ԳԼԽՈՒՍ ԵԿԱԾԸ

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՉՈՒԽԱՃԵԱՆ

Ինը տարեկան էի կամ չէի, երբ անգամ մը ուզեցի քիչ մը բարձր բլուրէ մը վար իջնել հեծանիւովս։ Հեծանիւ ըսածս եռանիւ հեծանիւ էր։ Որքան ալ որ ընկերներս քանի մը անգամ թելադրեցին ինծի, որ այսպիսի բան մը չընեմ, ես ականջ չկախեցի իրենց ու յամառեցայ։ Բաց կանաչ հեծանիւս առի ձեռքս եւ բլրան ճամբան բռնեցի։

Ոտքս դրի ոտնակին, դարձուցի զայն։ Նախ ամէն ինչ լաւ էր, բայց մէյ մըն ալ նայեցայ որ հեծանիւս կայծեր կ՚արձակէ։ Անդրադարձայ որ ետեւի երկու անիւները ելած են իրենց տեղէն։ «Մամա՜» պոռացի, սակայն պոռալս օգտակար չեղաւ ինծի։ Մէկէն գլուխս զարկի դիմացի ճամբուն կողմերը գտնուող մեծ քարերուն, որոնք դրուած էին հոն, որպէսզի ճամբան զատեն խոտերէն։ Ասկէ ետք միակ յիշածս այն էր, որ արիւն կը հոսէր ճակատէս, ու արթննալուս պէս զգացի, որ տունն էի, հոն տարուած էի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԿՂՊԱՆՔԻՆ ՁԱՅՆԸ

ՀՈՒՐԻ ՃՈՒՀԱՐԵԱՆ

Գարնան մեղմ եւ մատղաշ արեւը կը տաքցնէ քաղաքս: Բնութեան վերածնունդը կը դիտեմ՝ բակիս մէջ նորածիլ տերեւներուն եւ ծաղիկներուն ծնունդը։ Եւ ինչպէս շատ մը երկիրներ ու քաղաքներ, ուր մարդկութիւնը կը վայելէ տարուան չորս եղանակները, Հալէպն ալ զերծ չի մնար այս հաճոյքէն: Ու կը սկսին տարեկան մաքրութիւնը եւ պահարաններու մէջ տեղաւորուած հագուստներու տեղափոխութիւնը:

– Ամառնային-ձմեռնային ըրի՞ք,- կը լսուին տանտիկիններու հարցումները:

Կը յիշեմ մանկութիւնս եւ մօրս վազվզուքը այս շրջանին․

– Ձեր պահարանները դո՛ւք պիտի շտկէք, հապա ինչպէ՞ս գործ ընել պիտի սորվիք․- մօրս կրկնուող խօսքը:

Երբեմն տատամսելով, երբեմն աշխուժօրէն կը դասաւորէի սենեակս:

– Երբ մեծնամ եւ պզտիկներ ունենամ, երբեք պիտի չձգեմ որ աշխատին,- կը դժգոհէի քրոջս:

Հալէպի գարնան եղանակը լեցուն է գործերով: Տան պահարանները, պատերու մաքրութիւնը, պաշարի ուտելիքները, տունը պատրաստուող անուշները՝ արդէն շատ երկար եւ սպառիչ գործեր են տանտիկնոջ մը համար: Այս բոլորին կ’ընկերանայ առօրեայ պէտքերուն եւ պարտականութիւններուն բերած խճողումը:

Երկար տարիներ կը դժգոհէի այս իրարանցումէն: Եւ որովհետեւ ես ինծի խոստացեր էի զաւակներս չխճողել տան պարտականութիւններով, ուրեմն՝ բոլոր այդ բեռը ուսերուս, ստիպուած կ’աշխատէի՝ լռելեայն:

– Գոնէ ձեր աղտոտ լուացքը սակառ դրէ՛ք,- ամէնօրեայ դժգոհանքս էր: Բայց անշուշտ լսող չկար:

Հալէպի պատերազմին տղաքս լքեցին երկիրը եւ հաստատուեցան Երեւան: Չէի ուզեր որ ծառայեն բանակին մէջ, այս խառնիխուռն եւ վայրագ պատերազմին պատճառով: Մեծ տղուս մեկնումէն վեց ամիս ետք, կրտսեր տղաս ճամբու դրած էի դէպի Հայաստան: Առանձին տուն կառավարելու անվարժ էին երկուքն ալ, հետեւաբար, հեռաձայնային օրական կապերով երկար բացատրութիւններ կու տայի՝ իրենց առօրեայ գործերը դասաւորելու միտումով:

– Ամէն ինչ յստակօրէն կը բացատրեմ, միտքս հանգիստ է,- կը զեկուցէի ամուսինիս, կարծելով որ ամէն ինչ տեղին է:

Այլեւս տան պարտականութիւններս թեթեւցած էին: Երկար ժամեր տունէն կը բացակայէի, մարդ չկար սպասող, առտուընէ իրիկուն ազատ ժամերս կը լեցնէի զանազան զբաղումներով:

Աշնան օդի փոփոխութեան, պահարաններու գործը կրկին ինծի կը սպասէր: Տան անդամներուն թիւը իջեր էր կէսի, գործս ալ՝ թեթեւցեր։

Հէլէ մէյ մը նայիմ տղոց պահարանները․ աստիճանը առնելով գործի լծուեր էի: Ու կը մաքրէի եւ իրենց ձգած քանի մը հագուստի կտորները կ’իջեցնէի եւ դարձեալ շտկելով կը ծալէի ու կը տեղաւորէի:

– Ի՜նչ անուշ է հոտերնին,- յուզումով կը փսփսայի:

Այս պահարանին դիմաց, օր մը, երկու եղբօր կենաց-մահու կռուին ականատեսն էի: Իրենց ամէն ուժը օգտագործելով, զիրար կը բզկտէին, անշուշտ ամենապարզ եւ աննշան պատճառով: Կռուի ընթացքին, պահարանին փեղկը սխալմամբ մեծ տղուս աչքին զարնուեցաւ եւ լրջօրէն վիրաւորեց աչքը: Երկար ժամանակ խնամքի պէտք ունեցաւ: Բայց երբեք իրենց կռիւները չկեցան:

