ՄԱՆԿՈՒԹԵՆԷՍ ԷՋ ՄԸ

ՇԻԼԱ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ

Քանի տարիներ անցած են, եւ ես չեմ կրնար յիշել, թէ ի՞նչ զգացումներու մէջ ընկղմած էի, երբ առաջին անգամ կարդալը փորձեցի մեր հայերէնի դասապահուն։ Թերեւս թոթովելով… թերեւս ինքնավստահ…։ Ունէի շատ թանկագին մանկապարտիզպանուհի մը եւ նախակրթարանի ուսուցչուհի մը։ Թերեւս ա՞յս էր պատճառը որ չեմ յիշեր այն օրերը։ Հաւանաբար համբերութեամբ ինծի սորվեցուցած էին տառերը։ Յաջող աշակերտ մըն էի, բայց վստահ եմ, որ արժէքաւոր ուսուցչուհիներուս շնորհիւ էր, որ երբեք դժուարութիւն չքաշեցի ընթերցանութեան դասերուն։ Մինչդեռ շատ լաւ կը յիշեմ այն ժամանակը, երբ թրքերէնի դասին նոր սկսած էինք հեգել։ Տակաւին առաջին դասարան էի։ Խիստ ու ջղային ուսուցչուհի մը ունէինք, որ երբեմն մեզի ապտակ ալ կու տար…։ Շատ պարզ վանկեր կախուած էին գրատախտակին վրայ։ Վախով դողով ջանացի կարդալ, բայց յուզմունքէս չյաջողեցայ եւ ապտակ մը առի։ Այդ պատահարը չեմ մոռնար մինչեւ հիմա։ Բայց հարկաւ դպրոցս չթողուցի. լաւ որ չձանձրացայ։ Ուսուցիչ ըլլալու կարեւորութիւնը այն տարիքիս հասկցայ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐՍ

ԼՈՒՍԻՆ ՄԵԼԻՔԵԱՆ ԹՆԿՐԵԱՆ

Հալէպի Առաջնորդը՝ Զարեհ Եպիսկոպոս Փայասլեան, յաղթանդամ, խօսուն աչքերով, վեհաշուք անձնաւորութիւն մըն էր, որ ամէն օր ներկայ էր մեր թիթեղածածկ ճեմարանին մէջ։ Իր փափաքն էր արտօնութիւն ունենալ՝ առնելու այդ խեղճուկ դասարանները։ Ան օգնութան համար կը դիմէ իր շատ սիրելի ընկերոջ՝ Գրիգոր Թնկրեանին, որ մուասալաթի (ճանապարհային երթեւեկութեան հիմնարկ) մէջ մեծ պաշտօն ունէր եւ որուն խօսքը կը քալէր նախարարին քով։ Գրիգոր խորհուրդ կու տայ սրբազանին՝ ճեմարանին դռները լայն բանալ եւ պաշտօնական հիւրասիրութիւն կազմակերպել նախարարին ի պատիւ։ Նախարարը կը շշմի խեղճուկրակ դասարանները տեսնելով, բայց սրբազանին ազնուութենէն ազդուած կը ստորագրէ սեփականութեան արտօնագիրը։

Սրբազանը շատ խոնարհ անձնաւորութիւն մըն էր․ մահճակալը թիթեղէ էր։ Ս․ Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ բակին մէջ պզտիկ սենեակ մը ունէր։ Ինչքան չքաւոր աշակերտներու ձրիաբար ընդուներ է ճեմարան, որոնք մեր ազգի կեանքին մէջ դեր ստանձնած են այսօր աշխարհի չորս ծագերուն․․․։

Մինաս Թէօլէօլեան աննման տնօրէնն էր մեր ճեմարանին։ Իր նուրբ դէմքով տիկնոջ՝ տիկ․ Գոհարին հետ կը դասաւանդէր իր հեղինակած գիրքէն («Դար մը Գրականութիւն»)։ Երբ եօթներորդ ու ութերորդ դասարան էինք, վերջին դասարանի աշակերտները՝ Արտաշէս Փուշուճեան, Գէորգ Տօնոյեան, Երուանդ Տէմիրճեան մեզի հայերէն կը դասաւանդէին։ Երբ ճեմարանի առաջին հունձքը եղաւ, անոնք սկսան դասաւանդել, իսկ փոքր դասարաններուն՝ Յասմիկ Նաճարեան, Երանուհի Ջաղացպանեան, Աղաւնի Մալոյեան։ Ունեցանք որակեալ ուսուցիչներ, որոնցմէ էր Արտաշէս Տէր Յարութիւնեանը իր ուղղագրական կանոններու գիրքով։ Պոլսէն եկած յաղթանդամ անձ մըն էր, որ հայերէն կը դասաւանդէր։ Գրաբարի դասատուն Գարամանլեանն էր։ Անգլերէնի հմուտ էր տիկ․ Արաքսի Յարութիւնեանը։ Թուաբանութեան դասատուն էր Գարամարտեանը, որ յետոյ դարձաւ ճեմարանի տնօրէն։ Գէորգ Տօնապետեանը՝ անգլերէնի հմուտ դասատու։ Հայ գրականութիւն կը դասաւանդէր յաղթանդամ Արեգ Տիրազանը։

Հոգեբանութիւն կը դասաւանդէր Ժոզէֆ Քըպպէն, Ֆրանսա մասնագիտութիւնը ըրած, դասարան կը մտնէր թուաբանութեան ձանձրացուցիչ դասէն վերջ, եւ առաջին գործը կ’ըլլար քնացող աշակերտերը արթնցնել․ «Գացէ՛ք, երեսնիդ լուացէ՛ք, եկէ՛ք», կ’ըսէր եւ յետոյ կը սկսէր Ֆրանսայի աղջիկներուն կեանքէն պատմել․ տղաքը կը սթափէին․ յետոյ կ’անցնէր բուն նիւթին։ Փաստաբան, բարի, հասկցող էր աշակերտի վիճակէն։

Կարպիս Նալպանտեանը յետոյ եղաւ ճեմարանի տնօրէնը։ Կար Քրիստափոր Իֆատեանը՝ ճեմարանէն շրջանաւարտ, որ եւս շրջան մը տնօրէն եղաւ։ Ինչպէ՞ս մոռնալ Կարապետ Սապունճեանը, որ դպրոցը երկու մասի բաժնած էր․ չէր ձգեր որ տղաքը աղջիկներուն կողմը անցնէին։ Կը նայէր աղջիկներուն գուլպաներուն․ անպայման կարճ գուլպայ, սեւ պոթ պէտք է հագնէինք։

Ի՜նչ ուրախ էինք թիթեղածածկ տանիքներուն տակ․․․։ Մոռնա՞լ դպրոցի հայրիկը, որ դրան առջեւ նստած՝ չէր ձգեր որ մէկը դուրս ելլէ։ Հապա՞ մէկ ֆրանկնոց կարկանդակը, երկու ֆրակնոց «ամալ» շոքոլան հետը։

Ճեմարանը սկզբնական շրջանին ունէր երկու բաժին՝ ֆրանսական պաքալորիայի եւ հայագիտականի։ Մինչեւ 1959 էր ֆրանսական պաքալորիան, երբ վայրենի ժողովուրդը այրեց ֆրանսական աննման դպրոցները իրենց գոյքերով, թանկարժէք գիրքերով եւ տարրալուծարաններով։ Աշակերտները մնացին առանց դպրոցի։ Հայ հարուստ դասակարգի աշակերտներուն մեծ մասը եկաւ ճեմարան, բայց քանի որ արաբերէն սերթիֆիքա չունէին, մնացին նախապատրաստական։ Տարիներ կորսնցուցին։ 1959էն վերջ, ամէն նիւթերը պարտադիր արաբերէն էին․ մանաւանդ եթէ արաբական գրականութեան որոշ նիշ չբերէիր՝ կը կրկնէիր դասարանդ։ Օտար լեզուն ընտրովի էր․ ուզես՝ ֆրանսերէն, ուզես՝ անգլերէն։ Առաջին արաբերէն պաքալորիա ընողներու դասարանը Սարգիս Խուրշուտեանին դասարանն էր։ Երկրորդը՝ Ֆիմի Տէր Յակոբեանի եւ Կարպիս Գոճանեանի դասարանը։ Երրորդ արաբերէն պաքալորիան իմ դասարանս ըրաւ՝ Բեննա Տրենց Մարգարեան, Կարօ Էսկիճեան եւ ես։

Ճեմարանը ունեցաւ նաեւ իր գիշերօթիկի բաժինը նոր շէնքի մը մէջ՝ ներքնայարկը։ Կար նաեւ գրադարան, ընդարձակ սրահ դպրոցական հաւաքոյթներու։ Վերնայարկը գիշերօթիկի երկսեռ աշակերտներ մնալու կու գային Դամասկոսէն, Լաթաքիայէն, Քեսապէն, Գամիշլիէն, Հասաքէէն, Տէր-Զօրէն, Ռաս-էլ-Այնէն։ Դպրոցը կը սկսէր առտուան ժամը 8:00ին եւ կը տեւէր մինչեւ 12:00, կէսօրէ ետք՝ 1:00-4:00։ Տունս հեռու ըլլալուն՝ կէսօրին դպրոցը կը ճաշէի։

Տնօրէն Մինաս Թէօլէօլեան՝ ազնուական անձնաւորութիւն, կը պատրաստէր խմբային արտասանութիւններ՝ ամէն մէկ բանաստեղծի գործէն փոքրիկ մաս մը առնելով եւ մասերը իրարու միացնելով։ Ամէն մէկ դասարանէ քանի մը ընդունակ աշակերտ կը զատէր։ Օր մըն ալ, փորձի մէկ ժամ տեւողութեան ընթացքին, աչքիս առջեւը սեւցաւ, կռնակիս վրայ գետին փռուեցայ։ Իրարանցում՝ապտակ զարնողներ, ջուր սրսկողներ,  մինչեւ որ սթափեցայ։ Շատ տկար էի եւ անօթի։

Գրաբարի մեր բարի ու ազնիւ ուսուցիչը՝ պրն․ Գարամանլեան, դասարան կը մտնէր, նախ եւ առաջ նիշի տետրակը ծոցէն կը հանէր եւ կ’ըսէր․ «Ապուլաֆեան Լուսին»․ կ’ելլէի գրատախտակ։ Գողգոթաս կը սկսէր․ «Հոլովէ՛ «հայր» բառը»։ Կը հոլովէի։ Ինը հոլովում ունի գրաբարը։ Ուրիշ քանի մը հարցումներ՝ ի՞նչ է տարբերութիւնը «ի պարտէզ»ի եւ «ի պարտիզէ»ի։ Թրքերէնով օրինակ կու տար՝ «պաղչայա», «պաղչատան»։ Արդէն պահը կէս եղած է․․․։ Նոր դաս պիտի տայ ու․․․ պահը կը վերջանար։ Յաջորդ դասին՝ դարձեալ՝ «Ապուլաֆեան Լուսին»։ Այս ի՞նչ փորձանք է «Ա»ով մականուանս սկսիլը․․․։ Արդէն մականունս չէի սիրեր․ կեղծանուն էր․ դատ բացինք եւ ճշդեցինք, որ մեր բուն մականունը Մելիքեան է, եւ 1971էն վաւերացուած է իբրեւ Մելիքեան։

Պրն․ Սարգիս Փանոսեան, վանք ուսանած լուրջ, երիտասարդ ուսուցիչ մըն էր։ Դասարան կը մտնէր եւ կ’ըսէր․ «Թուղթ, մատիտ կամ տետրակ հանեցէ՛ք»։ Դասագիրք չունէինք, բերանացի կ’ըսէր դասը, մենք ալ հլու-հնազանդ կը գրէինք՝ մէկ էջ հայոց պատմութիւն։ Յաջորդ դասին՝ յանպատրաստից գրաւոր․ «Թուղթերը հանեցէ՛ք․ հարցում ՝ Պատմէ՛ հայ-պարսկական պատերազմը»։ Ամէն մէկս կը ձեւացնէր գրել։ Պահու վերջաւորութեան դարակէն կը հանէինք մէկ դաս առաջ գրուած ուսուցիչին ըսածը, միայն վերը անուն, մականուն, թուական կ՚աւելցնէինք։ Ամէնուն գրածը նոյն պատասխանն էր, բայց մէկուն նիշը՝ ութը, միւսինը՝ ինը, ուրիշի մը՝ տասը կ’ըլլար․․․։ Գանգատ՝ «Ինչո՞ւ նիշս ութն է, ճիշդ ձեր ըսածը գրած եմ»։ «Քօփի ըրած ես քովինէդ, երկուքդ ալ նոյնը գրած էք»։ Ուրեմն, ասոր լուծումը շատ դիւրին էր։ Յաջորդ անգամ, ես կը գրեմ ուսուցիչին ըսած ատեն՝ «Պարսիկները յարձակեցան Հայաստանի վրայ», ու քովս նստող ընկերուհիս՝ Բեննան կը գրէ․ «Հայաստանի վրայ յարձակեցան պարսիկները»։ Քոփի չէ։ Արդիւնք՝ տասը տասի վրայ։

Պրն․ Ստեփան Գարամարտեանը հոյակապ թուաբանութիւն բացատրող էր, լուրջ դէմքով, Լաթաքիայէն եկած․ ամէնքս կը սիրէինք զինք։ Մեր դասարանը ամենէն ըմբոստ դասարանն էր ճեմարանի մէջ եւ շատ կապուած էինք իրարու։ Արձակուած ատեն կ՚ըսէին․ «Այսօր կէսօրէ վերջ Լուսինին տունը՝ փարթի»։ Սանտուիչները աղջիկները կը պատրաստէին կամ Նոնոշէն կը բերէին շատ համով խըպզէ ճըպնէ։ Կը հրաւիրէինք Տօրէն Ստեփանը, որ մեզի հետ կը պարէր, հարց ու պատասխանի խաղերուն կը մասնակցէր։

Մկրտիչ Մկրտիչեան՝ Դպրեվանքէն եկած, հայերէնի տիրապետող, կը ջանար մեր մէջ արթնցնել հայ գրականութեան սէրը։ Խիստ քննադատ էր լեզուական սխալներու։ Շարադրութիւն կարդալու կը վախնայինք։ Օր մը, Բեննան կարդաց․ «Ընկերոջս հանդիպեցայ, ինչպէ՞ս ես՝ ըսի, լաւ եմ՝ ըսաւ․․․»։ Լուաց ձգեց խեղճ աղջիկը․ «Ասիկա շարադրութի՞ւն է․ ի՞նչ իմաստ կայ այս խօսքին մէջ»։ Ասիկա դաս եղաւ ինծի, եւ երբ ըսէր՝ «Կարդա՛ շարադրութիւնդ», կ’ըսէի՝ «Պարո՛ն, անձնական է։ Չեմ ուզեր որ գաղտնիքս մէկը լսէ․․․»։ Կը փրկուէի։

Բեննան պասքէթպոլ խաղցող աղջիկ էր։ Վառվռուն, կրակուբոց, պատուհանին քով նստած կը դիտէր պատուհանին քովէն անցնող տղաքը։ Պրն․ Մկրտիչեան կ’ըսէր․ «Բեննա՛, ներս մտի՛ր»։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ա՜Խ, ԹԱՍՈՒԼԱ

ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Գառնիկ կարթը ջուրէն քաշեց: Կեռերուն ծայրը ձուկեր կը խաղային: Գառնիկ սպիտակ ակռաները ցոյց տալով ժպտեցաւ եւ ընկերոջը՝ Արամին դարձաւ.

– Ծօ՛, այսօրուան նիմէթը (բարիք) կը խնդացնէ մեր երեսը: Դոյլը լեցաւ, բե՛ր մոթորսիքլէթը, երթա՛նք, սանկ աղուոր զիյաֆէթ (խնճոյք) մը քաշենք այս իրիկուն:

Գառնիկը եւ Արամը նոյն թաղի բնակիչներ եւ հին ընկերներ էին: Նոյն վարժարանը յաճախած եւ միաժամանակ վարժարանը լքած ու գործի կեանքին նետուած երիտասարդներ էին: Գառնիկ կօշկակարի մը քով սորված էր արհեստը: Երբ մայրիկը իր միակ զաւակը առանձին թողուց, դեռ Գառնիկ տասնհինգ տարեկան էր. ուրեմն ինչպէ՜ս չլքէր դպրոցը: Արամն ալ սրճարանի մը մէջ կ’աշխատէր, որուն սեփականատիրոջ մայրը նեցուկ կանգնած էր Գառնիկին… եւ մինչեւ հիմա… ի՛նչ որ էր իր տղան իրեն համար՝ միեւնոյնն էր Գառնիկը:

Գառնիկ ձկնորսութեան կազմածները հաւաքեց ու տեղաւորեց պայուսակին մէջ: Դոյլին ջուրը թափեց ու կափարիչը փակեց: Հարուածներ զգաց դոյլին ներքեւը: Քիչ վերջ ջուրէն, օդէն զրկուած ձուկեր պիտի անշնչանային եւ յանձնուէին իրենց վախճանին:

Տերիա քուզուսու պունլար (Ծովային գառնուկներ են ասոնք),- ըսաւ Գառնիկը Արամին․- այս գիշեր օղին ալ կը դնենք սեղան, օ՜խ, քէֆը մերն է ծօ՛, Արամ: Այսօր Կիրակի է, սանկ շաբաթը մէկ օր ալ մենք խնդանք:

Այնպէս կը խօսէր Գառնիկը, որ անոնք կարծես այդ պահուն ճաշասեղանին գլուխը նստած ըլլային: Ատեն-ատեն ձեռքը կը շարժէր օդին մէջ, որպէս թէ շիշ մը կամ պնակ մը դնէր սեղանին: Արամը մոթորսիքլէթը մօտեցուցած էր մայթեզրին։ Մէկ կողմէն առարկաները կը տեղաւորէր, միւս կողմէն ալ կը վայելէր Գառնիկին ուրախութիւնը, որ ընդհանրապէս լաւ ձկնորսութենէ մը ետք անոր տրամադրութեան վրայ կը ցոլանար:

Արամ անցաւ ղեկին գլուխը, Գառնիկն ալ նստաւ ետեւը: Շարժիչը աշխատեցաւ եւ անոնք ճամբայ ելան: Դոյլին մէջ ձուկերուն թրթռացումները դադրած էին: Արդէն քիչ վերջ Գառնիկին մատներուն տակ բոլորին փորոտիքը կեր պիտի դառնար փողոցի կատուներուն: 

Մեքենան արագ կը յառաջանար: Երկու ընկերներուն մազերը հովուն յանձնուած էին․ անոնք կը խօսակցէին ընթրիքի պատրաստութիւններուն մասին: Ի վերջոյ հասան փողոց եւ մեքենան կանգ առաւ Գառնիկին տան առջեւ: 

– Ուշ չմնա՛ս իրիկունը: Սեղանը պատրաստ պիտի գտնես:

– Վրայ-գլուխս փոխեմ, իրիկունը կու գամ: Տեսնեմ, եթէ մայրս խապախ (դդում) տապկած է, կը բերեմ:

– Օ՜ֆ մամայիդ խապախները որքա՜ն կարօտցած եմ, մատներս ալ հետը կ’ուտեմ:

– Օղին ալ կը բերեմ, աս խուզիներուն (գառնուկ) քով օղին սէք կ’երթայ:

Գառնիկ քառայարկ շէնքի մը երրորդ յարկը կը բնակէր: Գետնայարկը կը բնակէր յոյն զոյգ մը: Մեծ տարիքով էին: Քոռնելիին եւ Տեսփինային զաւակները Յունաստան գաղթեր էին: Երբ անոնց տղան ծնողքը քովը առնել ուզեց, հայրը պատասխանեց.

– Չէ՛ պէ, օղո՛ւլ (տղայ), հոն Իսթանպուլէն գաղթողներուն օտար աչքով կը նային: Ձգէ՛, մենք հո՛ս մնանք: Կ’երթանք, կու գանք․ նաեւ՝ դուք: Այս տարիքէն վերջ մօրդ հետ Յունաստանի մէջ օտարի տեղ անցնիլ ցաւ կը պատճառէ, մեր յունարէնը նոյնիսկ օտար է անոնց համար:

Գառնիկ որսացած ձուկերէն երբեմն անոնց ալ կը յատկացնէր: Սակայն այսօրուան չափը հազիւ իրենց պիտի բաւէր:

Երկրորդ յարկի բնակիչը Էմինէ հանըմն էր: Երբ մզկիթը սկսէր, նամազը կատարող հաւատացեալ թրքուհի մը կ’ըլլար, շէնքին մէջ ձայն-ձուն չէր ելլեր: Զաւակները ամուսնացեր եւ զատ տուն շիներ էին: Երկու տարի առաջ ալ Էմինէին ամուսինը մեռած էր: Այս պատճառով մեվլիւթ (հոգեհանգիստ) կարդացուցած եւ բոլոր դրացիներուն լոքմա (անուշեղէն մը) բաժնած էր: Աղջիկը յաճախ կ’այցելէր մօրը իր երկու լակոտներով: Տղան տասնհինգ օրը մէյ մը կու գար եւ տան կարիքները հայթայթելէ ետք կը մեկնէր: 

Չորրորդ յարկը կը բնակէր յոյն կին մը՝ Թասուլան: Գառնիկին ամենէն շատ դիտածը… հետեւածն էր ան: Թասուլան ունէր սիրելի մը, որուն հետ ամէն տարի կը պատրաստուէր նշանուելու, սակայն չէր ըլլար նշանտուքը: «Հէօտիւք» (կոշտ եւ ապուշ մարդ) կ’որակէր Գառնիկ զայն, երբ կը նշմարէր, որ ան այցելած է Թասուլային եւ լուսցուցած է անոր քով: Ի՞նչ տեսակ մարդ էր ան, ինչո՞ւ չէր ամուսնանար, կը խորհէր Գառնիկ մարդուն մասին: Վարդի պէս գեղեցիկ կին մըն էր Թասուլան, այր մարդուն երազները կը զարդարէր եւ… մանաւանդ Գառնիկին երազներուն գլխաւոր հերոսուհին էր: Ծօ՜, որքա՞ն ժամանակ պիտի սպասէ այս կինը քեզի… ինչո՞ւ կը սպասցնես… բոլոր այս խորհուրդներուն ներքեւ Գառնիկ ձուկերը մաքրեց եւ շարեց պնակին մէջ: Յետոյ լոգնալու համար լոգարան մտաւ: 

Հազիւ լոգարանէն ելած էր, դրան զանգը հնչեց: Գառնիկ մտածելով, որ Արամը եկած է, ղենջակը մէջքին կապած դուռը բացաւ եւ յանկարծ քայլ մը ետ առաւ: Եկողը ոչ թէ Արամը, այլ Թասուլան էր: Թասուլան թեթեւ մը ժպտելով աչքերը վերէն վար պտտցուց Գառնիկին վրայ: Գառնիկ չգիտցաւ ընելիքը, պահ մը ձեռքերը տարաւ կուրծքին, շապիկի մը տակ ծածկուելու շարժումով, սակայն զգաց, որ Թասուլային աչքերուն փայլուն նայուածքը բոլորովին մերկացուցեր էր զինք: Թասուլան թեթեւ հազաց եւ խօսքի մտաւ.

– Պիտի հարցնէի, որ քանի մը օր տունը պիտի չըլլամ, բանալիս ձգեմ, կատուիս կրնա՞ս նայիլ: Մաքուր կենդանի է, միայն կերը պիտի տաս եւ ջուրը պիտի փոխես:

Գառնիկ շփոթութիւնը թօթափեց: Թասուլան առանց պատասխանի սպասելու բանալին երկարեց: Գառնիկ մէկ ձեռքով ղենջակը կը բռնէր, միւս ձեռքով բանալին կ’առնէր: Զգաց, որ հով մը կը փչէր, տա՜ք հով մը․ մինչեւ հիմա այսպիսի հոգեվիճակի չէր մատնուած: Յանկարծ մկանները ուռեցնելու փափաք զգաց, քանի որ դիմացինը Թասուլան էր եւ իւրաքանչիւր խօսքին թեթեւ ժպտելով զայն վերէն վար կը քննէր:

Դուռը գոցուեցաւ: Գառնիկ ննջասենեակը գնաց եւ նստաւ անկողինին վրայ: «Ո՜ւֆ» բացագանչեց եւ պահ մը աչքերը հայելիին սեւեռած մնաց: Հիմա ինքզինք կը դիտէր: Սա հէօտիւքէն ի՞նչը պակաս էր, ընդհակառակը աւելին ունէր: Ա՜խ սա պէքարութիւնը (ամուրի) մէյ մը փարատէր ա՛լ: 

Քիչ վերջ դուռը զարնուեցաւ: Երանի՜ Թասուլան ըլլար: Գառնիկ շապիկը հագած եւ սանտրուած էր: Արեւուն տակ այրած, սեւցած դէմքը աւելի կը հասունցնէր նայուածքը: Հիմա կրնար բան մը բացատրել կամ ներողութիւն խնդրել քիչ առաջուան վիճակին համար: Սակայն չէ՛, բանալին սեղանին վրայ էր, ինչո՞ւ նորէն Թասուլան գար: Արամ սանդուխներէն կը բարձրանար:

– Ինչո՞ւ շուարած կը նայիս, Գառնիկ, ուրիշի՞ն կը սպասէիր:

– Չէ՜, քիչ առաջ Թասուլան եկաւ ու քիչ մը անյարմար վիճակի մէջ բռնեց զիս:

– Անյարմա՞ր վիճակի մէջ…

– Ամօթ եղաւ կնկան:

– Ծօ՛, ամօթը ի՞նչ է, ասլանի (առիւծ) պէս մարդ ես: Կինը թող էրիկմարդ տեսնէ: Ի՞նչ է ատ սիւմսիւքին (թմրած, ծոյլ) կառչեր է, անոր ծոցը կը մտնէ:

Արամ լաւ գիտէր ընկերոջը զգացումները Թասուլային հանդէպ: Ուստի առանց պատճառ մը հարցնելու կամ բացատրութիւն ստանալու յայտնեց իր մտածումը։ Արամ ուղղուեցաւ խոհանոց, մօրը ղրկած դդումի տապկոցը պնակ դնելու համար: Գառնիկն ալ հետեւեցաւ անոր: Քիչ վերջ սեղանը պատրաստ էր եւ ձուկերուն ճզրտոցը կը լսուէր խոհանոցէն: Հոտը տարածուած էր սենեակին մէջ: Եթէ Գառնիկ վարի յարկը նստելու ըլլար, թաղին բոլոր կատուները հաւաքուած պիտի ըլլային պատուհանին առջեւ: Սեղանը զարդարած էին կանաչ հազարին քով լոլիկ վարունգով: Գաւաթներուն մէջ լեցուցեր էին օղին, որուն հոտը կը խառնուէր սոխին եւ ալ աւելի ախորժակ կը գրգռէր: Գառնիկ եւ Արամ սեղան նստան: Սեղանին մէջտեղը ոսկեգոյն ձուկերով զարդարուած էր: Անոնք մէկ ումպով տուպլէ մը օղին տապալեցին ձուկի քանի մը պատառով: Երկրորդ անգամ լեցուցին բաժակները: Արամ սկսաւ խօսիլ.

– Սա Թասուլան ալ կնիկ է հա՛:

– Օղլո՛ւմ, անիկա տէր-տիրական ունի: Մարդը հէօտիւք-մէօտիւք գլուխ կը թռցնէ:

– Չէ՛, ծօ՛, ատանկ չէ, Թասուլան պիտի նստեցնես դիմացդ, պիտի դիտես մինչեւ առտու:

– Դիտե՞լ… դիտելը ի՞նչ… դիտելու ըլլաս՝ ա՛ռ նկար մը դի՛ր դիմացդ: Պիտի առնես թեւերուդ մէջ: Կին ըսածդ պիտի խաղայ ձուկի մը պէս մինչեւ առտու: Ա՜խ, սա պեքարութիւն ըսուածը: Մեր շահերը տուն-տեղ շինելու բաւարար չեն:

Օղիի գաւաթները ետեւ-ետեւի կը պարպուէին եւ երկու ընկերներուն գլուխները կը տաքնային հետզհետէ:

– Մի՛ վհատիր, ընկերս, էլպէթ (հարկաւ) մեր խըսմէթն (բախտ) ալ տեղէ մը պիտի բացուի: 

– Սակայն Թասուլային պէսը չի գար մեզի: Խմե՛նք կենացը: Մեր չունեցած կիներուն կենացը:

Յանկարծ Արամ սեղանին վրայի բանալին նշմարեց:

– Օ՜, զիս կը խաբե՞ս, ծօ՛, ըսէ՛, գիշերը որո՞ւ հետ պիտի անցընես: Ես ալ քեզ խելօք կը կարծէի: Չըլլայ կէս գիշերին Թասուլային քով ելլես:

– Չէ՜ պէ՛, մի՛ շիներ, բախտիս ժպտողը միայն դեղին փիսիկն է, Թասուլային կատուն…:

Գաւաթները ճնկեցին: Օղիին շիշը կէս եղած էր: Այն գիշեր երկու ընկեր իրենց նեղութիւնը կը փարատէին առիւծի կաթով՝ օղիով: Գառնիկ կը հառաչէր ամուրի ըլլալուն համար… մերթ կը փաթթուէր Թասուլային մէջքին, մերթ զայն կ’առնէր թեւերուն մէջ… եւ երբ ապրուստի նեղութիւնը յիշէր, կը քակուէին թեւերը: Այն գիշեր երկու ընկեր յանձնուեր էին տերիա խուզիներուն եւ օղիին համին ու հոտին:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵՆՔ ՀԱՅ ԵՆՔ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Կը հաւաքուինք
Պարապ-սարապ կը վիճինք
Հայաստա՜ն-Հայաստա՜ն կը պոռանք
Ապրիլ քսանչորսին փողոցները կը լեցնենք
Դրօշ կը շարժենք
Երգեր կ’երգենք
Հին ու նոր
Նոր ու հին
Յուզումնալից ախալից վախալից
Յեղափոխական ոխական փոխական
Հայաստան կ’երթանք արաղ կը խմենք
Կը պտտինք կ’ուտենք կը պարենք կը ցատկենք
Հայրենասէր ենք
Հայերէնը կը պաշտենք կը պատուենք կը պատենք կ’անապատենք
Մեր դպրոցները մէկ-մէկ կը գոցենք
Մեր թերթերը բաց են գոց են
Իրենք ալ չեն գիտեր
Մեր միութիւնները տոլմա-սարմայի
Մշակոյթին նուիրուած են
Ինչպէ՞ս թէ
Հոս ու հոն պարահանդէս երգահանդէս
Գրական շնորհահահահահանդէս
Բանաստեղծ մը պտոյտի կը հանենք
Մէկ երկրէն միւսը
Որ մարդը ուրախանայ
Բայց շատ լաւատես ենք
Ամէն ինչ լաւ պիտի ըլլայ կ’ըսենք
Կ’ըսենք կ’ըսենք կը կենանք
Չենք քալեր
Մենք մեզ կը խաբենք
Եւ ասիկա լաւատեսութիւն կը համարենք
Գիրք կը տպենք չենք կարդար
Չենք իսկ ցրուեր
Միայն կը ցուցադրենք
Պարելով կը պարենք
Երգելով կ’երգենք
Երգելով կը մեռնինք
Մեռնելով կ’երգենք
Միշտ յաղթական ենք
Մեր հոգին անմեռ անմար անվեր անվառ
Մենք հայ ենք

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵԾ ՄԱՅՐՍ ԵՒ ՀԵՌԱՁԱՅՆԸ

ԱՆԳԻՆԷ ԱՅՆԹԱՊԼԵԱՆ ՔՈՐԹՄՈՍԵԱՆ

Մարդիկ կը սիրեն, որ լաւ նորութիւններ պատահին իրենց կեանքին ընթացքին։ Օրինակները շատ են. մանուկ մը կ’ուրախանայ նոր խաղալիքով մը։ Պատանիներ եւ երիտասարդներ կը ջանան նորութիւններու հետեւիլ։ Տանտիկնոջ համար որքան հաճելի է նոր անուշեղէնի չափ մը ունենալ․ եւ մանաւանդ երբ զայն շինէ ու յաջող արդիւնք ունենայ, այդ մէկը իրեն համար յաղթանակ կը թուի։

1990ական թուականներուն, հեռաձայնը մեր տուներուն մէջ անհրաժեշտ գործիք մը կը համարուէր, ինչպէս ներկայիս ձեռնահեռաձայնը կամ համացանցը։ Մեծ մայրս այդ օրերուն 75 տարեկանէն աւելի էր։ Օրուան ընթացքին ան այդքան ալ ուշադրութիւն չէր դարձներ այդ գործիքին, միայն եթէ պատահէր որ մէկը հեռաձայնէր եւ ուզէր հետը խօսիլ, ես անոր կը փոխանցէի, եւ կը սկսէր երկու տիկիններու հեռաձայնային մտերմիկ խօսակցութիւնը։

Օր մը, սակայն, մեծ մօրս մտքին մէջ ծագեցաւ նոր հետաքրքրութիւն մը, եւ ան զիս կանչելով հետեւեալը ըսաւ․

– Աղջի՛կս, ժամանակին, երբ մենք քու տարիքդ էինք, այս հեռաձայնը չկար։ Բե՛ր թուղթ մը եւ մատիտ մը եւ գրէ՛ ինծի մօտիկ բարեկամուհիներուս հեռաձայնի թիւերը եւ սորվեցո՛ւր ինծի, թէ ինչպէ՞ս պիտի հեռաձայնեմ, երբ փափաքիմ իրենց հետ խօսիլ։

Ես ժպիտով եւ սիրայօժար ընդառաջեցի իր խնդրանքին ու բերելով թուղթ մը սկսայ գրել անուններն ու թիւերը մեծ գիրերով, որպէսզի մեծ մայրս յստակ տեսնէ։ Անիկա մօտը տեսնելու համար ակնոց կը գործածէր։ Ետքը սկսայ բացատրել իրեն հեռաձայնին գործածութիւնը։

Մի քանի օր անց, կէսօրէ ետք մը, մինչ զբաղ էի առարկաներս կոկելով ննջասենեակիս մէջ, լսեցի մեծ մօրս ձայնը, որ սովորականէն աւելի բարձր թուեցաւ ինծի։ Քալեցի դէպի նստասենեակ եւ արդէն ի՞նչ տեսնեմ. մեծ մայրս հեռաձայնով կը խօսէր․․․։ Ան այնքան տարուած էր խօսակցութեամբ որ նոյնիսկ չնկատեց ներկայութիւնս։ Ետքը վերջացուց խօսքը մեր Քեսապի բարբառով․

– Աղուր ի, կննու, Էլիզ, վուողը կուգում, հայտը պաայ (Լաւ է, կ’ըլլայ, Էլիզ, վաղը կու գամ)։

Անմիջապէս լայն ժպիտ մը գծուեցաւ մեծ մօրս դէմքին վրայ եւ զիս տեսնելով ինքնավստահ եւ ուրախութեամբ գոչեց․

– Տեսա՞ր ինչպէ՛ս սորվեցայ հեռաձայնը գործածել, թիւերը կամաց-կամաց սեղմեցի, եղաւ։

– Ապրի՛ս, մեծ մամա։

Ուրախ էի զինք ուրախ տեսնելով, մանաւանդ իր երիտասարդութեան օրերը անցընելէն ետք, կեանքի այդ հանգրուանին ալ նորութիւն մը աւելցնելուն համար։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀՕՐՍ ԳՐԻՉԸ

ՄԵԼԻՆԷ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Սուրիոյ հիւսիս-արեւմուտքը գտնուող Քեսապ հայաշատ աւանի Գարատուրան գիւղէն, ութսունականներու կիսուն, դպրոցը աւարտած, պիտի յաճախէի համալսարան։

Մայրս չէր փափաքեր, որ երկրէն դուրս ուսումս շարունակեմ․

– Աղջիկ զաւակ է,- կ’ըսէր,- չ’ըլլար տունէն հեռու մնայ։

Հայրս ուսման տենչով տարուած մարդ էր։ Բացի հայերէնէ ու արաբերէնէ կը տիրապետէր նաեւ անգլերէնի, ֆրանսերէնի եւ թրքերէնի։ Մեր դպրոցական տարիներուն, շատ անգամ հօրս օգնութիւնը կը խնդրէինք, երբ դժուարութիւն ունենայինք որեւէ նիւթի կամ հարցումի շուրջ։

Մեկնումիս ժամանակը կը մօտենար։ Մայրս հազարումի խրատներու շարասիւնով ճամբրուկս կը պատրաստէր։ Սեպտեմբերի աշնանային մռայլ առաւօտ մը, արեւածագէն առաջ, ամբողջ ընտանիքը ոտքի էր։ Ողջագուրուելու պահը հասած էր։

Մայրս՝ թաց աչքերով, բառերը կոկորդին մէջ խեղդելով տակաւին կը շարունակէր խրատներու շարանը․

– Պաղ երկիր կ’երթաս, տաքուկ հագի՛ր, չմսիս, չհիւանդանաս։ Ուտելիքիդ շատ ուշադիր եղի՛ր։ Չըլլայ որ առանց նախաճաշի դասի երթաս…- եւ այսպէս շարանը կ’երկարի։

Հայրս չէր երեւեր։ Կ’ենթադրէի որ տակաւին քնացած է։ Ոտքերս ուղղեցի դէպի հօրս ննջասենեակը։ Հայրս թէեւ անկողնին մէջ էր, սակայն քնացած չէր, արթուն էր։ Երբ մօտեցայ անկողնին, շտկուեցաւ, բարձին ներքեւէն իր գրիչը, որ նախօրօք պատրաստած ըլլալու էր, ձեռք առնելով ըսաւ․

– Քեզ առաջ տանող նոր ճանապարհ մը կ’երթաս, այն ինչ որ կ’ուզէի ըսել քեզի՝ հոս է, դուն պիտի գիտնաս։

Եւ իր գրիչը երկարեց ինծի, ճակատս համբուրելով ճանապարհ դրաւ։

Հօրս գրիչը կարծես լերան մը չափ ծանրութիւն ունեցող պատասխանատուութիւն դրաւ ուսերուս վրայ։ Ուսումնական բոլոր տարիներուս ընթացքին հօրս գրիչը չբաժնուեցաւ ինձմէ։ 

Աշնան եղանակի տերեւաթափի նման արագ սահեցան համալսարանի տարիները։

Աւաղ, հայրս յաւիտեանս բաժնուած էր մեզմէ, երբ գործի ասպարէզ մուտք գործեցի։ Երբ առաջին օրը տունէն դուրս պիտի գայի աշխատանքի, հօրս գրիչը ձեռքս առնելով վերյիշեցի իր խօսքը։

Նորէն, զիս առաջ տանող, նոր ճանապարհի մը սկիզբը կանգնած եմ։ Ու խոստացայ հօրս գրիչին, որ ոչ մէկ ջանք պիտի խնայեմ յաջողութեան հասնելու համար։ Ու երբեք յուսախաբ պիտի չընեմ զինք։ 

Այս ընթացքին, պատահեցաւ, որ մեծ նախագիծի մը պատասխանատուութիւնը ստանձնեցի։ Երեք տարիներու աշխատանքէ վերջ, նախագիծը յաջողութեամբ յանձնեցի։ Տնօրէնութիւնը անակնկալ, յատուկ ձեռնարկ մը պատրաստած էր զիս եւ աշխատակազմս պարգեւատրելու համար։ Լայն դահլիճին մեջ կային բազմաթիւ հիւրեր, տարբեր մասնագիտութիւններ ունեցող ճարտարագէտներ, ճոխ հիւրասիրութիւն, գնահատանքի ու շնորհակալական խօսքեր, շնորհաւորանք եւ այլն։

Այո, ես այնտեղ էի, ինծի համար էր այս ամէնը, ուրախ էի։ Սակայն սիրտս ալեկոծ ծովու ալիքներու նման էր։ Յուզմունքը պատած էր հոգիս, ինչքան կ’ուզէի, որ հայրս այստեղ ըլլար, եւ ես, մեծ պատուով ու հպարտութեամբ, խոնարհելով հօրս ձեռքը համբուրէի եւ այս պատուոգիրը նուիրէի իրեն։

Թաքուն կ’արտասուէի։ Չէի ուզեր, որ ոեւէ մէկը յուզմունքս նկատէ։ Բայց երբեմն, այտերուս վրայ սահող արցունքի տաքուկ կաթիլներ կը մատնէին զիս։ Եւ ուղեղիս մէջ միայն մէկ բան անընդհատ կը կրկնուէր․ արդեօք կրցա՞ծ էի հասկնալ հօրս ըսածը։

Տակաւին հօրս գրիչը մասունքի նման կը պահեմ։ Ու միշտ կը ջանամ փայլքը աւելցնել։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՏՂԱՔՍ (Է․)

ՍՈՆԱ ՏԷՐ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Մ Նահանգներ

Ռաֆֆին ուրախութենէն կը թռչկոտէր, այդ ուրախութիւնը կը բազմապատկուէր: Անոր ցնծութիւնը ներքին երգեցողութիւն մըն էր, զոր բացասական պարագաները չէին կրնար լռեցնել եւ որ կը կարդացուէր երեսին վրայ: Մտքի արթնացման պատճառը չէր այդ ուրախութիւնը, այլ սրտի բերկրութեան արտայայտութիւն էր: Արիւնը կը խայտար երակներուն մէջ: Երջանկութիւնը գտած էր եւ հասած՝ անոր գագաթնակէտին:

Ան նստած էր կանաչ կաշիէ բազկաթոռին, իսկ իր գիրկը նստած էր իտալացի Սոֆիան:

Սոֆիան երկարահասակ, նիհար, շէկ մազերով, Ռաֆֆիէն երեք տարի մեծ, գրաւիչ աղջիկ մըն էր, որ կը բնակէր իրենց քովի բնակարանը․ իրենց դրացին էր:

Սոֆիան գոհ էր ներկայ վիճակէն, ան իր այս նստուածքին մէջ ոչ մէկ անհանգստութիւն կը զգար, իրեն համար սովորական երեւոյթ մըն էր, ինչո՞ւ այդքան կը զարմանային:

Ռաֆֆիին հոգին թեւեր կ’առնէր, երկինք կը բարձրանար, կլոր-կլոր շրջապտոյտ կ’ընէր, կը թռչէր, կը սաւառնէր երկնքի ծալքերուն մէջ արագ սլանալով, ոտքերը գետին չէր կրնար դպցնել:

Սոֆիան մերթ ընդ մերթ Ռաֆֆիին շրթներուն համբոյր մը կը դրոշմէր, ինչ որ պատճառ կը դառնար, որ Ռաֆֆին ցնցուէր, աչքերը աւելի բանար, յօնքերը կամարաձեւ ըլլային՝ խելագարէր:

Իսկ փոքր եղբայրները՝ Սագօն եւ Նարեկը, նստած դիմացի բազկաթոռին, արմուկնին սեղանին վրայ կռթնցուցած, գլուխնին ափերնուն մէջ դրած, աչքերնին խոշոր-խոշոր բացած՝ սեւեռած էին անոնց վրայ: Իրենց համար շատ հետաքրքրական էր պատահած «դէպքը», ուրախացուցիչ տեսարան մը կար իրենց առջեւ:

Տիկին Նազելին խոհանոցը իր համեղ կարկանդակները կը պատրաստէր, չէր ուզեր զաւակներուն հանգիստը խանգարել:

Սագօն եւ Նարեկը նստած կ’երազէին, թերեւս կը փափաքէին իրենց եղբօր տեղը ըլլալ: Մերթ ընդ մերթ իրենց աչքերն ալ կը գոցէին, գոնէ երեւակայութեամբ իրենց եղբօր տեղը ըլլային: Երանի՜ կու տային անոր:

Տիկին Նազելին, մէկ ձեռքը կարկանդակը բռնած, միւս ձեռքը՝ թաշկինակը, խոհանոցէն ուղղուեցաւ դէպի նստասենեակ, երբ նշմարեց երկուքը, պահ մը սառեցաւ, ետքը գլուխը շարժեց, ուզեց կացութիւնը փրկել, աջ բռունցքը ձախ ափին մէջ դրաւ, ետքը՝ հակառակը, գլուխը շարժեց, այտերը կարմրեցան, բարձրաձայն բարեւեց Սոֆիային, զարմացած ակնարկ մը ուղղեց անոր, որ շտկէ իր կեցուածքը, ի զուր, Սոֆիա թերութիւն մը չէր տեսներ իր վիճակին մէջ:

Տիկին Նազելին կանչեց իր երկու փոքր տղաքը, որ օգնեն իրեն՝ խոհանոցի գործերը դասաւորելու, բայց ոչ մէկը ընդառաջեց: Անոնք նստած կը հիանային իրենց եղբօր վիճակին:

Շատ չանցած դուռը բացուեցաւ, ներս մտաւ պրն. Արթինը: Ան այս երեւոյթը տեսաւ, անգամ մը եւս նայեցաւ, արդեօք սխա՞լ էր տեսածը:

– Ամա, կնիկ, աս ի՞նչ է: Կնի՜կ, աս ի՞նչ է:

– Արթին, ամօթ է. բան մը մի՛ ըսեր:

– Ի՞նչ ըսել է՝ բան մը չըսեմ: Հօր հանդէպ յարգանքն ալ վերջացեր է, ես այս մէկը տանս մէջ չեմ ընդունիր:

– Կամաց, Արթին, մի՛ պոռար, հոս Ամերիկա է, Հալէպ չէ:

– Ի՞նչ Ամերիկա, կնիկ, զիս մի՛ խենթացներ․ Ամերիկա, Ամերիկա, եթէ ա՛ս է Ամերիկան, առաջին քարը դնողին․․․: 

– Աման, էրիկ, ճահիլութիւն մըն է, վաղը կ’անցնի, կը մոռնան, կը յիշենք եւ կը խնդանք, պիտի զբաղին, ճահիլ են, վերջը՝ տղայ է, տղա՛յ:

Պրն. Արթին կորսնցուցած էր հաւասարակշռութիւնը, ձախ ձեռքը կը դողար, երեսը ստացած էր կարմիր գոյն, կարծես այտերուն արեան մազերակները ամբողջութեամբ ճաթած էին։ Արդեօք Հալէպ մնար, վճարէր տղոց զինուորութեան փոխարժէքը՝ աւելի՞ լաւ կ’ըլլար քան այս, կը խորհէր ինքնիրեն:

Բոլորը Ճաշասեղան նստած կը ճաշակէին համեղ ճաշերը։ Սոֆիան շատ կը սիրէր հայկական ճաշերը, կը փորձէր պատառները մէկ Ռաֆֆիին բերանը ուղղել, մէկ՝ իր, ետքը «Yummy!» արտասանելով:

Պրն. Արթին կերակուրի պատառները կ’ուղղէր իր բերանը, բայց չէր գիտեր, թէ անոնք ուր կ’երթային: Դժգոհ ակնարկ մը ուղղեց, ծուռ աչքերով նայեցաւ Ռաֆֆիին, ետքը՝ իր կնոջ, որ յարգուի սեղանի սրբութիւնը՝ կարգն ու կանոնը։ Ինք ճաշի ժամանակ չէր ուզեր խօսակցութիւն կամ խեղկատակութիւն, իր հօրմէն սորված էր, թէ աղօթքով կը սկսին ճաշի, խոր լռութիւն պէտք էր պահուէր ճաշի ժամանակ, որովհետեւ, կը հաւատար իր ընտանիքը, հրեշտակները սեղանին վերեւ կլոր դառնալով կ’աղօթէին:

Ի զուր էին բոլոր ջանքերը:

Ճաշէն ետք Սագօն եւ Նարեկը կ’օգնէին իրենց մօր՝ սեղանը հաւաքելու, կարգ մը դասաւորումներ կատարելու, միեւնոյն ժամանակ իրենց ակնարկը չէին հեռացներ Ռաֆֆիին եւ Սոֆիային վրայէն: 

Անոնք, անջատուած իրենց շրջապատէն, զիրար գրկած մտան ննջասենեակ հանգստանալու:

Ռաֆֆին՝ Հալէպ ծնած, մեծցած Հալէպի բարքերով ու սովորութիւններով ու դաստիարակութեամբ սնած, ինչպէ՞ս այսքան շուտ կ’ընտելանար Ամերիկայի մթնոլորտին:

Այս անգամ պրն. Արթինին արիւնը գլխուն կը զարնէ, նստած տեղէն կը բարձրանայ, աջ ձեռքը վեր բարձրացնելով մէկ ձայնի վրայ կը պոռա՜յ․

– Կնի՜կ, այսքանին չեմ դիմանար:

– Աման, Արթին, մի՛ պոռար, ձայնդ մէկը չլսէ, ճահիլութիւն մըն է, հոս Ամերիկա է, չենք կրնար պոռալ, խառնուիլ, հոս իրենք ազատ են, ետքը տղանիս ձեռքերնէս կ’երթայ, լռութեամբ, խելքով պիտի լուծենք աս հարցերը: Վերջը՝ տղայ է, ճահիլութիւն մըն է, կը վերջանայ, դուն հանդարտիր:

– Ծօ, եթէ Հալէպ ըլլայի, ես այս աղջիկը դուրս կը վռնտէի, տղուս ալ դասը կու տայի: Այս ի՞նչ փորձանք է գլուխնուս եկածը:

Պրն. Արթին ինքզինք բնակարանէն դուրս նետելով իրենց տան պարտէզը կը փորձէր հանգստանալ: Մինչ այդ տիկին Նազելին անոր պէտք եղած դեղը հասցուցած էր:

Գլխուն մէջ հազարումէկ հարցեր կային, իր գործատեղին կ’ուզէր կատարեալ դիրքի հասցնել, ետքը, զաւակները ուսման տալ եւ զանոնք պատրաստել, որ հասնին բարձր մակարդակի, դիմագրաւեն իրենց ապագան, բայց իր Անդրանիկ զաւակը արդէն կ’ուզէր «ազատ» ապրիլ, մնացածը կարեւոր չէր անոր համար:

Անցան օրեր, շաբաթներ․ Սոֆիան դարձաւ ընտանիքին մէկ անդամը, ունէր իր յատուկ տեղը, իր աթոռը այդ բնակարանին մէջ, եւ անոր ոչ ոք կրնար խառնուիլ:

Պրն. Արթին երբ տուն մտնէր, աչքերը այդ կողմ չէր դարձներ։ Թէ՛ չէր ուզեր կորսնցնել իր տղան, թէ՛ ալ չէր ուզեր իր հոգեվիճակը խանգարել․ կ’ուզէր շտկել Ռաֆֆիին ընթացքը, բայց ինչպէ՞ս։ Կը սպասէր, որ օր մը այդ ճահիլութիւնը վերջ գտնէր, բայց ինչպէ՞ս եւ ե՞րբ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅՐԵՆԻՔ ԵՒ ՈՒՍՈՒՄ

ԴՐՕ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ
Սան Փաուլօ, Սան Փաուլոյի Դաշնակցային Հիմնարկ, 10րդ դասարան

Մանկութենէս ի վեր, շատ հետաքրքրութիւն ունեցած եմ roboticsի նկատմամբ։ Միշտ ելեկտրական խաղալիքները կը սիրէի բանալ եւ մէջը նայիլ, թէ ինչ կար մէջը, ինչպէ՞ս կ’աշխատէր։ Երբեմն մասնաւոր կը կոտրէի, պարզապէս պատճառ մը ունենալու խառնելու համար։

Երբոր հայրս Արցախ գնաց 2020ին, դիւրին կեանքիս համար ամչցայ. տաքուկ լոգանք, վերմակ եւ այլն։ Սկսայ ձեւ մը փնտռել, որ օգտակար դառնամ, նույնիսկ Պրազիլ ըլլալով։ Շատ մտածելէ յետոյ անդրադարձայ որ բան մը չէի կրնար ընել, որ այդ վայրկեանին կացութիւնը փոխէի։ Բայց անդրադարձայ նաեւ, որ երկար ժամանակի վրայ բան մը կար, որ եթէ ընէի՝ կրնայի մեծ փոփոխութիւն ընել Հայաստանի ապագային մէջ։ Այդ բանն էր robotics եւ ծրագրաւորում սորվիլը։

Յիշեցի որ քեռի մը ունիմ, որ ինծի միշտ կ’ըսէր, որ ասանկ բաներ ընեմ։ Այն Կիրակին, ընտանեկան կէսօրուան ճաշ պիտի ունենայինք եւ ինք ներկայ պիտի ըլլար։ Զինք տեսնելով հարցուցի.

– Տայտայ Միքա, կ’ուզեմ արհեստական բանականութիւն եւ robotics սորվիլ, կրնա՞ս ինծի օգնել, ուղղութիւն մը տալ, ուրկէ՞ պէտք է սկսիմ։

Ինք պատասխանեց.

– Շատ լաւ է որ այս գիտութեան դաշտին մէջ կ’ուզես խորանալ, շատ խոստումնալից է։ Արհեստական բանականութեան համար պետք է Python ծրագրաւորումի լեզուն սորվիս, իսկ roboticsի համար՝ C++ ծրագրաւորումի լեզուն։

Հինգ ամիս այս ուղղութեամբ քալեցի։ 2021ի Մարտին որոշեցի առաջին նախագիծս սկսիլ։ Կ’ուզէի ինքնաշարժ մը շինել, որ bluetoothով հեռաձայնիս կապէի եւ վերահսկէի։ Յաջողեցայ եւ վստահ եղայ որ այս միջոցով երկրիս օգտակար պիտի դառնայի։

Նոյն տարուան Օգոստոսին Հայաստան գացի, ուր մէկ ամիս droneի ծրագրաւորումի դասընթացքի մը հետեւեցայ։ Դասախօսս ալ 2020ի պատերազմին կամաւոր էր եւ դասի մը ատեն ըսաւ.

– Սորվեցէ՛ք, ուսումնասիրեցէ՛ք, կլանեցէ՛ք դասին ամբողջ բովանդակութիւնը։ Ձեր միակ կարելիութիւնը՝ մեր հայրենիքը ազատելու համար, գիտութիւնն է։ Անպատիւ է այն հայը, որ կարեւորութիւն չի տար իր հայրենիքին։

Նոյնիսկ վարժուած ըլլալով ասանկ խօսքեր լսելու, այդ օր, այդ խօսքը ինծի շատ մտածել տուաւ։ Եւ մինչեւ այսօր, երբոր յոգնած ըլլամ ու միտքս ըսէ՝ կը բաւէ դաս ընես, ես կը շարունակեմ, որովհետեւ հայրենիքս պէտք ունի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆՄՈՌԱՆԱԼԻ ՅՈՒՇԵՐ

Գարեգին Բ․ Կաթողիկոսին հետ, Հալէպ

ԼՈՒՍԻՆ ՄԵԼԻՔԵԱՆ ԹՆԿՐԵԱՆ

Հայրս՝ Յովհաննէս Ապուլաֆեան, ծնած է Քիլիս, 1890ին, մեռած Պէյրութ՝ 1975ին։ Գաղթականութեան ատեն եղած է ոստիկան Քիլիսի մէջ։ Հալէպ եկած է ապահով, բայց կորսնցուցած է կոյր մայրը եւ հայրը, որոնք փախած ատեն Քիլիսէն անգութ թուրքերու կողմէ սպաննուած են։ Մայրս ալ 16 տարեկանին իր քեռիին կողմէ կառքով ապահով Հալէպ կը փախցուի։

Մայրս՝ Թրուատա Տէրտէրեան, որբ աղջիկ, կը հանդիպի հօրս Հալէպի մէջ, եւ կ՚ամուսնանան։ Հայրս շատ լաւ կօշկակար եղած է, Թաթրիպէի կօշիկի վաճառականներուն կօշիկ կարած է, ձեռքի գործ, մայրս ալ գիշերանոցներու վրայ ասեղնագործ, քրօշէ, շուքի գործ աշխատած է Արուսեակ Սմբուլեանի քով։ Այն ատեն գաղթական տիկիններուն գործերը Ամերիկա կը ղրկէին ու լաւ գինով կը ծախէին։

Կ’ամուսնանան եւ Ճիտէյտէի մէջ վարձով տան մը մէջ կը բնակին։ Այդ շրջանին Miss Büll անունով միսիոնարը թաղամաս մը կը գնէ Հալէպի արուարձաններէն Տաւուտիէէն (Բոլշեւիկ Թաղը), ուր միայարկ տուներ կը շինէ եւ ձրի կը բաժնէ գաղթականութենէ եկած անտուն հայերուն 1941ին։ Մեզի ալ բաժին կ’իյնայ վայելել միայարկ, աղիւսով պատուած տունը, որ բակ մը ունի, շրջապատուած քարէ իրար վրայ դրուած անկանոն քարերով։ Տախտակէ ճռճռան դուռ մը։ Բակը մեր խոհանոցն էր, ուր գետին նստած աման կը լուայինք, մոխիրը որպէս օճառ գործածելով։

Տաւուտիէ շատ գեղեցիկ արուարձան մըն էր, մէկ ընտանիքի պէս էինք, ամէն մարդ միւսները կը ճանչնար, հայութիւն էր ամբողջ բնակչութիւնը։ Ամէն ընտանիք իր ծածկանունը ունէր արհեստին համեմատ՝ Արապաճի Ուահիտէ, Պէրպէր Մաննիկ, Խասքէլլա (ծածկանուն, որ կը նշանակէ՝ գլուխը պարապ) մըն ալ կար, Ղօնտրաճի Ուանէս եւ այլն։

Ունէինք առաքելական եկեղեցի, դպրոց եւ Կիրակնօրեայ դպրոց, բողոքական եկեղեղեցի, դպրոց եւ այրիանոց, կաթողիկէ եկեղեցի եւ դպրոց։ Շատ լաւ ուսուցչական կազմ ունէինք։ Ուսուցիչները քաղաքէն կու գային։ Պրն․ Սինանեանը հայերէն կը դասաւանդէր, Էօժէնի Բրդոտեանը թուաբանութեան հրաշալի ուսուցչուհի էր, Լեւոն Նահապետեանը, դասընկերս Կրթասիրացէն՝ մարզանքի դասատու, Պրն․ Աբգարեանը հեծելանիւով եւ կարճ տաբատով կու գար եւ այլն։

Տաւուտիէ շրջապատուած էր ընդարձակ դաշտերով, ցորենի ծովերով, ուր կ՚երթայինք մատղաշ ցորենը ուտելու, երբեմն ալ լեցուն հասկերը կ՚այրէինք ու այնպէս կ՚ուտէինք, շատ համեղ կ՚ըլլար։ Այդ ցորենը կը կոչուէր ֆրիքէ։ Հասկերուն մէջ կը փայլէին կակաչները։ Փունջեր կազմած կը դառնայինք տուն՝ զարդարելու մեր անշուք տուները։ Նաեւ կային դեղին ծաղիկները, որոնց թերթերը փրցնելով, «ապրիմ-չապրիմ» ըսելով մեր բախտը կը փորձէինք։ Երբ «չապրիմ» մնար թերթը՝ կը նեղուէինք, նոր ծաղիկ մը կ՚առնէինք մինչեւ «ապրիմ»ով աւարտէինք։

Տաւուտէի մէջ ունէինք երկու տուներ, որոնց սենեակները վերածուեր էին փոքրիկ բուժարանի․ մէկը Գույումճեաններու տունն էր՝ աչքի բորբոքումի դէմ կաթիլներ կը տրամադրէին․ այդ շրջանին կարծես համաճարակ էր, թրիքոմա կոչուած բոբոքումին մասին կը խօսուէր։ Առաւօտ կանուխ կամ երեկոյեան ժողոուրդը խուռներամ կը լեցուէր փոքրիկ սենեակին մէջ։ Երկրորդ բուժարանը մեր տան փակած պրն․ Ժոզէֆ Աշճեանին բակով տունն էր։ Ան իր գիտութեան սահմաններուն մէջ կը բուժէր ամէն տեսակի հիւանդութիւն։ Իր «իւղոտ յաճախորդ»ը ես էի։ Գիշեր մը քաղաքէն տուն վերադարձանք, կազէ լամբարը վառեցինք, անկողինները գետին փռեցինք եւ պառկեցանք․ հազիւ հինգ վայրկեան պառկած էինք, ձեռքիս խայթոց մը զգալով ճչացի, եղբայրս ելաւ, անմիջապէս լոյսը վառեց, տեսաւ «գեղեցիկ» կարիճ մը ու սպաննեց զայն։ Եւ վազեցինք պրն․ Ժոզէֆին։ Ան թաշկինակ մը ամուր կապեց խայթոցէն քիչ մը վեր, որպէսզի թոյնը չտարածուի մարմնիս մէջ։ Քսանչորս ժամ սաստիկ այրեցաւ, խեղճ մայրս ամբողջ գիշերը ամոնիաք քսեց, որպէսզի ցաւը մեղմացնէ։ 

Ուրիշ օր մըն ալ տեսայ, որ քառասուն ճանկուկը ոտքերը մխրճեր է ոտքիս մէջ․․․։ Մեր փրկարար հրեշտակը՝ պրն․ Ժոզէֆը ըսաւ, որ պէտք է շամփուրը տաքցնենք եւ կենդանիին մօտեցնենք։ Այդ ատեն թուլցաւ կենդանին ու զիս ազատ ձգեց։

Տաւուտիէ Հալէպէն տասը վայրկեան հեռու էր։ Փոխադրական միջոց ունէինք՝ հանրային պասերը, որոնց կայարանը բարձունք ելքէն վերջ քանի մը մեթր անդին էր․ ասֆալթապատ էր, հոն կ՚իջնէինք, անկէ վերջ քալելով ամէն մարդ իր տունը կ՚երթար ցեխոտ, ձիւնոտ ճամբաներէ՝ ձմեռը։ Պասը տոմսակով էր, որ մէկուկէս ֆրանք կ’արժէր։ Առաւօտուն ամէն գործի գացողները կը բզկտուէին պաս բարձրանալու համար․ վայ էր եկեր ոտքի կեցողներուն․ կսմթուք․ իրարու վրայ ինկողներ։ Ես ստիպուած կանուխ պէտք է ելլէի, պաս առնէի մինչեւ Մունշիէ, հոնկէ նոր պաս դէպի Նոր Գիւղ՝ ճեմարան։ Եթէ պատահէր որ ձիւն տեղար, պասը բարձունքէն վեր չէր կրնար բարձրանալ, ստիպուած քալելով կ’երթայինք ձիւնին մէջէն մինչեւ ճեմարան։ Արդէն երկու հոգի էինք ճեմարան գացող՝ ես եւ դրացի Արշոն, մէյ մըն ալ Բարեգործական գացող Աշխէն Տէր Գէորգեանը։ Տաւուտիէ տուած է նշանաւոր դէմքեր, ինչպէս տնօրէն եւ դպրապետ պրն․ Ժիրայր Իսկէնեանը։

Շատեր 1946ին գաղթեցին Սովետական Հայաստան, շատ ուրախ արձանագրուեցան գաղթողներու ցանկին, երթալու մայր հայրենիք, տեսնելու վեհ Արարատը դրախտավայր Հայաստանը։ Ափսոս որ յուսախաբ եղան, ապրեցան դաժան կեանք, աքսորուեցան Սիպերիա։ Բանտերու մէջ մաշեցան։

Հալէպ սիրով ընդունեց հայոց գաղթական զաւակները, որբանոցներ բացաւ, դպրոցներ հիմնեց։ Տաւուտիէի այրիները տան մէջ ձեռագործներ կ՚աշխատէին լամբարի լոյսի տակ պրն․ Յարութիւն Չագրեանին, տիկ․ Արուսեակ Սիւնպիւլեանին, Քարէն Եփփէ նշանաւոր միսիոնարուհիին, որ Նոր Գիւղի մէջ հսկայ տարածութեան վրայ հիմնեց որբանոց, որ յետոյ վերածուեցաւ թիթեղածածկ ճեմարանի, որուն աշակերտուհիներէն մին եղած եմ։ Այսօր, աշխարհի որ ծայրը որ երթաս, կը հանդիպիս Քարէ Եփփէ Ճեմարանէն շրջանաւարտներու՝ տնօրէններ, ուսուցիչներ, բժիշկներ, երգահանններ, ՀՄԸՄի սկաւուտներ, Հայ Դատի համար աշխատող անխոնջ մշակներ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՕՁԻՔ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԿՌԻՒ

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՉՈՒԽԱՃԵԱՆ
 
Խանութէն փութով ելաւ՝ իր քաղաքը դարձող աղջիկը դիմաւորելու.
 
– Բարի եկար։ Ի՞նչ կայ չկայ։ Ինչպէ՞ս ես։ Բան-գործ թողուցի, քեզի հասայ։ 
 
– Ինչպէ՞ս ըլլամ։ Փոխուած ոչինչ կայ։ 
 
– Մ’ը՛սեր։ Եա՜, ըսել է՝ անանկ է։ 
 
– Հիմա ի՞նչ պիտ՚’ նեմ, պապա՛։
 
– Աղջիկս, Աստուած մեծ է. ճամբայ մը կը գտնենք։ 
 
– Ամա՜ն, ո՛չ ճամբայ գտնենք ո՛չ խէր տեսնենք։ Բան մը ուզելու ուժ անգամ չունիմ։
 
– Ինչո՞ւ ասանկ կը խօսիս, աղջիկս։ Անանկ բան կ՚ըլլա՞յ,- կ՚ըսէր հայրիկը թէ չէ՝ մայրը եկաւ, ըսաւ.
 
– Կարճ կապէ՛, անօրէն աղջիկ։ Մէյ մ՚ալ քեզմո՞վ պիտի զբաղինք։ Արդէն շատ գործ ունինք։ Պապադ բանը-գործը թողուցեր՝ քեզի եկեր է։ Հատէ՛, դուն ալ բանէ մը բռնէ՛։ Հատէ՛։
 
– Աղջկան մեղքն ինչո՞ւ կ՚առնես։ 
 
– Հէլէ դուն ձայնդ կտրէ՛։ Ա՜խ, Տէրս թո՛ղ հոգիս առնէ՝ օձիքս ազատեմ ձեզմէ։
 
Հայր ու աղջիկ միասին ապուշ-ապուշ նայեցան մօրը, բայց անիկա չտեսնելու տուաւ եւ գնաց ու շարունակեց գործել խանութին մէջ։ Ետքը, անոնց չգործելը տեսնելով, ըսաւ․
 
– Եկէ՛ք, Աստուած ի՜մ։ Տակաւին ինծի կը նայիք ապուշ-ապուշ։ 
 
– Հա՛, մեզի՞ ըսիր։
 
– Չէ չէ, գետնի մարմարներուն ըսի, որ կեանքի գան ու գործ տեսնեն ինծի հետ։ Դուք ապո՞ւշ էք, ի՞նչ էք։ Ըսածս կը հասկնաք, բայց չհասկնալու կու տաք։ Հիմա ձեզի կը ցուցնեմ։
 
Աւելը ձեռքը առաւ ու շուտով…
 
***
 
Լուցկիի բոցին պէս անցաւ, գնաց այն օրը։ Իսկ միւս օրը տարբեր չէր նախորդէն: Մայրը եկաւ եւ արթնցուց իր աղջիկը: Ժամը ուշ էր, իսկ օրը՝ իրիկուն։ Աղջիկը գայթեցաւ՝ ոտքը անկողինին ոտքին զարնելով։ Մայրը ասիկա տեսնելով անմիջապէս ըսաւ.
 
– Ձախաւե՜ր աղջիկ, ձախաւե՜ր։ Դուն չես կրնար մարդ ըլլալ, ո՜ւր մնաց որ աղջիկ ըլլաս։ Ձեր ձեռքը ուրկէ՞ ինկեր եմ։ Հատէ՛, բան մը ըրէ՛։ Ո՛հ, մոռցայ։ Չես կրնար ընել։ Ըսէ՛՝ «Ինչո՞ւ»։ 
 
– Ինչո՞ւ, մայրիկ։
 
– Ձայնդ մի՛ հաներ։ Չես կրնար, չե՜ս։ Օրը իրիկուն եղեր է։ Ընելիք չմնաց։ Փա՛ռք Աստուծոյ, շատ աղէկ աղջիկ ունիմ. ձեռքէս կը բռնէ՝ միասին կ՚ընենք ամէն գործը։ Ժամը քանի՛ է՝ գիտե՞ս։ 
 
Աղջիկը այս բաները լսելով սկսաւ լալ։
 
– Է՛հը, է՛հը, է՛հը։ Ո՞ւր է պապաս։ 
 
– Հոն ուր դուն էիր մինչեւ հիմա. անկողինը պառկած է, կը քնանայ։ Քեզի պէս չէ՞ եա՛։ Քեզի պէս ծոյլ… ինչ որ է, սեղանին վրայ եփած ապուրս կայ։ Գնա՛, կե՛ր:
 
– Մերսի։ 
 
– Մերսի մ’ը՛սեր։ Ձեռքէս չես բռներ, ետքը գալով շնորհակալութիւն կը յայտնես։ Կը թողուս որ տունը մայրդ մաքրէ եւ բոլոր ճաշերը եփէ առաւօտէն սկսեալ մինչեւ մութ գիշեր։ Իսկ դուք՝ դուք ի՞նչ ըրիք, Մարիա Խանըմ։ Ա՜խ, մէյ մ’ալ իրաւէն խանըմ ըլլայիր՝ հոգս չէր ըլլար։
 
– Ըսելիք չունիմ։ Կ՚երթամ ապուրը ուտելու։ 
 
Ոչ ոք կը հարցնէր մօրը, թէ ինչո՞ւ բարկութեամբ կը խօսէր։ Երբ աղջիկը գնաց բաներ մը ուտելու, ինք աթոռ մը առաւ, նստաւ գունատ։ Կարծես թէ խղճի խայթ ունէր եւ կը տագնապէր։ Ցաւ կը զգար։ Գլուխը դնելու տեղ չունէր։ Առանձին էր, բոլորովին առանձին։ Ուժ չունէր անգամ նստած տեղէն ելլելու։ Այն ատեն իմացաւ կինը, որ այս բարկութիւնը պիտի պղծէ իր անունը, նոյնիսկ պղծեր է։ Իրականութեան մէջ ոչ ոք զինք այնքան լաւ կը ճանչնար, որքան ինքն իսկ։ Ոչ իսկ ամուսինը կամ աղջիկը։ Ծովուն վրայ ծփացող անառագաստ նաւու մը պէս էր։ «Երանի՜ թէ հասկնան սիրտէս անցածները», կ՚ըսէր մտքէն։
 
Միջոց մը եւս շարունակեց աթոռին նստիլ։ Ապա ելաւ եւ աղջկան քով գնաց։ Բան մը ըսելու վրայ էր, երբ հրաժարեցաւ։ Աթոռը ձգած տեղը գնաց ու ըսաւ. «Խելքս գլխէս գնաց։ Քիչ մնաց որ բերանիս եկածը պիտի ըսէի»։ Աղօթքի սենեակը գնաց, զոր իր աներհայրը շինել տուեր էր։ Ծունկի եկաւ, «Գառն Աստուծոյ, քեզի կու գամ։ Ինչպէս որ եմ՝ անանկ կու գամ։ Աստուած իմ, շնորհէ՛ որ աղջիկս վիճակս հասկնայ։ Փրկիչս միայն դուն ես, Տէր իմ։ Ամէ՜ն»։ Ինքնավստահ անկողին գնաց պառկելու եւ գլուխը դնելուն պէս՝ մուշ-մուշ քնացաւ։ 
 
Առաւօտ կանուխ ելաւ, տեղ մը գնաց՝ առանց մարդու բան մը ըսելու։ Ոչ ոք գիտէր թէ ուր գացեր էր։ Աղջիկը արթննալով իմացաւ որ մայրիկը հոն չէր։ Աստուած լսած էր մօր աղօթքը եւ սրտին մէջ զգացում մը դրած, որ կ’ըսէր թէ պէտք էր իր մօր ետեւէն երթար։ Այս ներքին ձայնը լսեց եւ թէպէտ մօրը գացած ճամբան չէր գիտեր, բայց ճամբայ մը բռնեց։ Բաւական յառաջանալով տեսաւ ծառ մը, որու տակ նստած էր մայրը եւ կու լար։ Մօտեցաւ անոր եւ ըսաւ: 
 
– Ինչո՞ւ հոս եկեր ես՝ կու լաս։
 
– Ա՜խ, ես տարտս որո՞ւն լամ։ Տարտս մէկ չէ, տարտս տասը չէ։ Ըսելիք չունիմ քեզի։
 
– Մամա, դուն ի՞նչ կ՚ըսես։ Աս բարի նշան մը չէ։
 
– Օտարները ի՞նչ գիտեն թէ տարտս ինչ է։ Աղջիկս ի՞նչ կը հասկնայ թէ ինչո՞ւ կու լամ
 
– Մամա, ի՞նչ կրնամ ընել քեզի համար։
 
– Մէյ մը ըսէ, թէ քովդ ջրաման ունի՞ս։ 
 
– Ունիմ, բայց ինչո՞ւ։
 
– Ատ տեղը գնա՛, հոն գետ ըլլալու է. ջուր լեցո՛ւր հոնկէ, բե՛ր ինծի։ 
 
Աղջիկը վազնիվազ գնաց եւ մօրը ուզածը բերաւ։ Մայրը ջուրը անոր ձեռքէն առնելովխմեց զայն եւ սկսաւ պատմել թէ ինչո՞ւ կու լար։
 
– Ա՜խ, աղջիկս։ Ես զալըմ կեսուրներուն ատենը հարս եղած եմ, իսկ զալըմ էրիկներուն ատենն ալ՝ կին։ Հայրդ եղող մարդը իր ձեռքէն եկածը ետ չթողուց եւ ինծի ինչե՜ր ըրաւ։ Իմ համբերութիւնս ալ վերջ ունի եւ ի վերջոյ ես ալ ասանկ մէկը եղած եմ։ Շատ կը սիրեմ քեզ ես, բայց չեմ կրնար ինքզինքս զսպել։ Մէկը չեմ սիրեր քեզ սիրածիս չափ։ 
 
– Մամա, ես չէի գիտեր թէ քու տարտդ ասչափ շատ է։
 
– Ա՜խ, մէյ մը գիտնաս թէ չգիտցած բաներդ ինչքա՜ն շատ են։ Ինչ որ է, աղջիկ իմ, յուսամ թէ կը հասկնաս զիս։ 
 
– Մամա, ո՜հ, ի՜նչ անգին գանձ մըն ես դուն ինծի համար, եւ ես յարգդ չեմ գիտցեր։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: