ՇՐՋԱՊՏՈՅՏ ՄԸ ՊԱՐՍԿԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ

ՍԵԴԱ ԹԵԼԵԱՆ

Շահի իշխանութեան օրերուն էր: Աւարտած ըլլալով համալսարանական ուսումս քիմիագիտութիւն կը դասաւանդէի Լիբանանի պետական վարժարաններէն մէկուն մէջ:

Սուրբ Զատկին տասը օր արձակուրդ կը տրուէր մեզի. ընկերուհիս, Աստղիկը՝ Թէճիրեան, Ամերիկեան Համալսարան կ’աշխատէր որպէս գիտաշխատող եւ այդտեղ լսեր էր, որ խումբ մը հայեր եւ քանի մը լիբանանցի արաբներ կը պատրաստուէին Զատկուան արձակուրդը Պարսկաստանի մէջ շրջապտոյտ մը ընելով անցընել: Որոշեցինք մենք եւս միանալ խումբին ու մեր ճամպրուկները պատրաստեցինք եւ օդային ճամբով ուղղուեցանք Թեհրան:

Մեր պարսիկ առաջնորդը, հազիւ 25 տարեկան երիտասարդ մը, օդակայանը մեզի կը սպասէր։ Գացինք պանդոկ, ուշ էր արդէն եւ անմիջապէս քունի անցանք:

Յաջորդ օր կանուխ մեր առաջնորդը եկաւ․ պատրաստ էինք արդէն. մեզ տարաւ մզկիթ մը, ուր շիիթ համայնքի պատկանող մարդիկ կ’աղօթէին. շատ տարօրինակ էր մեզի համար իրենց աղօթած ձեւը. շուրջ 15 մարդ, շրջանակ կազմած, ծանր եւ հաստ շղթաներ անցուցած իրենց վիզերնուն՝ կը դառնային կլոր, հետեւելով բեմին վրայ բազմած շէյխի մը արտասանած Քուրանի բառերու կշռոյթին: Վայրկեան մը առաջ կ’ուզէի դուրս գալ այդտեղէն. վախազդու էր տեսարանն այդ եւ սահմռկեցուցիչ: Մզկիթը արտաքուստ շատ գեղեցիկ էր, մոզայիքէ էր կառուցուած ան, ուր շեշտուած էր կապոյտ գոյնը:

Այցելեցինք շահին պալատը. դիւթիչ էր անոր պարտէզը, լի տարբեր տեսակի եւ գոյնի անուշաբոյր վարդերով ու երփներանգ ծաղիկներով: Մտանք պալատէն ներս. հսկայ սրահներ՝ ամբողջովին ծածկուած պարսկական շատ նուրբ եւ գունագեղ գորգերով․ թերեւս, ըսի միտքէս, այս գորգերը գործողները հայեր եղած են: Կային նաեւ հայելիներ պզտիկ-պզտիկ կտրտուած ու մոզայիքի ձեւով շարուած, որոնք արեւու ճառագայթներուն ներքեւ փայլք մը, ճոխութիւն մը կու տային սրահներուն:

Մեր Թեհրան եղած շրջանին կը տօնուէր նաեւ Պարսկական Կայսրութեան հազարամեակներու գոյութեան տարեդարձը, եւ առ այդ շահը հրաւիրած էր աշխարհի բոլոր երկիրներու թագաւորներն ու նախագահները եւ տաղաւարներ կառուցել տուած՝ ամէն մէկ թագաւորի կամ նախագահի համար իր իսկ երկրի շէնքերու ճարտարապետական կառոյցին համաձայն ու ճաշակով․ նաեւ կահաւորած էր զանոնք նոյն սկզբունքով: Ուրեմն այցելեցինք այդ ճոխ, փառաւոր ու հմայիչ համալիրը եւ զմայլեցանք անոնց բացառիկ գեղեցկութեամբ:

Մեր յաջորդ կայանը Շիրազն էր: Աւագ Ուրբաթ օրն էր. հարցուցինք մեր առաջնորդին, թէ հայկական եկեղեցի կա՞յ արդեօք Շիրազի մէջ։ Ան սկսաւ հարցնել աջ ու ձախ. այցելեցինք քանի մը եկեղեցիներ, սակայն հայկական չէին անոնք. մեր առաջնորդը ջերմօրէն կը փափաքէր գոհացնել մեզ. մենք հրաժարեցանք, սակայն ան կը յամառէր. անցանք շատ մը նեղ արահետներէ, որոնց երկու կողմերը գտնուող բարձր շէնքերու պատշգամներէն պարսկուհիներ մեզ կը դիտէին: Վախնալ սկսանք. ո՛չ գմբէթ կ’երեւէր, ոչ ալ եկեղեցի. սկսանք խնդրել մեր առաջնորդէն, որ ետ դառնանք, սակայն ան իր միտքը չէր փոխեր: Երկա՜ր քալելէ ետք, սկսանք նախ շատ թեթեւ եւ ապա աւելի ու աւելի յստակ լսել շարականները մեր քաղցրանուշ, զգլխիչ ու անուշաբոյր․․․: Չէ՞, որ Թէքէեանի բառերով՝ «․․․շուշաններ կը ծաղկին շարականի գետին մօտ»:

Խումբով մտանք եկեղեցի. կարծես տարբեր երկնքի մը տակ է, որ կը գտնուէինք․ եկեղեցիին գմբէթը դէպի ներս ուղղուած էր, կառուցուած ըլլալով 17րդ դարուն: Ներքուստ եկեղեցին իսկական պատկերն էր Թէքէեանի նկարագրած «Հայկական եկեղեցւոյ»՝

․․․Ինչպէս քարայր մ’ընդարձակ, պարզ ու խորունկ, մութ ու լոյս․․․
․․․Կանգնած իր լուռ խորանով՝ որ կարծես նաւ մ’է ծփուն:

Եկեղեցիէն ներս տարբեր ժողովուրդ մը, ձեռնոց-գլխարկով եւ ճոխ զգեստներով մեզ կը դիտէր։ Ո՞վ էինք մենք։ Հետեւեցանք արարողութեան մինչեւ վերջ։ Աւարտին, զրուցեցինք իրենց հետ եւ տեղւոյն եկեղեցական խորհուրդի ատենապետը մեզ բոլորս իր տունը հրաւիրեց: Անմոռանալի գիշեր մը անցուցինք այդ անծանօթ, սակայն շատ ծանօթ տան յարկին տակ: Հրաւիրուած էին նաեւ քաղաքի մեր հայ վարդապետն ու հայ համալսարանական գիշերօթիկ ուսանողութիւնը:

Մեր յաջորդ կայաններն էին Իսֆահանն ու Նոր Ջուղան՝ հայութեամբ ու հայու քրտինքով կառուցուած: Այցելեցինք Սուրբ Ամենափրկիչ Վանքի եկեղեցին, որ արուեստի գանձ մըն էր․ որպէս կառոյց ան ունէր պարսկական կնիք մը, սակայն ոչ այդքան շեշտուած: Տեղւոյն առաջնորդը Գարեգին Արք. Սարգիսեանն էր։ Ան Պէյրութի Ճեմարանին մէջ Աստղիկին ուսուցիչը, իսկ հօրս ալ բարեկամն ըլլալուն մեր խումբը հրաւիրեց իր քով ընթրիքի. ինչ մեծ պատիւ ու հաճոյք էր մեր ամբողջ խումբին համար։ Զրուցեցինք Լիբանանի ու Պարսկաստանի մեր համայնքներուն մասին, եւ բաւական ուշ՝ լիացած վերադարձանք պանդոկ: Յաջորդ օր այցելեցինք ոսկերիչներու շուկան, ուր մեր հայ արհեստաւորները արուեստի գլուխ գործոցներ արտադրած են. արծաթեայ ձեռագործ ափսէներ, ինչպէս նաեւ ապարաջաններ, մատանիներ, շղթաներ, խաչեր եւ այլն: Ամէն մէկս քանի մը կտոր արծաթեղէն գնեցինք ու քաղաքին մէջ շրջապտոյտ մը ընելէ ետք եկանք պանդոկ:

Յաջորդ օր բռնեցինք վերադարձի ճամբան դէպի Թեհրան և այդտեղէն ալ՝ Լիբանան:

Տարիներ ետք, Կլէնտէյլի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ հանդիպեցայ Շիրազի իր տան մէջ մեզ հիւրասիրած պատուական հայուն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s