Տունս հանդարտ էր, երբեմնի աղմուկն ու ընկերներու խուժանը ոչ թէ պակսեր էին, այլ՝ բոլորովին անհետացեր: Երբեմն, առանձին նստած ժամերուս, ականջիս կը լսուէր տան դրան կղպանքին ձայնը: Իւրաքանչիւրին դուռը բանալու ձայնը կը զանազանէի:

– Կարի, դո՞ւն ես,- կը լսուէր ձայնս:

– Մամ, ուրկէ՞ կը գիտնաս եւ կը զանազանես ձայները:

– Է՜հ, մամա եմ,- խնդալով կը պատասխանէի:

Կը յիշեմ, կրտսեր տղուս անկարգութիւնները տունէն դուրս, որոնց լուրերը ինծի կը հասնէին զանազան աղբիւրներէ: Երբ ան տուն մտնէր, կը կանչէի եւ լրջօրէն կը հարցնէի.

– Ճակատդ բա՛ց, նայիմ՝ ի՞նչ գրուեր է,- եւ ան, մանուկի անմեղութեամբ, հնազանդ, կը բանար ճակատը ու մտիկ կ’ընէր հոն գրուածները…:

– Մամաս կարծեմ կախարդ է,- օր մը արտայայտուեր էր քրոջս, ամբողջական համոզումով: Շատ խնդացեր էինք այս արտայայտութեան համար:

Դատարկ պահարաններու դասաւորման արարողութիւնը կը շարունակէի, թէեւ մի քանի կտոր հագուստով. աշխատանքէ եւ յոգնութենէ աւելի սփոփանք էր ինծի համար: Հոն էր ամբողջ կեանք մը յուշերով, խօսակցութիւններով, սովորութիւններով եւ ամենէն շատ՝ աղմուկով ու կռիւներով, հոն էր հոտն ու համը:

Գարնան առաջինը օրը, Միջին Արեւելքի մէջ կը տօնենք մայրերու օրը: Հոգիս աւելի կը խառնուէր. տունս գունաւորող ծաղիկներս հեռու էին: Կը յիշեմ կրտսեր տղուս արտայայտութիւնը, երբ առաջին դասարանի աշակերտ էր, վեց տարեկան. ուսուցչուհին մայրերու սուղ ըլլալը բացատրեր էր եւ ինք հեւիհեւ հօրը հարցուցեր էր փոխարժէքին մասին: Պիտի ծախէր:

Երեւան այցելութիւններուս ալ պահարանի դասաւորում ունիմ միշտ։ Հակառակ իրենց առանձին մնալուն, դեռ չէին կրնար դասաւորել, յանցանքն ալ իմս էր անշուշտ․ չէի վարժեցուցած: Բայց այս պահարանները օտար էին ինծի համար. հոս կը պակսէին չարաճճի բախումները. յուշ չկար, միայն՝ մաքրագործում:

– Հոս ալ տունդ է,- կը լսէի տղոցս խօսքերը:

– Նոյնը չէ,- կը փսփսայի,- նոյնը՝ չէ՛…:

Տան կղպանքի բանալիին ձայնն ալ նոյնը չէր: Չէի կրնար զանազանել:

– Ի՜նչ, հոս չե՞ս գիտնարկոր՝ ո՛վ է եկողը,- կը ծիծաղէր աւագս:

– Ըսի ձեզի, հոս նոյնը չէ՛,- քիչ մը վրդոված կը պատասխանէի:

Տօնական օրերուն, ընտանիքիս ամբողջական ներկայութիւնը կը փնտռեմ: Կրտսերս արդէն դարձեր է իր պապենական տունը: Անդրանիկս տակաւին կը մնայ Երեւան: Յաճախ կ’այցելեմ, կարօտս յագեցնելու: Հեռաձայնային զրոյցներով առօրեաս կը բաժնեմ հետը: Սենեակներու եւ պահարաններու ամէնամեայ մաքրագործումն ու դասաւորումը կը շարունակուին: Բացակայ տղուս սենեակն ալ զերծ չի մնար այս գործողութենէն: Հոն դատարկ պահարաններուն մէջ կը դիտեմ յուշեր ու կը լսեմ խօսակցութիւններ: Հոն ամբողջ կեանքի մը անուշ հոտը կայ:

Չեմ գիտեր, թերեւս օր մըն ալ, տանս դրան կղպանքի ձայնին աւելնայ ուրիշ ձայն մըն ալ, շատ ծանօթ, շատ հարազատ եւ շատ սիրելի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԿՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾ

ՎԱԶՐԻԿ ԲԱԶԻԼ


SELFIEՆԵՐՈՒՄ

Աշխարհը համակարգիչում կորսւում է։
Մնացեալ հետքերը անհետաքրքիր են։
Եւ մենք զբաղուած ենք Selfieներով։

Չէ՞ որ այլեւս Աստուած չկայ, որ մեզ նայի։
Ստիպուած ենք Selfieներում անմահանալ։
Ատելով ձանձրոյթը եւ մէկ անակնկալից մինչեւ միւսը ապրելով։ 


ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՄԻ ՕՐ

Սովորական օր է լինելու, 
երբ դու օրերի շարահիւսութիւնից ձերբազատուես։

Ամէն ինչ բնականոն է ընթանալու։
Արեւը սովորական ծագելու է,
ծառերը թթուածին են արձակելու,
ճնճղուկները մէկ ճիւղից միւսն են թառելու,
որդերին մէկը չի նկատելու
եւ միջազգային քաղաքականութիւնը զբաղուելու է ապագայով։  

Միայն դու ես բացակայելու
եւ դա նոյնիսկ դու էլ չես իմանալու։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵԾ ՀԱՅՐՍ ԵՒ ԿՏԱՒԷ ՊՈՒՊՐԻԿՍ

ԱՆԻ ՊՈՅՄՈՒՇԱՔԵԱՆ
 
Մեր գիւղին մէջ, ինչպէս ամէն տեղ, ընդհանրապէս արհեստները հօրմէ որդի կ’անցնին եւ ձեւով մը կը դառնան ամբողջ ընտանիքին մասնագիտութիւնը: Եւ ընդհանրապէս այս արհեստները կը զարգանան գիւղին եւ գիւղացիներուն պէտքին համեմատ:
 
Մեծ հօրս պարագան այդպէս չէր սակայն: Ան իր ընտանիքէն չէր ժառանգած իր արհեստը: Համաշխարհային առաջին պատերազմէն վերջ, ան մեր գիւղին մօտ Իսկէնտէրուն կոչուած քաղաքը երթալով իր արհեստը սորված էր: Այդ թուականներուն Իսկէնտէրունը, որ հիմա Թուրքիոյ հողերուն մաս կը կազմէ՝ Հաթայ, դեռ Սուրիոյ տարածքին մէկ մասն էր:
 
Մեծ հայրս արհեստով դերձակ էր: Շատ բծախնդիր, մաքուր եւ հանդարտ աշխատող:
Մենք յաճախ օտար այցելուներ կ’ունենայինք, որոնք տարբեր շրջաններէ գալով դերձակ «Կիւլում»ը կը փնտռէին: Ան բարձրահասակ, գեղադէմ, կարմիր այտերով անձ մըն էր: Կարմիր այտերը իր գիւղացիական առողջ, մաքուր կեանքը կը ցոլացնէին դէմքին վրայ: Ան նաեւ վարպետ հողագործ էր: Բանջարեղէնի եւ պտուղի հունձքի ատեն մեծ հայրս առատօրէն տուն կը բերէր, իսկ մեծ մայրս անկէ դրացիներուն ալ բաժին կը հանէր:
 
Ան կը սիրէր իր արհեստը եւ շատ կապուած էր հողին: Ինծի համար միշտ հարց եղած էր, թէ ան ինչպէ՞ս այս երկու գործերը ընելու կը հասնէր: Արեւոտ օրերուն, մայրս, ըստ յարմարութեան, կ’արտօնէր եղբօրս եւ ինծի ընկերակցելու մեծ հօրս՝ դէպի պարտէզ․ այդ երթալուն մէջ կար էշ նստելու հաճոյքը: Յաճախ եղբօրս հետ վէճի կը բռնուէի, թէ ո՞վ պիտի նստէր իշուն համետին (սամար) վրայ, եւ երբ մեր վէճը զիրար նեղացնելու աստիճանին հասնէր, մեծ հայրս կը միջամտէր եւ անպայման լուծում մը տալով կը համոզէր:
 
Գալով մեծ հօրս արհեստին, ան զինուորական տարազ եւ կարճ տաբատ կը կարէր պետական մարդոց: Իրեն համար իր արհեստը սուրբ եւ առաջնահերթ էր: Երբ ձեւելու նոր տարազներ ունենար ձեռքին տակ, նոյնիսկ ճաշի չէր միանար մեզի: Չէր ուզեր որ մէկը խանգարէ զինք, անոր համար մենք այդ ժամերուն կամ մեր պարտականութիւնները անձայն կը կատարէինք եւ կամ դուրս ելլելով թաղին պզտիկներուն հետ կը խաղայինք: Մեծ մայրս շատ լաւ հասկցած էր իր ամուսնոյն վիճակը եւ միշտ համբերութեամբ նեցուկ կեցած էր անոր։ Ես յաճախ իրենց խօսակցութիւնը լսելով ծանօթացած էի «մաքուր կար», «թելակար» եւ «նաւարտ» բառերուն:

Մեր տանիքը պզտիկ սենեակ մը ունէինք, որ մեծ հօրս աշխատանոցն էր: Հոն կային իր ձեւելու սեղանը, խոշոր գծաքաշները, գծելու օճառը, մեզիւրը, խոշոր եւ ծանր մկրատները, կարի մեքենան, կայծով արդուկը եւ տարազի յարմար կտորները: Երբ կարի մեքենային ձայնը լսէի, գիտէի որ իր աշխատանոցը մտնելու իրաւունք ունէի: Մեծ հաճոյքով աւելցած պզտիկ կտորները կը հաւաքէի, կը ձեւաւորէի եւ ապա մեծ մայրիկիս օգնութեամբ անոնցմէ գեղեցիկ բաներ կը կարէի: Մեծ մայրս այդ կտորներով ինծի պուպրիկ մը կարած էր, որ շատ կը սիրէի: Ան ընկերս էր: Ամէն օր դպրոցէն վերադառնալէս ետք անբաժան ընկերս կ’ըլլար:
 
Մեր աշխարհը ցերեկը՝ դպրոցը եւ մեր թաղային խաղերը կ’ըլլային, իսկ գիշերը՝ մեր ունեցած մէկ կամ երկու խաղալիքները, որոնք անչափելի գուրգուրանքով կը խնամէինք, որ չըլլայ թէ անզգուշութեան մը հետեւանքով անոնց գլխուն փորձանք մը գար: Այս կտորէ պուպրիկս ինձմէ աւելի բախտաւոր էր իր հագուստով ու կապուստով: Ան ինձմէ աւելի փոխնորդ հագուստ ունէր․․․: Յաճախ մեծ մայրիկիս հետ անոր նոր բան մը կը կարէինք: Օրական քանի մը անգամ կը փոխէի հագուստը, եւ ամէն անգամ տարբեր ուրախութեամբ սիրտս կը լեցուէր, մանաւանդ՝ երբ զինք շալկած պտոյտի կը տանէի, տան մէջ, մէկ սենեակէն միւսը: Անոր մէջ կը տեսնէի մեծ հօրս մաքուր, քաջ, բծախնդիր եւ աշխատասէր նկարագիրը եւ մեծ մօրս ինծի հանդէպ ցուցաբերած գուրգուրանքն ու սէրը, խնամքն ու հոգատարութիւնը, որոնց շատ պէտքը ունէի: Իսկ պուպրիկիս մէջ կը տեսնէի փափաքներս եւ երազներս, որոնք շատ ատեն իր լեզուով եւ բարձրաձայն արտայայտած եմ եւ լսելի դարձուցած մօրս եւ շուրջիններուս…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԱՅՐԱՆՈՒՆ (Բ․)

ՔԱՄԻ ԱԼԿԱՆ
ԱՐԵՒ ՏԱՂԼԵԱՆ
ԱՐԵԳ ՊՕԼԱՔ
ԱՌԷՆ ԶԷՆԿԻԼ
ԼԻԱՆՈՐԱ ՉԷԹԻՆՔԱՅԱ
ՌԷՊԷՔԱ ԿԻՒՆԱՅ
ՌՕՊԻՆ ԹՕՓԱՐԼԱՔ
ԼՈՌԻՆ ԶԷՅՖԻԵԱՆ
ԱՐԷՍ ՔԱՓԼԱՆ
ԱՐԵԳ ԿԷՉԷՐ
ՍԱՅԱԹ ՔԱՊԷ
ԻՊՐԱՀԻՄ ԸՐԿԱՒ
ՊԱՐԱՆ ԱՐԵԳ ՏԷՄԻՐՃԻ
ԱՌԷՆ ԷՕԶՉԷՐՔԷՍ
ԼՈՌԻՆ ՉԸՆԱՐ
ՆԱԶԵԼԻ ԽԱՏԱՏՈՒՐՕՂԼՈՒ
ԱՐՏԷՆ ԻՉԷՕԶ
ԳԱՐՈՒՆ ԱԼԿԱՆ
ԱՌԱՏ ԿԷՉԷՐ
ՆԱԹԱՆ ՄԽՃԸԵԱՆ
Իսթանպուլ, Սահակեան-Նունեան Վարժարան, Ժ․ (ա․) դասարան

***
Քար մը եկաւ գլխուս։
Արեւը տեսայ երկինք նայած ատեն:
Մայրս տեսաւ զիս եւ պոռաց․
«Ինչպէ՞ս ըրիր այս, տղա՛ս»։

***
Արեւը ծագեցաւ
Րախութեամբ
Երեւանի մէջ,
’Ի ամէնքս խանդավառուեցանք:

***
Աղջիկի թարթիչներու պէս են թարթիչներս, 
Րախ ըլլայ միշտ սիրտս․
Եղբօրս հետ երթանք դրախտ․
Գոնէ քիչ մը սպասէ՛, ուրախ պիտի ըլլանք, մայրի՛կս:

***
Արեւ մը ծագեցաւ առտուն,
Ռեհան մը բացուեցաւ հողին վրայ,
Էշ մը տեսայ առիւծի պէս,
Նոյն պահուն էշը փախաւ վագրի պէս:

***
Լաւ օր մը
Իզմիրի մէջ,
Անասունները՝ ուրախ,
Նուէրի պէս արեւ․
Ո՞վ կրնար կարծել այսպէս․
Րախ օր մը պիտի ըլլայ․
Այսքան չկրցայ վստահիլ:

***
Ռեհանները կը հոտին անուշ,
Էրան մը կայ քնքուշ,
Պզտիկ աղջիկները,
Էութեանս ապացոյցը,
Քիչ վերջ սկսան լալ․
Անոնց քով գացի եւ փաթթուեցայ։

***
Ռօպին է անունս:
Օգնել շատ կը սիրեմ մարդոց:
Պոլիս կ’ապրիմ:
Իրիկունները կը մտածեմ յոյսով
Նոր առտուներու մասին:

***
Լուրի մը պէս կը տարածուի,
Որ կը տեղեկացնէ մարդիկը․
Ռամիկ մարդիկ անմիջապէս կը հաւատան,
Իրարու կը վազեն,
Նորէն կը խաբուին ստախօս հովիւէն:

***
Անձրեւ կը տեղար:
Րախ էին բոյսերը:
Էշերը կը քալէին
Սարերուն վրայ:

***
Անիրաւ ես ինծի հանդէպ,
Րախ կ’ըլլամ տեսնելէն ետք քեզ․
Երջանիկ կը թուէիր ամէն ատեն երբ ժպտէիր,
Գրէի քեզի քերթուածներ, եթէ զիս սիրէիր:

***
Սարերը մեծ-մեծ կ’երեւէին․
Այն ատեն շատ կարճահասակ էի:
Յիսուսը հրաշք մը ըրաւ ինծի եւ երկնցայ,
Անոր համար շատ ուրախ եղայ․
Թիւրիմացութիւն էր կարճահասակ ըլլալս:

***
Իրական է, լաւ է
Պոլիսը․
Օգնութիւն կայ ամէն մարդու։

***
Պարան է անունս:
Արեգ ալ է անունս:
Րախ տղայ եմ:
Առտուները կը սիրեմ, կը մտածեմ:
Նիշս գէշ է թուաբանութեան:

***
Ամէնէն հաճելի ըլլալու համար ջանք մի՛ թափեր․ 
Ռահերը կը գոցեն վախկոտներուն
Էութիւնը պաս պարապ է․
Նայեցէ՛ք մեր վիճակին, կէտէն պզտիկ է մեր խիղճը:

***
Լեռներու պէս հեռու ես ինձմէ․
«Որո՞ւն է այս անուշ հոտը», կ’ըսեն, քեզ կը ցուցնեմ:
Ռեհանի բոյր ունիս, ամէն մարդ քեզ կը սիրէ,
Ինծի համար նուէր է այդ հոտդ․
Նոր Տարուանս ամենագեղեցիկ մանրամասնութիւնն ես:

***
Նարնջագոյնը ամենասիրած գոյնս է:
Այն սրճագոյն մազերը կը փայլին:
Զատկին հաւկիթ ներկել շատ կը սիրէ:
Երազին մէջ տեսեր է զիս:
Լոյսի պէս կը փայլին աչքերը:
Իր սիրտն է լաւագոյնը:

***
Ամէն մարդ անոր մասին կը խօսի․
Րախ խօսակցութիւններ․
Տուն կ’երթամ՝ նորէն անոր մասին խօսակցութիւններ․
Էութեանը փառք կու տամ:
Նորէն կը խօսին:

***
Գարնան օր մը,
Արեւը շատ տխուր կ’երեւի:
Րամով թռչունները չեն թռչիր․
ՈՒրուական ռետինով մը արեւուն տխրութիւնը սրբեցի
Նորագոյն արեւը երեւցաւ եւ տխրութիւնը վերջացաւ:

***
Այսօր ուրախ եմ:
Ռիշտ մարդիկը չեմ սիրեր: 
Անկողնիս մէջ կը քնանամ։
Տան մէջ չհայհոյեմ:

***
Նայէ՛, ինծի նայէ՛․
Անձրեւ կը տեղայ․
Թռչունները կը թռչին․
Առտու եղած է․
Նայէ՛, ինծի նայէ՛։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԻ ԱՆՔԱՄ ԱՄԱՌԸ․․․

ՍԻՍԻԱՆԻ ԲԱՐԲԱՌ[1]

ՆՈՒՆԷ ՍԱՀԱԿԵԱՆ

1995 թիւնա։ Ամառ։ Արեւը կրակա թափըմ։ Երաշտ տարիա։ Էն վեր Սովետի վախտը խոտհունձն սկսիլից լոզունգ ին կիրըմ կախ տամ կեղամէչերի պատերան, թա ոշ մի ծեղ խոտ դաշտըմ մհեկ տհենց չի։ Սեփականաշնորհումն ընգիլան եդը աման մարթ ինքն ուրա իլածին չորս աշկավ ա եշըմ։

Քշերավ ծեքին մարթ ու կնեկ քինըմ ենք մեր արտի խոտը հւաքիլի։ Մենակ մենք չենք։ Կեղան էլի մի քանի հոքի կան։ Նստանք Լեւիկի տրակտորի լաֆետն ու ճնապա ընգանք։

Էն միներին համեմատ մեր արտն առաչա։ Մինչեւ ընդեղ հսնիլը ծորի ղրաղին, Սալ ըխպրի կոխկին մարթս մի քանի չոր ու չոփ կուտրատեց կրակ վառեց, կոֆէ եփեցինք, խմանք ու պիցրացանք արտը։ Սարի վիրայ եռանկունաձեւ հարթ տեղա։ Մի անկիւնըմը հունց վեր փշի սերմը շաղ տուած իլի։ Մինչեւ արեւը տալը խոտը հւաքանք վեր կուտրատուի ոչ։ Կեղը վիրայ կալան առաչ մարթս թա՝ «Պե՛ր մի էտ փշերը վառեմ, վեր սերմը թափուի ոչ, եկող տարի ալ տուս կայ»։ Համ քինըմա դիբամ  մարթաբոյ փշերը, համ ալ քթի տակին ինքն ուրան խօսըմ, թա խէ չը Լեւիկին անա մի բոթուլ սալեարկա երկըլավ, վեր կարայ փշերը վառի։ Բայց դէ կրակը վառիլն ու թարս քամի պիցրանալը մին իլավ։ Ճիշտ ա խոտը փշերան ահագին հեռու ինք տարալ, բայց քամին վեր տուաւ, սաղ արտավը մին կրակը փռնաւ։ Ծեռքերներիս վիլկա եա. դէ եկ վիլկավ կրակ հնցրու։ Տըփ-տըփըմ ենք, բայց օքութ չունի։ Մհեկ մարթ ու կնեկ քոռ ու փոշման նստալ ենք արտի ղրաղին կուտած քարերին վիրայ, սրտերնիս վառուած արտան փիսա մխըմ։ Մին ալ տեսնանք Լիպո ձաձան, էշը նստած, մի ծեռքավը պահը էն մի ծեռքավը էշի նոխտան փռնած կամա դիբա մեզ։ Տու մի ասի բոստանը ճիրիլից աշկավնա ընգըմ վեր Փոլ եկածան ծոխա պիցրանըմ, ճուրը քըցըմա առխերի վիրան, ինքը էշը նստըմ կամ տեսնայ էտ հինչ ծոխա։ Տեղ հսաւ, էշան վիրայ եկաւ ու սկսեց վիրաններիս ջղուիլը, թա հո՞ր ենք մնացալ նստած։ Հրեւան արտերըմը մի ծեղ խոտ չկայ, կրակը վեր անց կցաւ սահմանը, արտատէրերն ասիլ վեն արտս պաժառ ես տուալ, խոտս տո՛ւր։

Ինքը սկսաւ պահավը, մենք վիլկոցավը, հողը քանդիլավ հրեւան արտերան անջատանք։ Էտ մարթն իրօք մեզ մի մեծ ծախսա ազատաւ. կրակը մի երկու մետր սւցըրալ էր մեր հրեւաններան մինի արտը, ինքը գիդալավ վեր արտըմը մի ծեղ ալ չի իլալ, խոտ օզեց։ Մեր արտի ղրաղի երգան կոթմին կրակը հսալ չէր, էտ ալ տուանք էտ երկու մետրին տեղը…

Մի քանի օրան եդը աֆտոբուսավ քինըմ եմ Սիսիան, մինալ լիսըմ եմ.

– Աչի, բա լիսա՞լ էք հինչա իլալ, մարթ ու կնեկ քինացալ են խոտ հւաքիլի, արտի մէչին կրակ են ըրալ վեր կոֆէ եփեն լակեն, արտը պաժառ են տուալ ու կաղնալ ղրաղ։

Ոչ էնա ծիծաղես, ոչ էնա լաց իլես։ Հըրցընըմ եմ, թա հո՞վա ասալ, ասըմա լիսալ ենք։

Դէ գիդըմ էք էլի, վեր խօսկն ընգըմա ժողովուրթին պերանը, էլ պրծում չկայ։ Ասըմ են մինչեւ սօր հում արտըմը խոտ չի կնանչըմ, մեզ են յիշըմ։ Ամման մինն ուրա ձեւավնա պատմըմ…

Գիդըմ չեմ թա հով վեր վախտա յիշըմ մեր արտի պաժառը, հով հունցա պատմըմ, բայց ես միշտ կարօտըմ եմ էն օրը, Սալ ըխպըրի կոխկին մեր կուճի օջախն ու վիրան եփած կոֆէն, քշերավ ծեքին, Արամազդին ու Իշխանասարին ծոցըմը…


Բառեր

Առխ – առու։
Ասիլ վեն – ասելու են։
Արտան փիս – արտից աւելի վատ։
Բոթուլ – անգլ․՝ շիշ։
Երգան – երկար։
Երկըլավ – վերցրեց։
Էն միներին – միւսների։
Ըխպր – աղբիւր։
Ընգիլան եդը – Սկսելուց յետոյ։
Իլալ – եղել։
Ծորի ղրաղ – ձորափ։
Կաղնալ – կանգնել։
Կեղամէչ – գիւղամէջ։
Կեղը վիրայ կալան առաչ – Գիւղ իջնելուց առաջ։
Կոթմա – հաւաքած խոտ։
Կուճի – փոքրիկ։
Հո՞ր – ինչո՞ւ։
Ղրաղ – եզր։
Ճիրիլից – ջրելուց։
Մհեկ – հիմա։
Նոխտա – սանձ։
Չոր ու չոփ – ցախ։
Պաժառ – ռուս․՝ կրակ։
Ջղուիլ – բարկանալ։
Սալեարկա – ռուս․՝ վառելանիւթ։
Սօր – այսօր։
Վիլկա – ռուս․՝ եղան։
Փոլ եկած – Փուլ եկած՝ դաշտի անունն է։


[1] Սիսիանի Դարպաս գիւղի բարբառ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԱՅՐԱՆՈՒՆ

ՍԱՐՎԷՆ ԱՎՃԸ
ԱՐՍԷՆ ՏԷՄԻՐՃԻ
ՆԱՐԵԿ ՇԱՐՔԼԸ
ԱՐՏԷՆ ԷՕՐՍ
ԱՌԱՏ ՔԱՐԱՔՈՒՇ
ԱՌԷՆ ԱՐՍԼԱՆ
ՃԱՆՍՈՒ Ե․ ՏԷՄԻՐՃԻ
Իսթանպուլ, Սահակեան-Նունեան Վարժարան, Թ․ (բ․) դասարան

Սիրոյ մէջ կ’իյնամ,
Անգամ մըն ալ կենդանի չեմ զգար:
Րոպէ մը չեմ կրնար անցնիլ հոս․
Վեր ելլել կ’ուզեմ, բայց չեմ կրնար․
Էութիւնս զգալ կ’ուզեմ անգամ մըն ալ․
Նորէն միայն սէր կ’ուզեմ:

Այնքան մարդուն մէջէն քեզ տեսայ:
Րոպէները բաւարար չէին, տարիներ պէտք են:
Սիրով լեցուն եմ քեզի համար․
Էջերը չեն կրնար դիմանալ այս սիրոյ․  
Նուէր ես դուն ինծի համար:

Նորէն եւ նորէն
Արտէնը զիս կը ծեծէ:
Րոպէ մի չի կենար:
Երազիս մէջն ալ կը ծեծէր զիս․
Կեցիր այլեւս, էշ Արտէն:

Առաջին լոյսը տեսայ արեւուն:
Րոպէներ կ’անցնին արագ-արագ:
Տունս պատուհանին առջեւ կը նստիմ՝ թուղթերը ձեռքս,
Էջերով գրութիւններ գրեցի:
Նուէրի պէս եկան բառերը ինծի:

Այս թուղթին վրայի գիրը սխալ է,
Ռետին մը տո՛ւր ինծի:
Այս թուղթը մաքուրի քաշեմ:
Տետրակ մը բե՛ր ինծի, երկրի կղպանքը բանամ քեզի:

Այսօր տարւոյն վերջին օրն է:
Ռահ մըն է նոր:
Էջ մը բանանք հիմա
Նոր տարւոյն զգացումով:

Ճերմակ վարդեր բերած էիր ինծի:
Այս ատեն որքա՛ն ուրախ էինք:
Նորէն ապրելու համար այդ պահերը
Սիրտս անգամ կրնամ տալ,
ՈՒրախ ըլլալու համար քեզի հետ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ՀԵ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


231

(10-11 Օգոստոս 2021, գիշեր)

Սպաննուելու սարսափն անգոսնելով ընդառաջե՞լ հեշտ հրաւէրի, թէ փախչիլ անվերադարձ, բայց դասական կացութիւնն անդորր մտքով վայելելու անկարող եմ, մինչ աղջիկը, մերկ ու կենսալի, կը սպասէ պառկած, բզկտուա՛ծ է մարդուն ձախ թեւն, արիւնազանգ, ուսէն անզօր կախուած, վերահա՜ս է վրէժն, իր վրայ յարձակողն ե՞ս էի ուրեմն, աղջի՞կն արդեօք, անոր հոգը չէ սակայն, պահե՜ր են, երկմտելու ժամանա՜կ, ու կը տեսնեմ որ վիրակապով փաթթուեր է թեւն ու հանգչեր կուրծքին, եւ սպառնական չէ այլեւս նայուածքն, ու սկիզբն այս անգամ ոտքերը լա՜յն բացած էգին հեշտոցը լզելով է…


232

(12-13 Օգոստոս 2021, գիշեր)

Eleanor Rigbyն կը լսեմ, ու երգողն ե՛ս եմ, հետզհետէ աւելի զարմանալով ու ըմբոշխնելով, ձայնալարերս վիրահատուա՞ծ չէին, ե՞րբ էր, այնքան յստակ ու վստահ հիմա, ու կ’աւարտեմ, մտադրած ըլլալով Let It Beով շարունակել, բայց ծափեր են, մէկ անձէ, որ կը խնդրէ ուրիշ երգեր ալ հնչեցնել John Lennonի յօրինումներէն, ու կ’ըսեմ որ Paul McCartneyինն էր, ու կը պնդէ, եւ անշուշտ չեմ ընդառաջեր, յիշեր եմ յորդորն Յիսուսի, եւ երկու-երեք աստիճանէ իջնելով կը յայտնուին ծիծերը բաց կին մը եւ մարդ մը, որ կրնայ կաւատ կամ ամուսին ըլլալ, ու կը հրահանգէ ծիծերը ծածկել, «պատուաւո՛ր տեղ է հոս», ու «խո՛զ» կը բացագանչէ աղջիկը – աղի՞ճ թերեւս – բայց եւ այնպէս բաճկոնին եզրերը կը մօտեցնէ իրարու, ու վայրի յարդարանքէն կը թուի ինծի որ թերեւս operettaի տեսարան է ու կը դիտեմ ես բեմին աջ coulisseէն:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԾԵ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՍՅԽԱ․
«Բեմը Վերածեցին Կտոր Մը Հարազատ Արցախի»։
Անհարազա՞տն ալ կայ։

ՍՅԽԲ․
Պատերազմէն առաջ հաւատացուցած եւ համոզած էին, եւ հարկաւ մենք ալ կոյրզկուրայն համոզուած էինք, նոյնիսկ հպարտ էինք, որ աշխարհի հզօրագոյն բանակն ունինք։ Պատերազմի ատեն հաւատացուցին, որ ահա, ուր որ է, յաղթած ենք. ատ ալ կլլեցինք։ Հիմա՝ պատերազմէն ետք, երբ հազարաւոր անթեւ, կիսաթեւ, անոտ, կիսոտ երիտասարդներ կը շրջին երկրին մէջ, եւ ասոնք բախտաւորներն են անշուշտ, կը հաւատացնեն եւ կը համոզեն, որ մենք ու մերոնք աշխարհի լաւագոյն տրոնները կը շինենք, պիտի շինենք, շինեցինք վերջացաւ, օդին մէջ է, չէ՞ք տեսներ, ատքա՞ն ալ կոյր էք, եւ թռչնառումբերը արդէն շուկայ իջեցուցած ենք եւ անպարտելի ենք։ Վստահաբար ասոր ալ հաւատացողներ ու աս ալ իւղի պէս կլլողներ կան ու դեռ պիտի ըլլան։ Ծօ դուք ոչ թէ ա-թը-սը, թըս-թըս-թէլէֆոն իսկ չէք կրնար խաղալ․ գաղտնալսումներուն բացայայտումները՝ վկայ։

ՍՅԽԳ․
Արցախի դրօշը Հայաստանի մէջ տնկելն ալ դժուարացած է, կարծես տնկեր են, չեն տնկեր ի՞նչ կը փոխուի կացութենէն։

ՍՅԽԴ․
«Հանրութիւնը լուսաբանելը եւ զայն առկայ հարցերուն լաւատեղեակ դարձնելով զրոյցի մթնոլորտ ստեղծելը նախազգուշական քայլ մըն է, որ կրնայ բիւրեղացնել ժամանակակից մշուշոտ հարցեր եւ դէմ կը դնէ թիւրիմացութեան»:
Զրոյցի մթնոլորտը ուրեմն «նախազգուշական քայլ» կը նշանակէ։ Առաւել՝ ես քեզ երբոր լուսաբանեմ՝ զրուցած կ’ըլլամ հետդ։ Իսկ դո՞ւն։ Գոյութիւն ունի՞ս։

ՍՅԽԵ․
«Ո՛չ անցեալէն օրինակներու կարիքի կայ, ո՛չ ալ վերջին տարիներու տնտեսական տագնապէն, «Քորոնա»-էն, Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումէն, կրթական, առողջապահական, օրինական, ապահովական եւ այլ մարզերու վերաբերող օրինակներ տալու պէտք կայ, որպէսզի հաստատենք, որ մեր ժողովուրդը հաւատարիմ է մեր կազմակերպութեան»:
Օրինակներու, փաստերու օգնութեան ե՞րբ կարիքը ունեցած ենք, որ հիմա ունենանք, որ հաստատենք, թէ ՄԵՐ ժողովուրդը հաւատարիմ է ՄԵԶԻ։ Ատ ալ խօ՞սք է։ Հարկաւ, հարկաւ հաւատարիմ է։ Ինչո՞ւ չըլլայ։ Երբեք չկասկածիք։ Մենք արդէն կասկած չունինք։

ՍՅԽԶ․
«Արդարեւ, անհատը ի վերջոյ իր անձը կը ներկայացնէ, բայց համայնքին կրնայ վնաս հասցնել, մինչ կազմակերպութեան ներկայացուցիչը իր անձը կրնայ զոհել յանուն համայնքին»:
Բաւական հետաքրքրական տեսութիւն մը։

ՍՅԽԷ․
Իրենց մատէն անդին տեսնել չկրցողները հաւաքուած են եւ Սփիւռքի «վերակազմակերպումին» մասին քննարկում կը կատարեն․․․։ Բարի յաջողութիւն։

ՍՅԽԸ․
«Ան որ իր զինքը բարձրացնէ՝ պիտի խոնարհի, ան որ իր զինքը խոնարհեցնէ՝ պիտի բարձրանայ»։
Աս ալ քարոզի հայերէն։

ՍՅԽԹ․
«Յուշատօնը պիտի բովանդակէ երգ, երաժշտութիւն, արտասանութիւն, առիթին պատշաճ յայտագիր եւ կառավարական ներկայացուցիչներ»։
Ամենահետաքրքրականը կառավարական ներկայացուցիչներուն բովանդակութեան պարագան է։

ՍՅԾ․
Երբ երկրի մը վարչապետը յայտարարէ՝ «մենք ախոռ չենք, մենք երկիր ենք», մտածել կու տայ, թէ հակառակը չէ՞ արդեօք իրականութիւնը։ Բայց իրականութիւնը այն է, որ դուք ախոռ իսկ չէք։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ ԹԱԳԱՒՈՐԸ

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՉՈՒԽԱՃԵԱՆ

Կար ու չկար, երկիր մը կար։ Ատենօք շատ թագուհի կար հոն, իսկ հիմա՝ միայն թագաւոր մը, որուն կ՚ըսէին «Տարօրինակ Թագաւոր»։ Իր թագաւորութեան ատեն էր, որ պատահեցան այն տարօրինակ դէպքերը, որոնց մասին պիտի տեղեկանաք։

Ամրան զուարճալի օր մը, ծագող արեգակը կը ցրուէր մէգը։ Դաշտերը մէգով լի էին։ Գիւղացի աղջիկ մը եազման կապած դաշտ կ՚երթար։ Ա՜հ, ի՜նչ գեղեցիկ օր էր. ծաղիկներ, տեսակ-տեսակ թռչուններ, թիթեռնիկներ…

Աղջիկը հետզհետէ անօթեցաւ եւ ուզեց, որ ձեռքը բռնած կողովէն բան մը հանէ, ուտէ։ Ձեռքը կողովին մէջ նետեց թէ չէ՝ ձայն մը լսեց։ Ձայնին աղբիւրը երթալէ ետք, լճակին մէջ լողացող բադեր տեսաւ։ Գոգցես թէ լճակը փոխուեր էր իր վերջին գալէն ետք։ Այո՛, փոխուեր է՛ր։ Հոս լճակ չկար արդէն, այլ՝ լիճ։ Տէ՛ր Աստուած, ի՞նչ պատահեր է լիճին, խորհեցաւ աղջիկը։ Ապա, «ինչ է նէ» ըսելով շարունակեց ճամբան։

Երբ թզուկներուն գիւղը հասաւ, կեցաւ։ Պէտք էր ճամբան անմիջապէս շարունակէր, որովհետեւ ծնողքը ըսած էր իրեն, որ հեռու կենայ անոնցմէ։ Տեսնելով որ թզուկներուն գիւղը այնքան գեղեցիկ չէր, որքան մեծ մօրը հեքիաթներուն մէջ պատմուած գիւղը, գիտցաւ որ լիճին պատահածը գիւղին ալ պատահեր էր։ Ուզեց օգնել թզուկներուն։ Կարելի՞ էր օգնել անոնց։ Ի՞նչ պիտի ըսէին՝ տեսնելով որ գիւղացի աղջիկ մը իրենց օգնել կ’ուզէր։ Ե՞րբ պատահած էր որ գիւղացիին մէկը օգնէր թզուկներուն։ Ըլլալիք բան չէր։ 

Երբ թզուկները աղջկան գալը տեսան, վախցան թէ ան բան մը պիտի ընէր իրենց։ Աղջիկը մօտեցաւ եւ ըսաւ․ «Կ՚ուզեմ օգնել ձեզի»։ Թզուկ մը դիմացը կանգեցաւ եւ ըսաւ․ «Մենք շատ լաւ գիտենք, թէ չես ուզեր օգնել մեզի, այլ՝ մեռցնել»։ Այն ատեն  մայր մը ելաւ ժողովուրդին մէջէն եւ ըսաւ. «Քեզի կ՚աղաչեմ, մի՛ դպնար զաւակներուս»։ Աղջիկը դառնալով մօրը՝ ըսաւ. «Ես եկայ օգնելու ձեզի, ոչ մեռցնելու։ Հիմա ըսէ՛ք ինծի, թէ ձեզի ի՞նչ պէտք է»։ Միաբերան ըսին, թէ խմելիք ջուր չէր մնացած, որովհետեւ չորցած էր գետը, որ կը հոսէր դէպի գիւղը։ Բարեբախտաբար, աղջկան կողովը ծակ չունէր։ Վազելով լճակ գնաց եւ ջուր բերաւ։ Թզուկները այդ տեսնելով գիտցան որ աղջիկը իսկապէս բարեսիրտ էր, ու թոյլ տուին անոր, որ օգնէ իրենց։ 

Աղջկան շինել տուին այն տուները, զորս իրենք չէին կրնար շինել։ Աղջկան համար բան մը չէր, որովհետեւ իրենց տուներն ալ իրենց հասակին պէս կարճ էին։ Ամէն բան աւարտելէ ետք, աղջիկը հարցուց անոնց, թէ արդեօք անո՞նք էին որ գիւղին ծառերը կտրած էին։ Ատոր վրայ թզուկ մը յառաջ գալով ըսաւ անոր․ «Մենք ալ կը կարծէինք, թէ դուք էիք մեր գիւղին մէջ պատահած բաներուն պատճառը»։ Աղջիկը այն ատեն հասկցաւ, որ ո՛չ թզուկները, ո՛չ ալ գիւղացիներն էին աս բաներուն պատճառը, այլ իրենցմէ զատ բան մը կամ մէկը կար։  

Աղջիկը իր ունեցուածքը ձեռքը առնելով պալատին ճամբան բռնեց ու թագաւորին դիմաց կանգեցաւ ու ըսաւ. «Ո՛վ տէր իմ, դարերէ ի վեր մենք կը տքնինք, որ ամէն բան աւելի լաւ ըլլայ մեր աշխարհին մէջ, սակայն աւելի գէշ եղեր է։ Կը կարծէինք, թէ թզուկներն էին այս բաներուն պատճառը, բայց այսօր տեսանք, որ անոնք ալ չեն եղեր։ Ո՛վ տէր իմ, ձեզմէ կը խնդրեմ, որ շնորհ ընէք ձեր այս ծառային ու գտնէք այս պատահածներուն պատճառը»։ Այն ատեն թագաւորը ըսաւ անոր, թէ թագաւորը ի՛նքն էր այս փոփոխութեանց պատասխանատուն։ Երբ աղջիկը հարցուց, թէ այս բաները ինչո՞ւ ըրած էր, անիկա սկսաւ պատմել անոր։ Նախ ըսաւ, թէ գիւղին մէջ աղբի պէս բաներ կային ու անոնք մէջտեղէն վերցուց, ու լիճն ալ ամէն տեղ ողողած էր։ Աղջիկը, կրկին՝ «Ո՛վ տէր իմ,- ըսելով շարունակեց,- աղբի պէս երեւող բաները իրականութեան մէջ ծառեր էին ու լիճին շուրջն ալ տարբեր բան չկար»։

Թագաւորին կինը՝ թագուհին, որ այս բաները կը լսէր, հասկցաւ որ ամուսնոյն աչքը աղէկ չէր տեսներ։ Աղջկան քով բերանը բռնեց։ Անոր երթալէն ետք, բժիշկ մը կանչեց, ու ամէնքը տեսան, որ թագաւորին աչքը իրաւ ալ աղէկ չէր տեսներ․ այն ատեն պալատին իմաստունը ելաւ ու ըսաւ. «Ո՛վ տէր իմ, դուք ձեզ կատարեալ մի՛ սեպէք, քանզի մեծ էք․ եւ ո՛վ դուք՝ թիկնապահներ, «այո» մի՛ ըսէք թագաւորին ամէն ըսածին, որովհետեւ գիտէք, որ Աստուած կայ իրմէ մեծ»։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: