ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (Լ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

17

ԹՈՅԼԲԵՐԱՆ ՏՈՄԱՐՆԵՐ

Կա՛յ անշուշտ Բագրատունիի կաշառատուութեան երաշխիքը, բայց չմերժուելու յաւելեալ հնարք է յատակն հասած ըլլալ յուսահատութեան: Այդպէ՛ս կ’երեւիմ երկու մուքատտիմներուն՝ հետաքննիչին ու ոստիկանապետին: Հետաքննիչը կ’առարկէ, ըսելով որ ձախողութիւնս պէտք է ընդունիմ – ինչպէս կ’ընդունի նաեւ ինք – եւ անիմաստ այդ փնտռտուքէն հրաժարիմ: Տարբեր է ոստիկանապետին վերաբերմունքը, կը թուի թէ կը խղճայ կրօնակիցին, ու չ’ուզեր հարուած մըն ալ ի՛նք հասցնել իր մերժումով:

Ի՞նչ է պահանջքս: Ոստիկանատան մայր տոմարներուն մէջ փնտռել պաշտօնապէս արձանագրուած տուեալները ոճիրին որեւէ ձեւով, մօտէն կամ հեռուէն առընչուած մարդոց: Անոնք են, ուրեմն, ինքնին Շուիքարը, մայրը՝ Շահինազ, մօրաքոյրը՝ Սաֆինազ, հայրը՝ Թալէաթ, հօրեղբայրը՝ Էսմաթ, հօրեղբօր տղան՝ Համիտ: Ապա, ենթադրեալ յանցագործը՝ Աշոտ Բագրատունի, քոյրը՝ Շուշան, հայրը՝ Սմբատ, մայրը՝ Աստղիկ, Սմբատի երկրորդ կինը՝ Տորին, հայրը՝ Օգսէն կամ Օգոստինոս Փիլիպոսեան, մայրը՝ Մարթա: Միւս կասկածելին՝ Սերոբ Թուշեանը, հա՛յրն ալ՝ Ռոստոմ:

Արխիւատան պատասխանատու եւ արխիւային հնութեամբ Պասիունին կը համարձակի արտայայտել իր դժգոհութիւնը, որ անհետ կը փարատի, երբ մեծահարուստ խաղալով իր ափին մէջ կը սեղմեմ հարիւրնոց մը, իրեն համար տարին – հրաշքո՜վ – ունեցաւ տասներեք ամիս:

Չորսերնիս ենք, ուրեմն, հետաքննիչն ու ոստիկանապետն, հակառակ համոզուած ըլլալու փնտռտուքի անհեթեթ բնոյթին, չեն ուզած, բայցեւայնպէս, հրապարակն ինծի ձգել, զի ո՞վ գիտէ…:

Արխիւատունը կ’արդարացնէ իր անունը, լայնատարած սրահ մըն է, մինչեւ առաստաղ բարձրացող, պարտապանաց տոմարներով ծանրացած մետաղեայ դարաններով, բայց հոս ու հոն ալ տոմարներու աշտարակներով: Ելեկտրական լոյսերը կը վառին, բայց մթնոլորտը կը մնայ աղօտ: Փայտեայ սանդուխ մը կայ: Սեղան մըն ալ, կը հաստատեմ՝ շարժտկուն, եւ պարոն Պասիունին կը դատարկէ զայն անցանկալի թղթածրարներէ: Ու կ’անցնի գործի: Եթէ կայ անձնաթուղթին պարբերական թիւը, հարցը թերեւս այդքան դժուար չէ, թէեւ դարձեալ կարօտի մտորումներու, մինչ անունն է եթէ միակ ուղեցոյցը, Պասիունին իր աջ քունքը կը մատնահարէ, յիշողութեան դուռը կը զարնէ կ’երեւի: Պտտող նայուածքը յառեցաւ: Սանդուխը հոն կը փոխադրէ, մենք զայն վարէն բռնելու անհրաժեշտ պարտականութիւնը կը կատարենք, մինչ ան կը մագլցի վեր ու կը ճգնի ծանրածանր տոմար մը քաշելու իր տեղէն, եւ էջքը շատ աւելի դժուար է քան ելքը: Տոմարը կը զետեղուի սեղանին վրայ ու էջեր կը դարձուին, մինչեւ որ փնտռուածին գիւտը յայտարարէ ինք՝ ձեռքն իջեցնելով անոր վրայ: Կը յուսամ այս մարդը իր փորձառութիւնը կը ջամբէ կրտսեր պաշտօնեաներու…:

Ի՞նչ կարելի է տեսնել մե՜ծ ու տարածուն աջ կողմի էջին վրայ, հանդիպակացն ըլլալով դատարկ, յատկացուած կ’երեւի ապագայի կարելի յաւելումներու, եթէ բուն էջն ամբողջովին գրաւուի: Որ յայտնաբար չի պատահիր: Ի՞նչ, ուրեմն, տիպար էջի մը վրայ, երբ ամբողջացած է կեանքը: Անունը, ծննդեան տուեալները՝ վայր ու թուական, մօր անուն (հօր անունը արդէն մաս կը կազմէ անձին անունին). անձնաթուղթին տուչութեան վայրն ու թուականը, արձանագրուած տուեալները՝ ծննդեան վայրն ու թուականը (դարձեալ), ընկերային վիճակը, գործը կամ պաշտօնը,  փոփոխութիւններով, արեան տեսակը, ամուսնութեան վայրն ու թուականը, կնոջ կամ ամուսնին անունը, զաւակները. մահուան պատճառը, վայրն ու թուականը:

Փնտռուած անձն յայտնաբերելով Պասիունի կը քաշուի մէկդի: Ասպարէզը երեքնուս է, աջիս՝ հետաքննիչը (չեմ գիտեր՝ դիտումնաւո՞ր), ձախիս՝ ոստիկանապետը, թեթեւակի կը հակիմ ես էջին վրայ, կ’երեւի որպէսզի որեւէ մանրամասնութիւն աչքէս չվրիպի, եւ ցուցամատս կը զետեղեմ էջին գլուխը, ուրկէ կ’իջնեմ վար ու կը հետեւիմ արձանագրուած տեղեկութիւններուն, դանդաղելով երբեմն, կարծես հանդիպած ըլլայի կարեւոր մանրամասնութեան մը, որ թերեւս առաջնորդէր ոճիրի բացայայտման: Հաճելի էր անշուշտ զգալ, առանց դառնալու աջ ու ձախ, որ, նման պարագաներու, երկու հետեւորդներս ալ կը պրկուէին, ուշադրութիւննին ուղղելով ցուցամատիս դանդաղման կէտին: Ճիշդ է որ հետաքննիչը երբեմն չէր կրնար չըսել համբերազուրկ. «Ժամանակի կորուստ է», լսելի ինծի ու ոստիկանապետին եւ իբրեւ թէ Պասիունիի ականջէն հեռու: Ոստիկանապետն ալ, կարծես թէ չկարողանալով երկար ժամանակ լուռ մնալ, ընդհանուր առմամբ խօսելով կը նկատէր, որ կարգ մը տեղեկութիւններ հին էին ու ժամանակավրէպ, թոշակառու մարդ մը տոմարին մէջ կրնար տակաւին ուսանող մնալ, ամուսնալուծուած ու նոր կնիկ առած մը տոմարին մէջ իր նախկին կնոջ հետ կը շարունակէր կեանքը, տարիքի տուեալով շատոնց մահացած մը տոմարին մէջ ապագային հանդէպ կը մնար երջանկօրէն անհոգ…

Տոմարները եկան ու գացին, Պասիունին կեղտոտեցաւ փոշիի ու քրտինքի խառնուրդով: Լաւ որ տուեր եմ հարիւր ոսկին, թէ ոչ շատո՜նց դժգոհութիւններն անտանելի դարձած պիտի ըլլային ու յանցաւո՜ր պիտի զգայի ես: Վերջինն ալ՝ տիկին Մարթան, ու… աւարտեցաւ… անցեր է գրեթէ երեք ժամ…: 

Յուսակտուր եմ, պարտուած, տոմարներուն վրայ հակելէ՞ն կքած եմ ես հիմա, թէ հոգեկա՛ն է պատճառը: Այնքա՛ն, որ հետաքննիչը որեւէ նկատողութեամբ չ’ուզեր առաւել ընկճել զիս: Չէ՜ք գիտեր դուք, որ գտայ ինչ որ կը կռահէի, կասկածս հաստատուեցաւ:

Դուրսը, ոստիկանատան բակին մէջ, ողջունելի զով օդին, կարելի չէ իրականութիւնը զանց առնել: Լուռ են իրենք, ե՛ս է որ կ’ըսեմ. «Եթէ կացութիւնը չփոխուի, վաղը ժամը քանիի՞ն կասկածելիները պիտի յանձնէք դատախազութեան»: Պատասխանը ժամը տասնմէկին է, թղթածրարներու ամբողջացումէն ետք: «Եթէ կացութիւնը չփոխուի», կը կրկնեմ ես, ու, նախադասութիւնն անաւարտ ձգելով, կը մեկնիմ:

Ժամանակն է երեւութապէս բարդ այս հարցին «օգտակար ամփոփումը» կատարելու:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 18 ՈՃԻՐԻ ՄԸ ԿԱԶՄԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆԸ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s