ՏԱՐԵԴԱՐՁՍ

ՆԵՐՍԷՍ ՀԱՏԻՏԵԱՆ
 
Քանի մը տասնեակ տարիներ առաջ, մեր մեծերը մտահոգ էին, որ երիտասարդները օտար բարքերու կը հետեւէին․ իրենց կարծիքով՝ ասիկա մեր ազգային, հայկական հարազատ աւանդոյթներու, բարքերու եւ սովորութիւններու անհետացումն էր։

Երբ մեր մեծերը հաւաքոյթներու ընթացքին կամ այլ առիթներով հաւաքուէին, յաճախ իրենց խօսակցութեան երկու նիւթէն մէկը այս մտահոգութիւնը կ’ըլլար։ Մենք այն ատեն երեխայ կամ պատանի էինք, մեզի համար հովու ձայնի պէս կու գար մեծերուն՝ նման նիւթերու շուրջ խօսակցութիւնը, որ իրապէս ալ մտատանջութիւն է եղեր հոգւով հայերու համար։  

Նախքան նիւթին անցնիլս, Թումանեանէն մէջբերում մը ընեմ․

Ժամանակ անցաւ, նրանք էլ անցան,
Զուարթ երգերս վշտալի դարձան․
Ու ես յիշեցի մեր օրը լալիս,
Թէ մեզ օրհնելիս ինչո՞ւ ասացին՝
Ապրէ՛ք, երեխէ՛ք, բայց մեզ պէս չապրէք։

Երբ նոր Գանատա գաղթած էի, 2000ի սկիզբն էր, շատ յաճախ անմիջական հարազատներու կամ բարեկամներու ամուսնութիւններ կ’ըլլային կամ երեխայի ծնունդ կ’ըլլար, որոնց նախօրէին Bridal Shower կամ Baby Shower կ’ըլլար, ինչ որ մեր, այսինքն՝ արեւելքցիներուս խորթին կու գար եւ կ’ըսէինք․ «Այս ի՞նչ օրէնքներ են»։ 

Կարելի է, որ շատ հին ժամանակներուն հարսը կը լոգցնէին, եւ այս երեւոյթը, այսինքն՝ Bridal Showerը անոր յիշատակութիւնն էր, բայց տակաւին չծնած երեխային ի՞նչը կը լոգցնեն, ի՞նչը կը լուան․ չեմ գիտեր․․․ 

Եւ կամ փեսային պարագային Bachelor Party կ’ընէին․ մենք ալ այդպիսի բաներ կ’ընէինք փեսան հագցնելու ատեն, տաբատը կամ բաճկոնը ծուռ կը հագցնէինք կամ խեղճին մարմինին պատառաքաղ կամ դանակ կը խոթէինք․․․։ Անշուշտ ասոնք ալ օտար բարքերու ծիրին մէջ կ’իյնան, սակայն մենք հայկականացուցած էինք․․․ 

Մեր պարագային, առօք-փառօք հայկական եկեղեցական պսակ կ’ըլլար, ապա՝ հայկական հարսնիք, ուր հարազատներն ու բարեկամները կ’ուրախանային եւ կը շնորհաւորէին։ Իսկ ծնունդի պարագային, երեխային եկեղեցական արարողութեամբ կնքումէն վերջ, դարձեալ հայկական ոճով կոկիկ եւ հարազատներու համախմբումով խնճոյք մը տեղի կ’ունենար եւ․․․

Ամենազարմանալին ծննդեան տարեդարձի տօնն էր, որ ինծի համար ալ տարօրինակ բան մըն էր։ Մենք՝ արեւելքցիներս, գիտէինք, որ մանուկներուն տարին անգամ մը տարեդարձ կը տօնուէր, երեխային ընկերները կը հրաւիրուէին, կ’ուտէին, կը խմէին, քիչ մըն ալ կ’ուրախանային։

Այս տեղի կ’ունենար առաւելագոյն տասը կամ մինչեւ տասներկու տարեկան պատանիներու համար․ յետոյ տղան հասուն տղայ կը դառնար, աղջիկն ալ՝ հասած աղջիկ, ալ պէտքը չէր զգացուեր տարեդարձ տօնելու։ 

Անցնիմ բուն նիւթիս։

Տարիներէ ի վեր, մօտաւորապէս 2011էն սկսեալ, արուեստի նման արհեստ մը որդեգրած եմ, որ է հայկական տոմարի համաձայն օրացոյց պատրաստել՝ զոյգ նպատակներով․ թէ իբրեւ նուիրատուութիւն, թէ իբրեւ վաճառք․ ամենամեծ նուիրատուութիւնս կ’ըլլար Լաւալի Ս․ Գէորգ Եկեղեցւոյ կիրակնօրեայ դպրոցին։

Ինչպէս ամէն տարի, այդ տարի եւս, նիւթ մը ընտրելով օրացոյցս պատրաստած էի։ Մաս մը բաժնած էի մօտիկ բարեկամներու, ընկերներու, հարազատներու, մաս մըն ալ վաճառքի էի հանած, պարզապէս կոկիկ գումարի մը ձեռքբերումով ծախսերը հոգացած ըլլալու համար։

Նկատի չառնելով, որ այդ տարի յատկանշական եւ անկիւնադարձային տարի մըն էր ինծի համար, օրացոյց մը նուիրեցի ընկերոջ մը, որ սրտիս մօտիկ եւ մտերիմ ընկեր մըն էր։ Տղան սիրալիր, գլխու շարժումով մը ընկալեց նուէրս, միեւնոյն ատեն ժպտելով հաւանութիւն յայտնեց, բթամատը ցցելով։ Շնորհակալութիւններու եւ բարեմաղթութիւններու փոխանակումէ յետոյ հրաժեշտ առնելով հեռացայ։  

9 Օգոստոս 2019։

Ուրբաթ միջօրէին աշխատանքի մէջ էի, խորասուզուած ձեռքս ունեցած գործիս մէջ, երբ ձեռնահեռաձայնիս աղմկալի ձայնը հնչեց, ու թմբիրէ մը արթնցածի պէս հապճեպով վերցուցի․

– Ալօ՜։

– Ալօ, բարե՜ւ։

Մտերիմ ընկերոջս՝ Սեպուհին ձայնն էր․ անմիջապէս նիւթին մէջ մտնելով հարց տուաւ․

– Երեքշաբթի իրիկուն զբաղա՞ծ ես, թէ․․․ կրնա՞ս մեզի տրամադրել։

– Ձեզի, այսինքն՝ որո՞նց,- հարց տուի։  

– Ճիշդը եթէ կ’ուզես, ընկերներով որոշեցինք ընթիրքի մը ելլել, լաւ կ’ըլլայ, որ դուն ալ ներկայ գտնուիս։

– Լա՛ւ, մտածեմ, scheduleիս նայիմ, տեսնեմ թէ ազա՞տ եմ, ինչո՞ւ չէ,- ըսի ամենայն պարզութեամբ։

– Չէ՛, չէ՛,- ըսաւ,- այդպէս բան չկայ, պիտի գաս, այսինքն՝ պիտի գաս։ 

Պահ մը մտածեցի, թէ ի՞նչ էր այս հեռաձայնին նպատակը կամ ուրկէ՞ մէկ անգամէն, շաբթուայ կիսուն, Երեքշաբթի օրով ընթրիքի համար դուրս ելլել, ինչ որ սովորականէ դուրս բան մըն էր։ 

– Լա՛ւ, լա՛ւ, համաձայն եմ,- ըսի խօսքը շատ չերկարելով։ 

– Ուրեմն, Երեքշաբթի իրիկուան ժամը 8։30ին Սուլթան ճաշարան կը տեսնուինք։

– Լա՛ւ, լա՛ւ,- ըսելով հրաժեշտ առնելով հեռաձայնը գոցեցի։

Որոշուած օրը երեկոյեան ժամը 8։30ին Սուլթան ճաշարանի դրան շեմին էի։ Տեսայ՝ հեռուէն խումբ մը ընկերներ ոչ թէ դէպի դուռը, այլ դէպի զիս կ’ուղղուէին, իւրաքանչիւրին դէմքին՝ ժպիտէ աւելի քմծիծաղ մը գծագրուած։ Սիրալիր բարեւներու փոխանակումներով կռնակիս զարնելով, գովասանական խօսքեր արտասանելով,զիս մէջերնին առած նետուեցան ճաշարանին սրահէն ներս։ Նկատեցի, որ սովորականէ անդին բան մը կար, սակայն լուռ հետեւեցայ խումբին։ Հազիւ մեզի համար պատրաստուած սեղանին մօտեցած էինք, խումբ մը ուրիշ ընկերներ փուչիկներով եւ զարդանշաններով „Surprise“ գոռալով զիս պաշարեցին, մինչ այդ  D․J․ը Happy Birthdayը պայթեցուց եւ ամէնքը մէկ ոգեւորուած կապիկներու պէս շուրջս կը ցատկռտէին։ 

Աղմուկին ընդմէջէն ընկերներէս մէկը կոշտ ու կոպիտ եւ ռամկօրէն կը գոռար․

– Ծօ՛, ապո՜ւշ, ի՞նչ տեսակ օրացոյց շինող ես, տարեդարձիդ օրէն լուր չունիս։  

Յայնժամ իմացայ, որ 13 Օգոստոս էր, եւ ինծի համար անակնկալ յիսնամեակ մը պատրաստած էին, որուն յաջորդեց Փամպուքճեանին «Յիսուն տարիս» երգը, որ ամէնքը միասին կ’երգէին։ Ժամանակ մը վերջ, անակնկալը սովորական հաւաքոյթի մը բնոյթը ստացած էր, ամէնքը կ’ուտէին, կը խօսէին, իրարու դէպքեր եւ դրուագներ պատմելով կը ծիծաղէին, ճոխ մթնոլորտ մը կը տիրէր։

Քիչ վերջ, օրուան խօսնակը, որ ընկերներէս մէկն էր, խօսք առնելով սկսաւ գովել, գովգուել իմ ունեցած եւ չունեցած եւ կամ հազիւ երեւցող արժանիքներս, ապա զիս հրաւիրեց, որ ես ալ սրտիս խօսքը արտասանեմ ներկաներուն։ Բեմ բարձրացայ, բարի գալուստ ըսելէ եւ շնորհակալութիւններու յայտնումէ յետոյ, մտքիս մէջ պատրաստած եւ գրի առած բանաստեղծութիւն մը արտասանեցի, որ ջերմ ծափողջոյնով եւ պոռչտուքով գնահատուեցաւ, կարծէք ի՜նչ մեծ բան էի ըրած կամ մեծ գործ մը տարած։ Դժբախտաբար ներկաներուն մեծամասնութիւնը չէր անդրադարձած բանաստեղծութեան բուն նիւթին․ միայն ընկեր մը հաւաքի աւարտին կողքէս քալելով, քմծիծաղով մը ականջիս մօտեցած՝

– Աստուած հոգիդ չառնէ, ապրե՛ս հարիւր, գոնէ կէսը քեզ հասկցողները վայելեն,- բարձրաղաղակ խնդուքով մը ուսիս զարնելով հրաժեշտ առնելով, «հայտէ է վալլահ», ըսելով հեռացաւ։ Պոլսահայ Յակոբն էր։

Բանաստեղծութիւնը հետեւեալն էր․

Ո՛վ յարգելի եղբայրնե՛ր,
Բարեկամնե՛ր, ընկերնե՛ր,                                                                                                          
Զգացուած եմ ես հիմա,                                                                                                    
Երախտապարտ եմ նաեւ․

Խոնարհելով խոնարհիմ
նուիրական ձեր արարքին,
Որ ձեւ տուաւ այս հաւաքին։

Ես մեծապէս զարմացած,
Խելքս գլխէս կարծես ելած,
Հրճուանքներով ողողուած,
Ջերմ կ’ողջունեմ ձեզ գրկած:

Այսօր դարձած յիսուն տարուան,
Հրաժեշտ տամ յիսուն գարնան․
Յիսուն տարուան ջանք, աշխատանք
Ոչինչ թողուց, բացի տանջանք։

Միակ ուրախ ժամերս էին
Մանուկ երգերս, զուարթ տաղերս,
Սերտ ընկերներ, հարազատներ
Գիր ու խօսքով առինքնելս։

Ականջ տուէ՛ք, լաւ իմացէ՛ք,
Զիրար գրկած, սէր երգեցէ՛ք,
Կեանքը նման հանդերձանքի
Կ’անցնի, մաշի, գարշ անիծի։

Աշխատանքն է, գործն է մարդուն,
Որ կը մնայ յաւերժապէս,
Եւ սէրն հանդէպ նմաններուն․․․:

Յարգելի ընթերցո՛ղ, կը յիշե՞ս, ըսած էի, թէ մեր մեծերը կը մտահոգուէին, որ երիտասարդները օտար բարքերու կը հետեւին․ իրենց կարծիքով՝ ասիկա մեր ազգային, հայկական, հարազատ աւանդոյթներու, բարքերու եւ սովորութիւններու անհետացումն էր։ Մենք այն ատեն երեխայ կամ պատանի էինք, մեզի համար հովու ձայնի պէս կու գար․․․

Թոյլ տո՛ւր, որ ցաւօք սրտի, խորունկ շունչ մը քաշած, Թումանեանի սա տողերն ալ մէջբերեմ իբրեւ վերջաբան, ընթերցողիս սրտին մէջ նորաբաց վէրքի մը սկիզբ տալով․

Խաղաղութիւն ձեզ, մեր անբախտ պապեր,
Ձեզ տանջող ցաւը մեզ էլ է պատել․․․

Հիմա ըսի ու հանգստացայ․․․

Ինչ որ է։

Բարի եւ ուրախ տարեդարձներ կը մաղթեմ քեզի եւ բոլոր ընթերցողներուս։ 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s