«ԳԱՐՈՒՆ Ա»

ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ

Այս տարի մեր մօտ գարունը իր գալուստը չյայտարարեց արտակարգ եւ տպաւորիչ երեւոյթներով. չժամանեց թմբկահարութեամբ եւ փողերգով. ոչ փոթորիկ, ոչ հեղեղ, ոչ նոյնիսկ փայլակ կամ որոտում: Այլ զգոյշ, քայլ առ քայլ թափանցեց մեր աշխարհը, թէեւ տակաւին ձիւնը տեղ-տեղ կառչած է յամառօրէն. բլուրին ստորոտը, ժայռերու տակ, լիճերու եզերքը: Եւ աւելի՝ այս առաւօտ կանուխ, ձիւնը անակնկալ դարձեալ այցելեց մեզի, թեթեւ ու անձայն, եւ բարակ, ճերմակ խաւով մը ծածկեց մեր շրջապատը:  

Այսօր կը ծրագրեմ չէօրէք պատրաստել, ըստ մեր հայկական աւանդութեան: Միաժամանակ, գարնան ծիծեռնակի մը նման միտքս թռիչք կ’առնէ ու կը թառի հոս ու հոն: Միտքս կ’երթայ դէպի Կոմիտաս: «Գարուն ա»: Սիրուն է Կոմիտասի այս երգը, հմայիչ: «Գարուն ա…»առաջին նօթերը, յստակ ու հարազատ, որչափ քաղցր կը հնչեն: Առաջին նօթերը, խոստմնալից, մտքերը կը տանին դէպի երանելի վայրեր, ծաղկած, կանաչ մարգեր, մանուշակ երկինք, ու արագիլի բոյներ: Սակայն երկար չի տեւեր այս երանութիւնը: Առաջին երկու բառերուն կը յաջորդէ… «Ձուն ա արել, վայ, լէ, լէ, լէ, լէ…», մեղեդին կ’իջնէ ու կ’ելլէ ծփուն ալիքի պէս, մեզ կը յափշտակէ եւ ուրիշ տեղ կը հասցնէ… ու պատկերը կը փոխուի, կը դառնայ վշտահար եւ յուսաբեկ: Ինծի ալ մտածել կու տայ: Հայոց աշխարհի մէջ գարնան ձիւնը բնակա՞ն երեւոյթ է թէ գալիք աղէտներու նախանկար…: Գարնան բարի ու յուսադրիչ խոստումով այս երգը ողբերգի՞ մը վերածուած է արդեօք. այս ողբը անհատակա՞ն է թէ հաւաքական… իմ մտքի երանելի պատկերը խաբկա՞նք մըն էր արդեօք… երգը կ’ըսէ, թէ եարը արդէն հեռացել է, սէր չկայ, մարդոց լեզուները չարացած են, քամին այնքան զօրաւոր՝ կը սարսռացնէ: Ես տխրեցայ այս տողերուն վրայ. երգին եղանակը եւ տրամադրութիւնը փոխուեցան. զիս ալ փոխեցին. ինծի կը թուի, թէ այս հին ու մեզի շատ սիրելի երգը, ժողովրդային իմաստութեամբ մը կ’ուզէ մեզի հաղորդել, թէ մեր կեանքը փոփոխական է, պէտք է զգաստանանք ու պատրաստ ըլլանք անակնկալներու: Պատրանքներով չխաբուինք, ոչ ալ ցնորքներով տարուինք: Ոչինչ կայ որ կը մնայ… մեր ժողովուրդի կեանքը միշտ պայքար մը եղած է, մեր ճակատագիրը՝ անգուշակելի…:

Ահա այս խորհուրդներուն մէջ ընկղմած եմ եւ կը փորձեմ Զատկուան չէօրէքըպատրաստել: Իրար կ’անցնիմ: Ալիւրը կը թափթփեմ, կարագը կ’այրեմ, մահլէպնալ ոչ հոտ ունի, ոչ ալ համ. չեմ գիտեր՝ շաքար աւելցուցե՞ր եմ թէ ոչ: Ու միտքս կ’երթայ հոս ու հոն: Կը յիշեմ, մայրս կ’ըսէր․ «Աղջիկս, խոհանոցէն դուրս ելի՛ր, ձեռքէդ բան մը չի գար»։ Չեմ գիտեր Զատկուան այս չէօրէքըինչպէ՞ս դուրս պիտի գայ այս տարի: 

Գարունը մուտքին է: Ձմեռը պիտի նահանջէ, ուշ թէ կանուխ, եւ գարունը պիտի յառաջանայ: Տեղ-տեղ խոտերը արդէն բուսած են. վայրի ծաղիկներն ալ, անշուք ու ամօթխած, տեղ-տեղ յայտնուած են ու կը ժպտին մեզի, հոգ չեն ըներ, թէ իրենց կեանքը շուտ պիտի մարի: Ծառերը դեռ շուարած են․ ծաղկի՞ն թէ ոչ: Երկրի անասունները եւ երկինքի թռչունները մտահոգ չեն երեւիր: Անոնք օժտուած են երկնային պարգեւով, որու ուղղութեամբ կը նաւարկեն կեանքերնին: Գիտեն՝ երբ պիտի քնանան, արթննան, ծնանին, գաղթեն եւ ճիշդ ժամանակին վերադառնան նոյն վայրը եւ նոր բոյն մը շինեն:    

Խմորը կը շաղեմ, բայց միտքս խմորին վրայ չէ: Միտքս կը վերադառնայ երգին. արդեօք հայրենիքի մէջ այս տարուան գարունը նոր կեանքի մը խոստումը պիտի բերէ՞: Պիտի խրախուսէ՞ ցաւոտ սրտերը: Պիտի պարգեւէ՞ ապագայի յոյս եւ լաւատեսութիւն: Պիտի ցրուէ՞ ծանր, ճնշող, սարսռեցուցիչ իրականութիւնը: Պիտի տաքցնէ՞ սառած սիրտերը: Պիտի չորցնէ՞ չար մարդու լեզուն: Անձը իր եարը պիտի գտնէ՞: Ա՜խ, երանի թէ այդպէս ըլլայ: Ըլլա՛յ, որ այս գարունը երկրի վէրքերը բուժուին, սէրը վերադառնայ իր տիրոջը, լեզուները քաղցրանան եւ երգուի «Բարի Արագիլ»․  

Բարով, արագիլ, բախտի արագիլ,
Արագիլ գարնան, արագիլ ամրան,                          
Իմ տան մօտ ապրիր, բարի արագիլ, 
Բոյն հիւսիր ծառին, բարտու կատարին: 

Վշտերս դառան ծաղիկներ փայլուն,                         
ժպիտներ, ժպիտներ շողուն:                           

Արտեր, այգիներ, մանուշակ երկինք,                           
Մանուշակ, մանուշակ երկինք…:                          

Չէօրէքը յաջող դուրս ելաւ, թէպէտ քաղցրութիւնը քիչ էր․ բոյրն ալ՝ թեթեւ, քիչ մը հեռուէն, բայց մեր քիմքին հաճելի: Մայրս եթէ տեսնէր, պիտի ժպտէր: Արեւն ալ հիմա փայլեցաւ: Երկինքը բաց մանիշակագոյն: Գարուն է: Հրամեցէ՛ք: 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s