LOCKDOWN

ՍԳԱՐԱ ՆԱՈՒՄԱՆ

Երբ առանց քեզի եմ

Մենակեաց
Կը նստիմ
Սենեակիս մէջ եւ
Կը յիշեմ մեր ժամանակը միասին
Խնդուքդ

Եմ  
Տան մէջ
Մոմը կը վառեմ
Որ կ’այրի սիրտին մէջ
Մենութեան

Երբ առանց ինծի ես

Մենակեաց
Կը սպասես
Պահուն երբ վերստին
Պիտի տեսնենք զիրար եւ
Ուրախանանք

Ես
Մէկը շատերէն
Որոնք պատերուն ետեւ
Կը նստին կը համրեն
Ժամերը

Երբ դարձեալ միասին պիտի ըլլանք

Վերջապէս
Պիտի ըլլանք
Միացած բայց դեռ
Աշխարհը պիտի չըլլայ ճիշդ
Նոյնը

Միասին
Աշխարհին մէջ
Ցաւով եւ պատեհութեամբ
Անցնինք կամուրջը երկդիմութեան դէպի
Տուն

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԵՔ ՃԱՆՃԵՐ

ԿԱՐՕ ՄԱՐՏՈՒՆԻ

Երեք ճանճեր ճամբայ ելան
Մեր գաղութէն հրաշազան.
Ուխտած էին յար պայքարիլ,
Մինչեւ աւարտն իրենց կեանքին։

Ամէն մէկը մէյ մէկ արեւ,
Անցան ձորեր, անցան լեռներ,
Քաջ Նազարի ժառանգորդներ,
Հայրենիքին ընծանուէր։

Հասան իրենց նպատակին`
Կուրծք ոսոխին երբ խոցեցին.
Պատճառեցին արեան հեղեղ
Ու մնացին միշտ աներեր։

Արդէն իրենց մօր արգանդէն
Սուրբ նահատակ էին ծներ,
Հայրենիքէն ալ հիմա մեր
Ստացան դափնեպսակներ։

Հոգ չէ թէ մենք պարտուեցանք,
Յիմարութիւնն է մեր ցանք,
Հերոսներ միշտ ալ օգուտ են,
Որ խելքերնիս չգործածենք։

Անոնք փութով կրնան ծնիլ,
Մէյ մը առիւծ, մէյ մը արծիւ,
Ճանճերու պէս են բազմաթիւ․
Պէտք է դառնայ միշտ մեր անիւ։

Տհաս, անբան եւ անիմաստ
Կը թեւածենք մենք պատէ պատ,
Խօսքին չեղանք մենք ունկնդիր,
Որ կարենանք անծայրածիր

Այս պարապը գոնէ զգալ,
Մերթ իբրեւ դաս, մերթ ալ դատարկ
Տարածութիւն, ուր Արարատ
Լեռն միայն կայ, իբրեւ արքայ,

Որ ստրուկներ արդ կը ծնի՝
Ճանճեր ճամբորդ դէպի ճահիճ,
Որ զարդարուի իբրեւ հարսնիք,
Յաւերժութեան մեր հաւաստիք։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԽԲ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՆԺԱ․
«Մեզ Շուշին պէ՞տք ա։ Եթէ պէտք ա, ապա ինչի՞ է էս վիճակում մնացել»։
Մեզ Հայաստանը պէ՞տք ա։ Եթէ պէտք ա, ապա ինչի՞ ա էս վիճակում։

ՌՆԺԲ․
Տխմարութիւնը չափ ու սահման ունենալու է։ Մարդիկ՝ ռուս, ազերի, վաղը նաեւ՝ թուրք, մտած են Արցախի սահմաններէն ներս, Արցախի կարգավիճակը յստակ չէ՝ պետութի՞ւն, անկա՞խ, կա՞խ, կիսկա՞խ, առկա՞խ, դեռ մերոնք՝ «պաշտօնակա՜ն» շրջանակներ, ոչ թէ ես կամ դուն, կոչ կ’ուղղեն Արցախի․․․ միջազգայի՜ն ճանաչման, այն միջազգայնականներուն կողմէ, որոնք պատերազմի ընթացքին մեր կողմ չէին իսկ դարձուցած իրենց երեսը։

ՌՆԺԳ․
«Նոր պատերազմ՝ նոր տարածքներ»։ Ասիկա հայերո՞ւն խօսքն էր, թէ Պարոն Մեծքիթեանին։

ՌՆԺԴ․
Հիմա պիտի սկսի, մանաւանդ Սփիւռքի մէջ, նոր ալիք մը՝ հերոսներուն մասին աղբաքերթուածներու եւ աղբերգերու։ Անբան բաներ մէջտեղ թափելու տեղ նստէ՛ք, սորվեցէ՛ք սա լեզուն, որ կարենաք ա՛ս լեզուով արտադրել կարենալ։ Ձեր արտադրածը աղտի վրայ աղտ պիտի աւելցնէ եւ հերոս տղոց ըրածը միայն պիտի անպատուէ։

ՌՆԺԵ․
Մեր մեծ «բարեկամը» յստակ ու բացայայտ կ’ըսէ. «Ձեր երկրին մէջ ով ուզէ իշխանութեան թող գայ։ Իմ ըսածս պիտի ըլլայ»։ Մեզի ալ ասքանը յստակ չէ՞ր արդէն։

ՌՆԺԶ․
Եթէ ներկաները գէշ են, եւ ե՛ն իսկապէս, չի նշանակեր երբեք, որ պէտք է նախորդներուն վերադառնալ։ Ի՞նչ է։ Ձեր պատմութիւնը դէպի ե՞տ կ’ընթանայ։

ՌՆԺԷ․
Տակաւին չենք հասկցած, որ ինքնապաշտպանութիւն, մշակութային յուշարձաններու պահպանութիւն, անկախութեան ձեռքբերում եւ ինքնորոշման ճանաչում ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆներով եւ ԹՈՒՂԹերով չեն կատարուիր, երբ դիմացինդ թուղթերով չէ հետաքրքրուած։ Ասիկա ատենին՝ ճիշդ ասկէ 142 տարի առաջ Խրիմեան Հայրիկ անունով մէկը հասկցաւ եւ բացատրեց, բայց մինչեւ հիմա չհասկնալու կու տանք կամ ալ հասկնալով մէջէն չենք կրնար ելլել։

ՌՆԺԸ․
Աս վերջերս ասքան «Շուշի, Շուշի» ըսին ու լսեցինք, որ սիրտերնիս սուշի ուզեց։

ՌՆԺԹ․
«Մենք Շուշին չենք յանձնած, այլ գրաւած ենք», կ’ըսէ խորհրդարանի փոխնախագահուհին։ Փանջունին կը յիշէ՞ք։

ՌՆԻ․
Պատերազմի ատեն այլ պետութիւններ կոչ կ’ուղղէին, յայտարարութիւն կը ստորագրէին, խրատ կու տային, պահանջք ունէին։ Պատերազմի ընթացքին ու անկէ ետք՝ հայկական կողմեր կը դատապարտեն, խրատ կու տան, կը պահանջեն։ Բան մը ԸՆՈՂ կա՞յ՝ թուղթէ եւ խօսքէ անդին։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՉԷԻՆՔ ԾԱՆՕԹ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

կը քալէինք անտառին մէջ
խիտ ծառերուն թանձր
ստուերները
կը խափանէին շուրջը
ուղին մացառոտ
քարքարոտ
զղջումին գերին դարձած
խոր կարօտ
ծառերուն արմատները հաստ
չէինք ծանօթ
կապոյտ երկինքը մթագնած
ծածկոյթ էր ծածուկ
վիշտը խորունկ
վիհը անդարձ ուղի
քարեր փշրանք
մարմինը կեր հողին
կը քալենք մութը ճեղքած
որոնումը ճար մը
անճար
պիտի բերէ լոյս
չուշացած
դուրս ելլենք
բաւիղներէն անլոյս
ծանօթ լուսնի ներքեւ
կը հասնի արեւ
լուսայգը մօտ
եկուր լոյսով
ծանօթանանք 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ՄԵՐԿ ՏԱՐԻ»

ԾՈՎԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

Ծանր էր, չէ՞, շատ ծանր տարի մըն էր համայն աշխարհին, աւելի սաստիկ, խիստ ու դաժան՝ հայերուս համար:

Այս յղի, բեռը, լուծը ծանր տարիին վերջապէս հասաւ իր աւարտին՝ ծնունդ տալով արժէքաւոր դասերու:

Սովորութիւն դարձուցած եմ օրերուն ու տարիներուն վերնագիր յարմարցնել․ այս տարուան վերնագիրս՝ «Թագաւորը մերկ է»: Թաքուն ու ծածուկ ամէն ինչ յայտնուեցաւ, գոնէ ինծի համար:

2020ը կարծես Տէր Թոդիկն էր, գաւազանը ձեռքը առած զարկաւ հա զարկաւ, մինչեւ որ վախով ու լացով, կամայ-ակամայ սորվինք դասերնիս:

Առաջին դաս.

Տէր Թոդիկը խարազանը ձեռքը խփեց գլխուս ու ըսաւ.

– Իրենք շատոնց այսպէս էին, դուն էիր որ չէիր ուզեր տեսնել իրենց իսկական պատկերը, դուն քու փափաքած նկարագրովդ ներկեցիր զանոնք: Չհիասթափի՛ս, չյուսահատիս մարդոցմէ. միայն ընդունէ՛ ու սիրէ՛ մարդիկը ինչպէս որ են՝ սխալներով ու ճիշդերով, բարիքով ու չարիքով:

Երկրորդ դաս.

Տէր Թոդիկը հրէշացած էր ու ես ընկճուած, իր շուքին տակ մնացած էի: Ան ըսաւ.

– Անցեալը ցաւ է՝ կը կրծէ, կը լափէ հոգիդ առանց կշտանալու, իսկ ապագան՝ անյայտ ու պղտոր, ո՛չ ձեռքդ կը հասնի, որ բռնես, ո՛չ ալ ձայնդ կը լսէ, միայն ներկան է քեզի շնորհուած, ուշքդ բա՛ց ու ըմբռնէ՛, վայելէ՛ այս օրը իր ցաւերով ու ուրախութիւններով, մնացեալը սուտ ու մորմոք է, երազ ու ցանկութիւն:

Երրորդ դաս․

Տէր Թոդիկը հրաժարեցաւ, ամբողջ տարին հարուածելով, մտրակելով, մեզ աջ ու ձախ զարնելով հասաւ իր նպատակին. մարդիկ լարուած, պրկուած, իրարու հանդէպ անհանդուրժող դարձան՝ զիրար բզքտեցին, Տէր Թոդիկին գաւազանը ձեռքերնին՝ զիրար հարուածեցին։

2020ը նախատեսուած վախճանին հասաւ, չենթարկուեցան անոնք միայն, որոնք դասեր քաղեցին ու չյանձնուեցան:

Մի քանի օր վերջ պիտի դիմաւորենք նոր թիւ ու նոր տարի, նոր ուսուցիչ ու նոր դասեր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՃԱԲՈՆԱԿԱՆ ՀԱՅՔՈՒՆԵՐ (ԽԱ․)

Ծ Թ ՊԱԼԵԱՆ

ՃԿ․
Ողբերգութեան լացեր,
Կոտրուած սիրտեր,
Սորվուած դասեր։

ՃԿԱ․
Կեանքի եւ անդամներու կորուստ,
Բաց վէրքեր,
Անգութ իրականութիւններ։

ՃԿԲ․
Պզտիկ մողէզը,
Ամենօրեայ հիւրը
Ուրախ պատուհանիս։

ՃԿԳ․
Մեծածաւալ լեռը,
Մննիկ մրջիւնը,
Կեանքի անհասկնալի զանազանութիւնը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԵՍՆԱՄԵԱՅ ԱՂԲԱԿՈՅՏ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Ըսինք ու ըսինք
Կրկնեցինք հազար անգամ
Ասոր ըսինք
Անոր ըսինք
Ասպէս ըսինք
Անպէս ըսինք
Բարձր ըսինք
Ցած ըսինք
Մեծին ըսինք
Պզտիկին ըսինք
Կարեւորին ըսինք
Անկարեւորին ըսինք
Խելացիին ըսինք
Խենթին ըսինք
Ասիկա երկիր չէ
Հայրենիք չէ
Պետութիւն չէ
Ժողովուրդ չէ
Ասիկա ասպէս չի շարունակուիր
Փտածութիւնը շատ է
Արտագաղթը շատ է
Գողութիւնը առատ է
Արատ ըլլալէ զատ
Բայց եղանք դաւաճան
Հայրենադաւ
Ինչպէ՞ս կարելի է այսպէս խօսիլ
Պէտք է համբերել
Պէտք է համբուրել
Հայրենիքը սրբութիւն է
Հայրենիքը յաւիտենական է
Դուք գնայուն էք անիկա մնայուն է
Իսկ հայրենիքին վրայ նստողը
Գող ալ ըլլայ
Սուրբ է
Ուրիշ բան չի կրնար ըլլալ
Մենք արութեան գործեր ունինք
Խորենացին վկայ
Կը կարծեն անոնք
Իսկ մենք կը խորհինք
Խորենացիին ողբը վկայ
Որ մենք արութենէ աւելի քաքութեան գործեր ունինք
Որոնց թիւն է որ կ’աւելնայ
Օրէ օր ու շաբաթէ շաբաթ
Քաջութիւններն ալ կը խեղդուին
Կամ մեր ձեռքով կը խեղդենք կը քամենք մէկդի կը շպրտենք
Որովհետեւ ամենափայլունը մեր ծակ
Ինքնասիրութիւնն է
Մեր անսխալական տգիտութիւնը
Մեր անվրէպ ցուցամոլութիւնը
Մեր պարպուած ուժը
Մեր սպառած տաղանդը
Բայց մենք ա՛ս ենք
Մեզ հայ են ասում
Ըսեր է մէկը
Ու մինչեւ հիմա մենք կը կրկնենք
Առանց հասկնալ փորձելու
Ուզես հաւատա
Ուզես մի հաւատար
Մենք խելք ունինք
Բայց զայն չենք գործածեր

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԽԱ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՆԱ․
Յո՜յսը, այո, ճիշդ անիկա, յոյսին լո՛յսը․ եթէ օր մը գտնենք, գոնէ ոռերնիս կը խոթենք ու ջահի պէս կը վառենք, որպէսզի մեր շրջակայքի խաւարամիտ ազգերը լուսաոռենք։

ՌՆԲ․
Հայու ճիշդ ա՛յս «տեսակ»ին, դուխով, թասիպով, պատուով, հայրենասիրութեամբ զինուած ձեր այս սրիկահայութեան պատճառով հասած է երկիրը հոս։

ՌՆԳ․
Ոմանք արդարօրէն կը հարցնեն, թէ Նախիջեւանը Ազրպէյճանին կապող, Հայաստանէն անցնող կամ անցնելիք ճամբան ի՞նչ կապ ունի Արցախի պատերազմին հետ, հոնկէ ի՞նչ պիտի երթեւեկէ։ Պէտք է գիտնալ, որ հոնկէ մեր տգիտութիւնը պիտի երթեւեկէ։

ՌՆԴ․
Իսկ եթէ այս մարդը աթոռին վրայ մնայ եւ ասքան արիւնէ, ասքան պարտութենէ, ասքան կորուստէ ետք չհեռանայ, ցնցումաւոր կամ անցնցում, ուրեմն ձեր «ոչխար» անուանածը ոչ թէ իրենք են, այլ՝ դուք միայն։ Այսինքն՝ մենք բոլորս։

ՌՆԵ․
Հեքիաթասաց մը կար, որ զինուորական տարազով օրական պատկերասփիւռէն կ’ելլէր եւ մեզի աղուոր, դիւցազնաշունչ հեքիաթներ կը պատմէր։ Ասպէս ըրինք, անպէս ըրինք, ասքան ճանճ սատկեցուցինք, սաքան մրջիւն կոխկռտեցինք, ասքան մժեղ գետին փռեցինք եւ այլն եւ այլն։ Ո՞ղջ է ատ մարդը, ոչ թէ անհետացաւ ընդմիշտ։ Հա, ճիշդ է, տեղեկացանք, որ գիտահետազօտական աշխատանքով պիտի զբաղի ասկէ ետք։ Լաւ որոշում առեր է։ Հիմա կ’երեւի իր պատմած հեքիաթներուն մասին գիտական բացատրութիւններ պիտի տայ։

ՌՆԶ․
Քիչ մըն ալ եթէ ասպէս շարունակուի, Իսրայէլ Օրիին ձեռքը Հայաստանի քարտէս մը կու տանք, նախընտրաբար՝ «ծովից ծով», «հովից հով» եւ «կովից կով» տեսակէն ու ճամբու կը դնենք դէպի աշխարհի կեդրոնները, որ մեզի լաւ պատառ մը հայրենիք ճարէ։ Ի՞նչ կ’ըլլայ, ի՞նչ չ’ըլլար։ Օր մը պէտք կու գայ։ Հապա մեր ասքան վառ հայրենասիրութիւնը որո՞ւ պիտի ծախենք, եթէ հայրենիք չունենանք։ Մեղք պիտի ըլլայ անոր։

ՌՆԷ․
Ուրախ ենք Ձեզի յայտնելու, որ «Ձեր դիմատետրային աղբը լոյս է տեսել մեր աղբանոցում»։

ՌՆԸ․
Ան չէ ալ, մինչեւ Պաքու հասնողները ի՞նչ եղան։ Լաւ ջայ կու տան կարծեմ հոն։

ՌՆԹ․
2021 տարին պիտի հռչակենք «ՄԵՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ՅԻՄԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ԳԵՐԱԳՈՅՆ ՏԱՐԻՆ»։

ՌՆԺ․
Արդեօք Շուշին ընդհանրապէս հայկական հետքեր ունեցա՞ծ է։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԷԱԿԱՆ ԲԱՆՆ, ՈՐ ՀԵՏ ԷՐ ՀՕՐ

Ս ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ

Էական Բանն, որ հետ էր Հօր,
Արարչակից եւ համազօր․
Երրորդ օրը զատեց ան ջուրն,
Բոյս ու տունկերը բխեցուց․
Նոյնպէս դարձեալ երրորդ դարուն
Հեղեղի ջուրերն ցամքեցուց․
Նոյն իր տապանով ապրեցուց,
Ապրողներու սեռն աճեցուց․
Անճառ լոյսը օրհնեցէ՛ք դուք
Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սուրբ։

Ըզգալի ծառոց հետ երկրի
Տնկեց տունկերն իմանալի․
Մեղքի հեղեղն ան պակսեցուց,
Արդարներու խումբ բազմացուց․
Կնոջմէ ծնածներուն մէջ մեծն՝
Միջնորդ օրէնք-շնորհքի կարգեց․
Անճառ լոյսը օրհնեցէ՛ք դուք
Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սուրբ։

Թագաւորին երկնից զինուոր,
Արքայութեան աւետաւոր․
Խնդրէ՛ դնել սրտին մէջ ելք
Տրտմական մեր այս հովիտէն
Դէպի ուխտի տեղ տիրական,
Որ խոստացուած որդւոց մարդկան․
Անճառ լոյսը օրհնեցէ՛ք դուք
Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սուրբ։

Ժառանգին Հօր ըսպասաւոր
Եւ արգանդէ երկրպագող,
Կարապետ եւ մկրտիչ
Անոր, որ մեղքին մեր քաւիչ․
Բարեխօսէ՛ նոյն գթածին,
Ջնջէ՛ գիրը մեր յանցանքին․
Անճառ լոյսը օրհնեցէ՛ք դուք
Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սուրբ։

Հօրմէ է որ լոյս ծագեցար,
Մեռեալ բնութեան կենդանարար․
Յառաջընթաց դուն ղրկեցիր
Սուրբ Յովհաննէսն՝ քարոզ կեանքի․
Ասոր հայցմամբ, ամենակալ,
Ընդունէ՛ դուն մեր պաղատանք․
Անճառ լոյսը օրհնեցէ՛ք դուք
Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սուրբ։

Լուսաշաւիղ երկինք ելաւ
Սուրբ հրեշտակը հողանիւթեայ․
Անոր պէս մեզ արժանացո՛ւր
Ճանապարհին նեղ եւ անձուկ․
Որ ըլլալով հետեւողներ
Դէպի Հօրըդ օթեւան վեր․
Երգենք երջանիկներուն հետ՝
Լոյսի որդւոց փառքի երգ քեզ։

Գրաբարէ թարգմանեց՝
ԻՇԽԱՆ ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Երգ ստեղծագործութեան երրորդ օրուան, երրորդ դարուն
եւ Յովհաննէս Մկրտիչի մասին։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԻՐԱՆԻՆ «ՕՏԱՐ ԿՈՒՏԸ»

Գծանկար՝ Սիրան Աւընեան Ամպարճեանի

ՍԻՐԱՆ ԱՒԸՆԵԱՆ ԱՄՊԱՐՃԵԱՆ

Այս գրութիւնը գրուած է, երբ ոչ քորոնա կար, ոչ ալ տնտեսական տագնապ, ընդամէնը մէկ տարի առաջ եւ ոչ՝ տարիներ առաջ: Յաճախ գրի կ’առնես եւ յուշատետրիդ մէջ կը պահես որեւէ գրութիւն կամ ապրում, իսկ ես տարիներէ ի վեր սովորութիւն դարձուցած եմ այփատիս նօթպուքին մէջ ստեղնաշարով դաշնակի նման նուագելով գրել եւ անկէ սկսած եմ հաճոյք առնել, ձեռագիր գրելու կողքին:

Յունիսի կիսուն արդէն կեռաս, ծիրան, դեղձ եւ սալորի տեսակներ իրենց հրանման երանգներով կը հրապուրեն հայ տանտիկինները, որոնք իրենց մեծ մօրմէն եւ մօրմէն ժառանգած եւ սորված անուշ պատրաստելու սովորութիւնը տակաւին կը շարունակեն, նոյնիսկ երբ տան մէջ ուտող ալ չէ մնացած, որովհետեւ այնքան տարբեր անուշեղէններու տեսակներ կան, ու ասոնց երեսին իսկ նայող չկայ, իսկ նայողներն ալ, որ ընդհանրապէս հին սերունդի մարդիկ են, կամ շաքարախտ ունին կամ աւելորդ քիլօներու հաշիւ ընողներ են եւ կամ միայն ձմեռուան պաշար դնելու սովորութիւնը ունին:

Է՛հ, անշուշտ Սօսէն ալ անոնցմէ ետ չի մնար: Ամէն առաւօտ կանուխէն կ’իջնէ շուկայ, նախ աչք մը կը պտտցնէ, ետքը կ’ընտրէ պտուղներուն առողջն ու լաւագոյնը: Այս անգամ ծիրանն է իր փնտռածը: Կարմրուկ-կարմրուկ այտերով ծիրանիկը եւ յատկապէս «օտար կուտ» ըսուածը, որ նոյնինքն հայկական ծիրանին նման խոշոր եւ կուտը դիւրաւ անջատուող տեսակն է: Ալ ո՞վ գիտէ՝ գուցէ հայ գիւղացի մը բերած ու տնկած է, չէ՞ որ ինչ որ շատ լաւ է, կ’ըսենք՝ «տէրը հայ է» կամ «յօրինողը հայ է», բայց ծիրանին պարագան ինքնին հարիւր տոկոսով «հայկական է, պատուական է»:

Հիմա եկուր ալ բացատրէ, թէ մեր հայրենիքին ծիրանները ասոնցմէ ալ խոշոր ու համեղ են, անկասկած, հողին ու ջուրին արդիւնքն են, սակայն հոս ալ արեւը զօրաւոր է ու հողը՝ բերրի:

Սօսէն փնտռտուքի կը սկսի․ միրգերու եւ կանաչեղէններու շուկան աչքին կը զարնէ տարիքոտ գիւղացիի մը ծալապատիկ նստուածքը եւ դիմացն ալ իր ձեռքերով  հիւսուած կողովները։ Կը մօտենայ եւ ի՛նչ տեսնէ՝ ամէն մէկ ծիրանը դեղձի մեծութեամբ, դեփ-դեղին, բլուր մը ծիրան կոկիկ շարուած, իսկ վրան հատ մը  կիսուած եւ կուտը պարզուած: Այս մէկը նշան է անշուշտ, թէ յատուկ անուշի համար է կամ քոմփոթի:

Արաբերէնով հարց կու տայ, թէ ի՞նչ է տեսակը, անուշի կ’ըլլա՞յ: Մարդը ազնիւ եւ բարի ժպիտով նոր հատ մը կիսելով կը հրամցնէ Սօսէին․

– Այս ծիրանը «օտար կուտ» է, լեռնային երկրէ եկած եւ դրացիիս ծառէն պատուաստած եմ: Իմ ձեռքերովս քաղած եմ, շատ պիտի աղօթես, երբ առնես եւ անուշ պատրաստես,- կ’ըսէ գիւղացին:

– Ի՞նչ  է անունը:

– «Աճամի» է, մատամ:

Մարդը Սօսէին արաբերէն ոճէն կը հասկանայ, թէ հալէպցի է: Չեմ ըսեր՝ հալէպահայ, որովհետեւ այդ մանրամասնութենէն գաղափար չունին․ հալէպցիին պէս, բնիկ լաթաքիահայը նոյնպէս այնքան լաւ տիրապետած է արաբերէն լեզուին, որ անկարելի է զայն զանազանել տեղացի արաբէն կամ յոյնէն: Իսկ գալով Լաթաքիոյ մօտակայ  գիւղերէն եկած տեղացիներուն, անոնք ծանօթ են միայն Լաթաքիոյ «Հոգետուն»ի հայերուն․ եկեղեցւոյ կից փոքրիկ աշխարհ մը, բակով տուներ եւ երկյարկանի շէնքեր, ունի նաեւ թաղին նայող խոշոր, երկաթեայ դուռ մը, հոն գտնուողները բոլորը իրարու հարազատ անձեր են, որ մինչեւ օրս կան ու կը մնան, իսկ տեղացի արաբները սխալ կը հնչեն, կոչելով ոչ թէ հոգետուն, այլ «գետուն ալ-արման», կը գովաբանեն, թէ հայերը շատ լաւ մարդիկ են, ալ վրանի՞ս կը խնդան կամ գործերնին կ’ուզեն քալեցնել՝ չեմ գիտեր. նայած ամէն մէկուն կարծիքին: Երբեմն ալ հարց կու տան, թէ Քեսապէ՞ն ենք, քանի կը կարծեն, թէ միայն Քեսապ հայ կայ․․․: 

Մէկ խօսքով, մենք ալ որպէս հայ կը շփանանք, երբ այդպէս կ’ըսեն եւ խաբուած ագռաւի նման բերաննէս պանիրը աղուէսին կը նետենք եւ ուզած գիներնին կը վճարենք: Բայց այս գիւղացին այդպէս չէր․ ոչ իսկ հարցուց որտեղացի ըլլալը: Միայն թէ իր գինը պահանջեց, որ միւսներէն շատ սուղ էր: Համաձայնելով մի քանի քիլոյի, հատիկ-հատիկ առնելով դրաւ տոպրակին մէջ, կշռեց եւ մէկ-երկու հատ ալ նուիրեց կշիռքէն աւելի: Նաեւ, ուրիշ կողովէ մը Սլընֆէի մէջ գտնուող իր այգիին ոսկի բերքէն ազատքեղ եւ անանուխ նուէր տուաւ: Շնորհակալութիւն ալ յայտնեց:

Տիկին Սօսէ անուշի վերածեց այդ օրհնուած եւ հատիկ-հատիկ քաղուած ծիրանները։ Այնքան համեղ անուշ մը եղաւ: Բայց ուրախութիւնն ու եռանդը այդ անուշը շինելու արարողութիւնն են միայն, զաւակները ճամբորդած են պատերազմէն ետք, տան նախկին դրացիները չկան, հարազատներն ալ, միայն՝ ամուսինը, ան ալ շատ-շատ մէկ կամ երկու պատառ կինը շփացնելու եւ ուրախացնելու նպատակաւ պիտի ուտէ եւ վերջ: Վնաս չունի, ինք այսպիսի, խոհանոցը պատրաստուելիք պաշարներով իր անցեալի քաղցրիկ օրերը կը յիշէ, ուր անուշները տեղադրելով ապակեայ բղուղներու մէջ, մէկը քրոջը կու տար, միւսը՝ մօրաքրոջը, միւսը՝ դրացուհիին, ընկերուհիին եւ ինչո՞ւ չէ՝ զաւակներուն: Հիմա այդ հատիկ-հատիկ անուշներով, էհ, բլիթ կրնայ պատրաստել եւ վրան զարդարել, բան մը կ’ընէ անպայման․ տանտիկնոջ հոգեբանութիւն․ որքան ալ ուրիշ զբաղումներ ունի, ձմեռը ուսուցչութեամբ եւ միութենական գործերով բեռնաւոր, հիմա է որ մրջիւնին նման պէտք է պաշար ապահովէ եւ ոչ թէ ճպուռին։ Այս պատմութիւնը նոյնիսկ հազար անգամ լսած էր մօրմէն եւ մեծ մօրմէն, եւ ինքն ալ պատմած էր իր զաւակներուն: Պարզապէս աշխատասիրութիւն քարոզելու նպատակով: Որքան հայկականութիւն բուրող դաստիարակչական պատմութիւններ ու սովորութիւններ դրոշմուած են մեր մամիկներէն:

Շաբաթ մը անց, նոյն գիւղացի մարդը այս անգամ դեղին սալորներ շարած կը ծախէր: Հետաքրքրական ձեւով շարուած սալորները փոխանակ բուրգի նման ըլլալու, կլոր-կլոր շրջանակներ կազմած էին: Ասոնցմով համով օշարակ կը պատրաստուի, որ մէկ տարի առաջ իր Քեսապի դրացուհին հրամցուցած էր իրեն: Ինչ լաւ է, երբ մէկը միշտ սորվելու եւ ընելու փափաքը ունի, նոյնիսկ եթէ իր տունը ամայացած ըլլայ, բայց ինք դեռ հիւրասէր, ընկերասէր եւ կամեցող է:

Սալորներն ալ սուղ գին վճարելով կ’առնէ եւ խոհանոցը զանոնք իր ձեռքին գերին կը դարձնէ: Ճամբան կը հանդիպի տեղացի արաբ, տարիքը առած դրացուհիին, որ քմծիծաղով մը հարց կու տայ, թէ ինչո՞ւ այնքան պտուղ գնած է․ կաս-կարմիր ու սրածայր եղունգներով ան մէյ մը գունաւոր մազը կը շտկէ, մէյ մը յօնքերը կը քերէ, մէյ մը մատանիները ցոյց կու տայ, որոնք բոլոր մատներուն վրայ հանգչեցուցած է: Ձեռքը գունաւոր պայուսակ մը, վերէն վար կը չափէ Սօսէին հագուածքը, կապոյտ ճինզն ու քազաքը եւ մանաւանդ տափակ կռունկով կօշիկը: Հաստկեկ ձայնով մըն ալ ինքզինք կը գովէ, թէ առտուընէ իր գործերը ըրած է ու հիմա իր այցելութեան ժամն է, եւ ինքզինք Մարի Անթուանէթը կարծելով կը բաժնուի իր սուտ ժպիտով․․․:

Ձեռքի ծանր բեռը խոհանոց կը դնէ, գաւաթ մը սուրճ կը պատրաստէ ու առնելով ձեռաց հեռաձայնը հազիւ կը փորձէ հեռաձայնել հարազատներէն մէկուն, կ’անդրադառնայ, որ քրոջը քով հիմա կէս գիշեր է, իսկ տղաքը գործի կ’ըլլան, ընկերուհիները՝ նոյնպէս խոր քունի մէջ, որո՞ւ հետ խօսի․ մէկը չկայ հարազատ, որ քիչիկ մը նստի եւ բառ մը խօսի: Կը դիտէ քիչ մը ֆէյսպուքը, մի քանի լայքեր կու տայ, քիչ մըն ալ յօդուածներ կը կարդայ, տեղէն ցատկելով «կը բաւէ ծուլութիւն եւ մելամաղձոտութիւն»՝ ըսելով գործի կը լծուի եւ իր ամենագեղեցիկ յուշերուն հետ կը զրուցէ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: