ՊԱՐՈՆ ԶԱՔԱՐԸ

ԼԻԶԱ Ա ՔԷԼԷՇԵԱՆ ԹԻՒՄՊԷՐԵԱՆ

Որքան հաճելի էր Հալէպի ձմրան ցուրտ ու թխպոտ օրերուն փոքրիկներուս համար երկննալ տաքուկ թոնիրին դիմաց, վերմակին տակ, մեծ մամային կողքին, զգալ անոր կոշտացած ձեռքերուն գուրգուրոտ հպումը մազերնուս վրայ եւ ունկնդրել 1915ի ջարդերէն մազապուրծ ազատած ու գոյամարտ մղած անոնց  գոյատեւելու պայքարի մանրամասնութիւնը:

Գոց ըրած էինք կենսագրական գիծերը ֆետայիներուն, որոնց նկարները  զետեղուած էին սենեակի պատերուն վրայ, որոնցմով լիցքաւորուած էինք, անոնց  քաջագործութիւններով կը շնչէինք, կը մասնակցէինք մտովի անոնց մղած  մարտերուն: Մեր մէջ անուղղակի կը կազմաւորուէր ազգային գիտակցութիւնը, կորուսեալ հայրենիքի սէրը:

Գրադարանի ազգային, պատմական բոլոր գիրքերը արդէն ծանօթ էին մեզի իրենց  բովանդակութեամբ․ ներկայի արդի տեսալսողական միջոցները չկային, որ մեր  մտասեւեռումը տարտղնէին եւ մեզ առաջնորդէին ազգայինէն ու  հայրենասիրականէն դուրս… ուրիշ ուղիներ:

Դպրոցական սեղաններուն վրայ սորվեցանք մեր Մեծասքանչը, անոր կողքին մեր  երակներուն ներմուծուեցան կորսուած հայրենիքի սէրն ու կարօտը, Սրբազան Լեռ հասնելու տենչանքն ու ըղձանքը: 

Այո, «Սրբազան Լեռ, պիտի հասնինք կատարիդ…»։ Տարիներ վերջ, երբ ես ալ սկսայ մեր պատանիներուն ուսուցել հայոց լեզուն, բնազդաբար անոնց փոխանցեցի այն ինչ որ ստացած էի մեր վերապրած սերունդի ներկայացուցիչներէն, ուսուցիչներէն:

Ազատ պահերուն յաճախ կը կարդայի աշակերտներուս Րաֆֆիէն, իսկ Մալխասի  «Զարթօնք»ը մեր ամէնօրեայ դասագիրքն էր, մեր «Յայսմաւուրք»ը: Ձմրան անձրեւոտ ու ցուրտ օրերուն, մարմնամարզանքի պահերուն, արտօնուած էր մնալ դասարան․ այս ժամերը անհամբեր կը սպասուէին աշակերտներուս կողմէ, անոնց կը պատմէի  դրուագներ մեր հերոսներուն եւ ֆետայիներուն կատարած քաջագործութիւններուն, մղած անհաւասար մարտերուն մասին՝ թուրք կողոպտիչներուն դէմ վրէժով լեցուած, բռնագրաւուած հայրենիքը ազատագրելու ըղձանքով եւ տենչանքով, ժողովուրդը փրկելու վեց դարերու ստրկութենէ:

«Միայն զէնքով կայ հայոց փրկութիւն…»։

Այդ օր դասապահը աւարտելէն ետք, չորրորդ դասարանի աշակերտներէս Սողոմոն  ամչնալով մօտեցաւ ինծի եւ փոխանցեց հօրը կողմէ հրաւէր մը: Հայրը՝ պրն. Զաքար,  շատ կը փափաքէր օր մը միասին նստիլ գաւաթ մը գինիի շուրջ եւ խօսակցիլ որոշ  նիւթերու մասին: Նման հրաւէր մը անակնկալ էր: Պրն. Զաքար մեր դպրոցի  յարգուած ծնողներէն էր, եկեղեցւոյ հոգաբարձու, քաղաքի ճանչցուած ազգայիններէն։ Ի՞նչ նիւթ կրնար ունենալ իմ հետս խօսելիք:

Հետաքրքրութենէ մղուած ընդունեցի հրաւէրը: Պաշտօնակցուհիներէս օրիորդ Մ.ին  հետ յաջորդ օրն իսկ գացինք գինի խմելու եւ հարբենալու…

Գինիի առաջին բաժակը պարպուած էր, դէմքերը կարմրիլ սկսած էին եւ գլուխները՝ տաքնալ: Քաղաքական կարգ մը հարցեր լուծելէ ետք անցանք ազգայինի: Յանկարծ  պրն. Զաքար պոռթկաց իր մէջ կուտակուած տարիներու ցաւը․ 

– Դուք,  օրիորդ, ի՞նչ համարձակութեամբ մեր պատանիներուն կը յանդգնիք պատմել մեր հերոսներուն մասին, այդ ալ՝ աւետարանական դպրոցի մը մէջ, պետական տնօրէնին աչքին տակ: Այս ի՞նչ քաջութիւն…,- արցունքը կը հոսէր այտերէն․․․:

Կը յիշէր իր պատանեկութիւնը, աշակերտական օրերը, երբ օր մը, խումբ մը  աշակերտներ, ինքն ալ անոնց հետ, կ’արտաքսուին դպրոցէն, պարզ այն պատճառով միայն, որ իրենց պայուսակներուն մէջէն գտնուած էր ազգային երգերու փոքրիկ երգարան մը…

Այդ պատանիները մնացած էին գիւղին մէկ անկիւնը՝ անուս:

Հիմա, միայն սերունդ մը վերջ, իր զաւակներուն կը պատմուէր ոդիսականը մեր դիւցազուններուն, հայրենիք ազատագրելու օրհասական պայքարը… քաջութիւն չէր, հապա ի՞նչ էր…

Պրն. Զաքար ոտքի ելաւ, հսկայ կաղնի մը կարծես, մօտեցաւ ինծի եւ ճակատս  համբուրեց, «Այո, մենք կը հասնինք կատարիդ, Սրբազան Լեռ», ըսելով:

14 Փետրուար 2021 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԹԱՆԿԱԳԻՆ ՆՈՒԷՐ ՄԸ

Գործ գեղանկարիչ Արամ Մելքոնեանի

ՎԱՐՈՒԺԱՆ ՏԷՐ ՍԻՄՈՆԵԱՆ

Ֆրեզնոյի Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Երրորդութիւն Մայր Եկեղեցին վերջերս թանկագին նուէր մը ստացաւ, որ կը ներկայացնէ քրիստոնէական հաւատքի հիմերէն մէկը: Արդ, 150 x 225 սմ․ պաստառի վրայ, իւղաներկ, Քրիստոսի առակներէն Անառակ Որդին պատկերուած է: Առակը կը կարդանք Ղուկասի Աւետարանի 15րդ գլուխի 11-13 համարներուն մէջ: Բարեպաշտի մը նուիրաբերած արուեստի գործը այժմ կը զարդարէ եկեղեցին: Պատկերին կողքին զետեղուած է Ս. Ներսէս Շնորհալի հայրապետի (1166-1173) «Հաւատով Խոստովանիմ» աղօթքին երրորդ համարը, հայերէն ու անգլերէն։ Համարը կ’ըսէ.

«Հա՛յր երկնաւոր, Աստուա՛ծ ճշմարիտ, որ առաքեցեր զՈրդիդ Քո սիրելի՝ ի խնդիր մոլորեալ ոչխարին. մեղայ յերկինս եւ առաջի քո: Ընկա՛լ զիս որպէս զանառակ որդին, եւ զգեցո՛ ինձ զպատմուճանն զառաջին՝ զոր մերկացայ մեղօք. եւ ողորմեա՛ Քո արարածոց եւ ինձ՝ բազմամեղիս»:

“Heavenly Father, true God, Who sent Your beloved Son in search of the sheep that had gone astray, I have sinned against heaven and before You. Receive me as the Prodigal Son, and clothe me with the original garment of which I was divested by sin.  Have mercy upon Your creatures and upon me, great sinner that I am.”

«Հա՛յր երկնաւոր, ճշմարի՛տ Աստուած, որ Քու սիրելի Որդիդ ղրկեցիր՝ մոլորեալ ոչխարը փնտռելու համար: Մեղանչեցի երկնքի դէմ՝ Քու առջեւդ: Ընդունէ՛ զիս իբրեւ անառակ որդին, եւ հագցո՛ւր ինծի առաջին պատմուճանը, զոր վրայէս հանեցի մեղքերովս, եւ ողորմէ՛ Քու արարածներուդ եւ ինծի՝ բազմամեղիս»: 

Առակն ու Շնորհալիի աղօթքը, պատկերին ընդմէջէն, քրիստոնէավայել պատգամ մը կը փոխանցեն: Աւելի քան ութհարիւր տարի առաջ, Շնորհալի հայրապետը իր աղօթքով միաբերած ու ներկայացուցած է Քրիստոսի երկու առակները՝ Անառակ Որդիի եւ Մոլորեալ Ոչխարի առակները՝ իբրեւ մարդկային հեզութեան, իմաստութեան ու համերաշխութեան հիմնական ազդակներ: 

Երբ պաստառին պատճէնը ցոյց տուի ալեհեր մօրս, առ ի տեղեկութիւն, թէ իր ծխական եկեղեցւոյն մէջ ի՛նչ նորութիւն կայ, ըսաւ. «Ատիկա ինքնին առանձին փիլիսոփայութիւն է», ու աւելցուց. «Անառակ զաւակը հօրը ըսաւ. Հա՛յր, ներէ՛ ինծի»: Այդ արարքը իր մէջ կը պարփակէ զղջումի, ներողամտութեան, հեզութեան, բարեացակամութեան, փնտռելու, ընդունելու, ողջագուրումի եւ սիրոյ զգացումները: Հայրը գործնականապէս ունի անկեղծութեան եւ ուրախութեան իր արտայայտութիւնը, երբ իր կորսուած զաւակին վերադարձին առիթով խնճոյքի սեղան պատրաստել կու տայ, որպէսզի բոլորը ուրախանան՝ իրենց մոլորեալ անդամը վերագտած ըլլալնուն համար:

Բանաստեղծ Պարոյր Սեւակ, 1965ին, իր «Եռաձայն Պատարագ»  երկարաշունչ բանաստեղծութեան երրորդ բաժինին մէջ, ապրողներուս միասնականութեան ու համերաշխութեան իբրեւ հիմնաքար, մէկ տողի մէջ, հիասքանչօրէն կը պատգամէ՝ յիշեցնելով Քրիստոսի երկու առակները, երբ կոչ կ’ընէ՝

«Եւ անգիր արէք իմ աղօթքը նոր. «Յանուն Մոլորեալ Ոչխարի, Յանուն Անառակ Որդւոյ…»

Որքան ազնուական բան է անառակ որդիին նմանողութեամբ կերպարի մը ներելը ու ընդունիլը մեր մէջ, նոյնքան համահաւասար կենսական է, որ մենք ալ, մեր կարգին փնտռենք եւ կորուստէ ազատենք մոլորեալ մը: Այլ խօսքով, հեզութիւնը եւ փափկանկատութիւնը, ներողամտութիւնն ու բարեխղճութիւնը կենսական են երկկողմանի հասկացողութեան ու փոխըմբռնումի համար:  

Արուետագէտը յաջողած է առակին ոգին այս պաստառին վրայ ներկայացնել: Ան վարպետութեամբ վրձինած է ծնրադիր զաւակին զղջման ապրումները, հօրը բարեխղճութիւնն ու պատրաստակամութիւնը՝ ուրախութեամբ ընդունելու դարձի եկած իր անառակը: Հոն կ’երեւին տառապած որդւոյն վերադարձը, ինչպէս նաեւ՝ ընտանիքի այլ անդամներու ընդվզումի կամ անորոշութեան զգացումները:

Արուեստագէտը ինքն իսկ զարմացած էր, երբ իր ծանօթ մէկ գեղանկարիչը նկատած էր, որ Քրիստոսի կերպարը կար պատկերին մէջ: Կարծես Ամենակարողը արուեստագէտին վրձինը ուղղած էր՝ նրբութեամբ զետեղելու Քրիստոսի դիմակը աղբիւրին ետեւը:

Քրիստոնէութիւնը մեզի կ’ուսուցանէ ինքնագիտակցութեան, ապաշխարութեան եւ վերածնունդի առաքինութիւնները: Գեղանկարը յստակօրէն կը հաղորդէ այն՝ որ Քրիստոս իր այս առակին միջոցով կը պատգամէ մեզի: Սակայն եթէ աւելի՛ խորապէս սերտենք պատկերը, հոն կարելի է նկատել հոգեղէն ներկայութիւնը Լոյսին, որ կը ցոլանայ պաստառի մէկ անկիւնէն՝ հօրը կողմէն դէպի ծնրադիր որդին: Արուեստագէտը նրբութեամբ շաղախած է «Կեանքի Լոյսը», որուն կը վերադառնայ անառակ որդին, առաքինի ու բարեպաշտ ապրելակերպին, ետին ձգելով խաւարն ու անարդիւնաբեր ընթացքը կեանքի:    

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԿԶ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՈԾԱ․
Հարիւր տարի ցեղասպանութեան ճանաչում պահանջեցինք։ Հիմա տեսնենք քանի՞ տարի գերիներու վերադարձ պիտի պահանջենք։ Պահանջելը մեր նկարագրին լաւ կը սազի, պէտք է այս արհեստը անպայման շարունակենք ու մասնագիտութեան վերածենք։

ՌՈԾԲ․
Պարոյր Սեւակը Յակոբ Օշականը «սխալաշատ եւ երերուն» կոչած է։  

ՌՈԾԳ․
Դուք միայն պաշտօնական լրատուութեան հետեւեցէ՛ք, կողմնակի աղբիւրներէ մի՛ խմէք ջուրը, որպէսզի հասնիք զուտ սուտին։

ՌՈԾԴ․
Եթէ ձեր աշխատանքին ու ծրագրին անպայման նոր անուն մը կ’ուզէք փնտռել, շատ պրպտելու եւ նորարարութեան պէտք չունիք, կրնաք պարզապէս «Զառանցանք» ալ դնել։

ՌՈԾԵ․
Հանգուցեալ պառաւին արուեստը դրամին մէջ է. չեն ամչնար, մեծով-պզտիկով պառաւը կը գովեն իբրեւ արուեստագիտուհի։ Կնիկը տաղանդաւոր բարերարուհի է, հասկցանք. անոր մասին աւելին ըսելով ու ընելով մեղանչելու պատրաստ հաւաքականութիւնը հայկական է եւ պատուական։

ՌՈԾԶ․
Վարդանանց պատերազմին պարսիկները յաղթեցին, բայց մենք չպարտուեցանք։

ՌՈԾԷ․
Պէյրութի «Աղքատ» օրաթերթին օդազրոյցները կը շարունակուին։ Կեցցէ՛ մուկերու ժողովը, այնքան ատեն որ կատուն բռնելու գործ մը չկայ։ Զրոյց, քննարկում, բայց ոչ մէկ լուծում։

ՌՈԾԸ․
Պոռնկացանկս պիտի պատրաստեմ ու հրատարակեմ մօտ ատենէն։ Կը խնդրեմ, որ քիչ մը աւելի համբերատար ըլլաք։ Բոլոր մանրամասնութիւններն ալ պիտի ներկայացնեմ։ Ամէն մէկուն ազգային կեանքին մէջ կարեւոր պաշտօն մը տուած եմ, մէկը՝ դպրոցի տնօրէնուհի է, միւսը՝ նախարարուհի, այլ մէկը՝ գրասենեակի ղեկավարուհի եւ այլն։ Բոլորին ալ կը ծանօթանաք, հոգ մի՛ ընէք։ Այս մշակոյթը հայկական չէ միայն, սակայն հայերուս մէջ ալ տարածուած է, մենք ալ մարդկային ու միջազգային փորձառութիւններ ունինք։

ՌՈԾԹ․
Հիմա որ հարաւային կողմն աշխարհի քանի մը քաղաքական կազմակերպութիւններ միացած՝ կռնակ կռնակի, ձեռք ձեռքի, ոտք ոտքի, բերան բերնի եւ բան բանի տուած վարչապետին հրաժարականը կը պահանջեն, հոգ չէ թէ սպաներէնով,– թարգմանիչ մը կը ճարուի ի վերջոյ կամ ալ սպաներէն-արեւելահայերէն բառարան մը ըլլալու է վարչապետին քով,– հիմա՛ է որ վարչապետը ելք չունի, ստիպուած պիտի հրաժարի, որովհետեւ միացեալ յայտարարութիւններն ու պահանջները միշտ արդիւնաւէտ են եւ եղած են՝ միացեալ վարժարան, միացեալ մանկապարտէզ, միացեալ միաբանութիւն, միացեալ պէտքարան, միացեալ անմիութիւն։

ՌՈԾԿ․
«ՆՈՐ ԵՐԿՐԱՇԱՐԺ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ»։
Հայ մամուլին համար լուր արձանագրելն ալ անբնականութեան առաջնորդուելու առիթ է։ Հապա՞ եթէ հին երկրաշարժ մը կրկնուէր․․․ չէ՛, ասիկա ամբողջովին նոր բան մըն է․․․։ Մեր պարագային՝ հին երկրաշարժները կը նորոգուին միշտ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՇԱՔԱՐՈՎ ՀԱՑ

ՏԻՐՈՒԿ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

– Այսօր donut պիտի հիւրասիրենք ձեզի։ Մեր դպրոցի խոհարարուհին պիտի պատրաստէ այդ քաղցրահամ թխուածքը,- ըսաւ տնօրէնուհին հրճուանքով եւ իսկոյն ուրախութեան ճիչեր լսուեցան ուսուցչարանէն ներս։ Անշուշտ ես ալ կը փորձէի մասնակից դառնալ ուսուցչուհիներուն ուրախութեան, հակառակ անոր, որ միտքէս` «Այդ սովորական անուշեղէնին համար այսքա՛ն ուրախանալը չափազանցութիւն է», կ’ըսէի եւ չէի գիտեր, որ այդ անուշեղէնը համտեսելով ամենէն շատ յուզիչ եւ բերկրալի պահեր ապրողը ես պիտի ըլլայի այդ օր։

Գանատացիները մեզի համար նոյնիսկ ամենէն աննշմարելի երեւոյթին համար այնպիսի երջանիկ պահեր կ’ապրին, որ անոնց ականատես ըլլալով զարմանքս հազիւ կը թաքցնեմ։

2020 Հոկտեմբերին սկսած էի պաշտօնավարել այս դպրոցը ու մեծագոյն հաճոյքով կը մասնակցէի ուսուցչական կազմին կազմակերպած տօնական ծրագիրներուն, սակայն Նոյեմբերի այդ չարաբաստիկ օրէն ի վեր անտրամադիր եմ եւ կը փորձեմ բոլորին պատմել անտրամադրութեանս պատճառին, մեր ազգին ներկայի ծանր իրավիճակին ու հազարաւոր նահատակներուն մասին, բայց անոնք այդ վայրկեանին կը կարեկցին ինծի ու մէկ վայրկեան անց կը շարունակեն իրենց առօրեայէն եւ տօնական ծրագիրներէն խօսիլ։ 

Ա՜խ, կ’ըսեմ ես ինծի, մենք ալ ուրախանալու ծրագիր ունէինք։ Չէ՞ որ պիտի յաղթէինք, հողեր ազատագրէինք եւ արդար իրաւունքնիս ստանայինք։ Կ’երեւի մեզի ուրախութիւն չի վայելեր, կը կրկնեմ ու բարի նախանձով կը դիտեմ շուրջիններուս նուաղիլ չճանչցող երջանկութիւնը, որ կը սկսի ու կը վերջանայ իրարու յաջորդող „Happy“ներու երկա՜ր շարքով՝ «Happy Monday, Happy Friday, Happy Long Weekend, Happy First Day of the Month, Happy Fall, Happy Hanukkah, Happy Diwali, Happy Holidays, Happy Family Day, Happy Newcomers’ Day, Happy Chinese New Year, Happy Valentine’s Day, Happy Retirement, Happy Halloween, Happy Canada Day, Happy…», ու այդ „Happy“ներով օժտուած օրերէն բացի, մասնայատուկ տօն մը չունեցող օրեր ալ կան՝ ճի՛շդ այդ օրուան նման, երբ հիւրասիրութիւնը պարզապէս ուրախ տրամադրութիւն ստեղծելու նպատակով կը կատարուի։

Կէսօրուան դադարին, սովորական Donutի հետ կապ չունեցող անուշեղէնը դրուեցաւ ուսուցչարանի մեծ սեղանին։ Հոտը այնքան անոյշ բուրեց, որ առանց երկվայրկեան մը իսկ սպասելու թաշկինակով հատ մը վերցուցի ու հոտոտացի, եւ ահա, այդ բոյրը զիս տարաւ անցեալ ու առաջին խածով իսկ յիշեցի մանկութեանս քաղցր օրերը։ Կարծես մեծ մօրս պատրաստած շաքարով հացը ըլլար այդ շաքարապատ խմորը։ Աչքս գոցեցի եւ իւրաքանչիւր խածի հետ նոր յուշ մը քունէն արթնցաւ ու վառեց յիշատակներուս սենեակներուն լոյսերը։

Առաջին խածին հետ՝ «Նէնէ՛, հաճիս, ձգէ՛ որ հացերը ես կտրեմ եւ ե՛ս հաւկիթին թաթխեմ», ըսելով հացը կը կտրէի ու կը թաթխէի արեւաշող հաւկիթին։ Երկրորդ խածին, ես ու եղբայրս սեղանին շուրջ նստած՝ «Կլորիկ-մլորիկ շաքար հաց, փորիկս անօթի մնաց…», երգելով շաքարով հացին կը սպասէինք։ Երրորդ խածին, մնացած վերջին հացին համար կռիւ կ’ընէինք ու մեծ մայրս՝ «Ուտելիքին համար շուն ու կատու մի՛ ըլլաք, ահա ասիկա ալ շաքարին թաթխեմ ու տամ ձեզի», կ’ըսէր բարկութեամբ ու հաց մը եւս կը դնէր մեր պնակներուն մէջ։ 

Երբեմն շատ շէն եւ կատակասէր էր Տիրանուհի նէնէս, երբեմն ալ՝ նոյնքան խիստ եւ քննադատ։ Այսօրուան պէս կը յիշեմ Ապրիլ մէկի առիթով իր ըրած կատակները, երբ յաճախ ինքզինք մեռած կը ձեւացնէր եւ մենք վազելով կը կանչէինք դրացիները, որոնք, լեղապատառ, մեծ մօրս դաստակը կը բռնէին կամ այտերէն կ’ապտակէին, ապա՝ անոր բարձրաձայն խնդուքին ու «Ապրիլ մէկ» կանչելուն հետ տեղերնէն կը ցատկէին եւ կամ գաւաթ մը ջուր կը խնդրէին խնդալէն մարող մօրմէս։ Չորրորդ խածին հետ յիշեցի, թէ ինչպէս արբունքի շրջանիս մեծ մօրս քննադատութիւնները լսելով կը վիճաբանէի անոր հետ եւ իր՝ «Լեզուդ շատ երկնցեր է, իրիկունը պապայիդ ըսելիքս գիտեմ», խօսքը լսելուս պէս կը պաղատէի, որ յանկարծ հօրս չգանգատի ու՝ «Վախդ գիտես», կ’ըլլար անոր վերջին պատասխանը, իսկ ես հօրս տուն գալէն առաջ անկողին կը մտնէի։ 

Հինգերորդ եւ վերջին խածին հետ յիշեցի, թէ ինչպէս վեցերորդի հանդէսիս պարգեւատրուելուս եւ բեմին վրայ ասմունքելուս առթիւ արժէքաւոր նուէր մը նուիրեց ինծի եւ՝ «Տիրո՛ւկս, երբոր հարս ըլլաս, ասոնք կը գործածես եւ նէնէդ կը յիշես», ըսաւ։ Նուիրած արծաթեայ դգալ-պատառաքաղները մինչ օրս կը գործածեմ, եւ զարմանալին այն է, որ ո՛չ միայն անոնք գործածած պահուս կը յիշեմ մեծ մայրս, այլ ամէն օր անպմայման զինք յիշեցնող դէպք մը կը պատահի, եւ կամ երազիս կու գայ ան։ 

Շաքարով հացին վերջին պատառը կուլ տուի եւ յիշողութեան ովկիանոսէն դուրս գալով դէպի խոհանոց վազեցի ու դրան դիմաց կեցայ։ Ներսը՝ խոհարարուհին ձեռքերուն մէջ կը պարեցնէր շաղած խմորը եւ ձէթին մէջ կամացուկ մը դնելով, հոգատարութեամբ, կը տապկէր։ Շնորհակալութիւն յայտնելով պատմեցի եղելութիւնը ու մեծ մօրս պատրաստած շաքարով հացին պատրաստման եղանակը բացատրեցի անոր եւ հատ մըն ալ ուտել խնդրեցի։

– Գնա՛, գնա՛, հիմա նորերը ղրկեցի ուսուցչարան։ Գնա՛, չպաղած կե՛ր,- ըսաւ ան ժպտելով։ 

Գացի ու երկրորդը յափշտակելով կերայ, ապա ձեռքերս լուալէ եւ հականեխելէ ետք դասարան վազեցի։ 

Քառորդ ժամ ետք տնօրէնուհին կանչեց զիս եւ donutներով լեցուն տոպրակ մը երկարելով՝ «Շատ ուրախացանք, որ այսօր մեր հիւրասիրութեան շնորհիւ մանկութիւնդ յիշեցիր, տուն տա՛ր եւ ընտանիքիդ հետ վայելէ՛ այս համեղ անուշեղէնը», ըսաւ եւ ձեռքիս մէջ դրաւ յուշերու առիթ հանդիսացող տոպրակը։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ԱՆԿՈՂԻՆԷՆ ԵԼԻ՛Ր»

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Հոգիս վստահութիւն կը փնտռէ: Արդեօք ո՞ղջ եմ: Անշէջ կրակ մը կը տարածուի՞ ինձմէ: Որո՞ւն սիրտը կ’այրէ այդ կրակը, որպէսզի ակութին մէջ կեանքը չպակսի:

Իւրաքանչիւր օրը մահուան դէմ ապրելու ճիգ մըն է: Նախ եւ առաջ այն ցաւը կը զգամ: Ամբողջ էութիւնս պայքարով կը ցնցուի: Մանաւանդ այս համաճարակի օրերուն պայքարս ծայր աստիճանի հասած է, որովհետեւ ժամանակը տուներուն մէջ կանգ առաւ: Ինծի այնպէս թուեցաւ: Յետոյ քննարկել սկսայ: Ապրիլը ինչպիսի՞ բան մըն է: Մարդը ինչպէ՞ս կրնայ հասկնալ, թէ ամէն օր կ’ապրի: Որո՞նք են ապրելու չափանիշերը: Ամէն օր դուրս ելլել, գործի երթալ, առուտուր ընել, ճաշել, խմել, մարդ տեսնել, ճամբորդել, քնանալ, արթննալ…: Այն բաները՝ որոնք առանց մտածելու ընելու կարողութիւնը ունինք․ բայց չի նշանակեր, թէ կ’ապրինք: Սովորական դարձած են ասոնք: Անհամ ճաշերու կը նմանին, համը չես զգար, բայց կը կշտանաս: Ուրեմն տան մէջ արգելափակուիլը կեանքը մեր ձեռքէն չի կրնար խլել: Փակուած ենք, բայց լքուած չենք: Մարդիկ արգելարանի մէջ նոյնիսկ կրնան ապրիլ: Գիրք կը գրեն, երգ կը յօրինեն, հագուստ կը հիւսեն, ինչե՜ր, ինչե՜ր կ’ընեն: Մեր մէջ ողջ ձայն մը կայ, մեզ գրգռողը այդ ձայնն է, որ կ’ըսէ․

– Անկողինէն ելի՛ր:

Լսել կուզե՞ս այդ հծծիւնը: Եւ ինչպէ՞ս կը պատասխանես․

– Անկողինէն ելած եմ արդէն, նայէ՛: Ճաշս կ’եփեմ: Կ’աշխատիմ, դրամ կը շահիմ:

– Ո՞ր անկողինէն ելած ես: Նիւթակա՞ն անկողինէն:

– Ամէն առտու ժամը ութին կ’արթննամ, անկողինէն կ’ելլեմ: Ընելիք շատ գործ ունիմ: Ժամանակս մի՛ առներ:

– Իսկ հոգեկան անկողինէն չե՞ս ելած:

– Դուն ամբողջ ապրելակերպս խաթարե՞լ կ’ուզես:

– Երանի կեանք մը ունենայիր եւ խաթարուած ըլլար: Զայն վերաշինելը աւելի լաւ կ’ըլլար։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԵՍՈՒՐՍ, ՅՈՎՀԱՆՆԷՍՆ ՈՒ ՄԱՐԻԱՄԸ

Յովհաննէսին ընտանիքը

ԱՆԻ ԹՈՒՃԵԱՆ ՍՈՂՈՅԵԱՆ

Մեր փոքր ընտանիքին մէջ ունինք մայրս, որ մեզի հետ կ’ապրի տասնինը տարիներէ ի վեր։ Աստուածահաճոյ, գթասիրտ, հոգատար, պարտաճանաչ, զաւակներուն եւ թոռներուն համար աղօթող կին է։ Մեր տան մէջ հոգեւոր օրհնութիւն սերմանող է․ անոր ամենապարզ խօսքերէն, որ ամէն օր կ’աղօթէ՝ «Աղջիկս, Աստուած ձեռքէդ բռնէ, որ չիյնաս», կամ՝ «Տղաս, հողը բռնես՝ ոսկի դառնայ» եւ այլն։

Գոհունակ հոգի ունենալը իրեն ուրախութիւն կը պատճառէ․ երբեք չեմ մտածած զայն «կեսուրս» անուանել, որովհետեւ ան երկրորդ մայրս է։

Այս օրերս պահք է․ տարիներէ ի վեր սովորութիւն դարձուցած է, որ Մեծ Պահքի եօթը շաբթուան ընթացքին անպայման սուրճէ պիտի զրկուի, որովհետեւ իր նախասիրածը այդ է․ շաբթուան երեք օրերը ձիթապտուղի ձէթով պատրաստուած ճաշեր կը նախընտրէ․ նաեւ աւանդոյթի համապատասխան ճաշեր ունի, օրինակ՝ Վարդանանց տօնին համեղ հարիսան անպայման կը համտեսենք բոլորս։

Մէկ խօսքով, մեր մայրը մեր տան համը, ուրախութիւնն է։ Ան ընդհանրապէս իր շրջապատը ուրախացնող եղած է, թէեւ ունեցած է շատ նեղութիւններ եւ տառապած է։ Ան մեզի համար կը հաւաքէ չորս կողմը եւ կը սկսի պատմել, թէ ինչպէս, օրինակ, երեսունհինգ տարեկան հասակին կորսնցուցած էր իր քսանամեայ անդրանիկ որդին Ամերիկայի մէջ, որուն հետ միասին մեկնած էր բուժման, իր երեք անչափահաս զաւակները եւ ամուսինը ետեւ ձգելով, սակայն բուժումը ապարդիւն եղած էր․ կը պատմէ եւ կ’արտասուէ․ այս է իր նեղութիւններէն մէկը։ 

Ունի պատմութիւն մըն ալ, որ մինչեւ այսօր կը պատմէ․ մեծ հաճոյքով մտիկ կ’ընենք. իր հօր եւ հօրաքրոջ՝ Յովհաննէսի եւ Մարիամի պատմութիւնը, որ պատահած է Մարտինի մէջ, ցեղասպանութեան, իր բառով՝ «սաֆարպարլիկ»ի («զօրահաւաք») ժամանակ․ օր մը գիշերով ոճրագործ թուրք զինուորներ իրենց տան դուռը կոտրելով խուժած են ներս, գնդակահարած են Յովհաննէսի եւ Մարիամի հայրն ու մայրը՝ «կեաւո՛ւր» ըսելով։ Ետքը կարգ մը անձերու օգնութեամբ խումբ մը երեխաներ կը փրկուին։ Լիբանանի պատսպարանը փոխադրուելու ճանապարհը կ’ընեն ինքնաշարժով: Յովհաննէս կը նկատէ, թէ քոյրը չկայ, կը կորսնցնէ քոյրը, տարիներ կ’անցնին, կը փնտռէ, բայց յոյս չ’ունենար գտնելու։

Երբ չափահաս կը դառնայ, կը մտածէ պատսպարանէն փոխադրուիլ դէպի Սուրիա, Հալէպ քաղաքը: Աշխատանք փնտռելով կը ծանօթանայ վարպետի մը եւ կը զբաղի կտորի վաճառքով. վարպետը նկատելով իր վարքուբարքը աւելի մտերիմ կը դառնայ հետը, եւ Յովհաննէս կ’ամուսնանայ անոր աղջկան հետ, եւ զաւակներ կ’ունենան:

Տարիներ անց, օր մը, առաջնոդարանէն լուր կու գայ, որ Մարիամ անունով անձ մը զինք կը փնտռէ։ Յովհաննէս շատ կ’ուրախանայ եւ անմիջապէս կը ժամադրուի, որպէսզի առաջին հանդիպում ունենան։ Մի քանի օր ետք հանդիպում կ’ունենան Հալէպի մէջ, մեծ ուրախութեամբ կը գրկեն զիրար տարիներու կարօտով։

Յովհաննէս կը հիւրնկալէ Մարիամը իր տան մէջ, բայց կը նկատէ, որ քոյրը այլազգ դարձած է, նոյնիսկ գորգ փռելով նամազ կ’ընէ…:

Մարիամ իր եղբօր կը պատմէ ամբողջ եղելութիւնը, թէ ինչպէս թրքախօս կին մը զինք տունը տարած եւ պահած է իբր աղախին։ Երբ չափահաս կ’ըլլայ, զինք կ’ամուսնացնեն թուրք մեծահարուստ վաճառականի մը հետ։

Յովհաննէս ասոնք լսելով շատ կը նեղուի, կ’ուզէ, որ օր առաջ քոյրը հեռանայ եւ Իսթանպուլ դառնայ։ Քոյրը ինչ բացատրութիւն ալ որ տար՝ ապարդիւն կ’ըլլայ։ Մարիամ կը դառնայ Իսթանպուլ, մի քանի անգամ նամակցելէ ետք Յովհաննէս կը տեղեկանայ, թէ Մարիամ կարճատեւ հիւանդութեան բռնուած եւ մահացած է․․․։

Այս եւ նման պատմութիւններ առանց ձանձրոյթի կրկին ու կրկին մտիկ կ’ընեմ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ԱՍՏՈՒԾ ԸԶՀԱ՜ԻՒՆՏԸԴ ԹԸՂ ԱՆՑԸՆԻ»

Մուսալեռցիներուն անէծքները

ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ

Ինչպէս բոլոր մարդոց եւ ժողովուրդներու, այնպէս ալ մուսալեռցիներու պարագային, կեանքի մէջ դրականները (մաղթանքները) միշտ թիւով աւելի շատ են քան ժխտականները (անէծքները), հակառակ անոր, որ միշտ չէ որ մարդիկ  կ’անդրադառնան այս իրողութեան:

Եթէ մուսալեռցիներուն մաղթանքները հինգհարիւրէ աւելի են, անէծքները բնականաբար աւելի քիչ են, հաւանաբար՝ շուրջ կէսը:

Անիծել անշուշտ գէշ բան մը փափաքիլ կը նշանակէ, սակայն մարդիկ դժուարութեանց եւ ուրիշներէ վնաս կրելու պարագային հակամէտ են անիծելու, գէշ բաներ մաղթելու ուրիշներուն…

Մուսալեռցիները ունին անէծքներու շարան մը, որ օգտագործուած է դարերու ընթացքին: Անէծքները ժամանակի ընթացքին դարձած են աւելի կարճ, խօսուն, դիւրին ընկալելի եւ դիպուկ:

Անէծքներէն ոմանք որոշ փաղաքշական ոճ մը ունին եւ զայրոյթ չեն պատճառեր լսողին, ինչպէս՝

Երբ մէկը չլսել կը ձեւացնէ՝

Ակօնճըդ թըղ խլլա՜նու. չըվա՞ ձան չէուտուս:
– Ականջդ թող խլանայ. ինչո՞ւ ձայն չես տար։

Երբ մէկը պատրաստուած ճաշը չի հաւնիր՝

Զհա՜ր ու զուգ՜ըմ թըղ ուտիս:
– Թոյներուն ամենէն զօրաւորը թող ուտես։

Երբ մէկը փոքրիկ մը կը ծեծէ՝

Չըվա՞ կու զարկէիս զը. թըղ զարկըվէս իջէուցըդ. միխքա՜նք չի՞ չուճաուգ՜:
– Ինչո՞ւ կը ծեծես զինք. աչքէդ թող ծեծուիս. մեղք չէ՞ պզտիկը։

Խա՜նկը սատանոք ու սիւ դիվէիր թըղ իշին ըզխօթրը. ըմմըտա՜ խաթր իշիլը մօուրդ ի:
– Ձորի սատանաները եւ սեւ դեւերը թող բարիք ընեն իրեն. ի՜նչ ալ բարիքի արժանի մարդ է։

Ինչպէս մուսալեռցիներու մաղթանքներու պարագային, անէծքներու պարագային ալ Աստուծոյ անունով կան անէծքներ, որոնք սակայն թիւով քիչ են:

Աստուծ եութը աշգէն թըղ ուտու էր:
– Աստուած եօթը աղջիկ թող տայ իրեն (չմոռնաք, որ բարի մաղթանքը եօթը տղայ էր…):

Աստուծ զղա՜նկդ թըղ չիրկընցընի:
– Աստուած եղունգդ (կարողութիւնդ) չերկնցնէ:

Աստուծ զհա՜իւնտըդ թըղ անցընի:
– Աստուած հունտդ թող անցընէ՝ թող ամլանաս՝ չարութիւնդ ալ միասին։

Աստուծ թըղ կուրցընի զքի:
– Աստուած թող կուրցնէ քեզ։

Անէծքները ընդհանրապէս չար մարդոց ուղղուած են: Անուղղակիօրէն անոնք բաղձանքներ են պատժուած տեսնելու չարը, գող-աւազակը, նախանձը, ապերախտը…

Ահաւասիկ խումբ մը այդ անէծքներէն, որոնք աւելի խիստ են.

Գուղցէուծ կըռնակէն թըղ ուտի, քընթէուց թըղ ըննի:
– Գողօնը կռնակի վրայ թող ուտէ (անկողնի մէջ հիւանդ վիճակով), քիթէն թող ելլէ։

Զատ ա՜նմէիղ սպաննուղէն լօշ թիպըկնէն թըղ ուտին:
– Այդ անմեղը մեռցնողին դիակը շնագայլերը թող ուտեն։

Կաուր թըղ քըփռթու:
– Գերեզմանը թող եռայ՝ նոյնիսկ մահացած վիճակին մէջ հանգիստ թող չընէ։

Պօիրտ գ՝ըտրուղէն ձօր թըղ գ՝տրիր:
– Դայեակին ձեռքը կտրուէր՝ որ լոյս աշխարհ չբերէր։

Հէուց վիտու, ա՜նք ձիա՜վիր, թըղ շուվտի ու թըղ չկա՜րի հասնօզ:
– Հացը ոտքով՝ ինք ձիաւոր, թող վազէ ու թող չկարենայ հասնիլ անոր։

Սապապ ըննուղէն ճիկուար քէպապ թըղ ըննու (կամ թըղ փսխայ):
– Պատճառ եղողին թոքը խորոված թող ըլլայ (կամ թող լխկի)։

Սիվ կութ ու սիվ  ջէօիւր թըղ իննա կուվտէդ:
– Սեւ կաթիլ ու սեւ ջուր թող իյնայ մարմնիդ։ (Հաւանաբար անբուժելի հիւանդութեան մը կ’ակնարկէ):

Ուր ու ա՜րիւ թըղ չը տըսնէուս:
– Օր ու արեւ չտեսնես՝ կեանքդ կարճ ըլլայ։

Քրըստիսը քա՜րը կաղնը կիծծէիր թըղ չախմագ՜ին սրտէդ ու ճիկա՜րէդ:
– Քրիստոսի քարէ կաղնիի կայծերը թող շանթահարեն սիրտդ եւ թոքդ։

Բնականաբար Մուսա Լերան տարբեր գիւղերուն մէջ մուսալեռցիք կ’օգտագործէին նոյնանման անէծքներ, սակայն անոնք ունէին ոճային տարբերութիւններ:

Եթէ Եօղուն Օլուքի մէջ անիծէին՝

Սապապ ըննուղէն ճիկուար քէպապ թըղ ըննու (կամ թըղ փսխայ):
– Պատճառ եղողին թոքը խորոված թող ըլլայ կամ թող լխկի։

Պիթիասի մէջ անէծքը կ’ըլլար՝

Սապապ ըննուղէն տօնը թըղ փըլլայ:
– Պատճառ եղողին տունը թող քանդուի։

Եօղուն Օլուքի մէջ՝

Գ՝ըրօն թըղ իննոյի։
– Անբուժելի հիւանդութեամբ թող վարակուի։

Պիթիասի մէջ անէծքը կ’ըլլար՝

Գ՝ըրանը թըղ բռնիզ քէ:
– Անբուժելի հիւանդութիւնը թող բռնէ քեզ։

Անշուշտ յօդուածի մը նեղ սահմաններուն մէջ կարելի չէ յիշել բոլոր անէծքները եւ վերլուծել անոնց իմաստն ու գործածութիւնը: Հոս ներկայացուածը որոշ գաղափար մը կու տայ մուսալեռցիներու կողմէ օգտագործուած անէծքներուն մասին:

Եթէ փորձենք յիշել ամենէն իւրայատուկ երեք անէծքները, կարելի է հետեւեալ երեքը նկատի ունենալ.

Թըղ պաթմըշննուս։
– Թող խորտակուիս։

Աստուծ ըզհա՜իւնտըդ թըղ անցընի:
– Աստուած հունտդ թող անցընէ՝ աշխարհի վրայէն վերջնականապէս թող չքանաս:

Նա՜լութ ծըննուծ սըհա՜թէդ, էվլատնէդ խա՜իր թըղ չըտըսնէուս:
– Անէծք ծնած ժամուդ, զաւակներուդ բարիքը չտեսնես։

Վերջացնելէ առաջ՝

Աստուծ տուշմանէն բայս դիւրվիր թըղ չհա՜նի:
– Աստուած թշնամիին աճումը դէպի վեր թող չհանէ։

Մուսա Լեռ – Այնճար
18 Փետրուար 2021

 Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:     

ԱՆԲԱԽՏ

ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ

Համաճարակի բերմամբ
Անգործ երաժիշտները
Կը դեգերին փողոցները:
Ձեռքերնին ճիւմպիւշ, աւագասրինգ
Մէկը պոռալով կ’երգէ՜․
Սիրուն գնչուներ:
Իսկ այսօր փողահար մը
Իր փողով հանդարտութիւն տուաւ էութեանս․
Դրամ պատրաստեցի որպէսզի նետեմ վար,
Ծալեցի, դարձեալ ծալեցի,
Ճերմակ թուղթի մը փաթթեցի,
Որպէսզի հովէն չթռի․
Դեռ կը նուագէր․ երբ զիս տեսաւ,
Գլուխը ծռեց խոնարհութեամբ, մօտեցաւ:
Ձգողութեան ուժին յանձնեցի դրամը․
Ճայ մը հաց կարծեց ու առաւ-տարաւ:

24 Փետրուար 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՆՈՐ ԿԵԱՆՔԻՆ ԴԻՄԱՑ

ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ

Հանրակառքը վերջապէս կանգ առաւ ամայի բարձունքի մը վրայ։ Ուղեւորները ամէնքը իջան. մենք ալ երերուն ոտքերով հետեւեցանք իրենց։ Մեր ճամբորդութիւնը տեւած էր երեք օր, սկսած Պէյրութէն, անցնելով Դամասկոսէն եւ Պաղտատէն, Օգոստոսի կիզիչ եւ նեղացուցիչ արեւուն տակ։ Յոգնած էի։ Շուրջս զննեցի. աչքիս առջեւ կը բացուէր  անապատային ընդարձակ տափաստան մը. քիչ մը հեռու կ’երեւէր քաղաքը, աւազագոյն աղիւսներէ շինուած, ուր հոս-հոն ամփոփուած մութ կանաչութիւնը կը կտրէր միօրինակութիւնը։ Նկատեցի որ տանիքները թիթեղեայ էին։ Այդ տեսած էի միայն Հայաստանի մէջ։ Այդ երեւոյթը զիս քաջալերեց. արդեօք հայրենիքի նմա՞ն էր ինծի անծանօթ այս երկիրը։ Տարածքը ողողուած էր մայրամուտի վարդագոյն երանգներով, որ հրապուրիչ կը դարձնէր հեռուէն անշուք եւ հանդարտ երեւցող այս քաղաքը. օդը զով էր եւ հաճելի։

Հազիւ կրցած էի այս համայնապատկերը իւրացնել, երբ ճիփ մը բարձր ճիչով կեցաւ դիմացնիս, ամպ մը փոշի սփռելով մեր շուրջ, երես, աչք ու քիթ իրար անցընելով։ Վարորդը, դեղին երկար մազերով, քրտնած շապիկով, եւ արեւէն կարմրած երեսով կանչեց․

„You need a ride?“

Դեռ բերանս բանալ չկրցած, տեսայ որ ամուսինս արդէն մեր պայուսակները կը տեղափոխէր ճիփին ետեւ եւ ինծի նշան կու տար, որ տեղաւորուիմ։ Դուռը հազիւ գոցած, ճիփը մեծ ցնցումով կեանք առաւ եւ մենք սուրացինք լեռն ի վար, կտրելով լերան քարքարոտ ճամբաները, շորորալով եւ օրօրուելով։ Վերջապէս մտանք քաղաքի մուտքի հարթ պողոտան եւ մի քանի հրապարակներէ եւ ուղիներէ անցնելէ ետք, կանգ առինք քարաշէն տան մը առաջ.

– Կրնաք հոս մնալ որչափ որ ուզէք,- յայտարարեց ան եւ մեզ հրաւիրեց իր տունը։

Պարսկաստանի հիւսիս-արեւմուտքը գտնուող Քերմանշահ քաղաքը, որ ներկայիս կը բնորոշուի որպէս գաւառական քաղաք մը, պարսիկներէ զատ ունէր մեծաթիւ քիւրտ բնակիչներ, ինչպէս նաեւ՝ հայեր, ասորիներ, հրեաներ եւ տասնեակ մը տարբեր ցեղախումբեր։ Իսկական խառնիճաղանճ մը. սակայն այս քաղաքը եւ իր շրջակայքը ունեցած էին հարուստ անցեալ. ճանչցուած էր որպէս հնադարեան մշակոյթներու ծննդավայր. հետագային եղած էր Սասանեան կայսրութեան մայրաքաղաքը. Սասանեան արքաները այս վայրը ընտրած էին պատմական մետաքսեայ ուղիին երկայնքին վրայ։ Ան եղած էր մշակութային եւ առեւտրական կարեւոր կեդրոն. հոն կը գտնուէր Անահիտ չաստուածուհիին տաճարը։ Ամենահռչակաւոր կտակը, որ մեզի հասած էր այդ օրերէն, քաղաքի մօտակայ լերան վրայի, գետնէն հարիւր մեթր բարձրութեան վրայ փորագրուած համբաւաւոր արձանագրութիւնն էր Մեծն Դարեհի կողմէ, երեք լեզուներով։ Արքան մեծ հպարտութեամբ կը գրէր իր ծագման, ոյժին, փառքին, համբաւին, յաղթական պատերազմներու եւ պարտուած թշնամիներու մասին, որոնց կարգին էր Արմենիան. այո, աշխարհակալ տիրապետութիւն մը եղած էր այս երկիրը իր փառաւոր անցեալին։ Վերջապէս ան պարտուած էր Մեծն Ալեքսանդրի դէմ։ Դարերու ընթացքին անոր վրայ յարձակած էին արաբները, սելճուքները, սաֆաւեաները, կաճարները, օսմանները, ռուսերը եւ անգլիացիները։ Մեր հասնելէն ոչ երկար ժամանակ ետք, Իսլամական Յեղափողութիւնը պիտի ցնցէր եւ տապալէր ներկայ թագաւորութիւնը, բայց մենք տեղեակ չէինք այդ բոլորին։

Ահա այս քաղաքն էր, ուր եկած էինք բնակելու։ Կեանքի նոր հանգրուան մը. ճերմակ պաստառ մը, որ պիտի գունաւորէի, նոր էջ մը, որուն վրայ պիտի գրէի։

Մեր երկու պայուսակներով տեղաւորուեցանք պարապ սենեակի մը մէջ։ Շուտով ընտելացանք պարսկական կեանքին, իրենց հիւմորին, կարգուձեւին եւ ապշեցանք, թէ ինչպէս անոնք իրենց երկրի եւ կրօնքի ամենաբարդ օրէնքները կ՚ոլորէին եւ կը դարձնէին, իրենց ուզածը կ՚ընէին։ Սորվեցանք լեզու։ Ծանօթացանք դրացիներու եւ մտերմացանք շատ մը մարդոց հետ։

Մեր անծանօթ հիւրընկալին մօտ մնացինք մօտ երեք ամիս։ Իսկ երկրի հիւրընկալութիւնը վայելեցինք մօտ երեք տարի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆԸ

ԳԱՐԻՆ ՏԷՂԻՐՄԷՆՃԻ
Իսթանպուլ, Էսաեան Վարժարան, Ժ. դասարան

Այս շրջանին ամէն մարդու զգացումները օրէ օր կը փոխուին. ոչ մէկը դուրս կրնայ ելլել։ Այս քորոնա ժահրը ե՞րբ պիտի լմննայ՝ բնաւ չենք գիտեր, բայց ժողովուրդին մէջ յոյս եւ հաւատք միշտ կայ։

Այո՛, այս վերջին տարիները բոլորիս համար դժուար անցան, բայց մեր յոյսը չլմնցաւ։ Ես առաջ դուրս կ’ելլէի, ընկերներուս հետ առեւտուր կ’ընէի, զարմիկներուս կ’երթայի, իսկ հիմա ասոնք բնաւ չեմ կրնար ընել, որովհետեւ դուրսը մեզի համար շատ վտանգաւոր է։ Մենք պէտք չէ նեղանանք այսպիսի դէպքերուն պատճառով, որովհետեւ մեր տաք տան մէջ ընտանիքով ժամանակ անցընելը շատ հաճելի է։ Այս քորոնա ժահրն ալ առաւելութիւններ ունի, օրինակ՝ առաջուան բաղդատմամբ, մեր ընտանիքին հետ տան մէջ աւելի ժամանակ կ’անցընենք. ինծի համար ուրիշ առաւելութիւն չկայ։ Ես այս ժամանակ ամենէն շատ զարմիկներս եւ ընկերներս կը կարօտնամ։

Մաղթենք որ այս ժահրի շրջանը անմիջապէս վերջանայ եւ մենք մեր հին ժամանակին վերադառնանք։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: