ՅՈՒՇԵՐ ԷՐԶՐՈՒՄԷՆ

Մեծ մայրս

ՅԱՍՄԻԿ ՔԻՒՐՏԵԱՆ

Մօրենական մեծ մայրս, Եպրաքսէ Գիրէջեան-Գիրիշճեան, շատ փոքր տարիքին կը կորսնցնէ մայրը – ձեւով մը պատճառ՝ որ շատ կանուխ ամուսնանայ Եղիշէ Գիրիշճեանին հետ, որ դերձակ, ապա կերպասի վաճառական եղած էր: Ան միշտ օրհնանքով կը յիշէր կեսրայրն ու կեսուրը: 

Ատենին սովորութիւն էր որ հարսերը մինչեւ առաջնեկին ծնունդը «մնջեն»: Շատերուս խորթ կրնայ թուիլ, բայց վայրկեան մը մտածենք. տուն մը, ուր մէկէ աւելի ընտանիք կայ, անհասկացողութեան ու վիճաբանութեան պատճառները կրնան բազմապատկուիլ: Լուռ մնալու վարժութիւնը շատ հաւանաբար այդ «առճակատումները» զսպելու կամ սահմանափակելու ձեւ մը եղած էր: 

Ուրիշ սովորութիւն մը. ամէն գիշեր, նոր հարսը ոտքի պէտք է սպասէր կեսրայրին քով, մինչեւ որ վերջինը որոշէր անկողին երթալ: Շատ չանցած, օր մը կեսրայրը մեծ մօրս կը հարցնէ. «Գառօ (գառնուկ), իտիկ ի՞նչ է», ցոյց տալով վառարանին վրայ գտնուող թէյամանը: Մեծ մայրս ուսերը կը շարժէ: Երկու անգամ հարցնելէ ետք, կեսրայրը կ’ըսէ. «Լիզու չունի՞ս: Իտիկ ի՞նչ է»: Մեծ մայրս՝ «Գիւգիւմ»: «Հիմի էղաւ», կ’ըսէ կեսրայրը եւ այդ ձեւով «մնջել»ը վերջ կը գտնէ: Անոր կը հետեւի «հսկել»ու սովորութիւնը:

Կեսուրը, Գարան[1] խանում, լայնախոհ եւ շրջահայեաց կին մը եղած է: Ըստ մեծ մօրս, յաճախ եկեղեցի կ’երթայ եղեր խոստովանանքի: Օր մը, երբ դարձեալ կը խոստովանի թէ աղջիկներուն, տղոցն ու հարսերուն հետ ինչպէս կը վարուի, քահանան կ’ընդմիջէ զինք ու կ’ըսէ. «Օրհնած, օր գիտես ինչի՞ կ’ենես»: Բայց, իսկապէս օրինակելի կեցուածք ունեցած է յաճախ:

Օր մը, տուն վերադարձին, դիմացի դրացին, դուռը կեցած, իրեն կը մօտենայ ու կ’ըսէ. «Վախ, Գարան խանում, աչքերս քորնային չտեսնայի»: «Ի՞նչ է էղէ», կը հարցնէ մեծ մեծ մայրս: Դրացին կը բացատրէ որ հարսը տալերուն հետ «ճօնճլիկ» (օրօրոց) նստեր է պարտէզը: Գարան խանում անմիջապէս կը պատասխանէ. «Մի՛ քորնա, մի՛ չորնա», աւելցնելով որ ինք արտօնութիւն տուած է: Յետոյ տան դուռը կը զարնէ: Ըստ ընդունուած սովորութեան, հարսը պէտք է բանար դուռը: Մեծ մայրս դուռը կը բանայ, եւ, կեսրոջ խօսքին վրայ, դէպի անոր սենեակը կ’ընկերանայ: Հոն Գարան խանում հարսէն կը խնդրէ որ դրացիներուն «լեզուն չիյնայ» եւ եթէ «ճօնճլիկ» կ’ուզէ, պատրաստ է տան առաստաղէն հատ մը շինել տալ:

Գարան խանումի մահը հեքիաթի կը նմանի: Եթէ ականատես ու երեւոյթը ապրած մեծ մօրմէս եկած չըլլար, վստահ պիտի ըլլայինք որ շատ զօրաւոր երեւակայութիւն ունեցողի մը յօրինուածքն է: Ան նախ, օր մը, մեծ մայրս կը կանչէ եւ յատկապէս կը խնդրէ անկէ որ իր մահէն ետք լաւ նայի կեսրայրին, քանի լռակեաց մարդ է եւ բնաւ օգնութիւն պիտի չուզէ իրմէ: Մի քանի օր չանցած, առտու մը կ’արթննայ, բոլորին կ’ըսէ թէ այդ օր իրենց հիւրն է մինչեւ երեկոյեան ժամը 6։00 եւ մեծ հօրմէս կը խնդրէ որ քահանային լուր տայ: Մեծ հայրս եւ եղբայրը սովորութիւն ունին եղեր առտու գործի չգացած եկեղեցի հանդիպելու, եւ իրիկունը՝ տուն վերադարձին: 

Երեկոյեան, տղաքը, հարսերն ու փեսաները Գարան խանումին սենեակը կը հաւաքուին: Իր վերջին յորդորը բոլորին կ’ըլլայ զսպել իրենց լացն ու արցունքը, որովհետեւ բոլոր ցաւակցութեան եկողները իսկապէս ցաւակից կրնան չըլլալ…: Ժամը կ’ըլլայ, ոչ մէկ փոփոխութիւն: Քիչ վերջ կ’ըսէ. «Ղարա Կեաւուրին մարը կը տանի»: Մեծ մօրս տալոջ ամուսինը, հետաքրքիր, տունը կը ձգէ, կ’երթայ ու կը վերադառնայ որ ճիշդ է. դրացիին մայրը յանկարծամահ եղած է: 

Քիչ վերջ սենեակին ջահը կը շարժի: Գարան խանումը կ’ըսէ. «Էկա՞ր», ու աչքերը կը փակէ: 


[1] Գարան անունը Հայաստանի մէջ այժմ կը գործածուի, թէեւ շատ չէ տարածուած:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s