ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԼԲ․)

ՓՈՂՈՑԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅԱԶՆԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

19

ՎՃԻՌԸ՝ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻԷՆ

Ինչո՞ւ բաւական ուշ չհեռաձայնեմ ու ստիպեմ տիար Սմբատ Բագրատունին իր ապարանքին մէջ ընդունելու զիս: Անձկալից է ան անշուշտ իմանալու թէ ինչի՛ հանգրուանած է հետաքննութիւնը, եւ թէ Աշոտ Բագրատունին վաղն առաւօտ պիտի յանձնուի՞ դատախազութեան, թէ՝ ազատ արձակուի: Շահախնդիր եմ ես ալ իր ապարանքը տեսնելու:

Վայելքն երկարելու համար, քալելով կ’ուղղուիմ դէպի տրուած հասցէն: Ա՛ս է, բայց գոց է երկաթապատ մուտքը բարձր ցանկապատին: Մտածելէ առաջ թէ ինչպէ՞ս կրնամ գալուստս ծանուցանել, երկփեղկ դուռը թեթեւ ճռինչով մը կը սկսի բացուիլ եւ կը մտնեմ ներս, վերը՝ աջ ու ձախ կողմերը թաքնուած տեսախցիկներուն վրայ աչք մը նետելով: Ի՜նչ պարտէզ, շատ բան կարելի չէ տեսնել, բայց յասմիկի բուրմունքը կը զգլխէ: Ու մինչ դուռը ետ կը գոցուի, կը յառաջանամ դէպի լուսաւոր, ճաղապատ ապակեդուռը ապարանքին, որ կառուցուած պիտի ըլլայ – արաբամոնղոլականի եւ եւրոպական նոր-դասականի խառնուրդ ոճէն դատելով – Հելիոպոլսոյ հիմնադրութեան տարիներուն: Կը բարձրանամ աստիճաններէն եւ այս դո՛ւռն ալ կը բացուի, բայց կանգնած է հոն զիս ողջունող Սմբատ Բագրատունին: Ընդարձա՜կ գաւիթ մըն է, խորքը գտնուող ոլոր, արկածատես սանդուխը կ’առաջնորդէ վեր՝ զուտ ընտանեկան բաժինը, իսկ հիւրընկալս կ’ուղղուի աջ, ու դռնէ մը կը մտնենք ընդունելութեանց սրահը: Բարձր առաստաղէն կախ՝ հսկայական, ծանրաբիւրեղ ջահ մը Լուի Տասնչորրորդ կահոյքով զեղուն վայրը կը լուսաւորէ: Կեդրոնը Բագրատունիներու զինանշանն ու առիւծ ու խաչ պատկերող դրօշն են եւ արքայական մականը, որուն քով ալ կը նստի ինք ու կը հրաւիրէ նստիլ իր ձախ կողմը գտնուող թիկնաթոռին վրայ: 

Կ’ըսեմ. «Ոստիկանութեան հետաքննութիւնը մտած է անել ճամբայ»: Կը պռստէ յօնքերը. «Իսկ քո՞ւ ճիգիդ արդիւնքը»:

– Պատմութիւն մըն է: Մանրամասնութիւններէ յօրինած եմ պատմութիւնը մը, որ կրնայ ճիշդ ըլլալ կամ սխալ:

Կը պատմեմ ու մտիկ կ’ընէ: Կ’ըսեմ. «Շուիքար – յայտնե՞ց անունը – հեռաձայնեց քեզի: Շուիքար իր հօր թուղթերուն մէջ կը գտնէր երիտասարդ կնոջ մը լուսանկարը: Կը հետաքրքրուէր անշուշտ թէ ո՞վ կրնար ըլլալ: Կը հարցնէր հոս-հոն, եւ յետոյ բախտը կ’օգնէր, կամ… զուգադիպութիւն մը: 24 Նոյեմբերին, Ահրամի մահազդներու էջին մէջ կը տեսնէ… իր փնտռած կինը, քո՜ւ Աստղիկդ: Հո՜ն է նաեւ Բագրատունեաց տոհմը, հո՜ն ես դո՛ւն՝ մե՜ծ գոհարավաճա՛ռը: Այցելե՞ց արդեօք ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆ: Հաւանաբար՝ ոչ: Կամ գոնէ՝ ուշադրութիւն չգրաւեց: Եթէ ներկայացած ըլլար քեզի՝ պիտի վարանէիր մտադրութիւնդ գործադրել: Ուրեմն՝ հեռաձայնեց, ակնարկելով կնոջդ ու իր հօր յարաբերութեան, այո, յարաբերութեան միայն, որովհետեւ չէր գիտեր աւելին: Դո՛ւն սակայն գիտէիր ու կարծեցիր որ ի՛նք ալ գիտէ: Եւ անհրաժեշտ համարեցիր լռեցնել զայն»:

Լուռ է: Անայլայլ կը նայի ինծի: Կը պարզեմ A եւ Ωի նշումը Շուիքարի հօր գրութիւններուն մէջ: «Շուիքար չհասկցաւ մի՛ւս նշանակութիւնը: Արդարեւ, A եւ Ωն կարելի է նկատել նաեւ, տարօրինա՜կ կերպով, արեան տեսակներու պատկերում: Այո՜, Շուիքարի հօր՝ Թալէաթի գրութեանց մէջ սիրողներու արիւններուն խառնումը ատոր կ’ակնարկէ: Հաւանաբար անոնք առջեւնին դրած էին անձնաթուղթերը ու նշմարած արեան տեսակներուն տարբերութիւնը: Թալէաթի արեան տեսակն էր A, Աստղիկինը՝ O: Ատոր մէջ ալ սիրահարը ուզած էր տեսնել, ինչպէս արուի եւ էգի միջեւ, անխուսափելի, անդիմադրելի, բնութեան կողմէ տնօրինուած, ճակատագրի՛ն, միախառնում ու միաձուլում: Անդրադարձա՞ծ էին նաեւ որ A եւ Oի զաւակին արեան տեսակը անպայման կ’ըլլայ A, պիտի չգիտնանք: Բայց դո՛ւն՝ տիար Սմբատ Բագրատունին, այո՜: Քու եւ քու կնոջ արեան տեսակն էր O, կարելի չէր որ Աշոտինն ըլլար A: Բայց ա՛յդ էր արձանագրուած Աշոտի անձնաթուղթին մէջ»:

Կը շարունակէ նայիլ ինծի, կարծես անթարթ:

– Աշոտ, տասնվեց տարեկանին, յաջողապէս ձեռք ձգելով անձնաթուղթը, ցոյց կու տար քեզի: Կը շշմէիր: Ուրիշ ի՞նչ բառ վիճակդ աւելի լաւ կը պատկերէ: Աշոտ քու զաւակդ չէ՜ր: Բայց չէ՞ որ ժառանգդ էր ան՝ արքայա՜զնը Բագրատունեաց տոհմին: Ի՞նչ ընել: Կինը, որուն վրայ տարիներ տեղացուցած էիր գոհար ու ոսկի, անհանդուրժելի այս իրողութիւնն էր ստեղծած: Թերեւս գիտէ՜ր նաեւ որ զաւակը ուրիշէ՛ն էր: Կինը դարձած է խոչընդոտ: Հարկ է վերցնել մէջտեղէն: Բայց որոշման գործադրումէն առաջ, եւ մնալու համար կասկածէ զերծ, ծննդեան – ամուսնութեա՛ն – տարեդարձին հանդէս եկար առաւել կերպով շռայլ, ու այս անգամ – մատանիներէ, ապարանջաններէ ու մանեակներէ ետք – թա՜գ մը նուիրեցիր Աստղիկիդ, զայն խորհրդանշականօրէն բարձրացնելով դշխոյի աստիճանի:

Պատմութիւնս շատ վրիպած չէ ճշմարտութենէն: Կը մնան քանի մը մանրամասնութիւններ:

Կը հարցնեմ.«Բայց ինչպէ՞ս կրնայիր վստահ ըլլալ որ Աշոտ պիտի չվերադառնար ոճիրի գործադրման պահուն եւ ըլլար ականատես: Եւ ի՞նչ կ’ընէր Աշոտ այդքան կանուխ, արեւածագէն իսկ առաջ, ապարանքի պարտէզին մէջ»:

Յանկարծ կը ժպտի. «Լաւ հարցում է… երկրո՛րդը: Առաւօտ մը, ես ալ սովորականէս կանուխ արթննալով ու պատուհանէն դուրս նայելով պարտէզին մէջ, տեսայ Աշոտը պարտիզպանական պիտոյքներ պարունակող հիւղակը մտած ատեն: Այդ հիւղը ես որպէս կեցութեան վայր շնորհած էի պարտիզպանին ու իր կնոջ: Երբ պարտիզպանը կ’ամուսնալուծէր իր կինը – չբեր ըլլալուն պատճառով – ու կը մեկնէր, Սայիտան կ’աղաչէր մնալ: Կ’ըսէր, թէ մասնակից եղած ըլլալով ամուսնին աշխատանքին, հմտացած էր ինք ալ: Կը մեղքնայի անշուշտ, իսկ ան ինչպէս կ’ըսեն հոգւով-սրտով կը փարէր աշխատանքին… յասմիկի բուրմունքը չպարուրե՞ց քեզ…: Մնաց Աշոտ հիւղին մէջ ամբողջ կէս ժամ…»:

– Արքայազնը ի գործ կը դնէր իր իրաւունքը հպատակներէն միոյն վրայ…:

– Քանի մը առաւօտ սպասեցի որ Աշոտ իջնէր պարտէզ ու մտնէր հիւղակը: Անակնկալի՜ պատրուակով մը արթնցուցի Աստղիկը ու երբ մօտեցանք սանդուխին – որմէ ճակատագրականօրէն գորգն ալ վերցուած էր այդ օրերուն – ու հրեցի…: Արտորացի ետեւէն եւ արքայական մականով – քովն է՜ – պիտի ջախջախէի գլուխը… բայց հարկ չկար…: Վերադարձայ ննջասենեակ ու քուն կեղծեցի մինչեւ որ Աշոտ բարեհաճեցաւ գալ ու «արկածը» յայտնաբերել:

– Տռփամոլ արքայազնին նպաստը իր մօր սպանութեան:

– Բարոյախօսէ՜ դուն, դիւրի՜ն է պատմողին համար:

Բարոյախօ՞ս, ե՞ս, թո՛ղ: «Յաջողա՜ծ էիր, մա՛րդ պիտի չգիտնար, եւ ուրեմն հոգդ չէր, որ Աշոտ զաւակդ չէր, կը բաւէ որ մնար ու համարուէր արքայազն: Եւ յանկարծ, հինգ տարի ետք, Շուիքարը կը յայտնուի ու գաղտնիքը մէջտե՜ղ պիտի ելլէ: Լռեցնե՛լ ուրեմն Շուիքարը: Գիտցա՛ր ալ, չէ՞, ուրիշ հարուա՛ծ մըն ալ կայ: Աշոտի հայրը անծանօթ մըն էր առաջ, բայց հիմա՝ ո՜չ, ինքնութիւնը գիտցուեցաւ, ու թո՜ւրք է ան: Բայց ա՛տ ալ կարեւոր չէ, քանի մարդ չի գիտեր ու պիտի չգիտնայ: Աշոտ պիտի մնայ արքայազնը Բագրատունեաց…»:

Անկարեւոր մանրուք մըն ալ կայ… ո՜չ՝ ինծի համար: Հետաքրքրութենէ մղուած կը հարցնեմ. «Իսկ ի՞նչ խոստացար Շուիքարին՝ նկարին ու լռութեան փոխարէն»:

– Ո՛չ՝ քեզի խոստացած մէկ քիլոկրամ ոսկին:

Աւելի պիտի չըսէ: Աւարտեմ ես ալ:

Կ’ըսեմ. «Այս յայտնաբերումս, կամ, եթէ կը դրժես, պատմութիւնս, ես կրնամ հաղորդել ոստիկանութեան: Նոր հարցաքննութիւն պիտի բացուի, տոքթոր Փիլիպոսեանը հաւանաբար արդարանայ որ Աստղիկ իսկապէս կը տառապէր սրտի հիւանդութենէ ու վերը, սանդուխին ծայրը գտնուած ժամանակ սրտի յանկարծակի տագնապ մը զգետնած էր զինք ու ան գլտորած էր սանդուխէն վար, այդ միջոցին հարուածուելով, մարմնի այլ մասերուն կողքին, նաեւ գլուխէ՛ն: Մարմինը դիահերձման չենթարկելու մտահոգութեամբ մահուան վկայագրին մէջ կը նշէ սրտի հիւանդութիւնը միայն եւ արեան շրջանառութեան անկումը: Բայց ստած է եւ Բժիշկներու Ընկերակցութիւնը պիտի քննէ հարցն ու պատիժ սահմանէ՝ պախարակումէ մինչեւ անդամակցութեան ջնջում: Դիակն հաւանաբար հանուի գերեզմանէն ու գանկին հասցուած հարուածը հաստատուի: Գայթակղութենէն անմասն պիտի չմնաս դուն, Աշոտը քեզմէ սերած չըլլալու իրողութիւնը պիտի տարածուի ամէնուրեք, անհաւատարիմ կինդ սպանած ըլլալու հանրային կասկածէն կամ համոզումէն պիտի չկարողանաս ազատիլ, թէեւ օրինապէս դատապարտել քեզ, շօշափելի ապացոյցերու չգոյութեան, ըլլայ անկարելի: Ո՛չ այդ հի՜ն սպանութեան համար, ո՛չ ալ նոր ոճիրին: Այո՜, կան մանրամասնութիւններ: Մենատան բանալին ունէիր նաեւ դուն, օրինակ մը ստացած ըլլալով Արսէնի հայր Մամբրէ Մելիքեանէն: Հաստատեցի հեռաձայնով: Բայց ամէնօրեայ յաճախողը կը մնայ Աշոտը: Եւ իր ոսկեայ, մականատիպ ինքնահոս գրիչը գտնուած է զոհին քով: Օմ Հանաֆին ալ պիտի հաստատէ, որ իր յարաբերութիւնը միշտ եղած է Աշոտին հետ, եւ երբե՛ք քեզի, եւ թէ մենատան մէջ չէ հանդիպած քեզի պատկանող որեւէ բանի, մինչ Աշոտէն, այո, լուացուելու կարօտ զգեստ ու փոխնորդ: Փախուստ չկայ, հարցաքննութիւնը պիտի շուրջդ դառնայ, թէեւ խեղդել քեզ չկարողանայ: Պարագան նոյնը չէ տղուդ, տղո՞ւդ, պիտի մնայ ան հիմնական կասկածելին: Ու թերեւս մեղադրանք յառաջացնելու համար անուղղակի ու մանրապատում բաւարար ապացոյցներ յաջողի հաւաքել դատախազութիւնը:

«Ուրեմն, որոշումը քուկդ է: Վաղն առաւօտ երթալ ոստիկանատուն ու ճշմարտութիւնը խոստովանիլ ու այս պատմութիւնը կնքել բարոյական վերջաբանով: Կամ ալ Աշոտը ձգել իր բախտին ու վճռել դիմագրաւել թաւալը գուշակելի ու անգուշակելի դէպքերուն: Որոշումը քուկդ է»:

Վճիռն ի՞նչ պիտի ըլլայ: Կործանելով ինքզինք՝ փրկել թուրքի՞ զաւակը, ըլլայ թէեւ արքայազնը Բագրատունեաց…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s