ԱՆՔԱԿՏԵԼԻ ՕՐՕՐՈՑԸ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Ամէն բան կարգադրուած էր։ Անտառի ճամբորդութեան համար հիասթափութիւնը, տխրութիւնը, բարկութիւնը, յուսահատութիւնը, վախը, փորձանքը, ողորմածութիւնը, սէրը, յոյսը եւ ուրախութիւնը պատրաստ էին։ Իսկոյն անոնք ճամբորդութեան սկսան։

Յոյսը եւ յուսահատութիւնը երբ զիրար տեսան, շուարեցան։ Չհասկցան թէ ինչպէ՜ս քով քովի պիտի ճամբորդեն, ուստի իրարմէ հեռու կեցան, իսկ բարկութեան եւ ողորմութեան համար միասին ճամբորդելը անկարելի թուած էր, նոյնիսկ անոնք զիրար տեսած պահուն արդէն իրարմէ փախած էին։ Տխրութիւնն ալ որպէսզի մինակ չզգար, ժամ առաջ մօտեցաւ հիասթափութեան եւ յուսահատութեան։ Ան իր ընկերներուն հետ մտերմանալով ինքզինք կը մխիթարէր։ Փորձանքը խառնիխուռն զգացումներու հետեւանքն էր, մանաւանդ բարկութենէն ուժ կ’առնէր ու կ’ենթադրէր, թէ գերակշռող ճամբորդը ինքն էր, իսկ սէրը․․․ Ան ամէն բանի կը դիմանար, ամէն նեղութիւն եւ դժուարութիւն կը կրէր, ուստի բոլոր զգացումներուն եւ կացութիւններուն նկատմամբ ընդունակ էր։ Վախը, որ սիրոյ պակասութենէն յառաջ կու գար եւ կեանքին տուած հաճոյքը մարդոցմէ կը խլէր, սիրոյ հետ չէր կրնար քալել։ Ուրախութիւնն ալ հոն կը գտնուէր, ուր իւրաքանչիւրը անոր նմանիլ կ’ուզէր, բայց չէր հասկնար, որ ան ամէն պարագայի իր գոյութեան պայքարը կը մղէր։ Հետեւաբար, բոլորն ալ ցանցառ կը քալէին։

Գարուն էր, եւ հարկաւ բնութիւնն ալ արթնցած էր։ Անոնք ճամբուն վրայ պտղատու ծառերով, նորափթիթ ծաղիկներով ոգեւորուած մեղուներով, խանդավառ թռչուններով, չարաճիճի ճանճերով, սարդերու ոստայններով եւ արեւուն մեղմ շողերով շրջապատուած էին։ Լռութիւն կը տիրէր իրենց միջեւ, սակայն անշօշափելի շղթայ մը կար, որ զիրենք իրարու կը կապէր։ Թէ միասին ըլլալ չէին ուզեր, թէ անխուսափելիօրէն քով քովի կու գային։ Նորէն ալ քով քովի գալ չէր նշանակեր մէկ մարմին ըլլալ։ Իրենց համար պատճառ մը պէտք էր որ միանային։ 

Անոնք երբ անտառին մէջ կը պտտէին, յանկարծ երկու հսկայ ծառերու միջեւ շինուած օրօրոց մը տեսան եւ ամէն մէկը օրօրուիլ ուզեց։ Առաջ հիասթափութիւնը փորձեց, բայց միտքը կասկածներով լեցուն էր։ Եթէ օրօրուէր եւ յանկարծ իյնար՝ ի՞նչ պիտի ընէր։ Անցեալին մէջ պատահած դէպքը վերապրիլ չէր ուզեր։ Ուստի, ան ետ քաշուեցաւ։ Վախն ալ արդէն հիասթափութիւնը կը զօրացնէր եւ իյնալու հաւանականութեամբ լեցուած էր։ Տխրութիւնը օրօրուիլ կ’ուզէր, բայց քայլ մը անգամ նետելու սիրտ չունէր։ Կարծես իր վրայէն շոգեկառք մը անցած էր, այդքան յոգնած կը զգար, իսկ յուսահատութեան պարագան ալ անոր կը նմանէր․ ան օրօրուելու նպատակ իսկ չունէր։ Երբ կարգը բարկութեան եկաւ, անտառին բոլոր էակները սարսռալ սկսան, որովհետեւ բարկութիւնը դատաւորի մը նման պտտելով միշտ իր գանգատները կը յայտնէր։ Ան նոյնիսկ օրօրոցն ալ չհաւնեցաւ։ Ինչո՞ւ օրօրոցը հոն շինած էին։ Ուրիշ հսկայ ծառեր չկայի՞ն։ Ինչո՞ւ ցած էր օրօրոցը։ Ինչո՞ւ իրեն յարմար ըրած չէին։ Ան իր դիմացը պատասխանատու մը չտեսնելով ալ աւելի կը զայրանար։ Ըլլալիք բան չէր։ Փորձանքը, որ իրմէ ուժ կ’առնէր, շուտով օրօրոցին վրայէն ցատկեց  եւ զանիկա ծառերէն փրցուց։ Այլեւս օրօրոցը քակուած էր։ Հիմա ո՞վ պիտի կրնար օրօրուիլ։ Ո՞վ ներողամիտ պիտի գտնուէր այս կացութեան մէջ։ Ո՞վ խոնարհութիւն ցոյց պիտի տար։ Որո՞ւ շնորհիւ պիտի փրկուէին այս քանդուած կեանքէն։ Այսպէ՞ս պէտք է ըլլար կեանքի ընթացքը։ Ո՞ւր պահուած էր համերաշխութիւնը։ Անոնք ե՞րբ խաղաղութեան պիտի արժանանային։ Այո, օրօրոցին քանդումը բարկութենէն բխած էր, բայց բարկութեան պատճառները ո՞ւր ծագած էին։ Անձնակեդրոն մտածումները պատասխանատու չե՞ն այն զգացումներուն նկատմամբ, որոնք մեզ կործանման կը տանին։ Հիմա ի՞նչ պիտի ընէին։ Հիասթափութիւնը, տխրութիւնը, յուսահատութիւնը եւ վախը արդէն անճար էին։ Անոնք իրարու մրմնջելով ըսին․

– Ուրախութեան նայեցէ՛ք։ Տակաւին պիտի կրնայ գոյատեւել առանց քայքայուելու։

Ուրախութիւնը կը լսէր այս խօսքերը, բայց ականջ չէր կախեր․ միայն թէ ան բանի մը ապաւինելու կարիքը կը զգար։ Ան յոյսին ապաւինեցաւ, յոյսը՝ սիրոյ եւ սէրն ալ՝ ողորմածութեան։ Ժամանակի ընթացքին, փոխադարձաբար իրարու ապաւինելով ամուր կանգնեցան այս նեղ կացութեան դէմ։ Ի վերջոյ, իրենց միութենէն հրաշք մը իրականացաւ եւ նոր օրօրոց մը շինեցին։ Հիմա ան անքակտելի օրօրոց մը եղած էր, որովհետեւ նեղութիւններու դէմ միանալով կատարուած պայքարէն շինուած էր։ Այն զգացումները, որոնք անճար մնացած էին, զարմանքով նայեցան նոր օրօրոցին եւ ըսին․

– Ինչպէ՞ս կրցաք շինել անքակտելի օրօրոց մը։ Ասիկա հրա՜շք է։

– Այո, ձեզի պէս թերահաւատներուն համար հրաշք մըն է, որ անկարելի էր, իսկ մեզի համար ասիկա միութիւն է, հաւատք է եւ սէր է։ Իսկ մեր ուժը երկինքէն եկած է, ուր կը գտնուի մեր գանձը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԽԱՐԲԵ՞ՐԴ ԹԷ ԷԼԱԶԸՂ

Խարբերդի ամրոցէն

ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՉՈՒԽԱՃԵԱՆ

Երեք օր Խարբերդ մնացի եւ տեղի սրտաճմլիկ տեսքը աչքերուս առջեւէն չ՚երթար։ Բողոքական հին եկեղեցի մը տեսայ, որ այսօր կառատուն դարձած է։ Ետքը Խարբերդի բլուրն ի վար գացի, մէյ մ՚ալ տեսնեմ, որ քաղաք մը տարածուած է Խարբերդի դաշտին մէկ ծայրէն միւսը, բայց ատենօք Խարբերդի ամրոցին շուրջը գտնուող տուներուն մէկն անգամ այսօր չկայ։ Մեր հայերէն մնացած բան չկայ։ 

Ծովք

Խարբերդի բլուրն ի վեր իջնելուս պէս, Խոխ (այսօրուան անունովը՝ Սիվրիճէ) գացի, ուր Ծովք լիճը կը գտնուի։ Ատենօք Ծովք լիճին շրջանն ալ շատ հայկական գիւղեր կային, բայց այսօր ամէնքը դարձած են զազաներուն գիւղերը։ Ա՜խ, ի՜նչ ցաւալի։ Միակ ցաւալի բանը այս չէր, այլ բաներ ալ կային. քաղաքի կեդրոնը կարելի չէ հայերէն խօսող մէկը գտնել։ Արաբերէն խօսողն ալ կրնաս գտնել։ Ատենօք մեզի եղած քաղաքը այսօր «մեզմէ զատ բոլոր» ազգերունը եղած է։ 

 Եթէ մէկ բան կայ, որ կրնամ ձեզի ըսել, այն է, որ Խարբերդը իրաւցնէ Էլազըղ եղեր է։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾԱՂԿԱՆՈՑԸ

ՆՈՐԱ ՇԱՀՊԱԶԵԱՆ

Մանկութենէս կը սիրեմ բոյսերը, ծաղիկները, բնութիւնը, գեղեցիկ տեսարանները։ Եթէ պտոյտի ելլէինք, կը նախընտրէի բնութեան մէջ երթալ քան թէ ծով։

Երբ շուկայ երթամ՝ պէտքեր բերելու, անպայման կը հանդիպիմ ծաղկավաճառին խանութը, կը գնեմ եւ տուն կը վերադառնամ։

Ողորմած մայրս կ’ըսէր․ «Նորէ՞ն մը ծաղիկ բերիր․ երբ մեծնաս՝ քեզ ծաղիկ ցանողի պիտի ամուսնացնեմ», եւ բոլորս ի սրտէ կը խնդայինք։

Կը հետաքրքրուէի ցանելու ձեւով․ ջրելու ժամանակ հունտերը կը հաւաքէի, որպէսզի եկող տարին ետ ցանեմ եւ այսպիսով սորվեցայ ծաղիկներուն տեսակները եւ ցանելու կերպերը։

Տուներնիս ունինք փակ մը․ հոն ցանած եմ մի քանի տեսակ ծաղիկներ։ Վեց տարի առաջ գնեցի լեմունի պզտիկ ծառ մը եւ ցանեցի։ Ծնողքս ըսաւ․ «Հոս չի մեծնար, պարապի մի՛ ցաներ»։ Ըսի․ «Ցանեցի եւ պիտի տեսնէք, թէ ինչպէս պիտի մեծնայ»։ Իրապէս, խնամքովս ծառը կամաց-կամաց մեծցաւ, եւ անցեալ տարի եօթը լեմուն շալկեց, իսկ այս տարի վրան կայ քսանհինգ լեմուն։ Դրացիներուս կատակով կ’ըսեմ․ «Այս տարուայ լեմուննիդ քովէս է»։ Երբ քովս գան, ամպայման պիտի նստին «ծառին տակը», սուրճ խմեն։

Անցեալ շաբաթ հիւրեր ունեցայ եւ խօսքի ատեն ըսին․ «Նոր ծաղկանոց մը բացուեր է ասինչ ճամբուն վրայ»։ Լաւապէս հասկցայ ուր ըլլալը, որպէսզի երթամ եւ տեսնեմ։

Օր մը ընկերուհիներով հաւաքուած էինք, ըսի․ «Նոր ծաղկանոցը պիտի երթամ»։

Ուզեցին իրենք ալ գալ հետս, պտոյտ մը կ’ընենք ըսելով, բայց տեղը շատ հեռու էր։  Ըսինք՝ ցած կօշիկ կը հագնինք որ քալենք։ Մի քանի օր վերջ ճամբայ ելանք։ Ճամբան ալ գեղեցիկ էր․ երկու կողմէն ծառերուն մէջէն քալեցինք երգելով «Ծաղիկներ, ծաղիկներ, անթառամ ծաղիկներ», խօսելով, խնդալով հասանք ծաղկանոցը, մօտեցանք, երկաթէ շատ մեծ դուռը բաց էր, մտանք։ Ի՞նչ տեսնենք․ ընդարձակ պարտէզ մը, աջ-ձախ տեսակաւոր, գոյնզգոյն ծաղիկներ, կարծես դրախտ մըն էր։ Ծաղկավաճառը խնդումերես ընդունեց մեզ եւ սկսաւ պտտցնել պարտէզին մէջ։ Քիչ մը ներսը շինած է պզտիկ ջրանցք, գետի նման, մէջը դրած է պզտիկ, գունաւոր ձուկեր, իսկ ետեւի կողմը կախած է վանդակի մէջ գունաւոր թռչուններ։ Քիչ մը առջեւ՝ կլոր սեղան, աթոռներով։ Նստանք եւ դիտել սկսանք այս մարդուն հիանալի ճաշակին արդիւնքը։

Ճիշդ նստած տեղս, առջեւը, երկու օրիորդներ ծռած ծաղիկ կը ցանէին․ մօտեցայ իրենց եւ ուշադրութիւն ըրի թէ ի՞նչ կ’ընեն։ Պզտիկ-պզտիկ ոստերը կը ցանէին տուփերու մէջ։

Պարտիզպանը մեզի սուրճ հրամցուց, վերջը ելանք, դիտել սկսանք, ծաղիկներուն գիները հարցուցինք։ Շատ գեղեցիկ էին, բայց՝ շատ սուղ։ Ես գնեցի ճերմակ եւ կարմիր մեխակներ։ Իսկ իրենք՝ ամէն մէկը իր սիրածը գնեց։

Ելած ատենս տեսայ որ կին մը նստած սիկարէթ կը ծխէր եւ ջուրը կը դիտէր․ հարցուցի թէ ինչո՞ւ մինակը նստած է։ Ըսին որ այս տիկինը ամէն առտու կու գայ եւ իր սուրճը ծաղիկներուն մօտ կը խմէ, ջիղերը կը հանգստացնէ, վերջը կ’երթայ։

Արդէն մթննալ սկսաւ, կամաց-կամաց վերադարձանք, շատ յոգնած, բայց ուրախ էինք։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՔԱՂԱՔԱԿԻՐԹ ԵՒՐՈՊԱ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Այս ցամաքամասը
Որ աշխարհին դաս կու տայ իբր թէ
Թէ ինչ ըսել է մարդ ու մարդկութիւն
Բայց մանաւանդ
Մարդկայնութիւն
Զէնք կը մատակարարէ
Գիշեր-ցերեկ Ուքրանիոյ
Որ եղեր յետոյ պատերազմը
Իր դռները չզարնէ
Ախ աս ինչ մեծ վախ
Զէնքով խաղաղութիւն կը քարոզեն
Զէնքով խաղաղութիւն կը հաստատեն
Զէնքով տնտեսութիւն կը զօրացնեն
Ուրիշ ձեւ կա՞յ
Չմնաց
Բոլորը նոյնն են
Բայց աս ցամաքամասը
Յանուն արդարութեան
Յանուն ժողովրդավարութեան
Յանուն մարդկային իրաւանց
Դաս կու տայ միշտ
Ձայն կը բարձրացնէ
Մինչ այդ նոյն բոզն է
Դրամը տուր ուզածդ կ’ընէ
Միւսները անձայն իրենց բոզութիւնը կ’ընեն
Թուրքը թուրք է
Չինը չին
Ռուսը ռուս
Անոնք հասկցանք
Բայց ասիկա՞
Ասիկա ձայնաւոր բոզ է

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ՁԷ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


269

(21-22 Հոկտեմբեր 2021, գիշեր)

Փափաքն անդիմադրելի չէ, բայց քանի որ մօտն եմ կրնամ եւ մտնել, ուղղուիմ տոմսակի կրպակին, շատ մարդ չկայ, եղողներն ալ արդեօ՞ք մտնելու նպատակով կը գտնուին հոն, բացութիւն է, ու ականջիս գոնէ՝ լռութիւն, բայց ահա ոստիկան մը ձախիս, շատ բան չհասկցող տեսակէն, թերեւս բարեկամաբար բարեւելով անցնիմ առանց հարցուփորձի ենթարկուելու, «պարո՜ն» պոռա՞ց ետեւէս, քանի քայլ անդին ուրիշներու կը հանդիպիմ, սպաներ ասոնք, գոնէ մին, որ անձնաթուղթս կը պահանջէ տեսնել, աս ի՜նչ զգուշութիւն, թո՛ղ այդպէս ըլլայ, շապիկիս գրպանէն կը հանեմ քարտերու տրցակը, կը զատեմ ուզածը, մինչ ինք կը յայտնէ, որ հրահանգ է Եգիպտական Թանգարան մտնողներուն ինքնութիւնն ստուգել. «Մի՛ մտահոգուիր, ելած ժամանակդ պիտի ստանաս, ստացագիր պիտի տանք: Պարոնին ստացագիր մը գրեցէ՛ք, հայր ու տղայ են, կը տեսնե՞ս որքան հսկայ է տղան», կը նայիմ ու տարբերութիւն չեմ տեսներ, թերեւս ոտքի կանգնին եթէ, բայց տրցակէն ափիս մէջ ծանրացեր է մետաղադրամ մը, աս որքա՞ն մեծ, անսովո՜ր, վերջի՞ն դարերէն, թէ շատ աւելի հին, պտղոմէակա՞ն շրջանէն, գա՜նձ է, բայց սպան ալ տեսաւ, առա՛ւ ձեռքէս. «Ա՛ս ալ թող մնայ, կ’առնես վերադարձիդ, փարաւոններուն բարեւէ՛ իմ կողմէս», ու կ’երթամ ստիպուած, կը յուսամ որ իր պարտականութիւնը գերկատարելու մղումով վար դրաւ զայն իբրեւ – ո՞վ գիտէ – վտանգաւոր առարկայ, եւ ո՛չ՝ հնութիւն, զոր պէտք է արձանագրած ըլլայի, զերծ մնալու համար օրէնքով սահմանուած պատժամիջոցէն, բայց բուն մտահոգութիւնս այդ չէ, վերադարձիս մետաղադրամն անյայտացած պիտի ըլլայ, պիտի զարմացած ինծի նային երբ պահանջեմ, ու կը կասկածիմ որ չկար, երբեւէ չէր եղած շապիկիս գրպանին մէջ, յիշէի՜ պիտի, եւ ստացագիրին վրայ խծբծուածն ի՞նչ կը նշանակէ…


270

(24-25 Հոկտեմբեր 2021, գիշեր)

«Ահրամ»ը բացեր եմ – տարինե՜ր ետք – ու կը տեսնեմ ամբողջ երկու էջի վրայ, դէմ-դիմաց, յօդուած մը նուիրուած Հոսնի Մուպարաքի, ի՞նչ պատահեր է, ի՞նչ փոփոխութիւն է, այս չէ՞ր այն նախագահը, որ, սխալ չգործելու նախանձախնդրութեամբ, Եգիպտոսի երեսին թառած ճանճը զլացած էր քշել իր իշխանութեան երեսուն տարին, հեղինակն ալ անծանօթ է, գոնէ ինծի, այո, ճիշդ կռահեցի, առաջին էջին վրայ իր անունն է իբրեւ խմբագրապետ, զետեղուեր է ե՞րբ, թերթն այլեւս ձեռք չառնելուս արդիւնքն ա՞յս պիտի ըլլար, վերջին էջն ալ ամբողջովին գրաւուեր է ընչազուրկ դասակարգի անտեղիտալի պաշտպան, ձախակողմեան «Էլ-Ահալի» թերթի ծանուցմամբ, ու կը կարդամ որ կազմակերպած է պտոյտ դէպի Կունա, քաղաքն զբօսաշրջկային, ներկայ գտնուելու համար ֆիլմի ամէնամեայ փառատօնին, ու կարմիր կապերտին վրայ ճեմող-լուսանկարուող դերասանուհիներուն «յանդուգն» զգեստները վայելելու:


271

(25-26 Հոկտեմբեր 2021, գիշեր)

Տօնավաճա՞ռ է, մարդիկ ու անասուններ, եւ ահա էշի մը վրայ կ’երեւի էլ-Սիսին, բայց արդէն անհետացեր է բազմութեան մէջ, ու կը զարմանամ, կը կարծէի որ Եգիպտոսի նախագահը նժո՛յգ պիտի նախընտրէր, եւ ո՛չ էշ, ան ալ գորշ ու աղտոտ ու քոսոտ, բայց դարձեալ կը յայտնուի, ու կը տեսնեմ որ չէ՛ նստած, այլ ձիարշաւի մասնակից ասպետներու նման վեր պահած է մարմինը ու այդպէս կը վարէ իր բաժինն եղող չորքոտանին:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԿԷ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՍՆԿԱ․
«Փոքր երկների առաջնությունում բասկետբոլի մեր հավաքականը քիչ առաջ դարձավ չեմպիոն՝ հաղթելով Մալթայի հավաքականին»:
Փոքրերուն մէջ ալ մեծեր պէտք է ըլլան։

ՍՆԿԲ․
«Սա գրիչը բռնեցէ՛ք, երկու միտք անկեղծօրէն արտայայտեցէ՛ք, լմնցաւ գնաց։ Ե՞րբ պիտի հասկնաք, որ բեմը սուրբ է: Եթէ ըսելիք  չունիս, կամ բան պիտի չաւելցնես հանդիսատեսին իմացածին վրայ, բեմ ելլելու չես, եղբա՛յր։ Բեմը ցուցադրութեան վայր չէ, որ զարդարուիս, ելլես կայնիս, ժպտիս, ողջունես ներկաները, բայց բան չըսես հանդիսատեսին։ Բեմը միտք է, նոր խօսք է, փորձառութիւն է, ուղղութիւն տուող հարթակ է»։
Բեմը՝ մի՞տք, խօ՞սք, փորձառութիւն, ուղղութի՞ւն։ Ասոնք ո՞ր երկինքէն ինկան, այս բառերը։ Այս բառերուն նշոյլն անգամ չկայ բեմերուն վրայ։ Բեմերը միայն զարդարուելու եւ ինքնափառաւորութեան վայրերն են, մենք ըրած ենք զանոնք այդ։ Եւ ինչո՞ւ պիտի չհպարտանանք։ Մնացեալը՝ գիտէ՛ք։

ՍՆԿԳ․
«Լեւոն Շանթերու նկատառելի օրինակով եւ քաղաքական եւ դիւանագիտական մտածողութեան կարելի վերլուծումներու տիպարներով խաղաղ ափի հետապնդումով եւ Հայաստանի Հանրապետութեան պետականութեան ամրապնդումի տեսլականով այսինքն պետական սահմաններու հողային պաշտպանութեան առումով, լայնածաւալ հայադարձութեան եւ ներգաղթի կազմակերպչական կարելիութիւններու զոհաբերութեան ըմբռնումով եւ իրերայաջորդ սերունդներու պատրաստութեան հեռանկարով, դաստիարակութեան բարենպաստ ոգիով եւ ներկայի երիտասարդական ուժին ազգային գիտակից եւ պատրաստուած առաջնորդներով` շարունակական կերպով ուղղելով յառաջիկայի սերունդները, պէտք ըլլայ նոր սերունդներ եւ դարեր շարունակ, մշակութային պահպանումի եւ տարածման, մարդկային համակեցութեան մշակոյթի ստեղծագործական հովանիին նպաստելով, հայապահպանման ուղիի նոր կառուցողական մղումով կրնայ որդեգրել եւ հեռաւոր երկարաշունչ վճռականութիւն ներմուծել մեր համահայկական կեանքին մէջ»:
Այո, երկարաշունչ, սակայն վաղը գնա՛, խանութէն մի քանի կրամ իմաստ գնէ՛, խառնէ՛ աս տողերուն, յետոյ հրատարակէ՛, յետոյ կը նայինք՝ ինչի՞ կը նմանի գրածդ։

ՍՆԿԴ․
«Հայերէնը եւ հայակրթութիւնը կեանքի չափ կարեւո՛ր են եւ մնայուն նպատակ»։
Ասքանը քիչ թէ շատ, հինգ՝ վեր, հինգ՝ վար, բոլորս ալ գիտենք, սակայն նապադասութիւնը ինչո՞ւ մոռցած ես շարունակել՝ «․․․սակայն ես ապրած երկրիս մէջ մէկ հոգիի հայերէն չեմ սորվեցուցած, ոչ ալ հայակրթութեան օժանդակած, միայն ասպէս ճառեր խօսած ու ճառեր գրած եմ»։

ՍՆԿԵ․
Երուանդ Օտեանի «Ընկեր Փանջունի»ն մէկը կարդացա՞ծ է․․․։

ՍՆԿԶ․
Հոգաբարձուն խօսք առաւ եւ ըսաւ. «Կեանքէ անկախ պատճառներով սրբազանը այսօր ներկայ չէ մեր մէջ»:

ՍՆԿԷ․
Հայակերտում,
Հայրենակերտում
Եւ հայերէնակերտում։
Գիտենք որ կերտելը շատ կը սիրէք, բայց աս երեքին տարբերութիւնները նախ պէտք է կերտէք, որպէսզի վստահ գիտնանք, որ նախ սա հայերէնը քիչ մը կերտուած է ձեր մէջ։

ՍՆԿԸ․
«․․․բեղուն փորձառութեամբ սփիւռքահայ, գիտական կառոյցներու եւ այլազան բնագաւառներու մէջ ազդեցիկ դերակատարութիւն ունեցող քսան  մտաւորականներու կողմէ առաջարկուած լրջամիտ ծրագիրներու հատընտիր մը․․․»։
Արդէն մեզի ալ ճիշդ ձեր բեղուն բեղմնաւորումը կը պակսէր, ձեր ընտիր ծրագիրներու հատընտիրը, աւելի ճիշդ՝ գլուխ-գործոցը, ծրագրի վրայ ծրագիր աւելցուցէ՛ք, որքան որ կրնաք բարձրացուցէ՛ք Բաբելոնի աշտարակը, նայինք մինչեւ ո՞ւր եւ ե՞րբ, որպէսզի ձեր լեզուներն ալ բազմանան, զարմանազանանան ու յանկարծ տարբեր լեզուներով զիրար ի վերջոյ… հասկնաք։ Եւ յետո՞յ։ Յետոյ ի՞նչ։ Յստակ չէ՞։ Յետոյ նո՛ր ծրագիր ու նո՛ր ծրագիր։ Մէկ քաջ մուկ չկայ, որ սա զանգակը տանի ու կախէ կատուին վիզէն։

ՍՆԿԹ․
քու թեւաւոր ձին հրեղէն
սիրածիդ հետ պիտի տանի ձեզ երկինքներ
Եզակիի ու յոգնակիի հարցը մէյ մը եթէ լուծես, յետոյ դիւրին է ձիերով ճամբորդութիւնը՝ հրեղէն կամ ամպեղէն։

ՍՆՀ․
«․․․ամերիկահայութիւնը ջախջախիչ մեծամասնութեամբ դէմ արտայայտուած է Արցախը ատրպէյճանական լուծին տակ դնելու գաղափարին, զօրակցելով Արցախի ազատութեան»։
Աս «զօրակցութիւն» կոչուածը ի՞նչ է․ դրա՞մ է, թռչո՞ւն է, մրջի՞ւն է, սառնարա՞ն է, լուացքի մեքենա՞յ է։ Յստակացուցէ՛ք։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՐԴԵՕՔ ԼՈՌԻՆ Ո՞ՒՐ Է

ԱՐՓԻԿ ՎԱՐԴԱՊԵՏԵԱՆ
Հալէպ, ՀԲԸՄ Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան Կեդրոնական Վարժարան,
Գ․ դասարան


 

Օր մը, Լոռին եւ իր ընկերուհիները պահուըտուք կը խաղային։
 
Միմին եւ Լալան կը գոցեն իրենց աչքերը եւ կը սկսին հաշուել մէկ, երկու, երեք… իսկ մնացածը կը պահուըտին։

Լալան կը փնտռէ Կալինը, վազելով կ’երթայ դասարան, կը տեսնէ, որ Կալինը թուղթն ու մատիտը ձեռքը կը գրէ։

– Գտայ քեզ, կը պոռայ ու կը հարցնէ․

– Կալին, ի՞նչ կը գրես։

Կալինը կը պատասխանէ․

– Մայրս ըսաւ․ «Զբօսանքին դաս սորվի՛ր», եւ ես մտածեցի՝ ասկէ աւելի լաւ առիթ չկայ դասերս վերաքաղելու։

Միմին կը փնտռէ Լարիթան, կ’երթայ դպրոցին դաշտը, կը տեսնէ որ խումբ մը տղաք մարզանք կ’ընեն։ Բայց Լարիթան հոն չէ։

Կ’ուղղուի դէպի լուացարան եւ կը տեսնէ որ Լարիթան օճառը ձեռքը բռնած է, գետինը՝ ջուր, վրան-գլուխը՝ ջուր։

– Գտայ քեզ,- կը պոռայ ան եւ կը հարցնէ,- Լարիթա, ի՞նչ եղաւ։

Լարիթան կը պատասխանէ․

– Լուացարանը պահուըտած էի, ձեռքերս աղտոտեցան, որոշեցի օճառուիլ։ Եւ ես ի՞նչ գիտնամ որ ծորակը աւրուած է․ հազիւ ծորակը բացի ամէն տեղ ջուր եղաւ եւ հիմա…

Լալան կ’ըսէ՝ մնաց Լոռին։

Միմին եւ Լալան միասին կը փնտռեն Լոռին ամէն կողմ, բայց չեն գտներ։

Զանգը կը հնչէ, բոլոր աշակերտները դասարան կ’երթան, բացի Լոռիէն եւ ընկերուհիներէն։

Կ’որոշեն զբօսանքի երգը երգել, յոյսով որ Լոռին լսէ երգը եւ մէջտեղ գայ։

Ալ վերջացաւ զբօսանք, 
Զինգը-զանգը, զինգը-զանգ։
Ահա դասարան մտանք, 
Զինգը-զանգը զինգը-զանգ։

Բայց Լոռին մէջտեղ չ’ելլեր։

Ուսուցչուհիէն հրաման կ’առնեն դասապահէն քիչ մը ուշանալու, որպէսզի Լոռին փնտռեն։

Հոս-հոն կը փնտռեն, բայց Լոռին չեն գտներ, սխալմամբ դպրոցի դուռէն դուրս կ’ելլեն։

Հայրիկը կ’ըսէ․

– Ո՞ւր կ’երթաք, ներս մտէ՛ք նայիմ։

Վախնալով ներս կը մտնեն։

Լալան կ’ըսէ․

– Արդեօք Լոռին խաղավա՞յրն է, որովհետեւ ոչ մէկերնիս հոն փնտռեցինք կամ պահուըտեցանք․․․։

Բոլորը ուրախութեամբ կը վազեն դէպի խաղավայր, կը նային սահնակին, օրօրոցին, խաղավայրի բոլոր անկիւնները, բայց Լոռին չկար։
 
Կ’որոշեն մօրը հեռաձայնել՝ տեղեկացնելու համար։
 
Յանկարծ ձայն մը կը լսուի․
 
– Ոչ, մի՛ հեռաձայնէք մամայիս,- կը պոռայ Լոռին գնդակներուն մէջէն ցատկելով։
 
Միմին կ’ըսէ․
 
– Լոռի, վերջապէս գտանք քեզ։ Այդքան ժամանակ դուն հոս մինակդ ի՞նչ կ’ընէիր։
 
Լոռին կ’ըսէ․
 
– Մայրս ի՛նչ համեղ ուտելիքներ դրած էր՝ ընկոյզ, խնձոր, ստեպղին…
 
– Էհ, կը բաւէ հաշուես, հիմա սիրտերնիս կ’ուզէ,- կ’ըսէ Միմին։
 
Լոռին խնդալով կը պատասխանէ․
 
– Հա հա հա, դուք նեղուած-նեղուած գացէ՛ք դասարան, ուսուցչուհիին լուր տուէ՛ք որ Լոռին գտնուեցաւ, իսկ ես խաղը յաղթած եւ լաւ սնունդ առած ուրախ-ուրախ կը վերադառնամ դասարան։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՆԱՒԱՍՏԻ ՄԸ

ՍԳԱՐԱ ՆԱՈՒՄԱՆ

Այդպէս ծառ մը կը խնամես
Զայն կ’աճեցնես
Ան գեղեցիկ կը դառնայ
Տոկուն արմատին եւ զօրաւոր ոստերուն հետ
Անոր կու տաս վահան մը հովուն ընդդէմ
Հովանոց մը արեւուն ընդդէմ
Ցանկը կը շինես
Անօթի ճագարները հեռու պահելու
Բայց պահեր կան
Երբ ամէն ինչ բաւական չէ
Փայլակը կայ որ ծառիդ կը խփէ
Որովհետեւ կանաչ բլրան կէս ճամբուն կեցած է

Ուրեմն, ուրիշներ կ’ըսեն․
Չափազանց խնամքը մեռած ձին չի վերակենդանացներ

Ուրեմն, կ’որոշես որ քաքար կ’ուզես պատրաստել սիրահարիդ համար
Ձեռքի ծանր աշխատանք կը կատարես
Եւ ծրագիրը կը սկսիս ինքնավստահութեամբ
Եւ ծայրայեղ ոյժով կը խառնես
Բայց ոչինչ կը պատահի

Ուրեմն, ուրիշներ կ’ըսեն․
Ակռափոչխիչ մը չի կրնար սեր հարել

Ուրեմն, աւելի լաւ կեանք ունենալ կ’երազես
Կեանք մը որ քաղցր է քեզի հանդէպ
Եւ որ նաեւ կու տայ եւ ոչ միշտ կ’առնէ
Դուն կը կարծես որ արժանի ես ասոր
Նման միւս բոլորին 
Բայց կը վրիպիս

Ուրեմն, ուրիշներ կ’ըսեն․
Անձրեւորդ մը բնաւ դէպի երկինք չի թռչիր
Մինչեւ որ սարեակին փորին մէջ պառկի

Ուրեմն, ես քեզի նման եմ
Բայց յետոյ ոտքի կը կենամ
Եւ անոնց երեսին կը պոռամ․
Այս ի՛մ կեանքս է
Իրաւունքս է փորձել
Իրաւունքս է ձախողիլ
Իրաւունքս է տեսնել լաւ եւ գէշ պահեր
Իրաւունքս է նոր աշխարհ մը ճանչնալու մասին երազել
Իրաւունքս է սկսիլ զայն ստեղծել
Իրաւունքս եւ պարտականութիւնս են գտնել ճամբայ մը կեանքի մէջ
Կարեւոր չէ թէ ի՞նչ կ’արժէ ան
Եւ կարողանալ հոնկէ քալել
Բացարձակ իրաւունքս է փորձել եւ վրիպիլ եւ փորձել եւ կրկին ու կրկին ու կրկին
Որովհետեւ այս նոյնպէս “Circle of life” է
Եւ իրենց երեսին կը պոռամ
Հանդարտ ծովը հնարամիտ նաւաստի մը չի պատրաստեր

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԾՆՆԴԵԱՆ ՀՐԱՇՔԸ

ԺՊՏՈՒՆ ՉԻԼԻՆԿԻՐԵԱՆ ԶՈՒՌՆԱՃԸ

Մի քանի օր առաջ ընկերուհիիս հետ կը խօսէինք գիւտարարներու ստեղծագործական կարողութեան մասին: Գիւտերը զիրար կը գերազանցէին եւ չկրցանք որոշել, թէ ո՞ր գիւտը աւելի բարդ է. հեռաձա՞յնը, հեռատեսի՞լը, ինքնաշա՞րժը, շոգենա՞ւը թէ օդանաւը…: Աստուած իմ, իւրաքանչիւր գիւտ կարծես անկարելին կարելի դարձուցած է: 

Ես ամէն անգամ որ բազմաթիւ հիւրեր ունենամ եւ շատ պնակ ու գաւաթ աղտոտած ըլլայ, պնակ լուալու մեքենան փրկարարս կ’ըլլայ: Մի քանի վայրկեանի մէջ խոհանոցս կը կանոնաւորուի շնորհիւ այդ մեքենայիս: Հապա լաթ լուալու մեքենա՞ն… անոր մէկ կոճակին հպիլ կը բաւէ, որ այդ գործը վերջանայ: Մանաւանդ այս երկու գործիքներու գիւտարարներուն հոգիներուն համար կ’աղօթեմ ամէն անգամ եւ փառք կու տամ, որ այս գիւտերը ըրած են:

Նախամարդիկ, որ քարայրներու մէջ կ’ապրէին, կրնայի՞ն խորհիլ, որ օր մը իրենցմէ շատ հեռու անձի մը հետ պիտի կրնան գործիքի մը օգնութեամբ խօսիլ եւ նոյնիսկ անոր երեսը տեսնել, կամ հարիւրաւոր մարդիկ ծովու վրայ եւ կամ օդին մէջ փոխադրամիջոցի մը շնորհիւ պիտի կրնան ճամբորդել: Վերջապէս, ընկերուհիիս հետ չկրցանք որոշել, թէ ո՞ր գիւտը աւելի ստեղծագործութիւն կը պահանջէ: Ամէն մէկը իր կարգին մարդոց աւելի հանգստաւէտ եւ դրական պայմաններ շնորհած է: 

Մարդուն դարաւոր անցեալին մէջ արուեստագիտութիւնը մեծ յառաջդիմութիւն արձանագրած է: Չեղածը ստեղծագործելն է կարեւորը, իսկ եղածը կատարելագործելը համեմատաբար աւելի դիւրին է. օրինակի համար՝ հեռատեսիլը սկիզբը սեւ-ճերմակ եւ մեծկակ էր, իսկ հիմա դարձած է գունաւոր եւ աւելի արդի: 

Ընկերուհիս միջոց մը անձայն մնաց եւ սապէս ըսաւ. «Այո՛, մարդիկ զանազան գիւտերով իրենց կեանքը դիւրացուցած եւ նոյնիսկ լուսին ճամբորդած են, բայց չեն կրցած նոր էակ մը ստեղծել»: Ընկերուհիիս համակարծիք էի. ես ալ կը խորհէի, որ մարդիկ մտապէս սահմանափակ կարողութիւններով օժտուած են: 

Ծնունդը, որ նոր կեանք կը նշանակէ, Աստուծոյ ամենամեծ հրաշքն է: Կնոջ արգանդին մէջ օրէ օր, ամիսէ ամիս նոր էակի մը աճումը Տիրոջ զօրութիւնը ցոյց կու տայ: Գիտութիւնը կը յառաջդիմէ դարերու ընթացքին, բայց այս ծննդեան հրաշքին դիմաց ան կ’ընդունի Աստուծոյ գոյութիւնը եւ իր կարելիութիւնները սահմանափակ կը մնան:

Հապա Յիսուսի ծնո՞ւնդը… ծննդեան հրաշքին կատարելագոյնը չէ՞ միթէ…:

Ամէն, ալէլուիա:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ

ՍՏԵՓԱՆ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ

Մենք աս ազգի ղեկավարը ըլլալու
Կոչումն ունինք
Կոչում գիտէք ինչ է
Ի ծնէ եւ ի բնէ
Մեզի հետ ծնած ու բնած է
Մենք կը մեռնինք ան չի մեռնիր
Կ’ազատագրենք ու կը փրկենք
Մեր հողը հայրենի
Կամ հողերը
Քանի՞ հատ կ’ուզես
Անոր սահմանն անսահմանը
Սակայն մեր զաւակները
Քաղաքացիութիւն չունին
Որպէսզի բանակ չերթան չծառայեն չմեռնին
Մեղք են
Մենք ասանկ ալ
Կը փրկենք կը պաշտպանենք մեր հայրենիք
Զայն կը սիրենք
Լուսանկարուելով
Հարսնիք ու քէֆ ընելով
Դիմատետրի վրայ ճոռոմաբանելով
Նահատակ ալ տուած ենք ու դեռ կու տանք
Դեռ ի՞նչ կ’ուզէք
Հեռուէն մեր ձայնը աւելի անուշ կու գայ
Հեռուէն մեր բազուկը աւելի զօրաւոր է
Հեռուէն աւելի հզօր են մեր բանակները
Թէյ կը խմեն Պաքուի մէջ
Մե՛նք միայն կրնանք Հայաստանին տէր ըլլալ
Մեզմէ զատ բոլորը անկարող են
Միայն խօսքով չէ հա
Դրամով ալ տէր ենք
Մէկ գրպանէն կը հանենք
Միւս գրպանը կը խոթենք
Հանած-խոթածդ մէկը չի տեսներ
Մի՛ վախնար
Տեսնելու ալ պէտք չունին
Արդէն գիտեն
Կ’ըսենք գիւղ մը շինեցինք
Մենք կը շինենք
Մենք կը շնանք ու կը շահինք
Պիտի լափենք
Հայրենիքը մեր հաու-հաուին պէտք ունի
Դեռ շատ

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: