կը շնչէի եւ սնտուկի հետքեր նստեր էին ասդին-անդին: Փոշին շատո՜նց նստած էր գործածութենէ դադրած ծածկոցներուն, հագուստներուն վրայ: Եթէ թօթուէի, ո՞ւր պիտի թռէր փոշին. պիտի բարձրանար եւ վար իջնելով կրկին պիտի նստէր, այս անգամ ուրիշ տեղ մը, ուրիշ առարկայի մը՝ պահարանին, հայելիին կամ բարձին վրայ. անոնք ալ պիտի ըլլային հին: Այսօրը հին չեղա՞ւ արդէն: Սա պահէն սկսեալ, օր առ օր, ժամ առ ժամ պահերը չե՞ն հիննար արդեօք: Շունչս, նայուածքս, շարժումներս: Հիմա ոտքի կ’ելլեմ եւ կը հագնիմ հին մուճակներս: Դրան զանգը կը հնչէ: Հին զանգի մը ձայնն է, սակայն՝ ծանօթ: Նամակաբերը պահարան մը կը բերէ. հին, դեղնած թուղթի կտոր մը կ’ելլէ մէջէն: Հին օրերուն վարագոյրը կը պատռի: Փոշին վեր կը բարձրանայ եւ կ’իջնէ օրուան վրայ: Ամբողջ օր մը պիտի հինցնեմ զանազան ձեւերով։ Երբ գիշերը աստղերը փայլին, երկինքին վրայ նոր… նոր կայծեր պիտի յայտնուին եւ անոնք աչք պիտի քթթեն յաջորդ օրուան:

ԻԶ.
Հովը կը փչէր մեղմիկ, յետոյ սաստկացաւ եւ վերածուեցաւ քամիի: Ի՛նչ բանի որ հանդիպեցաւ, ի՛նչ որ ելաւ իր առջեւ քշեց, տարաւ: Նախ փողոցի աղբերը, որոնք ցրուած էին աջ ու ձախ, միատեղուեցան եւ վերածուեցան կոյտի ու քշուեցան պարապին մէջ: Կանգ առին հոն, ուր պատնէշ կար․ զարնուեցան: Քամին փչեց եւ թռցուց տանիքները: Ջարդուփշուր եղան անոնք. ինկան երկինքէն նման կրիայի, որուն պատեանը կը փշրուի, երբ իյնայ բարձրէն: Քամին փչեց եւ փոշին բարձրացաւ: Տեսանելի էին պատահածները. մերկ աչքը կարող էր տեսնել զանոնք: Ոչ ոք կրցաւ դիմանալ քամիին եւ արգիլել անոր զօրութիւնը։ Ան փչեց ու կը փչէ մինչեւ որ հանդարտի, հանդարտեցնէ ինքզինք: Ամբոխներ կան, ժողովուրդներ, որոնք կը քշուին քամիով: Ո՛չ յենարան, ոչ ուղղութիւն ունին: Ցիրուցան կը խլրտին կա՛մ ծովուն կամ ցամաքին վրայ: Կը փնտռեն կայք մը կանգ առնելու համար: Արգելքներ կան. կը թափին ծով. մաս մը կ’անհետանայ ցամաքին վրայ, իյնալով գետին: Հովը մեղմիկ չի փչեր տիեզերքին վրայ: Հոս, ուր կը կոչենք «աշխարհ», լա՜յն պարապութիւն է. հովը միշտ քամի է անոր շուրջ եւ առանցքը։

ԻԷ.
Ըսին, որ բան մը սիրեմ. գիտակցաբար կատուն սիրեցի: Կը սիրէի, յանկարծ ճանկեց: Ապերախտ էր: Ըսին, որ շուն սիրեմ: Գիտակցաբար շունը սիրեցի: Հաւատարիմ էր, սակայն կը քծնէր: Թէ՛ ապերախտ, թէ քծնող. հակառակ որ մտածեցի, անգիտակցաբար մարդ սիրեցի: Թռչունն ալ սիրէի: Դարձայ, դարձայ, գլուխս դարձաւ եւ ինկայ գետին: Վերջակէտին հասայ. թռչունը թռաւ, սէրս թռա՜ւ ու գնա՜ց: 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆԳՈՒՆԸ

ԵՓՐԵՄ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

Եռփվոռ Եփռէմին ցայնը գիջմը ջէլլլլէ
Ամմեն մառթ կկարծե վօռ Էֆռէմը
Գունի մունի մեչե
Մինջայթ Էֆրեմը մէռ ցէռ մեչե
Ամմեն տէղէ
Ամմենը կսիրե
Ամմեն ոռ կքռէ
Ամմեն ոռ կկարթա
Գուն տուն հուն փուն շուն ջունի
Ան շատ պառտաճանանջե

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀՐԱԺԵՇՏ

ԵՈՀԱՆ ՎՈԼՖԿԱՆԿ ՖՕՆ ԿԷՕԹԷ

Որքան հաճոյ է բառ մը բեկանել,
Իսկ որքան դժուար՝ պարտքը աներեր․
Բան մը խոստանալն է անկարելի,
Այն ինչ որ հակառակ է մեր սրտին։

Փորձ կ’ընես դուն հին երգեր մոգական,
Կը հրահրես զինք՝ հազիւ հանդարտած,
Դէպի օրօրոց քաղցր խենթութեան,
Կը նորոգես, կրկնապատկես վտանգ։

Ինչո՞ւ կ’ուզես դուն ինձմէ պահել քեզ,
Եղի՛ր բաց, մի՛ խուսափիր հայեացքէս,
Ուշ կամ կանուխ պիտի յայտնաբերեմ,
Իսկ դուն ալ խօսքդ ետ պիտի առնես։

Ինչ որ հարկն էր՝ ամբողջացուցի,
Իմ պատճառովս ոչինչ խանգարուի,
Ներէ՛ ընկերոջ հեռացող քեզմէ,
Անշշուկ վերադարձող ինքն իրեն։

Johann Wolfgang von Goethe, Abschied

Գերմաներէնէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՅԳԱԲԱՑ

ԱՍՈՒՆ

Արեւու առաջին շողերը շոյեցին մերկ ուսեր․
լողացող ծովօրօրներ,
իրենցն է ջուրը, տարածութիւնն այդ պահուն.
քնացած է տակաւին աղմուկը.
արշալոյս է,
արեւը՝ սկիհ մտած պատարագ,
կը բացուի, կ՚ելլէ վեր-վեր.
արարում նոր օրուան,
թաքուն ձեռք մը կը ջնջէ մութը.
ալեակները կը տաքնան.
խաղաղ է․․․

Ներբանիս տակ աւազը կոխուած է քանի անգամ.
տարած է երազ, լսած՝ խոստումներ.
կը հասնին կանչեր, յոյսեր,
կ՚անցնին երակներէս, մկաններէս,
կը սողոսկին վեր.
անյագ է պրպտումս
փորելու, իջնելու խորը,
բանալու քարի վերածուած յիշատակ ու գոյն․
ինչո՞ւ մինակ եմ ու խուլ․․․

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ԺԸ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՃՀԱ․
Իշուն սատկած տեղը կ’երթանք ու պատարագ կը մատուցանենք, բայց իշուն ծնած տեղը մեզի համար որեւէ իմաստ չունի։

ՃՀԲ․
Քարոզիս մէջ լաւ-լաւ, սուրբ-սուրբ բաներ կ’ըսեմ, անշուշտ՝ հասարակ տեղիք, – բայց այդ չէ հոս հարցը, – միայն թէ կեանքս գէշ-գէշ, սուտ-սուտ բաներով լեցուն է։

ՃՀԳ․
Մենք գիրքերը կը զմռսենք ու համացանց կը տեղադրենք անցորդ-ընթերցողին համար, որ գոյութիւն չունի իրականութեան մէջ։ Կարեւորը զմռսելն ու տեղադրելն է։ Որքան շատ՝ այնքան լաւ։ Իսկ եթէ սխալ հայերէն կարդացող կայ, անոր ալ գիրքերը հարկաւ սխալ առոգանութեամբ ծայրէ ծայր կարդալ կու տանք։ Մենք հայրենասէր ենք։ Մենք կը գուրգուրանք մեր լեզուին եւ մեր մշակոյթին վրայ։  

ՃՀԴ․
Կապիկի պէս պարեցնելու համար միլիոններ ծախսեցէ՛ք, սիրելի՛ կապիկներ, սիրելի հայրենասէ՛ր կապիկներ, կապիկները հայրենիք ղրկող ու առաւել կապիկցնող կապիկներ։

ՃՀԵ․
Տուտուկ մը ունիմ, որ ամէն ծակի մէջ հանգիստ կը մտնէ կ’ելլէ։ Ամէն տեղ հետս կը տանիմ եւ բռնածիս պէս կը նուագեմ՝ հարսնիք ըլլայ կամ թաղում, ամէն մարդ ստիպուած է մտիկ ընելու, այսինքն սիրով մտիկ կ’ընէ. առանց տուտուկի ինչպէ՞ս յիշենք, որ հայ ենք։

ՃՀԶ․
Հայկական ինքնութեան հարցը շաբաթավերջի կամ սեմինարի ծեծուելիք համով նիւթ մըն է։ Ամբողջ տարին արդէն կը զբաղիս ինչով որ կը զբաղիս, յետոյ կու գաս սեմինարին, տարին կամ քանի մը տարին անգամ մը, խելացի-խելացի կը խօսին քեզի, խելացի-խելացի կը խօսիս իրենց, յետոյ կ’երթաս եւ գիտցածէդ ետ չես մնար։

ՃՀԷ․
Ես մինչեւ հիմա պարով եւ մածունով զբաղած էի, հիմա ալ քիչ մը արեւմտահայերէնով կը զբաղիմ։ Գէ՞շ բան է։ Ներկայիս ամենէն լաւ զբաղումն է, ամէն մարդու գործն է, բայց մանաւանդ՝ անտեղեակներու․ այս վերջիններուն կարիքը շատ մեծ է։ Ամէն տեղ կը փնտռենք ծոյլ, անկարող, անգիտակ, անտեղեակ մարդիկ, կը հաւաքենք ու արեւմտահայերէնը անոնց չաշխատանքով կը վերավարավերավարապրեցնենք, կենսունակ կը պահենք, ճիշդ մեզի պէս կենսունակ։ 

ՃՀԸ․
Ես Հարաւային Ամերիկա փոխադրուելէս ի վեր արեւմտահայերէնը ծալեցի, մէկդի դրի, ու հիմա կը գրեմ ու կը խօսիմ արեւելահայերէն, վաղը միւս օր ուղղագրութիւնս ալ պիտի փոխեմ, ապագան արեւելահայերէնին կը պատկանի։ Արեւմտահայերէնը վերապրելու որեւէ առիթ չունի, այսինքն՝ որեւէ առիթ չեմ ուզեր տալ անոր։

ՃՀԹ․
Մեր բազմազան որբութիւններն ու որբացումները մէկդի դրած, աշխարհի որբերուն համար դրամ պիտի հաւաքենք: Մեր որբութիւնը ծածկելու միակ ճամբան այս է։

ՃՁ․
Ինչպէս ամէն միահեծան բռնատէր, ես ալ իմ կարգիս, փրոփականտայի գործարանս հաստատած եմ, որ բանիւ եւ գործով, գիշեր եւ ցերեկ, գիտութեամբ եւ անգիտութեամբ փառքս կը հիւսէ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: