ԶԻՆՈՒՈՐԻՆ ՊԱՐՏՔԸ

ՀՈՒՐ

Պաքալորիայի վերջին քննութիւններուն համար դիմեց, կարծես մեծ բեռ մը իջաւ ուսերէն: Հանգիստ քայլերով աղօթելու դպրոց գնաց, ուր որոշուած էր ընկեր-ընկերուհիներու հանդիպիլ քննութեան վերջին օրը:

Շրջանաւարտ պիտի ըլլային Ազգ. Ճեմարանէն: Ամէն գլուխէ ձայն մը կ’ելլէր: Ապագայի երազներու հաւաքածոյ: Մելքոնը երկրաչափ պիտի ըլլալ, Շաքէն՝ դեղագործուհի, ուրիշ մը՝ վաճառական: Նարեկ լուր մտիկ կ’ընէր շրջապատը, բոլորը համալսարան պիտի յաճախէին: Ինք սակայն որոշած էր ծառայել բանակին մէջ. ընդամէնը մէկուկէս տարուայ ծառայութիւն էր: Ատկէ վերջ ազատ եւ անհոգ՝ հօրը գործը շարունակելով ապագան պիտի շտկէր:

Նարեկին զինուորական ծառայութեան կեդրոնը Հալէպէն շատ հեռու, Սուրիոյ հարաւային նահանգներէն մէկուն մէջ էր: Սկիզբը, քանի մը ամիս, շատ հանդարտ եւ դիւրին ծառայութիւն մը ունեցաւ: Դժբախտաբար երկրին անկայուն վիճակին հետեւանքով անոր ծառայութեան ժամանակաշրջանը երկարաձգուեցաւ:
Մէկուկէս տարուան ծառայութեան փոխարէն, այսօր Նարեկ բանակին մէջ էր մօտաւորապէս հինգ տարի:

Կարօտով եւ յուզումով կը հետեւէր ընկերներուն կեանքին ընթացքին՝ դիմատետրի միջոցով, երբեմն զղջալով, երբեմն համոզուելով: Անոնցմէ մաս մը անցած էր Եւրոպա, մաս մը Հայաստան տեղափոխուած էր, իսկ մաս մըն ալ յամառօրէն մնացած էր Հալէպ: Տարիներու իր սէրը՝ Նայիրին, որուն հետ ապագայի երազներ հիւսած էր, չդիմանալով պատերազմին, տեղափոխուած էր արտերկիր:

Պատերազմի ամենածանր օրերուն, երկրին հարաւային մասը ենթարկուեցաւ վայրագ յարձակումներու, Նարեկին ջոկատը պաշարուեցաւ ամիսներ, մահուան եւ անօթութեան դէմ պայքարելով ան կրցաւ հրաշքով փրկուիլ եւ հասաւ մայրաքաղաք: Բայց միեւնոյնն էր․ տակաւին զինուոր էր եւ ազատ արձակուելու ոչ մէկ յոյս ունէր:

Ուսերուն բեռը ծանր էր: Երիտասարդութեան ամենաքաղցր եւ անհոգ տարիները անցուց անապատներու մէջ, ռումբերու տակ:

Ի վերջոյ արձակուրդի մը Նարեկ վերադարձաւ Հալէպ: Ամբողջ տարի մըն էր, որ չէր տեսած ծնողքը: Կարօտ էր ծնողքին, կարօտ էր ընկերներուն, կարօտ էր ծննդավայրի ամենափոքր մանրամասնութիւններուն:

Ութ երկար տարիներ արդէն անցեր էին անոր բանակին մէջ ծառայութեան օրէն ասդին, անոր դէմքին գիծերը կոշտցեր էին, պատերազմը իր շօշափելի հետքերը ձգած էր անոր դէմքին եւ հոգիին վրայ։

Վերջին արձակուրդին, ան ծանօթացաւ Անիին, ակումբի աշխոյժ ընկերուհիներէն մէկուն: Ամիսներու ընթացքին, անոնց բարեկամութիւնը զարգացաւ, դարձան մտերիմներ, եղան՝ սիրահարներ: Հոգեպէս կազդուրուեցաւ:

Յուսահատութիւնը անհետացաւ, հիմա իր հոգին Անիին հետ էր: Ինն տարիներ անցած էին իր կեանքէն: Իր ընկերները արդէն իւրաքանչիւրը ունէր իր կեանքը, իր գործը, միայն ինք մնացած էր առանց որեւէ բանի:

Նախագահական հրահանգով Նարեկին զինուորական ծառայությունը վերջ գտած էր: Իննուկէս տարիներ վերջ, ան ազատ պիտի արձակուէր ծառայութենէն: Նարեկ Հալէպ կը դառնար, բայց այս անգամ ազատ, թեթեւ, յոյսով եւ լոյսով լեցուն։

Հայրենիքին պարտքը լիովին վճարած էր ան: Վերջապէս պիտի ապրէր: 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

«ՈՉ ՄԷԿՈՒՆ ԳԱՆԳԱՏԵՑԱՒ»

ՄԻՇԷԼ ՍԱՄՈՒՐՔԱՇ

Քանի մը ամիս առաջ խտասալիկ մը գնեցի «Հայ երգահաններ» խորագրով: Տուն վերադարձայ եւ սկսայ մտիկ ընել. զարմացայ: Շատ մը թրքական նշանաւոր երգեր կային ալպոմին մէջ, հայ երգահաններու կողմէ յօրինուած:

Երգացանկին մէջ գտնուող երգէ մը շատ ազդուեցայ, եւ զգացումներով լեցուեցայ: Երգին անունն է „Kimseye Etmem Şikayet“ («Ոչ մէկուն կը գանգատիմ»): Շատ զարմացայ, երբ տեսայ, որ այս երգը յօրինուած է 1900ականներուն սկիզբը համբաւաւոր հայ երգահանի մը՝ Սարգիս Էֆէնտի Սուճեանի կողմէ: Քնարական ու ազդեցիկ խօսքեր ունեցող այս երգը ողբերգութիւն մըն է անցեալի մասին ու կ’արտայայտէ ապագայի նեղութիւնն ու մտահոգութիւնը:

Երգը իմ ընտանիքիս համար շատ կարեւոր իմաստ մը ունի։ Մեծ հայրս՝ Միքայէլ Չեշմեճիկիլ, ատաղձագործ էր, նաեւ կը շինէր ու կը նուագէր «ուտ», նուագարան մը, որ շատ կը գործածուի թրքական երաժշտութեան մէջ:  Մեծ հայրս ակումբներու մէջ յաճախ նուագած էր: Երբեմն գիշերները, երբ տղաքը քնանային, ուտը կ’առնէր ու օղի խմելով մեղմաձայն կը նուագէր ու կ’երգէր: Մայրս կը պատմէ, որ ան իր հայրը դրան սեմէն կը դիտէր եւ կը նշմարէր, որ ան թէ կը նուագէր, թէ արցունքոտ աչքերով կ’երգէր: Արցունքին պատճառը բնաւ չէր հասկցած մայրս: 

Մեծ հայրս դժբախտաբար 1978ին, 70 տարեկանին մահացաւ: Մեծ մօրս, մօրս եւ իր եղբօր ու քոյրերուն համար դժուար պահեր էին: Միջոց մը ետք, օր մը, երբ մայրս իր ազգականներուն հետ ժամանակ կ’անցընէ, իր կնքամայրը կը պատմէ մեծ հօրս անցեալին մասին: Մայրս կը սկսի լալ ու սրտին մէջ կը պահէ այս պատմուածները:

Մեծ հայրս ծնած է 1908ին, Քոնիա։ 1915ին, երբ 7 տարեկան էր, օր մը զինուորները զինք, իր եղբայրը ու հայրիկը կ’առնեն ու կը տանին գետակի մը քով ու կը մեռցնեն հայրիկը՝ Ապտօն, մեծ հօրս աչքերուն առջեւ: Երբ կարգը իրեն կու գայ, ասորի ազգական մը կը վազէ զանոնք ազատելու ու կ’աղաչէ զինուորին, նշելով թէ տղաքը հայ չեն, արաբ կաթողիկէ են: Զինուորները կը ձգեն մեծ հայրս ու իր եղբայրը եւ անոնք կը շարունակեն ապրիլ Քոնիա իրենց ազգականներուն քով: 

Տարիներ անցան: Մեծ հօրս եղբայրը Ֆրանսա փոխադրուեցաւ, իսկ մեծ հայրս հաստատուեցաւ Պոլիս եւ ամուսնացաւ մեծ մօրս հետ, որ հիմա 90 տարեկան է եւ կ’ապրի մեր քով:

Մեծ հայրս ընտանիքէն ոչ մէկուն պատմեց ջարդին մասին, որպէսզի զաւակները, թոռները ոչ մէկուն թշնամի ըլլան, եւ ապրին խաղաղութեան մէջ:

Մեծ հայրս լաւ ընկերութիւն մշակեց թէ՛ թուրքերուն, թէ՛ հայերուն, թէ ուրիշ ազգերէ անձերուն հետ, առանց խտրութեան: Ընկերները զինք կը կանչէին «Միշէլ», ինչպէս անուանուեցայ նաեւ ես: Ան մարդասիրութիւն սորվեցուց իր զաւակներուն: Իր անցեալը կը յիշէր առանց մէկուն բան մը պատմելու, ու մտահոգ էր իր տղոց ապագայով, ինչպէս որ կ’ըսէ երգը․

Կը գանգատիմ ոչ մէկուն,
Կու լամ միայն իմ վիճակիս վրայ,
Կը դողամ զերթ յանցաւոր,

Երբ մտահոգուիմ ապագայովս։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃՁԶ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՊԾԱ․
Ժամանակին, կ’ըսեն, մարդը կապիկութենէն մարդացեր է, հասեր է աս վիճակին։ Իսկ հիմա ալ աս վիճակին մէջ ամէն ճիգ կը թափէ, որ կապկանայ, եւ հաւատացէ՛ք, որ շատ լաւ կ’ընէ, որովհետեւ մարդութեան մէջ կը գտնես ամէն տեսակ կապիկութիւն առաւել կապկութիւն, իսկ կապիկին մէջ՝ շնորհալի ու շնորհածին կապիկութիւն միայն։ 

ՌՊԾԲ․
Կիւլկիւլեան հիւանդանոցի արեւմտահայերէնի վերակենդանացման բաժանմունքը տողեր հաւաքող անգրագէտներու եւ կիսագրագէտներու հաւաքած լայքերուն անսասանելի հիմերուն յիմարութեան վրայ նոր բաժանմունքի մը շէնքը կը բարձրացնէ, ի՞նչ շէնք, աշտարակ, երանի՜ Բաբելոնի, որ գոնէ փուլ գալու շնորհք ունի․․․

ՌՊԾԳ․
Այդ երկրին մէջ դարձեալ նախագահական ընտրութիւն կայ, երեք թեկնածուներ կան, թեկնածուներուն պատկերները քով քովի դրած են, թէեւ երեքէն միայն մէկն է որ պատկերէն զատ ունի հոգի, իսկական թեկնածուի հոգի։

ՌՊԾԴ․
– Տունդ կ’այրի, բարեկամ։
– Այո, բայց կարեւորը տուն ունենալը չէ՞։
– Այրո՞ղ տուն։
– Այրող կամ չայրող երկրորդական է։ Կարեւորը տուն ունիմ։
– Այրող տունը պիտի փճանայ եւ ա՛լ պիտի չունենաս զայն։
– Այն ատեն կ’ուրախանամ, որ տուն ունէի։
– Չե՞ս կարծեր որ կրակը մարելու համար բան մը պէտք է ընես։
– Հապա դո՞ւն ինչու չես մարեր կրակը ու միայն կ’ըսես թէ կ’այրի։
– Ես քեզի լուր կու տամ։ Պաշտօնս լուր տալ է։
– Բայց ես գիտեմ որ կ’այրի, լուր տալու պէտք չունիս։ Եթէ չես կրնար օգնել, բերանդ գոցէ՛։
– Եթէ դուն քու տանդ կրակը մարելու համար մատդ չես շարժեր, դուն քեզի չես օգներ, ինչպէս առածը կ’ըսէ, եւ միայն տուն ունենալուդ համար կ’ուրախանաս՝ ե՞ս պէտք է քեզի օգնեմ։ 

ՌՊԾԵ․
Մինչեւ որ չհասկնան, – եւ չեն հասկնար, պիտի չհասկնան, բացատրէ՛ որքան, որու ու ինչպէս որ ուզես, – թէ վարժարան պահելը նիւթականի հարց չէ միայն, «ՏԱԳՆԱՊ» կոչուածը ԴՐԱՄԻ տագնապ չէ միայն, թէ իրենք մինչեւ ծուծը հասցուցած են ամէն տագնապ․․․ շարունակելու պէտք կա՞յ։

ՌՊԾԶ․
Ելք կայ,
Այլընտրանք կայ,
Ապագայ կայ,
Ուրի՞շ։ Պակաս բան մնա՞ց։

ՌՊԾԷ․
– Ի՞նչ կայ չկայ։
– Մասնաւոր նորութիւն չկայ։
– Ի՞նչ լուր Հայաստանէն։
– Հայ գերիներու յաւելում։

ՌՊԾԸ․
Սուվերենութեան մասնագէտ հայ փիլիսոփայ մը կայ, որուն պէտք է հարցնէք Հայաստանի բռնաբարուող սահմաններուն, գերեվարուող ու սպաննուող զինուորներուն առթիւ փիլիսոփայակա՛ն կարծիքը։ Անշուշտ Հայաստանի մէջ արեւմտահայերէնով գիրք հրատարակելն է միայն անհրաժեշտ պատասխանը այս հարցումին։ Սու վերեն՝ մաքուր հայերէնով՝ ջրատու։ Ջրտուքէն աւելի կենսական բան կա՞յ։

ՌՊԾԹ․
Մենք ալ պիտի մասնակցինք խորհրդարանական յառաջիկայ արտահերթ ընտրութեան եւ մեր նշանաբանը մէկ չէ․
– Ելք կայ, մուտք կայ։
– Այլընտրանք կայ, չայլընտրանք կայ։
– Ապագայ կայ, անցեալ կայ, ներկայ չկայ։

ՌՊԿ․
1500 քաղաքական կուսակցութիւններ կազմած են 2000 դաշինք եւ կը մասնակցին խորհրդարանական ընտրութեան։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿԱՐՃ ՊԱՏՈՒՄՆԵՐ ԵՒ ԽՈՀԵՐ (17)

ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

***

Վեհերոտ չէր, խրոխտ էր, ցնծուն։ Ու իր սլացիկ հասակով անմատչելի կը թուէր. ի՜նչ փոյթ, թէ զինք  ցանկացողները կը բազմանային, իրեն տիրանալ կը տենչային… Ի՛նք դիւրահաս չէր, որ կարենային զինք յափշտակ ընել։ Կամ գուցէ ի՛նք այդպէս կը կարծէր։ 

Սակայն, ինչպէ՛ս եղաւ, ինքն ալ չգիտցաւ, որ աշնան հեղեղամած մթնոլորտին մէջ սարսուռ պատեց ամբողջ մարմինը, մոգականութիւնը վերացաւ, «դժբախտ ու տժգոյն» դարձաւ։

***

Դաշնակի լարերն են հարուածային, սեւ եւ սպիտակ ստեղներուն։ Ձայնը ելեւէջ չունի. հարուածներ են ռիթմիկ։ Եղբայրը չկայ։ Ո՞վ պատասխան պիտի տայ։ Ծառայելու խիզախութեամբ ռազմի դաշտ մեկնեցաւ լի հաւատքովը յաղթանակի։ Հիմա չկայ, ե՞րբ պիտի գայ։ Հարուածները կը սաստկանան. ու այդ ահագնութեան մէջ ինչպէ՞ս կարելի է խլանալ ու չլսել կանչը ստեղին. ո՞վ պիտի բերէ լուրը հերոսին կամ նոյնի՛նքն՝ հերոսը։ Չորս կողմը կարմիրի հոտ, արցունք, պահանջք, պատ։

***

Արիւն կը ծորի, մարմնին վրայ կարեր, երկաթեայ գործիքներ անզգայ։ Ուշագնաց վիճակ, չ՚ուզեր արթննալ։ Հիւանդանոցին անախորժ հոտը, բարի ապաքինումի մաղթանքները կը խանգարեն որ ուշքի գայ։ Ան ուրիշ միտումով մեկնած էր ճակատ… ան ուրիշ միտումով մեկնած էր ճակատ։ 

***

Հոն ուրիշ աշխարհ է, քով քովի պառկած են անոնք։ Ու հիմա երանի կու տան այն մայրերուն, որոնք «բախտը» ունեցան իրենց հերոսը Եռաբլուրին վրայ,  ափ մը հողի տակ հանգչեցնելու։ Որքա՜ն դիակներ անթաղ մնացին…

***

Վերը կայծակ ու որոտ, վարը պղծախօսութիւն, լուտանք։ Երկինք ու երկիր՝ վայնասուն։ «Տեսէ՛ք, կայծակը մեր քարտէզը կը գծէ, աստուածային միջամտութիւն», «Ի սէր Աստուծոյ, ատիկա ընդամէնը կայծակ է, բնական երեւոյթ, մի՛ յիմարանաք», «Յիմարը դուն ես, ծօ՛, լեզուիդ չափ ու չուան դիր», «Նախ դուն քեզի հայելիին մէջ նայէ՛, յետոյ խօսէ՛, ա՛յ…»։ Վերը կայծակ ու որոտ, վարը պղծախօսութիւն, լուտանք. մէջտեղը՝ դուն։ Դուռ ու պատուհան գոցած՝ լռութիւնդ կ՚որոնես այս անհասկնալի պոռպոռոցին մէջ։ Լռութիւն չկայ։ Ներսէդ ի վեր բառեր կը լսուին, բառեր անմտերիմ, բառեր երկբայական։ Բառերը կ՚աղաղակեն,  կը ճմլեն, ու ափերդ ականջներուդ տարած դուն ալ կը պոռաս՝ «Լռութի՜ւն…»։ Չեն ենթարկուիր, ձայներ կը լսուին. ձայներ անորոշութեան, ձայներ ցասումի, որոտի… կեղակարծ։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԽԷ․)

ՖԻԼՄԱՄՈԼ ՄԱՏՌՈՒԱԿԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

15

ԽՈՍՏՈՎԱՆԱ՜ՆՔ ԿԱՄ ԽԱ՛Ղ

Ընթերցողը նշմարեց անշուշտ որ Շարաֆեանի նախապէս բերանացի յայտնածն ու այս «գրական երկ»ն ունին տարբերութիւններ: Հիմնականը, ըստ իս, այն է, որ բանաւորին պարագային Ֆարղալի փաշան դանակով կամ նման սուր իրով սպանած ըլլալու է Զոմոռոտան ու նստած՝ անոր «արիւնաթաթախ դիակին մօտ», մինչ «նորավէպ»ին մէջ փաշան թոյնով կը սպանէ ու անձնասպան ալ կ’ըլլայ:

Հին ու նոր ոճիրները զուգադրուեցան: Աղիճին սպանութեան մէջ Johnnie Walker Black Labelն էր ըմպելին, դերասանին սպանութեան՝ Courvoisierը: Հինին տարբերա՞կն է նորը, թէ նորէն յետադարձ ակնարկով դարձուածք տրուած է հինին: Կը փաստե՞ն անոնք զիրար, թէ երկուքն ալ կը մնան կարելիութեան կալուածին մէջ…:

Ա՜հ, հապա եթէ…

Զօրաւոր կապ մը պատկերացնենք միջեւ Շարաֆեանին ու Պոլպոլային: Այո, անոնք չեն ժխտեր իրենց բարեկամութիւնը, մտերմութիւնը նոյնիսկ, որ տարօրինակ պէտք չէ թուի սինեմայի ոլորտին մէջ աշխատողներուն, բայց հայ են նաեւ: Կատակալի ակնարկներ ալ կ’ուղղուին իրենց, երբ կը տեսնուին միասին, առանձին, խօսելով լեզուով մը որ ընդհանրապէս անհասկնալի է, բացի քանի մը ասոր կամ անոր կողմէ ուսուցուած սեռային երանգով հայհոյութիւններէ: «Որո՞ւն օձիքը բռնած էք հիմա: Որո՞ւ միսը կ’ուտէք կոր: Մասնակից դառնանք դաւադրութեան»: Բայց ընդունելի՞ է երեւակայել որ անոնք կը ծրագրեն ու կը գործադրեն մարդասպանութիւն մը, խելացի խաղով մը հայթայթելով նաեւ մարդասպանութեան ենթադրեալ պատասխանատուն:

Ինչո՞ւ կատակալի ակնարկները չառաջնորդեն լուրջ մտածումներու: Ամիր Ուահպին, մեծ կնամոլը, որմէ պէտք է անցնին, որմէ պէտք է դրոշմուին սինեմայի աշխարհին մէջ փայլելու կամ առնուազն ընդունուելու փառատենչութիւնն ունեցող աղջիկներն, անտաղանդ ըլլան կամ տաղանդաւոր: Նոյն փորձութեան ենթարկուած էր Պոլպոլան: Ճլվլան էգ, պատրաստ որեւէ դեր անվերապահօրէն կատարելու, եւ ինքզինքն արժանի համարող յաջողութեան ու դրուատանքի, պէտք է սինեմայի միահեծան տիրոջ մշտափոփոխ կանանոցին մաս կազմէր ժամանակ մը: Սեռային հաճոյքը մերժող չէր, այլ, ընդհակառակը, ողջունող, փնտռող ալ: Հոս սակայն պատիւի հարց մը կար: Սեռային ենթարկումը պարտադրուած էր իրեն: Վրիժառման զգացումը բնական պէտք է համարել: Բայց ինչպէ՞ս:

Իսկ Շարաֆեա՞նը: Ճի՞շդ է որ կը սիրէր Ամիր Ուահպին, եւ ուրախացած էր, ու հպարտացա՛ծ, սկիզբէն, անոր յաջողութիւններով: Ճի՞շդ է որ զօդուած էին անոնք սրճարանային օրերէն կնքուած բարեկամութեամբ: Ամիր Ուահպիին տեսանկիւնէն Շարաֆեանն իր տկար կէտը չէ՞ր, երբ ինք իր փքուն սուտերը կը գլտորէր մամուլին ու հեռատեսիլին՝ comparseը չէ՞ր խնդար ու մօտիկ ու հեռու անձերու չէ՞ր հաղորդեր ստո՛յգ իրականութիւնը…: Որքան կը նախանձէ՜ր Շարաֆեանն ալ, իր կարգին, Իմամ Շաֆէիին, որ իր կարծիքով ի՛ր շնորհիւ, դերակատարումի ցուցմունքներուն շնորհիւ դարձած էր աստղ սինեմայի, այո՜, առանց իրեն անօթի մուրացկանը մնացած պիտի ըլլար, մարդկութեան ձախող ու ծաղրարժան նմոյշներէն մին: Եւ քանի՜ անգամ նշմարած էր Շարաֆեան, որ ֆիլմին մէջ իրեն յարմար դեր մը զլացուած էր իրեն, անշուշտ տնօրինմամբը իր անսպասելի բախտէն շլացած դերասանին, որուն թաքուն հրճուանքն էր իր նախկին դասատուին բաշխել comparseի նսեմագոյն դերեր, զիջողաբար ընդունելով ալ անոր երախտագիտական արտայայտութիւնները: Ի՛նչ ծաղր: Շարաֆեան անշուշտ թէ ոչնչացա՛ծ պիտի ուզէր տեսնել այդ մժղուկը: Բայց ինչպէ՞ս:

Սպանե՛լ Ամիր Ուահպին՝ Պոլպոլայի եւ Շարաֆեանի փափաքն ու թերեւս մտասեւեռումը: Բայց որո՞ւն ձեռամբ, ո՛չ՝ իրենց: Իր ոտքովը կու գայ թեկնածուն՝ շէյխ Համրաուին, ինքնին ատելի անձ մը, ինքնակոչ ներկայացուցիչ Աստուծոյ, երդուեալ պաշտպան բարոյականի, կիներն ամէն՝ շէյխի իր լա՜յն պարեգօտին մէջ առնել փափաքող: Ամիր Ուահպի եւ շէյխ Համրաուի բոլորովին հակոտնեայ նկարագիրներ կը թուին ունենալ կեանքի մակերեսը միայն տեսնողներու, մին ամբողջովին մերկ կը նախընտրէ կինը, միւսն՝ ամբողջովին ծածկուած: Բայց նոյնն են արդարեւ: Երկուքին համար ալ կինն ստեղծուած է որպէսզի այրը հեծնէ վրան: Եւ զարմանալի՜ է որքան, կարծես շէյխը յանձին դերասանին մրցակից մը կը տեսնէր, եւ անզսպելի մղումը կը զգար ձերբազատելու անկէ: Գիտնալով Ուահպիի յայտարարեալ սէրը Courvoisierի նկատմամբ եւ իր կինը դարձած հրաժարեալ դերասանուհի Ռաշա Ռամզիէն կորզած ոգելիցներու ճոխ հաւաքածոյին մէջ ալ գտնելով ըմպելին, թո՜յն – Visine! – կը կաթեցնէ մէջը եւ իր տղուն կը պատուիրէ Ուահպիի վերջին ֆիլմէն դուրս ելլող, աստղին երկպագուներէն թուող աղջկայ մը յանձնել զայն իբրեւ տարեդարձի նուէր կնարբու դերասանին: Միտքէն պիտի չանցնէր որ իրեն ամբողջապէս ենթարկուած ու խիստ հսկողութեան տակ ալ դրուած նախկին դերասանուհին յիմար մը չէր սակայն, եւ միջոցը պիտի գտնէր իր վրայ պահակ դրուած սպասուհիէն վայրկեաններ ազատելու եւ այլեւս ատելի՜ շէյխն իբրեւ թունաւոր ըմպելին ղրկող անձն ամբաստանելու:

Ձախողեցա՛ւ շէյխը: Փրկուեցա՛ւ գերաստղը շնորհիւ… Շարաֆեանին: Որուն նպատակը բնաւ ալ Ամիրը փրկել չէր, ինչպէ՞ս միտքէն անցնէր որ Courvoisierը կրնար թունաւորուած ըլլալ: Ամիր անարգած էր Պոլպոլան, նախընտրելով, տարեդարձի հրաւիրեալներո՜ւն առջեւ, ոեւէ աղջիկ մը: Շարաֆեան մղուած էր բաժակը թռցնել Ամիրի ձեռքէն՝ Պոլպոլայի պատիւը փրկելու համար…

Չեղաւ: Շէյխը անգամ մը փորձեց ու ձախողեցաւ: Չի նշանակեր որ անգամ մըն ալ եթէ փորձէ, պիտի դարձեալ ձախողի:

Շէյխը իր ուշադրութիւնը դարձուցած է Պոլպոլային, որ նախ քաղաքավարօրէն կը մերժէ դերասանութենէ հրաժարելու եւ մահմետականութիւնն ալ ընդունելու անոր յամառ յորդորը: Բայց կարելի չէր շէյխին յիմար փորձը չյայտնել Շարաֆեանին, որ Հալաճեանի մէջ նկարահանումը կը համարէ հրաշալի ու չփախցուելիք առիթ: Կը հրճուէր Պոլպոլա անշուշտ Շարաֆեանի գաղափարով, սկզբնապէս իրը չէր եթէ: Որովհետեւ առիթ է նաեւ դեր խաղալու… ֆիլմէ դո՛ւրս: Եւ խաբելու ինքզինք ամենազօր կարծող շէյխը: Համրաուի երբ դարձեալ կը հեռաձայնէ, Պոլպոլա կը հաղորդէ անոր, որ երկա՜ր – կամ կա՛րճ – խորհրդածումէ ետք, թերեւս աստուածայի՛ն ալ միջամտութեամբ, անդրադարձած էր որ հարկ էր մաքրուիլ մեղսաթաթախ իր ընթացքէն, հրաժարելով սինեմայէն ու նազարէթականութենէն (նասրանիա, եւ ոչ՝ մասիհիա՝ քրիստոնէութիւն): Եւ հոգիի մը փրկութիւնը պէտք է յայտարարուէր շռնդալից կերպով, ի լուր մարդկութեան, հաւատացեալներուն, որպէսզի զօրանային իրենց հաւատքին մէջ, եւ անհաւատներուն, որպէսզի խլուէին դժոխքի անմարելի կրակին դատապարտուելու անխուսափելի վախճանէն, անմրցելի դերակատարութեամբը Աստուծոյ ճշմարիտ ուղիին առաջնորդող, մահմետականութեան բանիբուն քարոզիչ շէյխ Համրաուիի:

Ինչպէ՞ս չհրճուի միշտ առաւե՛լ ժողովրդականութիւն տենչացող շէյխը: «Հալաճեան»ի ետեւի բակին դուռը, թէեւ երեւութապէս գոց, բաց պիտի ձգուի, ինչպէս եւ դուռը մթերանոցին, ուր պիտի մտնէ ու պահուըտի, որպէսզի երբ Պոլպոլան, նկարահանման իսկ ժամանակ, սկսի այլափոխում յայտարարող ճառը, շէյխն իր շռնդալից մուտքը կատարէ քամերաներուն ու աշխարհին առջեւ, ապականութեան որջին մէջն իսկ տօնակատարելու մեղսաւոր անհաւատի մը «փրկութիւն»ը:

(Կը հասկնանք Շարաֆեանի իրարանցումը, երբ անցողակի կը նշէի, որ Մահամիհոն մէջտեղ չկար: Կը բռնէ՛ր զայն Courvoisierը մթերանոցին մէջ առանձին վայելելու փորձին մէջ: Ամէն ինչ կրնար աւրել: Կրնար մնալ այնտեղ մինչեւ շէյխին ժամանումը: Շարաֆեան կը շարժէր արագ: Բարեբախտաբար թոյնը չէր դրած դեռ – կամ արդէն իսկ թոյնով պատրաստ շիշը չէր – եւ աղուոր, գովելի՛ պատրաստակամութեամբ կը հրաւիրէր Մահամիհոն սրահին մէջ, բոլորին աչքերուն առջեւ, վայելելու Courvoisierը: Այս կերպով իր վրայէն ալ ապագայ որեւէ կարելի կասկած կը հեռանար):

Անակնկա՜լ սակայն…: Պոլպոլա անուն այդ բոզը խաբեց զինք, կի՜ն մը հեծաւ իր վրայ… այո, գործակցութեամբը մէկ այլ՝ գինեմո՛լ անհաւատի, անպատի՛ւ Շարաֆեանի: 

(Ա՜հ, Շարաֆեա՛ն, Շարաֆեա՛ն, նորավիպագի՛ր Շարաֆեան, ինչպէս որ Ֆարղալի փաշային բաճկոնին ձախ գրպանին մէջ սահեցուցած էիր երկո՛ւ տասնոցները, երբ կը գրկէիր զայն, այդպէս ալ Համրաուի շէյխին կապային ձախ գրպանին մէջ կը սպրդեցնէիր երկո՛ւ բանալիներն ու երկո՛ւ դատարկ սրուակները Visineի, եւ իբրեւ finishing touch, ինչպէս կ’ըսեն, անօթիկը Extraի):

Ապտա՛կ մը շէյխին երեսին, մէկ այտին… կնոջ մը, բոզի՛ մը կողմէ: Բայց չէ՜ր բաւեր: Կը յայտնուի երկրորդ մը՝ ի՛ր կինը, Ռաշա Ռամզին, սեւ ծածկոյթէն ազատած, մերկապարանո՜ց, բո՜զ մը ա՛ն ալ, եւ ապտա՜կ մը մի՛ւս այտին: Համայն սեռը հեծաւ վրան…:

Իսկ քառասուն տարիներ առաջ…:

Երիտասարդ, այլ տակաւին պատանութենէ չազատած, սինեմայի ցնորական աշխարհին մէջ իր կեցութիւնը փնտռող Տիգրանն ինքզինք կը գտնէր այլ ոլորտի մը մէջ, թերեւս նոյնքան ցնորական թուող՝ անվերջ եկող-գացող մարդկային – արակա՛ն – ամենազան նմոյշներով, տիրակալի պատրանքով բոլո՛րն ալ, բայց բոլո՛րն ալ ստրուկներ հաճոյքի ու հաճոյքը տնօրինող ու շնորհող կնոջ: Ո՛չ թէ ոլորտ մը, ուր շրջէր ազատօրէն, այլ տիրութի՛ւն, ուր պատրանք էր նաեւ հանգամանքն իր կենակիցի, մինչ իրողութիւնն՝ որ խօսքով ու արարքով կը յիշեցուէր իրեն միշտ՝ աստիճանն իր հպատակի: Տիրութիւն, ուր կ’իշխէր դշխոյ Զոմոռոտան, կանաչաչուի ու ճերմակատոհմ, բայց ուր նոյնիսկ հողաթոյր ու գռեհկածին Զէյնապը բարձր էր իրմէ՝ Մե՛ծն Տիգրանէն: Բռնուած էր անպատռելի ուռկանին մէջ կիներու երկու:

Ի՞նչ ընել: Պէտք է կերպով մը ըմբոստանայ գերագոյն իշխանութեան դէմ՝ հրամաններու դրժումն անհանդուրժելի գտնողն: Ինչպէ՞ս, երբ յորդ սեռով ողողուած է ինք: Եւ գոհացուած է այրական իր հպարտութիւնը: Կարելի չէ ընկրկիլ պերճաղիճին վէժ սեռէն: Ուրե՞մն: Դաւաճանել ուրիշի մը հետ: Ստորի՛ն ուրիշին, որ արգիլուած է, խստագոյն զգուշացումներով, բոլո՜ր այցելուներուն: Ու կը սկսէր այսպէս իր խոտորումը Զէյնապի հետ: Կասկած չկայ, պէ՛տք է սկսէր, ու շարունակուէր: Բայց ինչպէ՞ս կարելի եղած էր գաղտնիքը պահել: Առիթի պակասը չէր: Դշխոն ունէր իր պտոյտները, մեծածախս գնումներու իր արշաւները, նախաճաշ կամ ճաշ կամ ընթրիք՝ Նեղոսին մէջ ցոլացող Semiramisէն մինչեւ բուրգերու հմայքին տակ գտնուող Mena Houseը: Շարաֆեան կրնար գոհ ըլլալ ինքզինքէն՝ իբրեւ հաւատարիմ կենակիցի դերը անբծօրէն կատարող դերասան: Ֆիլմի՜ մէջ էր ինք: Բայց Զէյնապը, տարբեր չէ՞ անոր պարագան:

Ի՞նչ կրնանք կռահել գործակատար սպասուհիին մասին, ինչպէ՞ս պատկերացնենք զինք: Կը զգա՞ր նախանձ: Ո՛չ միայն որ Զոմոռոտա տիրուհին է, եւ ինք՝ ստորին կամակատար: Որ ինք ի զո՜ւր կը ցանկար ունենալ անոր սպիտակ մորթն ու նուրբ դիմագիծերը – թուխ եգիպտացին միշտ նսեմ համարած է իր գոյնը, ու տե՛ս կիներն ինչպէս երեսները կը ծեփեն սպիտակ փոշի ու փրփուրով: Եւ որ բոլո՜ր այրերը – ազնուականնե՛ր, մեծահարուստնե՛ր, սիրունիկնե՜ր ալ – Զոմոռոտայի՛ն կու գային, նուէրներո՛վ ալ: Կին չէ՞ր ինք, զիստերուն մէջտեղ չունէ՞ր ինչ որ ունէր տիրուհին, եւ վստահ էր՝ աւելի պիրկ ու ծորուն: Ուրե՞մն: Ճի՛շդ է որ այցելուներու նայուածքն, անցողակի՛, կ’անցնէ՜ր իր վրայէն, եւ ճիշդ է որ ինք ալ չէր զլանար պարարտ իր յետոյքը շարժելու աւելի յանկուցիչ, երբ կ’երթար գալուստ մը ծանուցելու տիրուհիին: Բայց այդ ամէնը չէր կշտացներ, ճաշը պէտք է եփէր: Եւ ուրեմն քունվռտուքը դշխոյին սիրեկանին հետ: Ամէն անգամ որ ա՛ն կամենար: Դերասանութիւն կարելի՞ է սպասել իրմէ ալ: Թէ իրը, ճիշդ կենդանիներու նման, անվրդով շարունակումն է կեանքի, առօրեայ սովորական ընթացքի:

Բայց յայտնաբերումը պէտք է կատարուէր, պատմութի՛ւնը կը պահանջէ որ կատարուէր: Կանաչաչեայ յիմար մը չէ հազարումէկ փորձառութիւններու բովէն անցած, թրծուա՛ծ պերճաղիճը: Գիտցա՛ւ, ուրեմն, նոյնիսկ եթէ արարքին մէջ չբռնեց: Կասկածէ վե՜ր վստահութեամբ: Ու Տիգրան ալ գիտցաւ որ ա՛ն գիտցած է: Եւ ինչո՞ւ չազատիլ անկէ, չազատիլ բռնատիրութենէ՛ն: Բայց ինչպէ՞ս: Հաճելի չէ անքուն գիշերներ անցընել, սպասելով բանտապահներու արեւածագի այցելութեան եւ դէպի կախաղան քաշկռտման: Եւ ահա անցեալէն յանկարծ յայտնուող խելակորոյս խլեակ մը՝ Ֆարղալի փաշան: Ինչո՞ւ ա՛ն չկատարէ ոճիրը: Կարծէ՛ թէ կատարած է: Ֆարղալի ունի՛ արդարանալի պատճառ Զոմոռոտան սպանելու: Անարգուած է անկէ ու վռնտուա՜ծ: Ու կա՛յ վկայ: Խայտառակուող միւս փաշան: Եթէ հարկ ըլլայ, ստիպուած պիտի ըլլայ Տիգրան բացայայտել անոր ինքնութիւնը՝ ոստիկանութեան ու դատախազութեան, կա՛յ ապացոյցն անոր այցին: Ընպելին հո՛ս ալ դեր պիտի խաղայ, կամ՝ խաղացած էր: Անցեալի զուարթ ու բեղո՛ւն յիշատակներն արթնցնող Johnnie Walker Black Labelը: Կաթեցո՜ւր, Տիգրան, թոյնն – ի՞նչ էր արդեօք, նորավիպագիրը յարմար չի նկատեր նշել – անոր մէջ: Թո՛ղ երջանկայոյս Ֆարղալին մտնէ՛ խոհանոցի բաց ձգուած դռնէն, պահարանին մէջէն առնէ պահուած, համբուրելի՜ ըմպելին: Ի՞նչ պատահած է յետոյ: Զոմոռոտան անակնկալի եկած պիտի ըլլայ յանկարծ յարկաբաժնին մէջ տեսնելով – պահ մը սիրտը դող ալ ելած վստահաբար – հի՜ն երկրպագուն: Ու հաւանաբար վախն ու ընդվզումը հակակշռուին Ֆարղալիի ծիծաղաշարժ վերանորոգմամբ: Որքան յիմա՛ր ըլլալու է այս խարտուքը, կարծելով որ ներկուած մազ ու մօրուք վերակենդանացուցած են զինք: Բայց կայ ընպելին, անցեալի՛նը, ու եկեր է ան, ինչո՞ւ ըլլայ դաժան, թող նստի անոր հետ ու զուարթաբանէ:

Եւ թոյնն իր դերը կը կատարէ: 

Կրկնութիւնն, այո, հարկաւոր էր: Ու կ’արժէ՞ մտմտալ թէ իրականութիւնն ա՛յլ էր թերեւս…:

***

Հարցում է նաեւ, այո, թէ ի՞նչ եղան King George V ոսկեդրամներն: Անոնցմո՞վ, անցած տարիներու ընձեռած ապահովութեամբ, Շարաֆեան գնեց «Հալաճեան»ը, շարունակելով հանդերձ, հաւանաբար գիտցողի քմծիծաղով, մատռուակի իր գործը, միաժամանակ ձգտելով, ի զո՜ւր, յագուրդ տալու ֆիլմամոլի իր ախորժակին, ու պատժելու համար, վերջապէս, յաջողութեան որեւէ առիթ իրեն զլացող, այլ բախտի ի՜նչ հաճութեամբ սինեմայի գերաստղ դարձած կնամոլը:

***

Եւ այս «նորավէպ»ը Շարաֆեանն ինչո՞ւ դրաւ աչքերուս առջեւ: Որպէսզի տեսնե՞մ իրականութիւնը, եւ անդրադառնա՞մ սակայն, որ եզրակացութիւնս վարկա՜ծ է միայն: Կը մշտէ զիս մատնելո՞ւ զինք ու Պոլպոլա՛ն: Ու ծաղրելո՞ւ ցնդաբանութիւնս յետոյ: Կը սպասէ որ գոնէ հաղորդե՞մ իրեն ու Պոլպոլային, որպէսզի զարմանան ու վշտանա՞ն իբրեւ թէ, կամ ալ խնդան որ կատա՜կ էր եւ յաղթանակ տօնեն եգիպտական ոճով. «Ի՞նչ է, խմեցի՞ր»:

Խոստովանա՞նք է այս, թէ խաղ՝ ֆիլմամոլ մատռուակէն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԽԶ․)

ՖԻԼՄԱՄՈԼ ՄԱՏՌՈՒԱԿԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

14

ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ՄԱՏՌՈՒԱԿԻ

(Հինգշաբթի, 19 Մայիս 1983)

Մուքատտիմ Հիշամը իրազեկ է եղեր պետութեան շարժուկարգին: Թերթերէն կը տեղեկանանք որ Սալեհ ու Սալահ Համրաուիները, հայր ու որդի, – «շէյխ» տիտղոսը զլացուեր է իրենց,– դատապարտուած են ցկեանս բանտարկութեան, գործակցած ըլլալով դերասան Ամիր Ուահպիի սպանութեան մէջ:

Պոլպոլան երբեմն կը հեռաձայնէր, որպիսութիւնս հարցնելու եւ ըսելու որ շա՜տ կը կարօտնար, եւ ես ալ նոյն ոճով կը պատասխանէի իրեն: Շարաֆեանն ալ քանի անգամ կը տեսնէի «Կոզռակ» սրճարանը ու միշտ կը խնդրէր հարցազրոյցը յետաձգել քիչ մը, առարկելով որ միտքը հիմա գրաւուած էր Զոմոռոտայի պատմութիւնը գրելով. «Կ’աշխատիմ կոր վրան, կ’ուզեմ որ աղուո՛ր բան մը ըլլայ, իւրայատուկ նորավէ՛պ մը, եւ հաւանութեանդ արժանանայ»:

Օրը կու գայ վերջապէս: Հեռաձայնով կը տեղեկացնէ թէ պատրաստ է նորավէպը ու պատրաստ է ինք՝ հարցազրոյցին:

Կը կատակեմ. «Համրաուիներուն դատն ու Շարաֆեանին վէպն իրարու հե՞տ աւարտեցան»:

Սրտնեղ կը պատասխանէ. «Պարոն Բակո՛ւր, ընկերաբանութեան դոկտո՛ր, դուն աշխարհէն լուր չունի՞ս: Ֆիլմը, ի՛մ ֆիլմը, «Հարսնիքը յետաձգուած է անորոշ ժամանակի» ֆիլմը ցուցադրուի՜լ սկսաւ այսօր»:

Տեղեակ եմ անշուշտ: Յայտարարուած է թերթերէն, գովազդները Գահիրէն – եւ անկասկած ա՛յլ քաղաքներ – կը զարդարեն ամէնուրեք: Թերեւս նախանձախնդիր պէտք է ըլլայի շնորհաւորելու զինք: Պոլպոլայի կենցաղագիտութեան գործնական դասընթացքէն ինչո՞ւ չօգտուեցայ: Կ’ըսեմ. «Իրա՞ւ»: Ու քիչ մը չարութեամբ. «Բայց գլխաւո՛ր հերոսը մեռած էր…»: Կ’աւելցնեմ. «Թէեւ հռչակը մահէն ե՛տք ալ կը բանի կոր, տիտղոս մը շնորհուած է իրեն»:

Կը խնդայ. «Ի՛մ ըսածս չըլլայ, «գեղեցիկ արուեստի նահատակը» յորջորջեցի զայն…»:

– Ա՜տ է, դո՞ւն էիր…:

– Ու տարածուեցա՜ւ… կը տեսնե՞ս ինչ հաւատարիմ ու սրտամօտ, հի՜ն բարեկամ եմ:

Ու կը բացատրէ ինչ որ գիտեմ. «Ֆիլմին բոլոր տեսարանները նկարահանուած էին արդէն: Իր – ողբացեալի՛ն, սիրելիի՜ս – անունը afficheին մէջ կ’երեւի սեւ շրջանակով»: Ափսոսալով կարծես. «Թէեւ ֆիլմին մէջ չի մեռնիր կոր: Թունաւորման տեսարանը աննախընթաց պիտի ըլլար եգիպտական ֆիլմի պատմութեան մէջ – գեղարուեստական գնահատանք է, իսկ պատահածին ողբերգականութենէն կարելի պիտի չըլլայ ազատիլ երբեք»: Հարցազրոյցը չսկսանք ու մարդը նշանակալի հաստատումներ կ’ընէ կոր: Մխիթարուածի շեշտով կը շարունակէ. «Բայց բեմադիրին արխիւին մէջ կը պահուի կոր, իբրեւ ապացոյց ալ անշուշտ ներկայացուած էր դատին»: Յիշելով իբրեւ թէ. «Ես ալ երկրորդ մաս ունէի: Սամի Մազհարը կրցաւ, նկարահանելով զայն, ու խելացի montageով, ֆիլմը ամբողջացնել, առանց անոր պակա՜ս պիտի ըլլար…»:

Կարելի չէ ընկճե՛լ երանելի՜ն: Կերպով մը ջանամ շտկել սխալս․

– Կեա՜նքս ալ պակա՛ս պիտի ըլլայ, չտեսնեմ եթէ ելոյթիդ երկրո՛րդ մասն ալ: Կը հրաւիրե՛մ քեզ ուրեմն: Միասին երթանք ու դիտենք: Բայց դուն արդէն գացած պիտի ըլլաս…:

Հրճուեցա՜ւ: Ի՞նչ կ’ըլլայ եթէ երկու ժամ չարչարուիմ – թո՛ղ ըլլայ համբերանքի վարժութիւն – եւ աւարտին ալ շնորհաւորեմ զինք «ջերմօրէն»:

***

Ընթերցողներէն ոմանք լսած պիտի ըլլան հարցազրոյցը, չլսողներուն համար նշեմ, որ համաձայնած էինք Զոմոռոտայի դրուագին չանդրադառնալ, թեթեւօրէն անցնիլ եգիպտահայ թատրոնին մասնակցելու փորձէն, ու ծանրանալ ֆիլմի սէրին ու գործունէութեան վրայ, կի՛րթ արտայայտութիւններով:

Նոյն գիշերը կ’ընդառաջեմ ես ալ իր հրաւէրին ու Հալաճեանի մէջ կ’ընթրեմ ու կ’ըմպեմ, վայելելով ուրիշներու նախանձը շարժող հոգածութիւն:

Աւարտին, ուրեմն, երբ պիտի մեկնիմ այլեւս, սինեմայէն ետք գրականութիւն ալ մտնել փափաքող Տիգրան Շարաֆեանը կը խոնարհի առջեւս, եւ իր տաղանդին գրաւականը պարունակող թղթապանակը կը յանձնէ ինծի, ճիշդ ինչպէս օտար դեսպան մը իր հաւատարմագիրը կը ներկայացնէ երկրի նախագահին: Ունի նաեւ խօսք. «Կը խնդրեմ նկատի ունենալ, որ նորավէպին մէջ քիչ մը շեղած եմ իրողութենէն, ի խնդիր արուեստի յատուկ ճշմարտացիութեան»:

ՇԱՐԱՖԵԱՆԻ «ՆՈՐԱՎԷՊ»Ը

Զոմոռոտան պերճաղիճ մըն էր, քաղաքի բարեկեցութեան անհրաժեշտ՝ թէկուզ իր  անբարոյական համարուած կոչումով, ինչպէս կնոջ մը գեղեցկութեան համար գոհարեղէններն են անհրաժեշտ, հոգ չէ թէ կեղծ: Կանաչ աչքեր, սպիտակ մորթ, գիրգ այլ ոչ գէր մարմին, կատակասէր բնաւորութիւն, սուր միտք՝ գրաւականներն էին իր հռչակին՝ բարձր կամ առնուազն մեծահարուստ դասակարգին մօտ: Իր յարկաբաժինը կը գտնուէր խտիւական Գահիրէի տարածուն շէնքերէն միոյն մէջ, քառայարկ շէնք՝ չորս մուտքով եւ պաշտօնազգեստ դռնապաններով: Շէնք, ուր բնակողը, ո՛վ ալ ըլլար, ի՛նչ ալ ըլլար, բարի վարկ կը վայելէր: Ո՞վ էր տէրը: Զրոյց կը շրջէր, որ քսան տարի առաջ հոն իր գործունէութեան ձեռնարկած տիկինը իր ամբարած անգլիական ոսկեդրամներուն մէկ մասով գնած էր կամարաշար ճեմավայրով շրջապատուած կառոյցը, այսպէս ալ կացուցելով ինքզինք արժանի առաւել ակնածանքի, պատկառանքի, ու բառարանին մէջ գտնուող նմանիմաստ ստորոգելիներու:

Զոմոռոտա՜, ի՞նչ էր բուն անունը, պիտի գիտցուէր երբ իր մահազդը լոյս տեսնէր «Ահրամ» օրաթերթին մէջ, ողբերգական իր վախճանէն ետք: Գայթակղութիւնը կարծես լաւ խցանուած սափորի մը մէջ ըլլար: Սափորը կը փշրուէր, եւ շատեր իրենց ծարաւ շրթները կը մօտեցնէին թափող հեղուկին ու համին մասին կը յայտնէին իրենց տարբերող կարծիքները: Առասպելը կը խառնուէր իրականութեան: Որ ի՞նչ էր սակայն:

Ծանօթանանք Զոմոռոտայի տան անդամներուն: Անոնք երեք են՝ պերճաղիճն անշուշտ, սպասուհին՝ Զէյնապը, եւ Տիգրան Շարաֆեան անունով երիտասարդ մը:

Զէյնապը իր թուխ մորթով ու գիւղական դիմագիծերով հակոտնեայ պատկերն էր տիրուհիին, թերեւս ընտրուած էր ա՞յդ իսկ պատճառով: Բայց ի՞նչ ըսենք կորութիւններով շռայլ իր մարմինին: Կարելի էր զայն նախաճաշակ համարել, երբ դուռը կը բանար այցելուին, հիւրասենեակ կը հրաւիրէր զայն, եւ պարարտ յետնամասը շարժելով կ’երթար լուր տալու պերճաղիճին: Փորձութի՛ւն, որուն պէտք է դիմադրէր ազնուականութեան յաւակնող այցելուն, թէ ոչ կրնար զրկուիլ, անյապաղ, ու ընդմիշտ, դշխոյին տեսութենէն: Եւ թո՛ղ երթար ու հասարակ բոզի մը մէջ իր սերմերն արձակէր: Այլապէս, Զէյնապ կը վայելէր Զոմոռոտայի ամբողջական վստահութիւնը: Կերպով մը կարելի էր զայն համարել վեհապետուհիին արտակարգ ու լիազօր ներկայացուցիչը: Բնակարանն իր պատասխանատուութիւնն էր, կը ծփար անբիծ մաքրութեամբ, խոհարարական իր շնորհներն ալ կը գոհացնէին բազմապիսի քիմք ու որկոր:

Իսկ Տիգրան գիշեր մը փողոցէ փողոց սիրահետած էր յանկուցիչ էգը, անգէտ՝ անոր արհեստին, հրաւիրուած էր յարկաբաժին, ու մնացած, ինքզինք գտնելով հետաքրքրական, դրուագալի աշխարհի մը մէջ, բաւական նման իր մոլութիւնն եղող ֆիլմերուն սուտիրաւ, խաբէական աշխարհին: Եւ ինչո՞ւ առանձնաշնորհեալ չհամարէր ինքզինք, երբ աղիճին մարմինը, ոսկիի փոխարէն միայն տրուող ուրիշներու, ինք «կը տրորէ՛ր», աղիճին սիրած արարքն ու բառը, ձրի: 

Յարկաբաժինը շքեղ էր, հեշտանքի խոստումներով: Գերազանց էր տիկնոջ ճաշակը. կահոյքն ընկուզենիի փայտէ, վարագոյրները թանձրաթաւիշ, պատերէն անփութօրէն մերկ նիմփեր պատկերող aubusson վիժակներ, տախտակամածին վրայ սիրային տեսարաններով զեղուն պարսկական գորգեր, ու գեղօրնե՜ր, գեղօրնե՜ր՝ հնդկակա՛ն, չինակա՛ն, ափրիկեա՛ն, տռփագրգիռ երանգներով միշտ:

Կազմակերպուած տուն մըն էր: Ամէն ինչ իր տեղը եւ ամէն ինչ իր ժամանակին: Այցելութիւնները ժամադրութեամբ էին: Կը կարգադրուէին հեռաձայնային խօսակցութեամբ: Տիկինը ինքը, բազմոցին վրայ ընկողմանած, կը պատասխանէր այցելուին յարմար զուարթախօսութեամբ ու ոսկեայ նուրբ ինքնահոսով կը գրանցէր արծաթեայ ծոցատետրին մէջ: Այսպիսով, անհարկի եւ անհաճոյ զուգադիպութիւններու առաջքը առնուած կ’ըլլար: Այլ պարագայ եթէ երկու սրտակից բարեկամներ խնդրէին իրարու հետ արժանանալ տիկնոջ առատամարմնութեան, կ’ընդունուէին սիրով: Հիւրասենեակին գեղադրուագ սեղանիկին վրայի բիւրեղեայ ծաղկամանը դատա՜րկ կը դիմաւորէր այցելուն, որ ան թերեւս կենցաղագիտութիւնն ունենար զարդարելու բուրումնաւէտ ծաղիկներով, այլ անպայման բրիտանական King George V ոսկեդրամներով, ընդունելին միակ: Մեկնած ժամանակ ալ այցելուն ազատ էր գոհունակութիւն արտայայտել նմոյշներու յաւելմամբ:

Տհաճ դէպքերէ զե՞րծ պէտք է համարել երկրային այս դրախտը: Ոչ անշուշտ: Տիկինը ըստ պարագային դիւանագիտօրէն կամ կոպտօրէն կ’արգիլէր որեւէ աւելի ծանրակշիռ զարգացում: Տհաճ դէպքերէն մին, բայցեւայնպէս, պիտի յանգէր աննախատեսելի աւարտի: Եւ, դժբախտաբար, պերճաղիճին հաւատարիմ կենակիցը բարեմտօրէն դեր պիտի ունենար ողբերգութեան մէջ:

Ֆարղալի փաշան պերճաղիճին երկրպագուներէն եղած էր երիտասարդին ժամանումէն առաջ: Եւ ահա, կրկին կը յայտնուէր: Յուսախաբ ընելով տիկինը: Ու մինչ Զէյնապ, գետինը նստած, տիրուհիին ցայլքը քաղցրամածոյթով կը մաքրէր նորաբոյս մազերէն, կը բացատրէր ան Տիգրանին, որ փաշան անցեալին եղած էր շռայլ տարփածու, բայց հիմա կորսնցուցած էր թէ՛ հարստութիւն, թէ՛ կարողութիւն, եւ անցեալի իր տուչութիւններով կ’ուզէր ներկա՛ն վայելել: Անընդունելի արդարեւ: Մարդը դարձած էր խղճալի խլեակ մը: Տեղ չունէր այլեւս դրախտին մէջ: Դշխոն կարելի անուշութեամբ իրողութիւնը պարզած էր անոր ու խնդրած՝ հինին յիշատակներով բաւականանալ:

Փաշա՛ն ինչպէ՞ս ընդունած էր յորդորը: Յայտնի է՝ նեղութեամբ ու վշտո՛վ: Հաւանաբար տիկնոջ վերաբերմունքը նկատած էր օրինակ անժխտելի ապերախտութեան: Փա՛ստ է, թէ չէր կրցած հաշտուիլ պարտադրեալ կացութեան: Եւ օր մըն ալ, ընդարձակածաւալ շէնքին շուրջ քանի մը անգամ դառնալէ ետք, գլուխն ալ աժանկեկ ընպելարանի մը դժոխային գինիէն դարձած, բարձրացած էր աստիճաններէն ու զանգը հնչեցուցած: Տիկինը այցելուի մը հետ վարդափրփուր ննջասենեակն էր, զանգին ճռուողիւնն անլսելի էր հոն, եւ Զէյնապ կ’երթար տեսնելու թէ ո՛վ էր: Ֆարղալի փաշան կը խուժէ ներս, ու գոչելով. «Ո՜ւր է Զոմոռոտաս», մէկդի կը հրէ անակնկալի եկած սպասուհին, եւ կ’ուղղուի ննջասենեակ, ուր ուրիշ փաշա մը, զինք պատկառելի կացուցանող համազգեստէն հարկադրաբար մերկացած, կը ճգնէր աղիճին սպասելիօրէն նոյնպէս մերկ մարմնին վրայ: Ի՜նչ կացութիւն: Որուն հետ, ըմբռնելի է, տիկինը պիտի չկարողանար դիւանագիտօրէն վարուիլ: Չի վարանիր վրայէն նետե՛լ շփոթահար ու պապանձա՛ծ փաշան ու յարձակիլ հին տարփածուին վրայ, ու այդպէս մերկ, ձեռքի հարուածներով ու ոտքի ալ կիցերով դուրս, դո՛ւրս հանել զայն ոչ միայն ննջասենեակէն, այլ, սենեակէ սենեակ, ամբողջ յարկաբաժինէն, դռնէն ալ դուրս, ու վա՛ր՝ քանի մը աստիճան ալ: Ի՜նչ տեսարան, որուն ներկայ կը գտնուէր նաեւ ի՛ր սենեակէն դուրս աճապարած Տիգրան Շարաֆեանը: Ի՛նչ ալ ըլլար այս դէպքը, մասնակից դերակատարներուն համար, դիտող Շարաֆեանին աչքերուն առջեւ պարզուածը գերազանցօրէն ծիծաղաշարժ էր, ֆիլմի՜ յարմար որքան, այլ ցուցադրումն անկարելի, եւ ան դժուարաւ կարեկից կը ձեւացնէր ինքզինք: Իսկ տիրուհիին չախը կ’իջնէր աջալրջութեան մէջ անառարկելիօրէն, ցաւալիօրէն թերացած Զէյնապին վրայ:

Մինչ անարգանքն ոչնչացուցիչ ազդեցութիւն ունեցած էր Ֆարղալի փաշային վրայ: Սրտին մէջ ծաւալած էր վրէժխնդրութեան զգացում, որուն հակընդդէմ ծառացած էր իր յամեցող, սաստկացող սէրը, կամ մոլեգին զակատումը: Բայց ի՞նչ կրնայ ընել: Անդառնալիօրէն վռնտուա՜ծ է դրախտէն: Բացի երբեմն շէնքին շուրջ թափառելէ եւ յարկաբաժնին պատուհանները դիտելէ:

Բախտը սակայն – ու բարեմտութի՛ւնը բարձրավիզ բոզին հաւատարիմ կենակցին – կոչուած էին խաղալու մահացու դեր: Շարաֆեան գիշեր մը փողոցը կը հանդիպի շլմոր փաշային: Հետաքրքիր է, կ’ուզէ տեղեկանալ անոր կեանքին վերիվայրումներուն մասին, կը հրաւիրէ զայն քանի մը քայլ անդին գտնուող Café Riche ճաշարան-ըմպելարանը, ու ճոխ ընթրիք մը կը բանայ փաշային խօսելո՛ւ ալ ախորժակը: Կը պատմէ ի՛ր Զոմոռոտային հետ ունեցած հաճոյալի, անգնահատելի պահերէն, եւ յետոյ՝ սակարանին մէջ զինք կործանող կորուստներէն, ու Շարաֆեան, գինիի՛ն ալ ազդեցութեամբ թերեւս, կը խղճայ մարդուն: Պէտք է օգնէ անոր: Բայց ինչպէ՞ս:

Հարցն արդեօք ինչպէ՞ս կրնար լուծուիլ ֆիլմի մը մէջ: Կը մտաբերէ շատեր: Իսկապէս ֆիլմէ՞ է, ֆիլմերէ՞, այստեղէն ու այնտեղէն առնուած համադրումո՞վ՝ ի՛նք ալ չի գիտեր: Բայց կ’ըսէ փաշային. «Յաջողելու համար Զոմոռոտային, Զոմոռոտայի՛դ հետ, հին օրերը պէտք է յիշեցնես, պէտք է վերադարձնե՛ս: Գիշեր մը, ուր չըլլայ այլ այցելու, Զէյնապը նիգը պիտի քաշէ խոհանոցի դրան: Կը հրես ու կը մտնես եւ պահարանին մէջ կը գտնես, ի՜մ կողմէ զետեղուած, հի՜ն այցելութիւններուդ հետդ միշտ, ու Զոմոռոտայի նախընտրած՝ Johnnie Walker Black Label մը, մեծագոյն՝ 1.75L ծաւալով, նաեւ՝ ճոխագոյն ընտրանի նուշ ու պիստակի: Մենք – ես ու Զէյնապն – ըլլանք պիտի անմեղօրէն անտեղեակ, տունէն հեռու, իւրաքանչիւրս ի՛ր պատրուակով: Ոլորտն ազա՜տ պիտի ըլլայ առջեւդ: Եւ աւելորդ է յորդորել քեզ թէ ինչպէս պէտք է վարուիս»:

Ֆարղալի փաշան կը մոռնայ ազնուականութեան յաւակնող իր տիտղոսը ու ծերունիի արտասուաթոր աչքերով շնորհակալութիւն կը յայտնէ ու պահերու զարմանք ալ կը յառաջացնէ ներկայ բազմականներու մէջ՝ քաշելով ու համբուրելով Շարաֆեանի ձեռքերը: Շարաֆեան, ի՛նք ալ զգացուած, կ’ելլէ տեղէն ու կը գրկէ փաշան: Տեսարան մը աւելի՛: Կը թելադրէ յետոյ անպայման կարգի դնելու ինքզինք, կարուելով նոր ու մարմնի ներկայ վիճակին համաչափ զգեստ, ապսպրելով նոր կօշիկներ, հոգ չէ, թող համբերէր շաբաթ մը, երկու, ու այցելէր նաեւ որեւէ յարգարժան սափրատուն, մազ ու մօրուք կոկելու ու մանաւանդ սե՜ւ ներկելու համար: Ի՞նչ կայ փաշային աչքերուն մէջ, ափսոսա՞նք, ամօ՞թ, անյուսութի՞ւն: Վերջապէս կը համարձակի մրմնջալ որ դրամ չունի: «Ինչպէ՞ս,- կը բացագանչէ Շարաֆեան,- հանէ՜, հանէ՜, բաճկոնիդ ձախ գրպանէն հանէ՜ երկու տասնոցներդ…»: Որոնք, անշուշտ, հրաշքո՛վ չէին գոյացած այնտեղ…:

Ի՜նչ գիշե՛ր պիտի ըլլար ուրեմն: Շարաֆեան իր գործին է, Զէյնապն ալ խոհեմութիւնն ունեցած է տան համար քիչ մը երկար գնումներու ձեռնարկելու:

Ո՞րքան երկար տեւած էր հանդիպումը, որովհետեւ շիշը պարպուած էր կիսով, եւ ո՞ւր հասած էր յարաբերութիւնը, որովհետեւ կիսամերկ էին երկուքն ալ, դիտապաստ ինկած գետին, ննջասենեակին լա՜յն բազմոցին առջեւ…: Զէյնապն էր յայտնաբերողը եւ սանդուխին գլխուն արձակած իր վայնասունը վերջ ի վերջոյ դռներէ դուրս կը բերէր գլուխներ: Կը հասնէր ոստիկանութիւնը: Black Labelին քննումը ցոյց պիտի տար ներկայութիւնը մահաբեր թոյնի: Սպանութիւն ու ա՛նձնասպանութիւն: Ողբերգակա՜ն վախճան անթագ այս դշխոյին: Այլ երջանի՜կ մահ Ֆարղալի փաշային համար, որուն ցաւապիրկ դիմագիծերը կարծես ժպի՜տ մը կը ջանային ձեւաւորել…: 

Notre Dame de la Délivrandeի Դուստրերը «Ահրամ» օրաթերթին մէջ, ամբողջ էջի մը վրայ, գովեստներով զեղուն մահազդը կը հրատարակէր Զոմոռոտա հռչակուած Զէյնապ Զաուահրիին: Կը յայտնուէր որ տիկինը կանոնաւորապէս երկար տարիներ նուիրատուութիւններ ըրած էր մայրապետներու միաբանութեան, սատարելով անոնց մարդասիրական գործունէութեան: Բարեգո՜րծ երեւելու փափա՞ք: Բարեպա՞շտ ալ… բայց անունը կը յուշէր որ մահմետական էր ան, ինչո՞ւ ուրեմն քրիստոնէակա՛ն մէկ հաստատութեան: Թէ՞… հետեւած էր մահմետականի հետ ամուսնացած մօ՛ր հաւատքին…: Է՜, ունենա՛յ թող Զոմոռոտան իր գաղտնիքը…

(Կ’աւարտի վաղը՝ 15 ԽՈՍՏՈՎԱՆԱ՜ՆՔ ԿԱՄ ԽԱ՛Ղ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՊՈՉԻԿ ԼՈԽՈՒՄԵԱՆ (1)

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Պայքար (Ա.)

Ես Պոչիկն եմ: Տէրս զիս «Պոչիկ» կոչեց: Նախ «Լոխո՜ւմ, Լոխո՜ւմ» կ’ըսէր, յետոյ սկսաւ «Պոչիկ» ձայնել: Չհասկցայ, թէ ինչո՞ւ փոխեց անունս: Օր մը հայելիին առջեւէն կ’անցնէի, օ՜, ի՜նչ տեսնեմ, պոչիկս սկիւռի պոչին պէս հաստ էր եւ մազոտ: Այն ատեն հասկցայ, որ տէրս պոչիկիս տեսքին նայելով որոշած էր անունս: Սիրեցի. պատուական կը հնչէ՝ Պոչիկ Լոխումեան:

Աչքերս կանաչ-մեղրագոյն են. սեւ-ճերմակ ստեւներ ունիմ: Կը սիրեմ ծուլութիւնը:  Առտուն կ’արթննամ, եթէ տնեցիները կը քնանան, կը ցատկեմ անկողինին վրայ: Կ’ուզեմ, որ անոնք կանուխ արթննան: Կանուխ արթննալը առողջութիւն է: Յետոյ կը պառկիմ, այսինքն ծուլութիւն կ’ընեմ: 

Տիրուհիիս մազերը եւ աչքերը սեւ են, սեւ ստեւներուս կը նմանին: Երբ զիս գրկէ, անոր մազերը կը ծածկեն սպիտակ ստեւներս. տեսնողը կը կարծէ, որ սպիտակ ստեւներս սեւցեր են: Ո՜հ, շատ կ’ուրախանամ, երբ զիս գրկէ եւ պատուհանին մօտենայ: Փոքրիկ եմ տակաւին, չեմ կրնար ջերմաբաշխին վրայ ցատկել, մէկու մը օգնութեան պէտք ունիմ, որպէսզի փողոցը դիտեմ:

Փողոցը… ուրկէ եկայ ես. հոն ինչե՜ր կան, ովքե՜ր կան… ընկերներ, թշնամիներ, անծանօթներ: Ինձմէ մեծ կատուներ կան եւ կը սնանին աղբամաններէն: Փոքրիկ կատուները, այսինքն՝ ձագերը անոնցմէ աւելցած ուտելիքի կտորուանքները կը հաւաքեն փորերնին կշտացնելու համար: Թէեւ բոլորս ազատ ենք, կը վազենք, կը խաղանք, սակայն մեծ ճիգ կը թափենք կեանքի պայքարին համար, զգոյշ ենք եւ ուշադիր՝ չճզմուելու համար ինքնաշարժի մը տակ: Անձրեւէն չթրջուելու համար գոց տեղ մը կը փնտռենք կամ տաք տուն մը, ինչպէս մենք փնտռեցինք այն սոսկալի օրը, սակայն ես քշուեցայ անձրեւէն։

Անձրեւը… լաւ կը յիշեմ այն օրը, տեղատարափ անձրեւ էր, հեղեղի վերածուած կը քշէր, կը տանէր ամէն բան: Դեռ մէկուկէս ամսուան մանուկ էի եւ կը խաղայի մայրիկիս գրկին մէջ: Յանկարծ օդը մթագնեցաւ: Ամպերը մոխրագոյն տեսք մը ստացան եւ սկսան կայծակներ զարնել: Անձրեւը վերածուեցաւ կարկուտի: Երկինք եւ երկիր իրար անցած էին: Բոլորս ասդին-անդին ցրուեցանք, եւ այն պահուն ես հեռացայ մօրմէս: Անձրեւը կը քշէր զիս զառիվար. կարծէք ծով ինկած ըլլայի, լողալ ալ չէի գիտեր: Ինչպէ՞ս գիտնայի, ես ձո՞ւկ եմ: Այն ժամանակ գիտցայ, որ կատուները ջուրը չէին սիրեր: Պէտք է ազատէի, փախէի, դուրս գայի ջուրի հոսանքէն եւ ապահով տեղ մը գտնէի: Պիտի ազատէի, բայց ինչպէ՞ս: Հեռուն տեսայ սեւ-սեւ ձողեր… չէ՛, ճիւղեր էին, կ’երեւի կայծակը ինկած էր ծառին վրայ եւ ծառին ճիւղերը կոտրած էին: Վերջին ճիգով մը գլուխս վեր բարձրացուցի, փոքրիկ մատներուս ճիրանները բացի եւ կառչեցայ ճիւղի մը, որ մայթէն երկարած էր դէպի ճամբայ: Անմիջապէս վրան մագլցեցայ եւ ճիւղերուն տակ կծկուեցայ: Ազատե՞ր էի:


Նոր սկիզբ մը (Բ.)

Ազատեր էի: Մինչեւ առտու կծկուած քնացայ ճիւղերուն տակ: Տերեւի մը վրայէն սահած կաթիլ մը ջուրը ինկաւ ճակտիս եւ արթնցայ: Երբ աչքերս բացի, արեւը կը փայլէր: Հազիւ չորցեր էին ստեւներս: Ելայ ճիւղերուն տակէն, չէի գիտեր՝ ո՞ւր երթայի: Ջուրերը քաշուեր էին: Մայթէն իջնելու համարձակութիւն չունէի, որովհետեւ ինքնաշարժի ճամբայ էր: Սկսայ քալել: Բաւական քալեցի եւ պարտէզով շրջապատուած տուն մը հասայ: Անձայն էր չորսդին: Երէկուան փոթորիկին պատճառով ամէն մարդ պատսպարուած էր տունը, բայց ո՞ւր էին փողոցի կատուները, անոնք ո՞ւր պահուըտած էին: Անօթեցեր էի, ուրեմն կէսօր եղած էր․ յետոյ յիշեցի, որ երէկ գիշերուընէ ի վեր բան չէի կերած: Անօթի քնացած էի: Անկիւն մը կեցայ, քիչ մը հանգչելու համար: Արեւը կը զարնէր․ քնացեր եմ:

Երազիս մէջ մայրիկս տեսայ: Տաք տան մը մէջ կակուղ բարձերուն վրայ միասին կը խաղայինք: Աջիս ջուրի, ձախիս ուտելիքի ամանները կային, եւ ես մայրիկէս կաթ կը ծծէի: Ո՞վ դրած էր ասոնք հոս: Ո՞վ մեզ իր տունը առած էր: Մայրիկիս ծոցը որքա՜ն տաք էր: Շատ հաճելի էր խաղալ անոր հետ: Մայրիկս զիս կը լիզէր, անվերջ կը մաքրէր: Քիթս, բերանս կը շոյէր լեզուովը: Մայրիկս… երազ էր, յաւիտենապէս կրնայի քնանա՜լ եւ վայելել այս երազը: Չէի ուզեր արթննալ, ու կը զգայի, որ կը թռէի օդին մէջ: Օդը կը բարձրանայի, այո՛, տաքուկ ձեռքեր զգացի փորիկիս վրայ, որոնք զիս գետնէն բարձրացուցեր էին: Աչքերս բացի եւ աչքիս առջեւ զոյգ մը սեւուլիկ աչք տեսայ։

– Դուն ի՞նչ կ’ընես հոս: Մայրիկդ ո՞ւր է: Եթէ հոս մնաս՝ կը հիւանդանաս:

Հապա… ինչպէ՞ս պատմէի պատահածները: Մայրիկս կորսնցուցած, անձրեւէն քշուած եւ չխեղդուելու համար մեծ ջանք թափած ըլլալս ինչպէ՞ս հասկցնէի նիհարակազմ այս թուխ աղջկան:

Սեւուլիկ աչքերով, սեւ մազերով աղջիկը զիս փակցուցած էր ծոցին:

– Տուն տանիմ քեզ: Երէկուան փոթորիկէն պրծեր ես, ապրիս դո՛ւն:

Ես անոր լեզուն կը հասկնայի: Հապա ան իմ լեզուս պիտի հասկնա՞ր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԽԵ․)

ՖԻԼՄԱՄՈԼ ՄԱՏՌՈՒԱԿԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

13

ՕՂԱԿԸ Ո՞ՐՔԱՆ ԿԸ ՍԵՂՄՈՒԻ ՇԷՅԽԻՆ ՎԻԶԻՆ ՇՈՒՐՋ

(Կիրակի, 17 Ապրիլ 1983)

Կը խնդամ. «Բոզեր ու բոզարածներ»:

Կը խնդայ ինք ալ. «Կը յուսամ որ այս ոճրարկածին վերնագիրը պիտի չըլլայ»:

Միտքէս կ’անցնի ու չեմ կրնար չնկատել. «Քու եւ շէյխին կարծիքները շատ տարբեր չեն իրարմէ… բոզերու պարագային…»:

– Այո՜… բայց մենք մեզի ենք, եւ կատակալի նկատողութիւն է, եւ դուն կատակի արքա՛ն ես: Մինչ շէյխը… սե՜ւ է անկումը…:

– Թոյնը նորէ՞ն Visine էր…:

– Այո՜… սկզբունքի՛ մարդ է:

– Երկու շիշե՞րն ալ…:

Կը խնդայ. «Ո՜չ, եւ երբ Պոլպոլային հաղորդեցի, ըսաւ որ իր նկատմամբ ուրի՛շ նպատակ ունէր…»:

– Դատընթացը որքա՞ն յառաջացաւ: Կարծեմ օղակը սեղմ է շէյխին վիզին շուրջ:

– Նորութիւննե՜ր կան:

– Պատմէ՜ ինծի:

– Կարդա՛ նախ սիրելիներուդ վկայութիւնները:

Կ’առնեմ թուղթերը. «Ի՞նչ կ’ըսեն»:

– Կարդա՛ առաջ ու կը խօսինք: Թերեւս արդէն ըսած են քեզի, չեմ գիտեր:

Պոլպոլայի Վկայութիւնը

Հարցում. «Ուրբաթ, 15 Ապրիլ 1983ին ներկա՞յ էիր երբ դերասան Ամիր Ուահպին անհանգիստ կը զգար ու կը մեռնէր իսկոյն, ու պիտի պարզուէր յետոյ որ թունաւորուած էր»:

Պատասխան. «Կեանքիս մեծագոյն ցնցումն ապրեցայ: Տեսարանը, ա՜հ, միշտ աչքերուս առջեւն է, գիշերներն ալ ազատում չկայ, երազներուս մէջ կը յայտնուի»:

Հարց. «Ի՞նչ հանգամանքով ներկայ էիր: Հարկաւոր մանրամասնութեամբ նկարագրէ՛ պատահարին պարագաները»:

Պատ. «Տեսարան մը կը նկարահանէինք ֆիլմի մը – «Հարսնիքը յետաձգուած է անորոշ ժամանակի»: Նախապէս Նասիպեանի սինեմայի սթիւտիոյին մէջ սկսած էինք նկարահանել, բայց… շէյխ Համրաուին յանկարծ ներս խուժած էր եւ նկարահանումը խանգարած: Յետոյ որոշուեցաւ «Հալաճեան» ընպելարանին մէջ կատարել: Ես ու Ամիր Ուահպին նստած ենք – նոյն սեղանին շուրջ – ու մեր ապագային մասին կը խօսինք, եւ մեր համաձայնութիւնը խմիչքով պիտի տօնենք: Պարոն Տիգրան Շարաֆեանը – Հալաճեանի մատռուակը, որ այս ֆիլմին մէջ ալ նոյն հանգամանքով դեր ունի, պիտի բերէ – եւ բերաւ – մեր նախասիրած խմիչքները՝ Crème de menthe ինծի եւ Courvoisier… ողբացեալին: Լեցուց մեր բաժակները, աղուոր մաղթանքներ ըրաւ եւ անդին քաշուեցաւ, ես հազիւ շրթունքիս դպցուցած էի իմ խմիչքս, Ուահպի ուրախութեամբ ճնկած էր իրը եւ նոր մը պիտի լեցնէր, եւ… ահ, Աստուա՛ծ իմ, չեմ կրնար կոր հաշտուիլ իրողութեան հետ… կը ներես»:

Հարց. «Ի՞նչ պատահեցաւ յետոյ»:

Պատ. «Տեսակ մը եղաւ, փլաւ-ինկաւ ու գլուխը զարնուեցաւ սեղանին: Պոռչտալ սկսայ»: 

Հարց. «Ի՞նչ էր քու ու Ամիր Ուահպիի յարաբերութեան բնոյթը»:

Պատ. «Ասպարէզի ընկերներ, սրտանց բարեկամներ: Ողբացեալը շատ բարեմասնութիւններ ունէր»:

Հարց. «Սովորակա՞ն է նկարահանումներու ընթացքին իրական ըմպելիներու օգտագործումը»:

Պատ. «Ոգելի՞ց ըմպելիներու»:

Հարց. «Այո»:

Պատ. «Որովհետեւ զովացուցիչները, օրինակի համար, պատճառ մը չկայ որ իրական չըլլան, բայց ո՛չ բոլոր դերասանները կը փափաքին իրական ոգելից ըմպելիներ խմել նկարահանման ընթացքին: Ես կը նախընտրեմ որ իրական ըլլան, բայց խմող չեմ, գրեթէ չեմ խմեր»:

Հարց. «Իսկ Ամիր Ուահպիի պարագա՞ն»:

Պատ. «Իր նախասիրած ըմպելին էր Courvoisier, գաղտնիք չէր: Ծննդեան տարեդարձին նոյն այս ըմպելիէն – նոյն շիշը չէ անշուշտ – պիտի թունաւորուէր, եթէ պարոն Շարաֆեանը, ան ալ ինծի շա՜տ սիրելի անձնաւորութիւն մը, չկասկածէր… բայց ա՛յս անգամ… ինչպէ՞ս գիտնար, ինք իր ձեռքովը հրամցուցած, իրեն պատկանած ըմպելիներէն մէկը… ինչպէ՞ս գիտնար, որ շէյխ Համրաուին, Աստուած ներէ՛ իրեն, թոյն թափած էր մէջը, ի՞նչ գիտնար, ինչպէ՞ս կրնար միտքէն անցնիլ, որ շէյխ Համրաուին, գաղտնօրէն, ետեւի բակէն սպրդած էր ներս, Աստուած ներէ՛ իրեն»:

Հարց. «Շէյխ Համրաուին կը պնդէ որ համաձայնութիւն կար ձեր միջեւ»:

Պատ. «Մե՞ր: Որո՞ւ»:

Հարց. «Քու եւ իր»:

Պատ. «Ինչի՞ համաձայնութիւն: Զարմացած եմ»:

Հարց. «Շէյխ Համրաուին կը պնդէ, որ դուն բակին դուռը բաց ձգած էիր որ ինք կարողանայ այնտեղէն մտնել ըմպելարանի մթերանոցը, ուր ըմպելիներն ալ կը պահուին, եւ սպասէ այնտեղ, պահուըտած, մինչեւ որ լսէ որ դուն նկարահանման ատեն, յանկարծ, անսպասելի, կը յայտարարես որ դերասանութիւնը սատանային գործերէն է, եւ դուն կը զղջաս ու կը հրաժարիս…»:

Պատ. «Դերասանութիւնը գեղեցիկ արուե՛ստ է…»:

Հարց. «Ու հետեւեալ բառերը պիտի արտասանես. «Աստուա՜ծ իմ, վերջ ի վերջոյ քեզի՜ պիտի գանք, քեզմէ զատ չունինք ապաւէն, փրկէ՜ մեզ ամէն չարէ, արդարներուն հետ ընդունէ՜, ես արժանի չե՜մ, Քո՜ւ կամքդ է…», որպէսզի բոլորին ապշանքին մէջ ան՝ շէյխ Համրաուին, իր մուտքը գործէ, եւ դուն վկայես որ «Չկա՛յ աստուած Աստուծմէ բացի, եւ որ Մուհամմէտն անոր Մարգարէն է»: Ի՞նչ ըսելիք ունիս շէյխ Համրաուիի այս պնդումներուն առընչութեամբ»:

Պատ. «Չեմ կրնար կոր հաւատալ: Կախաղանի պարանէն ազատելու համար ինքզինք…»:

Հարց. «Կ’ընդունի՞ս, թէ կը դրժես»:

Պատ. «Կը դրժեմ որ այդպիսի համաձայնութիւն մը եղած ըլլայ մեր միջեւ, անշուշտ: Իսլամն ալ կ’արգիլէ բռնի պարտադրուիլ մարդոց: Իսլամը գթասրտութեան կրօնքն է»:

Հարց. «Կը դրժե՞ս որ հեռաձայնած էր քեզի եւ ձեր միջեւ խօսակցութիւն կայացած էր»:

Պատ. «Շէյխ Համրաուին ես կը յարգեմ, ան միլիոններու ճիշդ կրօնքը կ’ուսուցանէ, եւ գիտեմ որ շատերու տուած է բարոյականի դասեր: Ինծի ալ երբ կը հեռաձայնէր, այո, կը խօսակցէինք, ես յարգանքով մտիկ կ’ընէի իրեն, մէկէ աւելի հեռաձայնային խօսակցութիւններ, յարգանքով մտիկ կ’ընէի, կ’առաջարկէր ինծի հրաժարիլ ֆիլմարուեստէն եւ իսլամն ընդունիլ, եւ ես քաղաքավարութեամբ կը պատասխանէի, որ շնորհակալ եմ ու երախտապարտ ալ որ բարիքս կ’ուզէ, եւ որ պիտի մտածէի, պիտի մտածէի, եւ, որոշելու պարագային, պիտի հաղորդէի իրեն: Շատ յարգալիր էի իրեն: Ոչ ըսելու քաղաքավար ձեւ մըն էր: Եւ անշուշտ հասկցաւ: Մեծ ճնշում էր վրաս, ըսեմ հիմա, չհակառակիլ իրեն, չըսել որ դերասանութիւնը արուեստ էր, գեղեցիկ արուեստ, եւ Աստուած գեղեցկութիւնը կը սիրէ, ինչո՞ւ հրաժարիմ գեղեցիկը ներկայացնելէ, ես որ հոգի՛ս կը դնեմ այս սրբազան կոչումին մէջ»:

Աւարտեցի ընթերցումն ու կը հարցնեմ կարծիքիս սպասող սպային. «Ստուգա՞ծ էք Համրաուի-Պոլպոլա հեռաձայնային խօսակցութիւններուն կայացումը»:

– Անշուշտ: Կայացումը միայն, թուականներով ու տեւած վայրկեաններով: Բայց թէ ի՞նչ խօսուած է՝ չենք գիտեր, ձայնագրումը կը կարօտի դատախազութեան արտօնութեան: Եւ, այս պարագային, չէինք պահանջած, պատճառ չկար պահանջելու, պահանջէինք ալ, պիտի մերժուէր մե՜ծ քարոզիչին հեռաձայնային խօսակցութիւնները արձանագրել…: Աս մեր շէյխը ուրիշ դերասանուհիներու հետ ալ կը փորձէր: Նպատակը, կ’երեւի կանանո՜ց ունենալ էր…»:

– Հեռաձայնողը միշտ Համրաուի՞ն էր…:

– Զարմանալի՛ հարցում: Անշուշտ՝ մի՛շտ: Ինչպէ՞ս կրնաս երեւակայել որ Պոլպոլան կրնայ ի՛նք շէյխին հեռաձայնել:

– Հարցում էր, հարցնելը մե՞ղք է:

– Որովհետեւ, գիտե՛նք, սիրուհիդ ի՛նք էր որ կը հեռաձայնէր քեզի: Գիտցի՛ր, ուրեմն, շուա՛ր սիրահար, որ Պոլպոլադ սովորութիւնն ունի տասնեակներո՜ւ հեռաձայնելու, այր ու կին, սինեմայի աշխարհէն ներս ու դուրս: Ատոր կարծեմ կ’ըսեն ընկերային խելացութիւն:

– Հանգստացուցի՛ր:

Շարաֆեանի Վկայութիւնը

Հարց. «Ուրբաթ, 15 Ապրիլ 1983ին, «Հալաճեան» անուանեալ ճաշարան-ընպելարանին մէջ, «Հարսնիքը յետաձգուած է անորոշ ժամանակի» անունով ֆիլմի մը նկարահանումը տեղի կ’ունենար: Ի՞նչ էր տեսարանը եւ ի՞նչ էր քու դերդ»:

Պատ. «Տեսարանը աստղ Ամիր Ուահպիի եւ արուեստագիտուհի Պոլպոլայի միջեւ սիրային զրոյց մը կը ներկայացնէր, եւ ես իրենց խմիչք պիտի մատռուակէի – տարիներու զբաղումս արդէն – դերասանին Courvoisier եւ դերասանուհիին Crème de menthe, իրակա՛ն ըմպելիներ: Կարեւոր ոստում մըն էր ինծի համար, ես սէր ունիմ, մե՜ծ սէր, սինեմայի, բեմադիրներէն ու դերասան-դերասանուհիներէն շատերը բարեկամներս են ու սէրս գոհացնելու համար ինծի անցողակի դերեր կ’ապահովեն միշտ, բայց ա՛յս մէկ դերը աւելի նշանակալից էր ֆիլմին դէպքերուն զարգացման մէջ, եւ երկուքին ուղղուած շատ կարեւոր ճա՜ռ մըն ալ ունէի, եւ արտասանեցի, շատ յաջողապէս, ու անդին քաշուեցայ, երբ իմ սիրելիս, աչքերուս լոյսը, բաներ մը եղաւ ու… Աստուած յիշեց զինք, Աստուած գթա՛յ իրեն…: Մեղքը ի՛մն է, ի՜մը, ես իմ ձեռքովս մատռուակեցի թո՜յն պարունակող Courvoisier, ինչո՞ւ չկասկածեցայ այս անգամ… որովհետեւ իմ պահեստէս էր…»:

Հարց. «Յետոյ ի՞նչ պատահեցաւ»:

Պատ. «Յետո՞յ ինչ պատահեցաւ: Ետեւ քաշուելով մթերանոցի մուտքին կանգնած էի եւ ձայն մը հասաւ ականջիս, կասկածեցայ, մարդ չկար մթերանոցը, մարդ պէտք չէ ըլլար, Աստուած ներշնչեց զիս երթալ ու նայիլ, եւ ո՞վ տեսնեմ, շէյխ Համրաուին…: Ինքզինքէս ելայ, բիւրեղեայ ափսէին վրայ արդէն դրած էի Courvoisierն ու Crème de mentheը, թո՜յն կաթեցուցեր է… այդ պահուն միտքէս անցաւ՝ երկուքի՛ն մէջ ալ… բարեբախտաբար արուեստագիտուհի Պոլպոլան խմող չէ, թէ ոչ՝ ա՛ն ալ…: Յարձակեցայ շէյխին վրան, իրաւո՛ւնք ունէի կարծեմ, քաշեցի-հանեցի ըմպելարան, որ նկարահանուի՜, թող ամէնքը գիտնա՜ն…: Բայց ո՞վ կրնար երեւակայել: Շէյխ Համրաուին, բարեպա՛շտ մարդ, Աստուծո՛յ մարդ, ոճրագո՞րծ, որուն կախաղանի պարա՞նը կը սպասէ: Չեմ կրնար, չեմ կրնար, չեմ կրնար ներել, զաւա՜կս էր որ կորսնցուցի, սիրտս էր որ փրցուեցաւ կուրծքէս: Այս արտայայտութիւնները դերասանական մի՛ գտնէք, թերեւս են, բայց ես դերասանական մթնոլորտի մէջ ապրած եմ, այդ մթնոլորտը ներծծած, բայց այս խորունկէն զգացածիս ուրիշ ի՞նչ բառեր գտնէի»:

Հարց. «Շէյխ Համրաուին քաշեցիր ըմպելարան, ի՞նչ կը պատահէր այնտեղ»:

Պատ. «Ես շշմած էի… իրարանցում էր… այո՜… խե՜ղճ Պոլպոլաս, մօ՜տ էր ջղային փլուզման, կը պոռչտար կոր… եւ յարձակեցաւ շէյխին վրայ, իրաւո՛ւնք ունէր»:

Հարց. «Շէյխ Համրաուին կը պնդէ որ ինք ազդանշանի մը կը սպասէր տիկին Պոլպոլայէն: Ան պիտի ըսէր, բարձրաձայն. «Աստուա՜ծ իմ, վերջ ի վերջոյ քեզի՜ պիտի գանք, քեզմէ զատ չունինք ապաւէն, փրկէ՜ մեզ ամէն չարէ, արդարներուն հետ ընդունէ՜, ես արժանի չե՜մ, Քո՜ւ կամքդ է…»: Այս բառերը նշան էին շէյխ Համրաուիին, ըստ նախօրօք կնքուած համաձայնութեան, որ տիկին Պոլպոլան հրապարակաւ դերասանութենէն իր հրաժարումը կը յայտարարէր, ուստի պիտի երեւէր շէյխ Համրաուին, որպէսզի յայտնի ըլլար որ ի՛նք էր դերասանուհին Աստուծոյ ուղիին ուղղողը, եւ ինք պիտի ձայնէր ու դերասանուհին պիտի կրկնէր վկայութիւնը»:

Պատ. «Ի՞նչ վկայութիւն»:

Հարց. «Չկա՛յ աստուած Աստուծմէ բացի, եւ որ Մուհամմէտն անոր Մարգարէն է»:

Պատ. «Աւելի տրամաբանական պատճառաբանութիւն մը չէ՞ր կրնար պատրաստել: Աս ապո՛ւշ պնդումով պիտի չկարողանայ ազատիլ կախաղանի պարանէն: Մարդը կը սպառնար կոր սպանել դերասանուհիներու մոլորումին, ըստ իր յիմար կարծիքին, գլխաւոր պատճառներէն եղող կիներու կուռք Ամիր Ուահպին, եւ յաջողեցա՛ւ, Պոլպոլայիս պարագային ձախողեցաւ, փառք Աստուծոյ, աղջկաս պէս է»:

Հարց. «Շէյխ Համրաուին կ’ամբաստանէ քեզ, որ դո՛ւն իր կապային ձախ գրպանին մէջ դրած ես երկու բանալի՝ Հալաճեանի մթերանոցին եւ ցանկապատի դռներուն, երկու սրուակ Visineի՝ աչքի կարմրութիւնը տանող դեղին, եւ փոքրիկ անօթ մը Extra մակնիշի սոսինձի, երբ վրան կը յարձակէիր»:

Պատ. «Եւ ինք բան մը չզգա՞ց: Ատ ամէ՞նը: Ձախաւե՛ր ամբաստանութիւն: Բացարձակապէս կը մերժեմ»:

Հարց. «Ֆիլմի տեսարանին համար ընտրած Courvoisierն ու Crème de mentheը գո՞ց էին, թէ բացած էիր»:

Պատ. «Բացած էի: Շիշերը երբեմն քիչ մը դժուար կը բացուին, եւ նկարահանման ժամանակ անհարկի երկարաձգում ու անճրկո՛ւմ ալ կրնայ ըլլալ: Անշուշտ, քամերաներուն առջեւ պզտիկ ճիգով մը կը բանամ իբրեւ թէ, գեղարուեստական ճշմարտացիութեան սիրոյն, բծախնդիր եմ այդ կողմէն»:

Հարց. «Ուրիշ խօսքեր ունի՞ս:

Պատ. «Ոչ»:

Թուղթերը կը վերադարձնեմ ու կը նկատեմ. «Շէյխը, ուրեմն, ուրի՛շ բան կ’ըսէ կոր»:

– Ամբաստանեալները մի՛շտ ուրիշ բան կ’ըսեն: Մարդը հետը Extra մըն ալ ունէր… կ’անդրադառնայ որ շիշերը բացուած են արդէն, ու չի՛ գործածեր:

– Այո: Բայց յետո՞յ: Որո՞ւ հաւատք պէտք է ընծայել: Դատաւորը ինչպէ՞ս խիղճը հանգիստ կրնայ վճիռ արձակել:

– Հանգիստ պիտի ըլլայ իր խիղճը, դուն հոգ մի՛ ըներ:

– Պատմէ՛ որ հոգ չընեմ…:

– Շէյխը տարի ոստիկանատուն: Չդադրեցաւ հայհոյելէ, եւ որ այդ… բոզը խաբած էր զինք…: Պէտք է խուզարկէինք: «Խնդրեմ, պարպէ՛ գրպաններդ», ըսի, շա՜տ քաղաքավար: Այո, ասոր հետ մանաւանդ որոշած էի չափազա՜նց քաղաքավար գտնուիլ: Կապային աջ գրպանէն հանեց դրամապանակ մը, լեցո՜ւն, եւ տրցակ մը բանալի: Յետոյ ձեռքը ձախ գրպանը դրաւ ու զարմացաւ կարծես, տակաւին հոն էին բաներ, որոնցմէ ազատա՛ծ պէտք է ըլլար: Կը տատամսի կոր: «Խնդրեմ, ցոյց տուր», կ’ըսեմ, եւ մե՜ծ թաշկինակ մը կը հանէ…: Յայտնի է թէ ուրիշ բաներ կան դեռ: Հարցական կը նայիմ, եւ ան, ստիպուած, օղակի մը անցուած երկու բանալի կը հանէ…:

– Մթերանոցին ու ցանկապատի դռներուն բանալիները…:

– Հաստատեցինք: Ախոռին մէջ տակաւին կը մնար մեծ էշը… հայկական արտայայտութիւնը չեմ մոռցած…:

– Visineի երկու սրուակները…:

– Պզտիկ աւանակ մըն ալ…:

– Extra սոսինձը…: Շէյխը ժամանակ չէ ունեցեր երթալո՛ւ իր եկած տեղէն: Բանալինե՛րը ինչպէս ունեցած է, ըսա՞ւ, ճնշում բանեցուցի՞ք որ խոստովանի:

– Ճնշո՞ւմ… քարոզիչներու իմամի՞ն վրայ: Ի՛նը փաստաբան ներկայացած է պաշտպանութեան: Ձեռքերնին ինչո՞ւ զէնք տանք: Շարաֆեանէն գիտցայ եւ ստուգեցի որ Հալաճեանի բանալիները – բանալիներէն օրինակներ – խոհանոցը, պատին ամրացուած փայտեայ – անբանալի՛ – տուփի մը մէջ կը գտնուին…:

– Chefերը…:

– Վստահելի՛, հի՜ն ժամանակներէ, ուտող-խմող, կրօնական որեւէ հակում չունեցող… յաճախորդներէն պիտի ըլլայ, կամ նպարեղէն բերողներէն… մաքրող ծառաներէն, որոնք նոյնը չեն միշտ… պիտի փնտռենք անշուշտ, ու թերեւս գտնենք, բայց դժուար պիտի ըլլայ փաստել… առանց համոզիչ միջոցներու, որոնք նոյն արդիւնքին կրնան հասնիլ անմեղներու ալ պարագային… եւ յետոյ՝ ամբաստանութիւնը հագա՛ծ է վրան… ուրիշ մանրամասնութիւններ ալ կան…:

– Պատմէ՜…:

– Կը մոռնա՞ս Սալուային վկայութիւնը: Կասկածելի մը կար, չէ՞: Բռնեցինք ու բերինք, ու լուր տուինք Սալուային որ գա՛յ ու հաստատէ որ ա՛ն է իրեն հանդիպողն ու Ուահպիի նուէրը՝ թունաւոր Courvoisierը տուողը: Ո՞վ է, այո, Համրաուիի հարազատներէն մէկը, իր որդին՝ Ահմա՛տ: Այս ձեռնարկը ընդհանուր դատախազին արտօնութեամբ էր: Ըսած էի, չէ՞, վերին իշխանութիւնները երկմտանքի մէջ էին, երբ մահափորձ էր տակաւին, իսկ հիմա, երբ սպայ մըն ալ, ե՛ս, ձերբակալած էր շէյխը, յանցանք գործած ժամանակ, այո՜, օրէնքէն լիազօրուած, ու չկարենալով բացայայտ պարտականութենէս հրաժարիլ…: Ուրեմն, շէյխը պիտի ամբաստանուէր – պաշտօնապէս – սպանութեան ոճիրով եւ ընդհանուր դատախազը իրազեկ կ’ուզէր ըլլալ – անձնապէս – ճշմարտութեա՛ն: Կ’ուզէր վստահ ըլլալ – ամբողջացնելու համար ամբաստանութեան թղթածրարը – որ Սալուան առանց դոյզն կասկածի պիտի կարողանար հաստատել թունաւոր ըմպելին տուողին ինքնութիւնը: Պահանջեց որ աղջիկը բերեն իրեն ու… վախցո՛ւց զայն: «Գիտե՞ս ես ո՞վ եմ: Ես ընդհանուր դատախազն եմ: Ընկերութեան անունով ե՛ս կ’ուղղեմ ամբաստանութիւնները: Պէտք է հարիւր առ հարիւր վստահ ըլլաս, մարդ մը, մարդի՛կ, կրնան մահապատիժի ենթարկուիլ քո՛ւ վկայութեամբ, եւ եթէ յայտնուի որ սխա՜լ էր ճանաչումդ, պատի՜ժդ պիտի ըլլայ մե՛ծ, եւ ինչպէ՞ս պիտի ազատիս Աստուծո՛յ պատիժէն»: Ասանկ խօսքեր: Խեղճ աղջիկը, վախցած, ոտքի կանգնած էր, գլուխը դարձաւ, պիտի իյնար, աթոռ մը դրի տակը: Ընդհանուր դատախազը նպատակին հասա՜ւ՝ կը մտածէի: Աղջիկը քաջութիւնը պիտի չունենայ ճանաչումը հաստատելու եւ շէյխին դէմ դատը ջուրը պիտի իյնայ: Աղջկան գաւաթ մը ջուր բերինք: Խմեց հլու-հնազանդ, եւ կ’երեւի ինքզինք գտնելով, ըսաւ որ նուէրը տուող մարդուն աջ ձեռքին բթամատը մէջտեղէն կապոյտ գիծ մը ունէր, երիզի նման բան մը, վարէն վեր…: Ընդհանուր դատախազը ինծի նայեցաւ: Գլուխս շարժեցի: Ճիշդ ու հատո՛ւ հաստատում մըն էր, կտրող որեւէ կասկած: Հանգստացուցինք ուրեմն աղջնակը, եւ ընդհանուր դատախազին ներկայութեան օրինական ճանաչումը կատարուեցաւ: Անշուշտ շէյխ Ահմատը, ա՛ն ալ շէյխ, ուրացաւ, պոռաց, հայհոյեց. «Սո՜ւտ կը խօսի այս բոզը: Ե՞ս բոզի մը հանդիպիմ: Բոզի՞ մը խօսքը պիտի ընդունիք պատուաւոր հաւատացեալի մը խօսքին դիմաց»: Եւ այլն: Աս բարեպաշտ շէյխերուն լեզուն բաւական աղտոտ է…:

– Օղակը սեղմուեցաւ ուրեմն հայր ու տղայ շէյխերուն վիզերուն շուրջ…:

– Արագ մը մի՛ ուրախանար: Վերին իշխանութիւնները տարբեր կը մտածեն կոր: Մահապատիժի ենթարկենք, ժողովուրդին մէջ զրոյց կրնայ շրջիլ – տարածողները շա՜տ – որ բարեպաշտ շէյխ մը, հազար-հազարնե՜ր ճշմարիտ կրօնքին առաջնորդող քարոզիչ մը, եւ այլն, ո՛րքան որ կ’ուզես, անիրաւօրէն կ’ամբաստանուէր իսլամի թշնամիներուն կողմէ, եւ ի՞նչ կ’ունենանք, շահի՜տ մը, նահատակ մը, եւ առասպելներ հերքելէ աւելի դժուար բան կա՞յ: Ուրեմն, որոշուած է արդէն, բայց գաղտնիք է, Բակո՛ւր, չմոռնա՛ս, քրէական ատեանի երեք դատաւորները, միաձա՛յն, պիտի բաւականանան հայր ու տղայ դատապարտելով ցկեանս բանտարկութեան…:

– Աղուոր բան…:

– Սպասէ՛, խօսքս չվերջացուցի: Դեռ բեկանիչ ատեանի ինը դատաւորներն ալ պիտի, առանց հարցը վեր-վար ընելու, վճիռը հաստատեն:

– Դատաւորներու խիղճը կը ներէ՞ ենթարկուիլ վերին իշխանութիւններու կամքին:

– Ինչե՜ր կ’ըսես, վերին իշխանութիւնները խիղճ չունի՞ն այսինքն: Այս պարագային, իշխանութեան եւ արդարադատութեան խիղճերը կը համընկնին:

– Կ’ուզես որ առարկե՞մ:

– Ամէն ինչ արագ պիտի ընթանայ: Մամուլին հրահանգուած է վճիռները քանի մը տողով նշել միայն: Մամուլին խիղճը չըսես: Քանի մը շաբաթէն հարցը վերջնականապէս պիտի փակուի ու… մոռցուի, ա՛յս է յուսացուածը:

Պիտի մեկնիմ, բայց միտքս բան մը կու գայ:

– Երկու սրուակ Visine՝ Courvoisierին մէջ… որքան ալ քիչ, բայց Շարաֆեան, ընպելիներու մե՜ծ գիտակն ու տարիներու մատռուակը, անպայման պիտի նշմարէր…:

– Կեանքդ կեանքէս երկար է… ինչպէ՞ս միտքէս չանցաւ…: Շէյխը ումպ մը առաւ ուրեմն արգիլեա՜լ խմիչքէն… ասանկ, եա շէյխ, խա՞մր կը խմես: Մե՜ղք, արեան քննութիւնը ցոյց պիտի տար ալքոլի ներկայութիւն… եւ մարդուն մե՜ծ սո՛ւտ մը ըլլալն ալ պիտի հաստատուէր անառարկելիօրէն…:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 14 ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ՄԱՏՌՈՒԱԿԻ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԶՈՒԱՐՃԱԼԻ ՊԱՏՈՒՄՆԵՐ (ԺԱ․)

Հնձեց՝ ՏԻՐԱՅՐ ԱՐՔԵՊՍ ՄԱՐՏԻԿԵԱՆ

***
– Գացի Գրիգորին, դուռը զարկի, ոչ ոք բացաւ,- կը գանգատի Յակոբ։
– Եթէ ոտքով զարնէիք՝ կը բանային,- կ’ըսէ Կարապետ:
– Ինչո՞ւ համար:
– Գրիգորը կը մտածէր, որ ձեռքերդ լեցուն են նուէրներով:

***
– Կարապետ, ո՞ւր էիր գիշերը:
– Ճիշդ չէ, Հռիփսիմէ, ո՞վ քեզ խաբեց:

***
– Օ՜հ, Կարապետ, ո՞ւր կորսուած ես:
– Ամուսնացայ:
– Շնորհաւոր ըլլայ, շատ լաւ է։
– Աւելի լաւ է, լաւ է, բայց ոչ շատ, որովհետեւ կինս շատ տգեղ է:
– Ա՜խ, ափսոս, ատիկա շատ գէշ է:
– Այո գէշ է, գէշ է, բայց ոչ շատ. ինծի որպէս օժիտ մեծ տուն մը բերաւ
– Օ՜հ, այդ շատ լաւ է, լաւ է:
– Լաւ է, լաւ է, բայց ոչ շատ. տան հետ եկաւ նաեւ կեսուր մայրիկը:
– Վայ գէշ է, շատ գէշ:
– Գէշ է, գէշ է, բայց ոչ շատ, որովհետեւ տունը վրաս գրուած է:
– Սքանչելի է. ի՞նչ կայ անկէ աւելի լաւ բան:
– Այո՛, լաւ է, լաւ է, բայց ոչ շատ. հրդեհ եղաւ եւ տունը այրեցաւ:
– Վա՜յ, ինչ դժբախտութիւն, ինչ դժբախտութիւն:
– Շատ գէշ է, գէշ է, գէշ է, բայց ոչ շատ. տան հետ այրեցաւ նաեւ կեսուր մայրիկը:

***
Կարապետը հարուստ մարդու մը թաղումին բարձրաձայն կու լայ. կը հարցնեն իրեն.
– Կարապետ, ինչո՞ւ կու լաս, չէ՞ որ դուն անոր ժառանգորդը չես:
– Ո՛չ, չեմ:
– Այդ ժամանակ ինչո՞ւ կու լաս:
– Ճիշդ ատոր համար կու լամ, որ ժառանգորդը չեմ:

***
Հայը Վրաստան կ’երթայ եւ վրացի բարեկամի մը հետ ճաշարան մը կը նստի: Հայը վրացական քոնեակ կ’ապսպրէ. վրացին կը զարմանայ, որ հայը վրացական քոնեակ կ’ուզէ: Կը բերեն մէկ շիշ քոնեակ եւ հայը կը լեցնէ բաժակը, կը լուայ ու կը թափէ. մի քանի անգամ կրկնելէ յետոյ հայկական քոնեակ կ’ապսպրէ եւ կը խմէ:

***
Հայը եւ վրացին ինքնաշարժ քշելու ժամանակ իրարու կը բախին եւ վրացին կը սկսի աղմկել. հայը կ’ըսէ. «Բարեկա՛մ, մենք ողջ ենք, մեզի բան չէ պատահած. եկո՛ւր խմենք մեր առողջութեան կենացը», եւ կը լեցնէ վրացիին բաժակը․ մի քանի անգամ կը լեցնէ վրացիին պարպուող բաժակը: Վրացին յանկարծ կը նշմարէ, որ հայը չի խմեր եւ կ’ըսէ. «Բայց դո՞ւն ինչո՛ւ չես խմեր»։ Հայը կը պատասխանէ. «Կը սպասեմ որ ոստիկանը գայ, յետոյ խմեմ»:

***
Կարապետին կը հարցնեն, թէ երբ ան Փարիզ էր, դժուարութիւն ունէ՞ր ֆրանսերէնի մէջ:
– Ես՝ երբեք, բայց ֆրանսացիները դժուարութիւն ունէին շա՜տ,- կը պատասխանէ ան։

***
– Այս տարի փափաք ունիմ Փարիզ երթալու, ինչպէս անցեալ տարի,- կ’ըսէ Կարապետ իր ընկերներուն:
– Կարապետ, անցեալ տարի դուն Փարիզ եղա՞ր:
– Ո՛չ, չեղայ, բայց մեծ փափաք ունէի, ինչպէս հիմա:    

***
Գիշեր մը Կարապետին տունը գող կը մտնէ եւ տակնուվրայ կ’ընէ ամէն ինչ: Կարապետը անկիւն մը քաշուած կը սպասէ. վերջապէս Կարապետը կը կանչէ եւ կ’ըսէ. «Հէ՜յ, բարեկամ, հրաժարէ՛ անկէ, ինչ որ դուն կը փնտռես գիշերով, մութին մէջ. ես ցերեկի լոյսին չեմ կրնար գտնել զայն»:

***
Կը մեռնի Կարապետին կինը. թաղման բոլոր բարեկամները հաւաքուած են. Կարապետը չկայ. կը սպասեն, կը սպասեն, Կարապետը չկայ: Տէր Հայրը, որ ուրիշ թաղում էլ ունէր, կը ստիպուի սկսելու թաղման կարգը, եւ երբ դագաղը կ’իջեցնեն գերեզմանի փոսը, Կարապետը կու գայ իր աշխատանքի հագուստով: Բոլորը կը զարմանան եւ կը հարցնեն.
– Կարապետ, ինչպէ՞ս կարելի է, ինչո՞ւ ուշացար, ինչո՞ւ այսքան ուշ կու գաս:
– Ես աշխատանքի էի,- կ’ըսէ Կարապետ:
– Ինչպէ՞ս կարելի է որ աշխատանքի երթաս այսպիսի օր, երբ կինդ կը թաղեն:
– Ա՜հ, բարեկամներս, այդպէս չէ՞՝ ամէն բանէ առաջ աշխատանք, իսկ հաճոյքը՝ վերջը:

***
Կարապետը իր կնոջը շիրմաքարին վրայ կը գրէ. «Աստ հանգչի Հռիփսիմէ խաղաղութեամբ. Կարապետը հանգչի իր տունը խաղաղութեամբ»:

***
Կարապետին կինը կը մեռնի. ազգականները կը հարցնեն, թէ ինչպէ՞ս մեռաւ:
– Թունաւորուեցաւ ձուկէն, խեղճը:
Երկրորդ անգամ կ’ամուսնանայ Կարապետ: Որոշ ժամանակ անց, կը մեռնի նաեւ երկրորդ կինը: Կը հարցնեն Կարապետին. «Ինչպէ՞ս մեռաւ»: 
– Խեղճը թունաւորուեցաւ ձուկէն:
Կարապետը երրորդ անգամ կ’ամուսնանայ եւ չար բախտէն շուտով կը մահանայ նաեւ երրորդ կինը: Կը հարցնեն.
– Երրո՞րդն ալ թունաւորուեցաւ ձուկէն:
– Ա՜խ, ո՛չ,- կ’ըսէ, տխուր Կարապետը,- հարուած ստացաւ խեղճը, որովհետեւ չէր ուզեր ուտել ձուկը:

***
Կարապետը արտասահման պիտի մեկնի, սահմանին վրայ քննիչները երկու պարկ սուրճի հատիկ կը յայտնաբերեն.
– Ի՞նչ է այս, ընկեր ջան:
– Իմ թռչուններուն ուտելիքն է:
– Բայց սա մաքուր գոլոմպիական սուրճ է, ինչպէ՞ս պիտի ուտեն թռչուններդ:
– Եղբայր ջան, ես իմ մարդկային պարտականութիւնս կը կատարեմ. իրենց գործն է․ ուզեն՝ կ’ուտեն, չուզեն՝ չեն ուտեր:

***
Կարապետը կը մտնէ գեղեցիկ ճաշարան մը, կը նշմարէ վանդակներու մէջ տեսակ-տեսակ թռչուններ եւ կը հարցնէ սպասեակին.
– Շատ մեծ փափաք ունիմ ուտելու այս սոխակէն, կրնա՞ք խորոված ընել:
– Կարելի է, պարոն, բայց շատ սուղ է:
– Հարց չէ:
Քիչ վերջ սպասեակը կը մօտենայ ըսելով, որ թռչունը պատրաստ է:
– Պրաւօ,- կ’ըսէ,- ինծի համար յիսուն կոպեկի կտրեցէ՛ք ճերմակ միսէն:

***
Կարապետը կը մեկնի արտասահման շրջապտոյտի։ Կինը շատ կը ստիպէ, որ ինքն ալ երթայ եւ միասին կը նստին գնացք: Սահմանի վրայ Կարապետը քննիչին կը հարցնէ.
– Պարոն, կ’արտօնէ՞ օրէնքը, որ իմ ոսկին տանիմ արտասահման, շուրջ ութսուն քիլոկրամ։
– Ոչ մէկ պարագայի, խստօրէն արգիլուած է:
– Է՜հ, Հռիփսիմէ, իմ ոսկի՛,- Կարապետ կը դիմէ իր կնոջ,- ինչպէս կը տեսնես, օրէնքը չի թոյլատրեր, որ քեզ տանիմ արտասահման, ի՞նչ կրնամ ընել:

***
Հռիփսիմէն կը ստիպէ Կարապետին, որ համերգի երթան.
– Կարապետ ջան, այս իրիկուն երթանք Նիկոլայ Կիավրովի համերգին. շատ լաւ կ’երգէ, համաշխարային պաս է:
– Համաշխարային պա՞ս, յիմարութի՛ւն, ոչինչ կ’արժէ:
– Բայց դուն ուրկէ՞ գիտես:
– Ինչպէ՞ս թէ չեմ գիտեր․ անցեալ իրիկուն Գրիգորը իր համերգին գացեր է. երէկ եկաւ խանութս եւ բոլորը երգեց. ոչինչ կ’արժէ, անպէտ երգիչ է:

***
Մահուան անկողնին մէջ Կարապետը իր երիտասարդ կնոջ կ’ըսէ.
– Հռիփսիմէ ջան, տես, ահա ես կ’երթամ, կը մնաս այրի. դուն դեռ երիտասարդ ես, ամուսնացի՛ր անպայման. միայն մէկ բան կը խնդրեմ քեզմէ. մի՛ ամուսնանար Յակոբին հետ. ան գէշ մարդ է. ինծի ընկեր եղած է, բայց մինչեւ վերջ եղած է թշնամի. չեմ ուզեր, որ ան իմ յիշատակը սեւցնէ:
– Մի՛ անհանգստանար, Կարապետ ջան, հանգիստ աչքերդ փակէ. ես շատ վաղուց խօսք տուեր եմ ուրիշին:

***
Կարապետը հայելի մը նուէր կու տայ իր կնոջ: Երբ կինը կը նայի հայելիին մէջ, կը սկսի լալ.
– Օ՜հ, ինչքան տգեղ եմ եղած:
– Դուն,- կը բացականչէ Կարապետ,- ահա առաջին անգամ քեզ տեսար եւ յուսահատեցար. հապա ի՞նչ ըսեմ ես, որ ամէն օր քեզ կը դիտեմ:

***
Միջազգային յանձնախումբ մը տիեզերագնացներ կը հաւաքէ. քննութիւներ կը կատարուին առողջութեան՝ ֆիզիքական եւ հոգեկան: Երեք հոգի կը շահին. վրացին, ֆրանսացին եւ Կարապետը: Վրացին երեք միլիոն պատուագին կ’ուզէ մէկ թռիչքի համար. կը հարցնեն.
– Ինչի՞ համար է այդ դրամը:
– Մէկ միլիոն կու տամ կնոջս, մէկ միլիոն զաւակիս, մէկ միլիոնն ալ ինծի՝ ապրելու համար:
Ֆրանսացին չորս միլիոն կ’ուզէ. մէկ միլիոնը կնոջը համար, մէկ միլիոնը՝ զաւկին, մէկ միլիոնը՝ սիրուհիին, իսկ մէկ միլիոնը՝ իրեն: Իսկ Կարապետը կ’ուզէ առանձին հանդիպիլ յանձնախումբի նախագահին հետ եւ կ’առաջարկէ հինգ միլիոն տոլար:
– Ինչո՞ւ համար,- զարմացած հարց կու տայ նախագահը,- միւսները աւելի քիչ ուզեցին:
– Մեր մէջ մնայ,-կ’ըսէ Կարապետը,- մէկ միլիոնը քեզի համար թող ըլլայ, երկրորդը՝ ինծի համար եւ երեք միլիոնն ալ տանք վրացիին, որպէսզի տիեզերք թռչի:

***
Կարապետը եւ վրացին կը վիճին, թէ ո՞ր ազգը աւելի հին է: Վրացին կ’ըսէ.
– Մենք ամենահինն ենք. մեր գերդաստանին ազգանունը «Շէմփանզէ» է. մենք սերած ենք ուղղակի կապիկէն:
– Հռիփսիմէ ջան,- կը ձայնէ Կարապետը,- այդ «Շէմփանզէ»ն մեր Օրան Գութանեանի թոռնիկը չէ՞ր։

***
Բժիշկ Կարապետին կու գայ երիտասարդ կին մը իր զաւակով.
– Բժիշկ ջան, գլուխը կը ցաւի, ջերմութիւնը կը բարձրանայ, կը հազայ, քիթէն արիւն կը վազէ, հազիւ ոտքի վրայ կը կենայ:
– Տիկին, ինծի համար աւելի դիւրին պիտի ըլլար նոր երեխայ մը շինել քան բժշկել զաւակդ:

***
– Բժիշկ ջան, ատամս կը ցաւի,- Կարապետը կը գանգատի ատամնաբոյժին:
– Այդպիսի պարապ բաներու համար մինչեւ հո՞ս կու գաս,- կ’ըսէ ատամնաբուժը,- երբ, օրինակ, իմ ատամը ցաւի, կը համբուրեմ կինս եւ ցաւը կ’անցնի:
– Շատ լաւ, բժիշկ ջան, հիմա կինդ տո՞ւնն է:

***
– Կարապետ ջան, մէկ քիլոկրամ պանիրէն ինծի կու տաս ճիշդ հարիւր կրամ պակաս, խիղճ չունի՞ս:
– Տիկին ջան, եթէ խիղճ ունենայի, այս խանութին տէրը զիս մէկ օր չէր պահեր:

***
Գրիգոր կը մեռնի։ Անոր լաւ, մտերիմ բարեկամը՝ Կարապետը թաղման չի մասնակցիր։ Երբ իրեն հարց կու տան, թէ ինչո՞ւ չէր գացած թաղման,
Կարապետը կը պատասխանէ.
– Ինչո՞ւ երթայի իր թաղման, երբ ինք՝ Գրիգոր ալ չի կրնար մասնակցիլ ի՛մ թաղման:

***
Գրիգորը կը հիւանդանայ. Կարապետը կ’այցելէ, կը հետաքրքրուի, թէ ի՞նչ ունի.
– Շատ բարձր տաքութիւն ունէի եւ գլուխս կը ցաւէր,- կը բացատրէ Գրիգոր,- բայց երէկուընէ տաքութիւն չունիմ։
– Համբերէ՛, վաղը գլուխ ալ պիտի չունենաս,- կ’ըսէ Կարապետ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆԻ ՈՃՐԱՐԿԱԾՆԵՐԸ (ԽԴ․)

ՖԻԼՄԱՄՈԼ ՄԱՏՌՈՒԱԿԻՆ ՈՃՐԱՐԿԱԾԸ

ԲԱԿՈՒՐ ԶՈՒԼԱԼԵԱՆ

12

ՌԱՇԱ ՌԱՄԶԻ

(Կիրակի, 17 Ապրիլ 1983)

Պչրուհիի ու պատուաւոր կնոջ միջեւ կերպարանքով ու խօսելակերպով կը տարուբերի մուքատտիմ Հիշամի գրասեղանին առջեւ նստած Ռաշա Ռամզին: Ինչպէս վայել է, անշուշտ, հասարակութեան ուշադրութիւնը հայցող եւ ինքզինք անբասիր բարոյականի տէր ձեւացնող ոեւէ դերասանուհիի: Շպարը քիչ մը աւելի ծանրին կողմը, հոլավիզն ընդունելի չափով, փէշը ծունկերէն ոչ-շատ վեր, նայուածքը հրաւիրող՝ անգիտակցօրէն իբրեւ թէ: Սպան ներկայացուցած է զիս. «Դոկտոր Բակուր: Ան կռահած էր որ անստորագիր նամակը դուն ղրկած պիտի ըլլայիր: Սիրելի ու հին բարեկամ մըն է: Եթէ կը փափաքիս, կրնայ ձգել մեզ՝ մինչ վկայութիւնդ կու տաս»:

Կը նայի ինծի, կը թարթէ աչքերը ու կ’ըսէ. «Իր ներկայութիւնը կ’երջանկացնէ զիս»: Ու կ’աւելցնէ. «Այսպէս կամ այնպէս, վկայագիրը պիտի կարդայ, ինչո՞ւ բերնէս չլսէ»:

– Շնորհակալ ենք,- կ’ըսէ սպան,- բանա՛նք վկայութիւնը:

Թուականն ու ժամը կը ճշդուին: Կը հետեւի դերասանուհիին անձնաթուղթին ստուգումն ու անուններուն (բուն ու հռչակի), ծննդեան վայրին ու թուականին, զբաղումին, հասցէին արձանագրումը գրասեղանին կողքին նստած գրագիրին կողմէ: Հարցում ու պատասխանը հիմա:

Հարց. «Ի՞նչ էր յարաբերութեանդ բնոյթը շէյխ Համրաուիին հետ»:

Դերասանուհին զարմացած կը նայի սպային, որ եգիպտական հանրայայտ Cleopatra մակնիշի սիկարէթի տփիկը կը ցնցէ ու հակելով գրասեղանին վրայ, դուրս ցցուած սիկարէթը կը հրամցնէ անոր, որ սակայն շնորհակալութիւն կը յայտնէ եւ, արտօնուած է եղեր քանի, Marlboro lights mentholի տփիկ մը կը հանէ ձեռքի գողտրիկ պայուսակէն ու սիկարէթը վառելով փոյթ սպային կայծհանին բոցով, ծուխը կը փչէ վեր:

– Այո, եգիպտականը չի կրնար մրցիլ ամերիկեանին հետ,- կը խնդայ սպան:

Ռաշա իր տփիկը կ’ուղղէ ինծի: Կ’արդարանամ, որ չեմ ծխեր:

– Թագուհիի մը հետ յարաբերելու միակ կերպը այս սիկարէթն է,- կ’ըսէ սպան, եւ սեռային երանգն անժխտելի է:

– Կանանց տենչերն անտեսուած են, ո՞ւր է մեր Antonioն,- դերասանուհին կը դժգոհի ժպտալի:

– Տիկին Ռաշա, մենք կրնանք գիտնալ հարցումներուն պատասխանները, բայց քեզմէ պէտք է լսենք, եւ արձանագրենք,- կը բացատրէ Հիշամ:

– Կը հասկնամ: Բայց քիչ մը զարմացայ:

– Հրամէ: Ի՞նչ էր յարաբերութեանդ բնոյթը շէյխ Համրաուիին հետ:

Պատ. «Իր կինն էի, չեմ գիտեր՝ քանիերորդը»:

Հարց. «Ի՞նչ էին ձեր ամուսնութեան հանգամանքները»:

Պատ. «Ես արուեստագիտուհի մըն էի, շատ յաջող դերասանուհի մը, ինչպէս կը վկայեն անաչառ քննադատներն ու սիրելի երկրպագուներս: Կատարը հասած էի յաջողութեան: Թերեւս ա՛տ ալ էր պատճառը որ սկսած էի զգալ որ պակաս բան մը կար: Ուրիշ կէտ մըն ալ կար, այո, ստանձնած դերերէս շատերը, ֆիլմե՛րն ալ անշուշտ, թեթեւսոլիկ բաներ էին, բայց մենք արհեստավարժ ենք, առաջարկուած դերը պէտք է ընդունինք, մէկ հատ մերժենք, երկու հատ մերժենք, ասպարէզէն դուրս կը սկսինք համարուիլ, եւ անտաղանդ յաւակնորդները շա՜տ, գլխուս մազերուն չափ,- ու ձեռքը կը տանի ուսերը շոյող սեւառատ, մշկաբոյր վարսերուն: Շունչ մըն ալ կ’առնէ սիկարէթէն, ճկոյթով շրթունքին ծայրը չեմ գիտեր ի՛նչ կը շտկէ, ու կը շարունակէ,- միեւնոյն ժամանակ շրջող զրոյցներ կային, մեզի ալ կը հասնէին, շէյխ Համրաուիի մը մասին, որ, Ուրբաթ օրուան աղօթքէն ետք, ելոյթ կ’ունենայ եղեր հեռատեսիլէն, եւ երբեմն կը յարձակի եղեր արուեստով աշխատողներուն վրայ, ըսելով որ անոնց վերջին, վստա՛հ կայանը կրա՜կը պիտի ըլլայ: Շատերը կը խնդային: Բայց ուրիշներ ալ հարցը լրջօրէն կ’առնէինք: Ասպարէզէն հեռացողներ սկսան ըլլալ: Աս յարձակումները մանաւանդ դերասանուհիներո՛ւ դէմ էին: Մեր մարմինը,- կը տարածէ ձեռքերը, կարծես առիթ տալու համար որ նայուածքնիս մարմինին ուղղենք,- ամբողջովին ամօթոյք է եղեր, գլխու մազէն մինչեւ ոտքի մատները…»: Սանտալակերպ կօշիկներէն կը ցուցադրուին կոկ ու կարմրաթոյր եղունգներով նմոյշներ: «…Եւ ո՛չ մեր կարծած տեղերը միայն: Ըսեմ որ սկսայ ազդուիլ, ու կասկածիլ, ու վախնա՛լ: Ո՞վ կ’ուզէ դժոխքի կրակներուն մէջ այրիլ, ան ալ՝ յաւիտենապէս»: Կը խնդայ. «Կարելի է կարծր մորթ ունեցողներ կան: Բայց մենք որ մեր մորթին փափկութեան ուշադրութիւն պէտք է դարձնենք միշտ, արհեստին պահանջքնե՜րը: Այո, թեթեւամիտ էի, կը խոստովանիմ, գործը կը պահանջէր որ թեթեւամիտ ձեւացնենք, էգերէն ա՛յդ կը սպասուի, ո՛չ խելք, այլ միայն գեղեցկութիւն ու հմայք, եւ ձեւացնելով, ձեւացնելով, մարդ կը դառնայ ի՛նչ որ կը ձեւացնէ: Կը տեսնէ՞ք ինչ անկեղծ եմ: Բայց այս խօսքերս կը յուսամ որ մամուլին պիտի չհասնին»:

– Բնա՛ւ,- կը վստահեցնէ սպան, հոգ չէ թէ դերասանուհին նման բաներ արդէն ըսած ըլլայ թերթերուն:

– Ա՛յնքան թեթեւամիտ էի, որ այս կասկածներս ու վախերս սկսայ յայտնել շուրջիններուս: Եւ սկսայ երեւակայել, որ ինչ ընէի, դիտող մը կար՝ շէյխը: Չեմ գիտեր՝ երազներուս մէ՞ջ ալ սկսայ տեսնել: Եւ օր մըն ալ սիրտս օդը չհանէ՞: Ի՛նք էր հեռաձայնողը:

Հարց. «Կը կարծե՞ս որ շէյխ Համրաուին գիտցած էր վիճակիդ մասին, տեղեակ պահուած էր»:

Պատ. «Անկասկա՛ծ: Արդէն ետքը գիտցայ, որ ամէն տեղ լրտեսներ ունի, իրեն ծառայողներ կան, քծնողներ, կարելի է կը հաւատան որ ա՛յդ է դրախտ հասցնող ապահով ճամբան: Կարեւորը. հայրական անուշ յորդորներով սկսաւ: Ինքը իմ լաւութիւնս կ’ուզէ, պէտք է հեռանամ, վերջնականապէս, մեղքի ճահիճէն – սինեմայէն այսինքն: Խորամանկ ալ էր: Ըսաւ. (շէյխը կը կապկէ) «Գիտե՞ս որ ես անձնասէր եմ»: «Ինչպէ՞ս, եա մաուլանա», կը հարցնեմ միամտօրէն, չուզելով ինքզինքին ուղղուած այպանումն ընդունիլ: «Եթէ փրկութիւնդ ի՛մ ձեռքովս ըլլայ, Աստուծոյ մօտ պիտի դրուի լաւ արարքներուս նժարին վրայ: Չե՞ս ուզեր որ լաւ արարքներս գէշ արարքներէս աւելի ծանր կշռեն»: Ասանկ սրամիտ ու համոզկե՛ր խօսքեր: Ի՞նչ է, կամք չունի՞մ, որ որոշեմ: Հրաժարումս յայտարարեցի: Իբրեւ փաստ ալ, լայնկեկ զգեստի մէջ, լաչակո՛վ, ու անշպա՜ր ալ՝ նկարուեցայ: Յետո՞յ: Ինչո՞ւ բաներ կ’ընենք: Որ վարձատրուինք: Անշուշտ անդենականի վարձատրութիւնը կար, բայց անմիջական մըն ալ չակնկալէի՞: Այս շէյխը դիւրին մարդ չէ, լաւ գիտէ մարդուս հոգեբանութիւնը: Հեռաձայններ նորէն: Գովասանքներ: Ու հրաւիրեց իր կողմէ փրկուած կիներու հաւաքոյթի: Ամէնը այնտեղ վերէն վար սեւուսեւ, բայց տարօրինակ կերպով ծանօթներս ճանչցայ: Հով մը կայ, անկէ կը ճանչցուի կոր մարդ: Կորսուեցա՜յ ամէնուն մէջ: Ա՞ս պիտի ըլլար վերջս: Ա՛տ ալ նկատեր է, հասկցեր, եւ երբ առաջարկ ըրաւ ինծի Աստուծոյ եւ Մարգարէին օրէնքով իր կինը դառնալու, հրճուանքով ընդունեցի: Զատորո՜շ էի այսպէս միւսներէն»:

Հարց. «Գիտէի՞ր որ արդէն ամուսնացած էր ու թերեւս ունէր մէկէ աւելի կիներ, անշուշտ զաւակներ ալ»:

Պատ. «Ճիշդ քանի՛ հատ՝ չեմ գիտեր, բայց երեքէն աւելի չէր կրնար ըլլալ, չէ՞: Բայց վստահեցուց, որ մենք – ես ու ինք – անոնց հետ գործ չունէինք, առանձին պիտի ըլլայինք, եւ, համաձայնեցանք, ի՛մ յարկաբաժնիս մէջ: Միշտ Մարգարէէն օրինակ կը բերէր, ինչպէս ան արդար էր իր տասնմէկ կիներուն նկատմամբ: Տասնմէկ չէի՞ն, խնդրեմ, եթէ սխալ եմ, թող պարոնը ճի՛շդը գրէ: Բոլորին ալ կ’այցելէր: Ես ալ շաբաթը երկու օր պիտի ունենայի, Ուրբաթ օրուան հեռատեսիլի իր ելոյթէն ետք սկսած – առաւե՛լ օրհնութիւն»:

Հարց. «Ինչո՞ւ կասկածեցար որ Ամիր Ուահպիին թոյն պարունակող ըմպելին՝ Courvoisier ղրկողը շէյխ Համրաուին էր»:

Պատ. «Խօ՞սք կ’ուզէ…: Ատ Courvoisierը, ըմպելիներու ամբողջ պաշարիս հետ, շէյխը առած-տարած էր, ըսելով որ պիտի ոչնչացնէ, խամրը սատանային գործն ըլլալով: Քիչ մը զարմանալի գտած էի, մանաւանդ որ փափաքած էի, այդպէ՛ս ալ ըսած իրեն, որ շիշերը իրարու հետ ջախջախէինք: Ուրիշ բաներէ ալ սկսած էի գանիլ: Ըսե՞մ»:

Հարց. «Շէյխ Համրաուիին քեզի հանդէպ ունեցած վերաբերմունքին մէջ կայի՞ն քննադատելի կէտեր, քու կարծիքով»:

Պատ. «Կարծի՞ք, կարծիքի հարց չէ՛: Շէյխը բոլորովին ուրիշ արարած մըն էր հետս, աղտո՛տ արարած մը, մանաւանդ այրուկնոջ կենակցութեան ատեն: Ճշմարտութեան սիրոյն պիտի ըսեմ, բայց մամուլին չհասնի՜: (Կապկելով կրկին) «Եկո՛ւր, պոռնիկ, բաց ոտքերդ, չե՞ս գիտեր ի՛նչ է գործդ, քունուի՛լ: Քունե՛մ, քունե՛մ, քունե՛մ, վարժութի՜ւն է ասիկա, որ վերը մեծ ծիծերով հուրիներուն վրայ – ծի՞ծ են ասոնք – ամօթով չմնամ: Ի՞նչ է, պոռնիկ, աւելի՞ն կ’ուզես: Արդէն դուք ամէնքդ ամբողջ օրը քունուելով կ’ուզէք անցընել: Եւ կը կարծես որ շէյխ Համրաուիէն քունուելով դրա՞խտ պիտի երթաս: Մարգարէն, Մարգարէն, Մարգարէն դժոխքին մէջը կը նայէր ու կը տեսնէր որ մեծամասնութիւնը կիներ են, քու տեղդ ալ, ինշա Ալլահ, հոն է, ես ալ՝ հուրիներուն հետ…»: Ա՛ս է բարեպաշտ շէյխը»: Ճշմարտութեան սիրոյն ըսուած, այլ… հաճոյքո՛վ:

Հարց. «Կասկածեցար որ Ամիր Ուահպիին թոյն պարունակող Courvoisier ղրկողը շէյխ Համրաուին էր: Ի՞նչ ըրիր»:

Պատ. «Որոշեցի ճշմարտութիւնը իշխանութիւններուն յայտնել: Բայց ինչպէ՞ս: Շէյխը իր մէկ ճանչուոր սպասուհին բերած էր ինծի: Հապա՞: Կիները վստահելի չեն: Պատրաստ են ոեւէ մէկէն…: Նամակներ գրեցի, վեց հատ, նոյն բովանդակութեամբ, հասցէագրուած Քասր Էլ-Նիլի, Ազպաքիայի եւ Տահէրի ոստիկանատուներուն, Բարձրագոյն Դատարանին, գիտէի որ ընդհանուր դատախազին ալ աշխատավայրն է, եւ երկու թերթերու: Ունեցած դրոշմաթուղթերս դրի պահարաններուն վրայ, զարմացեր են քսանհինգ ղրուշնոցի տեղ մէկ ոսկինոց տեսնելով, բայց ա՛յդ էր տունը եղածը: Ապահովագրեալ չէի կրնար ղրկել, նամակատան մէջ անձնաթուղթս պիտի պահանջէին եւ ինքնութիւնս պիտի բացայայտուէր: Սպասուհիին հետ իջանք գնումի: Շէյխը աս սպասուհին վրաս պահակ դրած էր: Նամակատան փողոցը տեղ գտայ ինքնաշարժին եւ ղրկեցի սպասուհին Chantillyէն կարկանդակ գնելու: Քանի մը վայրկեանի երթալ-գալ է: Հազիւ անհետացաւ դարձուածքին, ելայ եւ նամակները նամակատուփին մէջ նետեցի: Երբ կին մը միտքը բան մը դնէ, ի՛նչ ալ ըլլան արգելքները, կաշկանդո՛ւմը, կը կատարէ, եա շէ՛յխ»:

Հարց. «Տիկին Ռաշա, Visine կը գործածե՞ս»:

Պատ. «Visine? Այո…»: Զարմացած է կ’երեւի, թէ սպան ինչպէ՞ս գիտցաւ: Հիշամ կ’անտեսէ բացատրել:

Հարց. «Որեւէ փոփոխութիւն եղա՞ւ ձեր կեանքին մէջ այս նամակներէն ետք»:

Պատ. «Երեւութապէս՝ ոչ: Անշուշտ կը սպասէի որ բան մը պատահի, եւ կը զարմանայի եւ յուսախա՛բ էի, որ գրածներս որեւէ հետեւանք չէին ունենար: Ետքը գիտցայ, որ հարցը տարբեր էր, որ հրաման կար…,- Հիշամ նշան կ’ընէ գրագիրին այս մասը չարձանագրել, որպէսզի ան «Ես գործս գիտեմ»ի նայուածքով պատասխանէ, – շէյխին չդպչելու»:

– Մնացածը գիտենք,- կը յարէ սպան:

– Վերջացնե՜մ: Երբ որ շէյխը, յիմա՜րը, յայտնե՛ց ինծի որ «Հալաճեան» պիտի երթար, անակնկա՜լ, եւ ամէն ինչ գլուխնուն պիտի իջեցնէր, խնդալէն պիտի մարէի, մե՜ծ անակնկալը ինձմէ՛ պիտի գար, անակնկալ ու անդարմանելի գայթակղութիւն:

Էջեր լեցուած են: Սպան բաւականացած է: Կ’աւարտէ օրէնքին պահանջած հարցումով:

Հարց. «Ուրիշ խօսքեր ունի՞ս»:

Պատ. «Շատ բաներու մասին կարելի է խօսիլ»:

Սպան՝ գրագիրին. «Ոչ»:

Սպան. «Շնորհակալ ենք, տիկին Ռաշա: Ստորագրէ՛, խնդրեմ: Անշուշտ, եթէ դատարանը կանչէ քեզ, պէտք է ներկայանաս, ու վկայութիւնդ, ըստ պահանջքի, բերանացի կրկնես»:

Ռաշա. «Շէյխին ինծի հանդէպ ունեցած լպիրշ վերաբերմո՞ւնքն ալ»:

Սպան. «Եթէ դատարանը յարմար դատէ: Բայց մի՛ մտահոգուիր, հանրութենէն հեռու, խորհրդակցական սենեակին մէջ, իրաւունքդ է»:

Դժուար է որոշել՝ այս տեղեկութիւնը հաճո՞յ է կամ ա՛նհաճոյ սինեմայի երկնակամարին վերադարձած աստղին, որ սանտալակերպ, սրակրունկ կօշիկները հնչեցնելով եւ յետոյքը մեղմօրէն շարժտկելով կը մեկնի:

«Ի՞նչ է կարծիքդ,- մասնաւոր պատասխանի մը չսպասելով կը հարցնէ մուքատտիմ Հիշամ, եւ սիկարէթ մըն ալ կը վառէ: Ծուխը նե՜րս կը քաշէ, քիթէն-բերնէն առատօրէն կ’արձակէ ու կը յայտարարէ. – Հիմա պիտի ընդվզիս, երբ ըսեմ, որ կերպով մը, կերպով մը համաձայն եմ մեծայարգ շէյխին: Ինչպէ՞ս կրնաս այս վռթկածը տեսնել ու չըսել որ բոլոր կիները բոզեր են»:

Ափս կը քերուի: Պիտի փափաքէի իմանալ, որ արդեօք այս բացորոշ հաստատումը իր կինն ու մա՞յրն ալ կ’ընդգրկէր, բայց կը հարցնեմ. «Իսկ տղամարդիկը ի՞նչ են»:

– Բոզարածներ:

(Կը շարունակուի: Վաղը՝ 13 ՕՂԱԿԸ ՈՐՔԱ՞Ն ԿԸ ՍԵՂՄՈՒԻ ՇԷՅԽԻՆ ՎԻԶԻՆ ՇՈՒՐՋ)

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: