ՎԵՑ ԳԵՂՕՆՆԵՐԸ – 1819 (Գ.)

ՃՈՆ ՔԻՑ

ԳԵՂՕՆ ՄԵԼԱՄԱՂՁՈՒԹԵԱՆ

Ո՛չ, չերթա՛ս Լեթէին, ու ո՛չ, չփրցնե՛ս
Խորարմատ գետնամուշկն՝ ըմպելու թոյն-գինին,
Դալուկ ճակատդ ալ թո՛ղ մորմը չհամբուրէ՝
Վեստ Պրոսերպինէի խաղողն արիւնագեղ,
Համրիչըդ մի՛ կազմեր կարմրածառի հունտով,
Ո՛չ գիշերուան թիթեռն, ո՛չ ալ բզէզն ըլլայ
Վշտահար Փըսիքէդ, ո՛չ ալ բուն փետրալից՝
Բաժնեկից մորմոքիդ գաղտնի խորհուրդներուն,
Զի շուք շուքի վըրայ թմբիր պիտի բերեն
Եւ ընկղմեն արթուն տանջանքը հոգիին:

Սակայն երբ սեւ մաղձի ախտաժամը հասնի՝
Երկինքէն յանկարծուստ լացող ամպի մը պէս,
Որ կ’ոռոգէ թօշնող ծաղիկներն, ու կանանչ
Բլուրն ալ կը ծածկէ Ապրիլի պատանքով, –
Հեղեղէ՛ վիշտըդ քու՝ վարդի մը առտուան,
Աւազոտ ալիքի աղի ծիածանին,
Անսպառ հմայքին ճոխ փենունաներուն.
Կամ թէ սիրուհիիդ զայրոյթն անզուսպ թուի,
Բանտէ՛ ձեռքն իր փափուկ, ու թո՛ղ բանդագուշէ,
Եւ խոր խոր խոր ըմպէ՛ աննման աչքերէն:

Զի կ’ապրի Գեղեցկով – որ մահանայ պիտի,
Եւ Ցնծութեան ձեռքն է ընդմիշտ իր շրթներուն՝
Հրաժեշտի ցոյցով. ցաւող Վայելքն ալ՝ մօտ՝
Թոյնի կը վերածէ ծծածն իսկ մեղուին.
Այո՜, տաճարին մէջ նոյնինքըն Հաճոյքի
Քօղարկըւած Սեւ Մաղձն իր սրբարանն ունի,
Անտես մնայ թէեւ, բացի երբ ժիր լեզուն
Կը պայթեցնէ՝ քիմքին՝ խաղողը Ցնծութեան,
Հոգին որ համտեսէ թախիծն անոր ուժին,
Կախուի կողքին անոր ամպոտ աւարներուն:

John Keats (1795-1821), Ode on Melancholy

Անգլերէնէ թարգմանեց
ՎԱՐՈՒԺԱՆ

4 Հոկտեմբեր 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԴԱՏԱՐԿՈՒԹԻՒՆ ԸՆԴԴԷՄ ՈՂՈՂՄԱՆ

ՍԳԱՐԱ ՆԱՈՒՄԱՆ

Գլխուս մէջ դատարկութիւն կայ
Ամէն մտածումները կ’աներեւութանային
Որովհետեւ զգայութիւններ
Կը պարպէին զանոնք ցվերջ

Հոգիս փակ է
Որովհետեւ լեփլեցուն է
Մինչդեռ յուզումներ զիրար կը հալածեն
Անոնցմէ շատերը շատ պզտիկ միջոց մը կը լեցնեն

Ձեռքերս անդամալուծուած են
Որովհետեւ միշտ կ’ընեն
Միայն ինչ որ սխալ է

Մորթս կը քերուի
Որովհետեւ յարձակումներ կան
Որովհետեւ մորթս դատապարտուած է պաշտպանել
Որովհետեւ յարձակումները
Ինկող աստղերու նման են
Որ մթնոլորտին կը հանդիպին

Սրունքներս կը ցաւին
Որովհետեւ բաւական շատ սխալ
Ուղիներ ընտրեցի

Թեւերս յոգնած են
Որովհետեւ երկինքը
Կեանքիս իրականութեան վերեւ
Պահել կը փորձեմ
Երկինք մը որ ժամանակ առ ժամանակ
Փլուզման հակում կ’ունենայ

Ուսերս թեք են
Որովհետեւ չափէն աւելի
Փորձեցի տանիլ աշխարհը
Անոնց վրայ

Խղճմտանքս ծանրաբեռնուած է
Կ’ընեմ ինչ որ չեմ ուզեր
Այլ պէտք է ընեմ կամքիս հակառակ
Խիղճս ուրիշ խորհուրդ կու տայ

Բայց
– թէ վիթխարի թէ հսկայ բայցը –
Այսօր հոս եմ
Ողջ առողջ
Վիրաւոր բայց ոչ կոտրած
Խրած բայց ոչ կատարելապէս անշարժ
Նեղեալ բայց ոչ մեռնելու դատապարտուած

Կեանքի լաւ երեսակները կը սիրեմ
– Որովհետեւ անոնք ինծի կ’օգնեն չարերը տեսնելու –
Բացի ատոնցմէ նաեւ կեանքի հրաշքները

Կանխատես քարայծը
Արագ արշաւաձին
Գեղեցիկ վարդը
Սննդարար ծիրանն ու ցորենը
Վստահելի էշը
Այլազանութեան ծիածանը
Հանդարտ երաժշտութիւնը

Կեանքը լոյսով լի
Ստուերով լի
Եւ մշտնջենական․․․

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՅԲԲԵՆԱՍՏԱՆԻ ԿԱՂԱՆԴԸ

ՄԱՐԻ ԳԱԼԱՅՃԸ

Ա. ԱՐԱՐ

Այբբենաստանի բնակիչները կը պատրաստուէին Կաղանդի տօնակատարութիւններուն: Կարգ մը տառեր կը ճամբորդէին դէպի Թարգմանչաց Վարժարան, ուր աշակերտներուն հետ պիտի տօնէին իրենց տարեդարձը: Նախ ականջ տանք ձայնակից բնակիչներուն խորհրդակցութեան:

Այբ – Եկէ՛ք, եկէ՛ք, ձեզի ըսելիքներ ունիմ:

Եչ – Խէր է, նորէն ի՞նչ պատահեցաւ:

Օ – Բամբասա՜նք, բամբասա՛նք, առանց քեզի չ’անցնիր կեանք:

Ինի – Անմիջապէս բամբասանքի՞ պիտի սկսինք:

Է – Է՜, բամբասանքը կեանքը կ’երկարէ:

Ըթ – Բայց չմոռնանք որ բամբասանքը տուն ալ կ’աւրէ:

Վեւ – Է՛, ի՞նչ պիտի ըսես:

Այբ – Մ’աճապարէ՛ք, պիտի ըսեմ: Աստուած վկայ, ըսելիքներս բամբասանք չեն:

Եչ – Այսօր պիտի ըսե՞ս:

Ինի – Վաղը թող ըսէ:

Է – Եւ կամ բնաւ թող չըսէ:

Ըթ – Թո՛ղ ըսէ, թո՛ղ ըսէ:

Վեւ – Շատ երկարեցիք, կարճ կապեցէ՛ք:

Օ – Օ՛ն, ըսէ՛ ալ:

Այբ – Լա՛ւ, ուրեմն, ըսեմ. համաճարակը վերջացե՜ր է՜:

Եչ – Ասիկա՞ էր ըսելիքդ: Ես ալ բան մը պիտի ըսես, կարծեցի:

Է – Ըստ իս, բոլորովին չէ վերջացած:

Ըթ – Դեռ շատ հիւանդ մարդ կայ: Խօսքը մէջերնիս՝ Խէն եւ Ղատը երէկ յաջորդաբար կը փռնգտային:

Վեւ – Անոնք արդէն միշտ հիւանդ են:

Օ – Ես ալ տեսայ․ խօսելու իսկ կարողութիւն չունէին:

Ինի – Այսպէս մի՛ խօսիք մեր ընկերներուն մասին:

Այբ – Հիմա մէկդի դնենք Խէն եւ Ղատը: Աւելի կարեւոր գործեր ունինք, որոնցմէ ամենակարեւորը Կաղանդն է: Կաղանդը կը մօտենայ: Կարգ մը պատրաստութիւններ պէտք է ընենք։

Ինի – Մեր բոլոր խնդիրները լուծեցինք, Կաղա՞նդը մնաց: Ես տեղեակ չեմ, թէ ի՞նչ է մեր ընկերներուն հիւանդութիւնը:

Է – Դուն ո՞ւր կ’ապրիս կոր, բարեկա՛մ:

Ըթ – Կարծես կ’ապրի հիւսիսային բեւեռ: Ի՞նչ բանէ լուր ունի որ ասկէ լուր ունենայ:

Վեւ – Գլուխը թաղած է հողին մէջ, ոչինչ կը լսէ, ոչինչ կը տեսնէ:

Ինի – Արդեօք չխօսի՞նք անոնց մասին, քանի որ իրենք հոս ներկայ չեն:

Օ – Օ՜ֆ, ասիկա մի՛ խօսիր, ատիկա մի՛ խօսիր, անիկա մի՛ խօսիր, ի՞նչ պիտի խօսինք, բարեկամ:

Այբ – Դուն մի՛ խօսիր, կը բաւէ:

Եչ – Դուն ալ այսպէս մի՛ խօսիր, խնդրեմ:

Է – Անքաղաքավարութիւնը չի վայլեր մեզի:

Ըթ – Քաղաքավարութիւնը քեզմէ՞ պիտի սորվինք:

Վեւ – Խնդրե՛մ, մեր միջեւ ալ կռիւ չծագի:

Ինի – Նայեցէ՛ք, դպրոցականները մեզ կը դիտեն:

Օ – Գէշ օրինակ չըլլանք անոնց:

Այբ – Ինչո՞ւ կռուինք: Կռուելու պէտք չկայ: Մենք բոլորս ձայնակից ենք եւ բարեկամ:

Եչ – Այո՛, բարեկամները չեն կռուիր:

Է – Է՜, դուն մեզի ուրիշ ի՞նչ պիտի ըսես:

Ըթ – Բա՞ն մը իմացար մեր մասին:

Վեւ – Ի՞նչ իմացար:

Եչ – Նորէն մեր մասին ափեղցփեղ բաներ կ’ըսէին:

Օ – Օ՜ֆ, ընելիք շատ գործ ունիմ, ես կ’երթամ կոր:

Այբ – Կեցի՛ր, մ’երթար: (Թեթեւ ձայնով կ’ըսէ) Ղատն ու Խէն տեսայ, որոնք քիթ քիթի տուեր էին, բաներ մը կը խօսակցէին:

Օ – Արդեօք ինչի՞ մասին կը խօսէին:

Է – Թերեւս քիթի մասին կը զրուցէին:

Ըթ – Որո՛ւն քիթը աւելի երկար է, ատիկա՞ կը չափէին:

Վեւ – Խուլ էք նէ, խուլ եմ ըսէ՛ք: Ան ի՛նչ կ’ըսէ, դուք ի՛նչ կը հասկնաք:

Եչ – Մ’ընդմիջէ՛ք, հանգիստ ձգեցէ՛ք, որ խօսի:

Ինի – Թերեւս իրենց խնդիրներուն մասին կը զրուցէին:

Այբ – Չեմ կարծեր, որովհետեւ երբ զիս տեսան, անմիջապէս լռեցին:

Ինի – Յակոբ Պարոնեանը յիշեցի հիմա, եթէ ողջ ըլլար՝ ո՛վ գիտէ ինչե՜ր կը գրէր մեր մասին:

Է – Արդէն գրած է, «Պտոյտ մը Պոլսոյ թաղերուն մէջ» խորագրով:

Ըթ – Ես չեմ կարդացած, դուք կարդացա՞ծ էք:

Վեւ – Ես միմիայն «Պօյաճըգիւղ»ը գիտեմ, որուն կը հանդիպիս Զ. դասարանի ընթերցարանին մէջ:

Եչ – Ես ալ միայն գիրքին անունը գիտեմ:

Օ – Օ՜,  ի՛նչ ամօ՜թ:

Այբ – Օ՛ն, մենք մեր նիւթին դառնանք:

Ինի – Ի՞նչ էր մեր նիւթը:

Է – Կաղանդն էր, մոռցա՞ք:

Ըթ – Ես ձեզի, ձեր երկուքին համար կենսանիւթ կ’առաջարկեմ:

Վեւ – Բժիշկը խօսեցա՜ւ:

Ըթ – Ասիկա առաջարկելու համար բժիշկ ըլլալու պէտք չկայ:

Եչ – Ես ալ քիչ մը քաղաքավարութիւն կ’առաջարկեմ:

Օ – Սիրելի Այբ, այլեւս կրնա՞ս սկսիլ:

Այբ – Սիրելինե՛ր, տարի մը եւս կը բոլորենք: Ինչպէ՛ս ամէն տարի, այս տարի եւս մեզմէ մէկը պէտք է ընտրենք, որպէսզի Կաղանդ Պապա ըլլայ:

Ըթ – Այս տարի ես շատ կը փափաքիմ Կաղանդ Պապա ըլլալ:

Եչ – Ես ալ կ’ուզեմ:

Է – Է՜, ես ալ կ’ուզեմ:

Ինի – Այս տարի ե՛ս ըլլամ:

Վեւ – Ե՛ս ալ կրնամ ըլլալ: Ես ըլլամ այս տարի:

Օ – Օ՜, նորէն խնդիր ծագեցաւ: Չկայ օր մը, որ առանց խնդիրի անցնի:

Այբ – Դժբախտաբար միշտ նոյն վիճաբանութիւնը կ’ունենանք։

Է – Է, ուրեմն ճար մը գտնենք:

Ինի – Կարծես թէ մեր միակ խնդիրը Կաղանդ Պապա ընտրել է:

Ըթ – Դուն բանէ մը լուր չունիս, ըստ իս, հետեւաբար շատ մի՛ խօսիր։

Եչ – Այո՛, միայն խորաթել գիտես:

Վեւ – Սիրելի՛ բարեկամներ, գաղափար յայտնելը երբուընէ՞ խորաթել եղաւ:

Օ – Ժամէ մը ի վեր կը զրուցենք: Դեռ արդիւնք մը չկրցանք ձեռք ձգել: Օ՛ն, մենք մեր նիւթին դառնանք:

Այբ – Հիմա ձեզի ուրիշ բան մը պիտի առաջարկեմ:

Եչ – Առաջարկէ՛ տեսնենք:

Այբ – Այս տարի, Թարգմանչաց Վարժարանի պաշտօնեաներէն Պարոն Կարէնը հրաւիրենք, որպէս Կաղանդ Պապա: Ի՞նչ կ’ըսէք:

Ըթ – Ըստ իս, գէշ գաղափար չէ:

Ինի – Ըստ իս, լաւ գաղափար մըն ալ չէ:

Է – Ես շատ հաւնեցայ այս գաղափարը: Շատ ալ կը վայլէ իրեն:

Վեւ – Արդէն դէմքով Կաղանդ Պապային կը նմանի:

Օ – Այո՛, միշտ խնդումերես է:

Այբ – Ուրեմն, որոշեցինք Կաղանդ Պապան:

Ինի – Բայց այս ձեւով հասկացողութեան գալը բնաւ ժողովրդավարական չէ:

Եչ – Այո՛, պէտք է քուէարկել:

Է – Միայն մե՞նք պիտի քուէարկենք:

Ինի – Ո՛չ, անշուշտ, պէտք է քուէարկենք բոլորս:

Վեւ – Բոլո՞րս, այս բոլորսին մէջ որո՞նք կան:

Օ – Նախ պէտք է մենք մեզի որոշենք:

Այբ – Լա՛ւ, ուրեմն, նախ ընտրենք մենք մեր միջեւ:

Ինի – Շատ ներողութիւն, ես համամիտ չեմ:

Ըթ – Շա՛տ ներողութիւն, բայց ես ալ քու հակառակութիւններուդ համամիտ չեմ:

Եչ – (Հեռաձայնի վրայ հակած կը խօսի) Կեցէ՛ք, կեցէ՛ք, պարապ տեղ մի՛ վիճիք: Կաղանդ Պապան բան մը յայտարարեր է: Այս տարի կեղծ Կաղանդ Պապայութիւնը արգիլեր է:

Է – Ի՜նչ կ’ըսես, չե՛մ հաւատար:

Ըթ – (Հեռաձայնի վրայ հակած կը խօսի) Հաւատա՛, որովհետեւ շատ լուրջ գրութիւն մը հրապարակեր է:

Վեւ – (Հեռաձայնի վրայ հակած կը խօսի) Ա՜, Կաղանդ Պապայի մարդամեքենաներ շինել տուեր է:

Օ – Մարդամեքենայէ Կաղանդ Պապանե՞րը պիտի բաժնեն եղեր մանուկներուն նուէրները: Մեղա՜յ, դեռ ինչե՞ր պիտի լսենք:

Այբ – Մարդամեքենայէ Կաղանդ Պապա, ըստ իս, գէշ գաղափար չէ:

Եչ – Մաղթենք որ մեզի այցելող Կաղանդ Պապան հայախօս ըլլայ:

Է – Մարդամեքենան խորհողը ատիկա ալ խորհած ըլլալու է:

Ըթ – Չեմ կարծեր, որովհետեւ աշխարհի վրայ անհամար լեզուներ կան: Ամէն ազգի համար իր լեզուով Կաղանդ Պապա՞, շա՜տ երազական է:

Ինի – Մենք պահանջենք իրմէ, որ մեզի այցելող Կաղանդ Պապան հայախօս ըլլայ:

Վեւ – Գրեցի instagramէն, նայինք թէ ի՞նչ պատասխան կու տայ:

Օ – (Կը սկսի մռլտալ երգ մը) Կաղանդ Պապա՛, Կաղանդ Պապա, դարձեր է մարդամեքենայ:

Այբ – Ուրեմն, Կաղանդ Պապա ըլլալու խնդիրը ինքնիրեն լուծուեցաւ:

Եչ – Ուրեմն, հիմա, ո՞վ որո՞ւն նուէր պիտի տայ, անիկա որոշենք:

Վեւ – Ձգեցէ՛ք այս պարապ գործերը, ո՛վ որո՞ւն ի՛նչ ուզէ թող նուիրէ:

Է – Համամիտ եմ Վեւին:

Ինի – Արդէն բացականեր ունինք:

Ըթ – Ի՞նչ ընենք, թող բացակայ չըլլային:

Օ – Քանի որ այսօր Կաղանդ է, պէտք է բոլորս ներկայ ըլլանք:

Այբ – Ըլլալ կամ չըլլալ, ահաւասի՛կ այս է ամբողջ խնդիրը:


Բ. ԱՐԱՐ

Կաղանդի օր է, մարդամեքենայէ Կաղանդ Պապան բեմ կու գայ: Այբբենաստանին բաղաձայնակից անդամները մէկ առ մէկ հանդէս կու գան ու կը շրջապատեն զինք եւ հասկնալ կը ջանան անոր կարողականութիւնները: Յետոյ կը սկսին խօսիլ:

Ֆէ – (Բեմ կը մտնէ, կը տեսնէ Կաղանդ Պապան) Ընկերնե՛ր, եկէ՛ք, եկէ՛ք, Կաղանդ Պապան եկեր է:

Խէ – (Բեմ կը մտնէ, կը տեսնէ Կաղանդ Պապան) Ինչպէ՞ս եկեր եւ ներս մտեր է (կը փռնգտայ):

Ղատ – (Բեմ կը մտնէ, կը տեսնէ Կաղանդ Պապան եւ կը դպչի անոր) Ծխնելոյզէն մտած է անպայման (կը փռնգտայ):

Վեւ – Մի՛ ձաբռտեր, մարդամեքենաները ծխնելոյզէն կրնա՞ն մտնել:

Ծա – (Բեմ կը մտնէ, ապշահար կը նայի եւ կը դպչի Կաղանդ Պապային) Բարի՛ եկար, Կաղանդ Պապա:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… բարի տեսանք:

Նու – (Բեմ կը մտնէ, կը տեսնէ Կաղանդ Պապան) Յարգանքով կ’ողջունեմ քեզ, Կաղանդ Պապա:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛…  բարեւ…:

Նու – (Զարմանքով կը նայի եւ կը դպչի Կաղանդ Պապային) Հայերէն խօսեցա՜ւ:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… ինչո՞ւ զարմացար:

Խէ – (Բարձրաձայն կը խօսի) Բարե՛ւ, Կաղանդ Պապա (կը փռնգտայ):

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… շատ ապրիս… մի՛ պոռար, խուլ չեմ:

Ղատ – (Բարձրաձայն կը խօսի) Բարի՛ եկար, Կաղանդ Պապա (կը փռնգտայ):

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… մի՛ պոռար, խուլ չեմ ըսի… (Թաշկինակով ձեռքը կը սրբէ):

Ծա – Ինչպէ՞ս ես, Կաղանդ Պապա:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… լաւ եմ:

Նու – Ե՞րբ եկար:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… քիչ առաջ…:

Վեւ – Ինչպէ՞ս եկար:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… չեմ գիտեր…:

Ֆէ – Օ՜, Կաղանդ Պապան եկեր է, խաղալիքներ բերե՞ր է:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… միայն մէկ նուէր բերի:

Ծա – Միայն մէ՞կ նուէր, հապա ինչո՞ւ:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛, հօ՛… չեմ գիտեր, հօ՛:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Արդէն երեք տարի է նուէր չենք ստանար:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, շատ ապրիս, հօ՛…:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Երանի՛ հայ մանուկները սխալ հնչիւնները սրբագրող խաղալիք մը ունենային:

Վեւ – Ո՛չ միայն մանուկները, այլ չափահասներն ալ պէտք ունին այդ խաղալիքին:

Ֆէ – Շատ լաւ գաղափար, երբ բառը սխալ արտասանելու ըլլայինք, գործիքը կը շտկէր:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Ի՛նչ լաւ կ’ըլլար, եթէ այսպիսի գործիք մը հնարուէր:

Ծա – Մարդամեքենայ ստեղծողը ատիկա ալ կը ստեղծէր:

Ֆէ – Երանի՛ ապսպրէինք Կաղանդ Պապայէն:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Ինչո՞ւ նախապէս չխորհեցանք ասիկա, ուշ մնացինք:

Նու – Կեցցէ՛ գիւտարար Կաղանդ Պապան:

Ծա – Միայն մէկ նուէր բերի՝ ըսաւ, արդեօք ի՞նչ բերաւ:

Ֆէ – Կաղանդի խոշո՜ր կարկանդակ մը բերէր, ի՜նչ լաւ կ’ըլլար:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Մենք ի՛նչ կ’ըսե՜նք, դուն ի՛նչ կ’ըսես, բարեկամ:

Նու – Խելքը ուտելիքին տուեր է: Կ’ուտէ, կ’ուտէ, կը գիրնայ:

Վեւ – Է՜, մարդ ընելիք գործ եթէ չունենայ, ի՞նչ պիտի ընէ:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛, հօ՛…

Խէ – (Կը փռնգտայ) Կաղանդ Պապա՛, դուն ըսէ՛, իրաւունք չունի՞նք այսպէս խօսելու:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Կաղանդ Պապա, ինչո՞ւ չես խօսիր:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Ֆէ – Կաղանդ Պապան մտմտուք լսելու չեկաւ:

Նու – Այո՛, Կաղանդ Պապան խնդիր լուծելու չեկաւ որ…:

Ծա – Դուն ամէն խօսքին մէջ չցատքե՞ս արդեօք:

Նու – Ահաւասի՛կ, ցատքեցի: Մի՛ նեղէք Կաղանդ Պապան:

Վեւ – Սանկ բերնի համով Կաղանդ մը տօնենք այս տարի:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Ի՞նչ եղաւ, Կաղանդ Պապա, ինչո՞ւ չես խօսիր:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Կարծես կոկորդին բան մը կառչեցաւ:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Ծա – Կռնակը զա՛րկ…:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Նու – Ջուր տանք…:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Վեւ – Մարդամեքենաները ջուր կը խմե՞ն:

Ֆէ – Կաղանդ Պապա, մեզի կարկանդակ ալ բերի՞ր:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Խելքդ միտքդ կատակել է, ճաշակել է: Վերջապէս՝ անհոգ ես, անհոգ:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛…:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Խօսէ՛, Կաղանդ Պապա… ինչո՞ւ չես խօսիր:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Կարծես Կաղանդ Պապան լեզուն կլլեց:

Ծա – Ըսէ՛, Կաղանդ Պապա, ի՞նչ եղաւ քեզի:

Ֆէ – Մէկ մը ցնցե՞նք, թերեւս կը շտկուի:

Նու – Խենդ բաներ կ’ըսես:

Վեւ – Ցնցե՛նք, ցնցենք: Մեքենաները երբեմն ցնցումով կը շտկուին:

Ծա – Պտուտակները թուլցած չըլլա՞ն:

Կաղանդ Պապա – Հօ՛… :

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Բերնին մէջ նայինք, կոկորդին բան մը կառչած չըլլայ:

Ֆէ – Շարունակ կը փռնգտաք: Մեզ ալ պիտի հիւանդացնէք:

Նու – Կաղանդ Պապան թող չհիւանդանայ:

Վեւ – Մարդամեքենաները կը հիւանդանա՞ն:

Կաղանդ Պապա – (Կը փռնգտայ) Հա… հա… հա…հա՛փշո՜ւ…:

Բոլորը – Շա՜տ ապրիս, Կաղանդ Պապա՛…:

Ծա – Ահաւասի՛կ, Կաղանդ Պապան հիւանդացուցի՜նք:

Նու – Տաք թէյ մը տանք:

Վեւ – Մարդամեքենաները թէյ կը խմե՞ն:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Չեմ կարծեր: Քիչ մը հանգիստ ձգենք: Թերեւս պաղ առած է:

Վեւ – Հիւսիսային բեւեռէն մինչեւ որ հոս հասնի, մսած ըլլալու է:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Տաք թմբի մը պատրաստե՞նք, կ’ուզե՞ս, Կաղանդ Պապա:

Կաղանդ Պապա – (Կը փռնգտայ) Հա՛… հա՛… հա՛…հա՛փշո՜ւ…:

Բոլորը – Շա՜տ ապրիս, Կաղանդ Պապա՛…:

Ֆէ – Կաղանդ Պապան կը փռնգտայ, հա՛, հա՛, հա՛, հա՛, Կաղանդ Պապան կը փռնգտայ հա՛, հա՛:

Կաղանդ Պապա – (Կը փռնգտայ եւ կը դողայ) Հա՛… հա՛… հա՛…հա՛փշո՜ւ…:

Նու –  Դողալ ալ սկսաւ, ջերմութիւնը չափենք:

Վեւ – Մարդամեքենաները ջերմութիւն կ’ունենա՞ն:

Ծա – Սա անիմաստ հարցումներուդ վերջ մը տո՛ւր, խնդրեմ:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Է՛, ի՞նչ պիտի ընենք, ըսէ՛ք:

Ֆէ – Բժի՞շկ կանչենք:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Կաղանդ Պապային հարցնենք գիտնալու համար, թէ ի՛նչ պէտք է ընել:

Կաղանդ Պապա – (Կը փռնգտայ եւ կը դողայ) Հա՛… հա՛… հա՛…հա՛փշո՜ւ…:

Բոլորը – Շա՛տ ապրիս, Կաղանդ Պապա:

Կաղանդ Պապա – Հա՛, հա՛, հօ՛…:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Կարծես կը շտկուի կոր, «հօ՛» ըսաւ:

Ղատ  – (Կը փռնգտայ) Կռնակը բուրդէ շալ մը դնէինք:

Կաղանդ Պապա – Ե-լեկ-տ-րա-կա-նու-թիւն, լիցք (կ’ըսէ եւ կը մարի):

Ծա – Քնացա՜ւ:

Նու – Հարկաւ, այնքան երկար ճամբորդութենէ ետք, յոգնած ըլլալու է:

Վեւ – Մարդամեքենաները կը յոգնի՞ն:

Ֆէ – Լոյսն ալ մարեցաւ: Կարծես թէ «ելեկտրականութիւն» ըսաւ, «լիցք» ըսաւ:

Ծա – Ուրեմն ելեկտրականութի՞ւն պիտի տանք:

Նու – Ափեղցփեղ հարցումներ կը հարցնես: Ելեկտրականութիւն պիտի չտանք,

ելեկտրականութեան հոսանքին պիտի կապենք:

Վեւ – Ինչպէ՞ս…:

Ֆէ – Ելեկտրաթելի մը պէտք ունինք:

Նու – Ես կը բերեմ (կ’ըսէ եւ կ’երթայ, ելեկտրաթել մը կը բերէ):

Երկա՜ր ելեկտրաթել մը կը գտնեն ու Կաղանդ Պապան կը կապեն ելեկտրականութեան հոսանքին: Կաղանդ Պապան կամաց-կամաց դարձեալ կը ստանայ իր ուժը: Բոլորը շրջապատած են Կաղանդ Պապան, մտահոգութեամբ կը նային անոր:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Լա՞ւ ես, Կաղանդ Պապա:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Սանկ բացուեցէ՛ք, քիչ մը օդ թող առնէ Կաղանդ Պապան:

Վեւ – Մարդամեքենաները թթուածինի պէտք կ’ունենա՞ն:

Կաղանդ Պապա – Հօ, հօ, հօ, ո՞ւր եմ ես, ո՞վ էք դուք:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Հիմա ալ յիշողութիւնը կորսնցուց:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Այբբենաստանն էք, Կաղանդ Պապա:

Կաղանդ Պապա – Ինչպէ՞ս եկայ հոս:

Ծա – Մե՛նք ալ չենք գիտեր, Կաղանդ Պապա, դուն պիտի ըսես թէ ինչպէ՞ս եկար:

Կաղանդ Պապա – Չեմ գիտեր:

Նու – Գիտե՞ս թէ ինչո՛ւ եկար:

Կաղանդ Պապա – Չեմ գիտեր:

Վեւ – Գիտե՞ս թէ ո՛վ ես:

Կաղանդ Պապա – Չեմ գիտեր:

Ֆէ – Շատ լաւ, Կաղա՛նդ Պապա, դուն ի՞նչ գիտես:

Կաղանդ Պապա – Ոչինչ…:

Խէ – (Կը փռնգտայ) Բայց դեռ հայերէն կը խօսիս:

Ծա – Այո՛, յիշողութիւնը բոլորովին չէ խանգարուած:

Նու – Ուրեմն քիչ մը եւս սպասենք:

Վեւ – Սպասէ՛ եւ յուսա՛:

Ղատ – (Կը փռնգտայ) Դուն մեր սիրելի Կաղանդ Պապան ես:

Ֆէ – Կաղանդ Պապա՛, Կաղանդ Պապա՛… սարերուն վրայէն կու գայ:


Գ․ ԱՐԱՐ

Տկն. Թագուհի – Առէ՜ն, Առէ՜ն, արթնցի՛ր:

Առէն – Օ՛ֆ, մայր…:

Տկն. Թագուհի – Պիտի ուշանաս:

Առէն – Երկու վայրկեան եւս, ի՛նչ կ’ըլլայ, մա՛յր:

Տկն. Թագուհի – Այդ երկու վայրկեանները երբեք չեն վերջանար:

Առէն – Օ՛ֆ, մայր…:

Տկն. Թագուհի – Շո՛ւտ ելիր:

Առէն – Զիս հանգիստ ձգէ՛, մա՜յր:

Տկն. Թագուհի – Հանգիստի ժամանակ չէ՜:

Առէն – (Կ’ելլէ ու կու գայ մօրը քով: Աչքերը շփելով կը խօսի) Մա՜յր, քեզի հարցում մը ունիմ հարցնելիք:

Տկն. Թագուհի – Հարցո՛ւր, զաւակս:

Առէն – Ինչո՞ւ յաճախ դպրոց կ’երթանք:

Տկն. Թագուհի – Ինչո՞ւ պիտի ըլլայ․ զարգանալու համար:

Առէն – Երեք տարիէ ի վեր մանկապարտէզ կը յաճախեմ: Ա՛լ զարգացած եմ:

Տկն. Թագուհի – Է՜…:

Առէն – Չի՞ բաւեր:

Տկն. Թագուհի – Ո՛չ, զաւակս, չի բաւեր:

Առէն – Ինչո՞ւ…:

Տկն. Թագուհի – Որովհետեւ մարդ արարածը տգէտ չմնալու համար ուսանելու պէտք ունի:

Առէն – Երեք տարի է կ’ուսանիմ, թո՛ղ բաւէ, ի՛նչ կ’ըլլայ:

Տկն. Թագուհի – Ա՛լ մի՛ շատախօսեր, պատրաստուէ՛, փոխադրակառքդ քիչ յետոյ կու գայ:

Առէն – Այսօր դպրոց չերթա՞մ արդեօք: Քիչ մը փորիկս կը ցաւի:

Տկն. Թագուհի – Ես գիտեմ այդ փորիկիդ ցաւերը:

Առէն – Բայց այսօրուանը իրական ցաւ է, մա՛յր:

Տկն. Թագուհի – Վա՜խ է մ’ըսե՜ր: Շուտ գնա՛, պատրաստուէ՛:

Առէն – Ի՜ւֆ, կ’երթամ կոր…:

Տկն. Թագուհի – Աճապարէ՛, դեռ պիտի նախաճաշես:

Առէն – Մա՛յր, այսօր ո՞ր օրն ենք:

Տկն. Թագուհի – 31 Դեկտեմբեր չէ՞:

Առէն – (Ուրախութեամբ կ’ըսէ) Այսօր Կաղա՜նդ է:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

Ի՞ՆՉ Է ՑԱՒԸ

ՆԱԹԱԼԻ ՆՈՐԲԵՐԹԻ
Քալիֆորնիա, Ռոզ եւ Ալէք Փիլիպոս Վարժարան, դ․ դասարան

Ցաւը սկսում է ջղերից։ Այնտեղից գնում է քո ուղեղին։ Ուղեղը լուր է տալիս քեզ, որ ցաւ ունես։ Երկու ձեւի ցաւ կայ․ հոգեկան եւ ֆիզիքական։ Օրինակ, դու հոգեկան ցաւ ունես, երբ մէկը քեզ խօսքով վիրաւորում է, իսկ դու ֆիզիքական ցաւ ունես, երբ քո մարմինն է վնասւում եւ վէրքեր ունես։

Որոշ մարդիկ համբերատար են, այսինքն աւելի երկար են կարողանում դիմակայել ցաւին, բայց մարդիկ էլ կան, որ չեն համբերում ցաւին։ Հոգեկան եւ ֆիզիքական ցաւերը կարող են աւարտուել, երբ մի ուրախալի եւ զուարճալի դէպք է պատահում մեր կեանքում։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԴԷՊԻ ԳԵՐՄԱՆԻԱ (1980 – 1990) – Թ.

ՄԱՍԻՍ ԻՆՃԻՃԵԱՆ

ԵՐԵՔ ՏԱՐԻ ՄԸ ՄԻԱՅՆ (ՀԱՆՐԱԿԱՑԱՐԱՆ – Բ

Քարլզրուհէի մէջ կային բազմաթիւ հանրակացարաններ, մեծ ու փոքր, համալսարանին մօտ ու հեռու։ Գրեթէ մեծամասնութիւնը ունէր իր սպասողներուն ցանկը, որուն միջոցով կ’որոշուէր, թէ ով կրնար սենեակ մը ձեռք բերել, ու ընդհանրապէս մէկուկէսէն երկու տարի կը տեւէր սպասումը։ Քաղաք նոր ժամանածներուն կամ սենեակի մը անմիջական կարիք ունեցողներուն համար անյարմար էր այս պայմանը, սակայն հանրակացարանները այս ձեւը արդար կը գտնէին, պատճառաբանելով որ ոչ մէկուն, ոչ ալ միւսին նախընտրութիւն մը կու տան։ Ես ալ համալսարանին մօտ եղող հանրակացարանին սպասողներու ցանկին արձանագրուած էի։ 

Արդէն մէկուկէս տարիէն աւելի անցած էր, որ կը բնակէի արտասահմանցիներուն համար նախատեսուած յատուկ հանրակացարանին մէջ, երբ տեղեկացայ նամակով մը, որ դիմած հանրակացարանիս համար կարգս հասած է. պէտք է մէկ շաբթուան մէջ որոշում առնէի։ Անմիջապէս ու խանդավառութեամբ դրական պատասխանեցի։ Երբ կարգը ուսանողի մը հասնէր, կը նշանակէր, որ արդէն տեղ մը տեղաւորուած ըլլալով իրենց իրաւունքէն հրաժարողներ եղած կ’ըլլային։ Ես ուրախութեամբ ընդունեցի ու գացի նոր հանրակացարանս։

Այս մէկը իրօք նոր էր, Քարլզրուհէի ամենանոր հանրակացարանը։ Այս ալ շատ մօտ էր համալսարանին, միայն պողոտայ մը պիտի անցնէի առաջին հանրակացարանին ուղղութեամբ գտնուելու համար։ Օղակաձեւ շինութիւն մըն էր, որուն գրեթէ մէկ երրորդ մասը հանրակացարանի վերածած էին, մնացեալները բնակելի շէնքեր էին։ Կառոյցը իր դիրքին համապատասխան ունէր ներքին բակ մը, փոքր, կանաչ այգի մը, խաղավայրերով։ Սենեակիս պատուհանը կը նայէր ներքին բակին, որ, յատկապէս երբ օդը լաւ ըլլար, լեցուն կ’ըլլար խաղացող երեխաներով ու ծնողներով։

Սենեակին մեծութիւնը բաւարար էր, ու լուացարանն ալ ունէր նաեւ տաք ջուրի կարելիութիւն։ Անկողինը կը փոխակերպուէր բազմոցի, ու ցերեկը նստելու հաճելի տեղ կը ստեղծուէր։ Հասարակաց սրահն ու խոհանոցը մաքուր էին ու հաճելի։ Գոհ էի, որ հոս սենեակ մը ունէի։

Էական փոփոխութիւնը թերեւս այն էր, որ բնակիչներուն մեծամասնութիւնը գերմանացի էր, ինչ որ բնական էր, կը գտնուէի Գերմանիոյ մէջ, այսպէս ալ պէտք էր ըլլար։ Արդէն ուսման ընթացքին ալ սկսած էի ձեռք բերել գերմանացի ընկերներ։ Գերմանիա գալէս յետոյ յաճախած էի լեզուի դպրոց մը, տարբեր խաւի ու տարիքի օտարազգի մասնակիցներու հետ։ Յետոյ նախապատրաստական տարին անցուցած էի օտար ուսանողներու հետ, գրեթէ նոյն տարիքի ու նման սպասումներով։ Եւ մօտաւորապէս վերջին երկու տարին բնակած էի միայն օտար ուսանողներու հետ։ Շատ հետաքրքրական էր ամէն ինչ ու հորիզոն բացող, իսկ հիմա ժամանակն էր, որ աւելի հաւասարակշռուած միջավայրի մը մէջ ըլլայի։

Կային մեր յարկը ուրիշ օտար բնակիչներ ալ, սկիզբի ժամանակ, մէկը՝ Պարսկաստանէն, միւսը՝ Սուրիայէն։ Իրենց իմ հայ ըլլալս ըսելը հանգիստ զգացում մը յառաջացուցած էր մէջս, քանի որ յաւելեալ բացատրութիւն տալու կարիքը չէի ունեցած։ Հայ անունը գիտէին ու նաեւ ունեցած էին հայ ծանօթներ։ Իսկ գերմանացիներուն համար մարտահրաւէր մըն էր, որ յաճախ շարունակուեցաւ։ Իրենք ընդհանրապէս նկատի կ’առնէին իմ եկած երկրիս անունը, հակառակ անոր որ ես այդ երկրին անունն ալ բնաւ չեմ յիշատակած, այլ զիս ծանօթացուցած եմ միշտ՝ «հայ մը Պոլիսէն – Armenier aus Konstantinopel»։ 

Պարսկաստանցի ուսանողուհին կը մօտենար ուսման աւարտին ու մտահոգութիւններու եւ անորոշութեան մէջ էր՝ մնա՞լ կամ վերադառնալ, ու կ’ըսէր որ պէտք է վերադառնայ, քանի որ իր ընտանիքին բոլոր անդամներն ու ընկերները հոն են, ժողովուրդը հարցեր ունի, ու ինքն ալ իրենց կողքը պէտք է ըլլայ, իսկ եթէ տարիներ յետոյ վերադառնայ, կրնան զինք ամբաստանել, որ՝ «Դուն ո՞ւր էիր․ երբ ամէն ինչ շտկուեցաւ՝ դուն եկար»։

Կար ուրիշ օտար ուսանող մը, սակայն իր մասին նման ընկալում մը չկար․ եկած էր Լիւքսենպուրկէն։ Ժպտերես, կատակասէր, խելացի մէկն էր Փիէռը, կեանքը հանգիստ ակնոցով տեսնող մը։ Իրեն հետ կ’ունենայի կարճ զրոյցներ, որոնք արդէն ծիսական ձեւ ալ առած էին։ Առաւօտները, երբ իր միւսլին կը պատրաստէր, կու գար սենեակս ու կը նախընտրէր վայելել իր նախաճաշն ու սուրճը սենեակիս մէջ, առիթ ստեղծելով հետաքրքրական խօսակցութեան։

Օր մը նիւթ բացուեցաւ զինուորական ծառայութեան մասին․ ես նոր յետաձգած էի ծառայութեան պարտականութիւնս երկու տարիով, թրքական անցագիրս երկարաձգելու նպատակով։ Հարցուցած էի իրեն, որ ինք միթէ նման հարցեր չունի՞։ Շատ խնդացած էր, ըսելով․ «Եթէ պատերազմ սկսի, մենք մինչեւ որ անկողինէն վեր ելլենք, երկիրը գրաւած կ’ըլլան, զինուորը ի՞նչ պիտի ընէ»։  

Անգամ մըն ալ Փիէռին հետ գացինք իր լիւքսեմպուրկցի ընկերներուն տունը, ուր չորս ընկերներ միասնաբար կը բնակէին։ Դրան վրայ կարդացի «Քնարեան» անունը, ու երբ ներս մտանք, փորձեցի գուշակել թէ արդեօք ո՞ր մէկը Քնարեանը կրնար ըլլալ։ Անկարելի էր, բոլորն ալ իրարու նման էին եւրոպական արտաքինով։ Հարցուցի ու մէկը արձագանգեց։ Ըսաւ որ իր մեծ հայրը հայ էր Պոլիսէն, սակայն ոչ իր մեծ հօր ընտանիքին, ոչ ալ հայութեան մասին տեղեկութիւն ունէր, բացի անկէ որ Քնարեան անունը ժառանգած էր։ Եթէ սփիւռքահայութիւնը հիմա հաշուենք, արդեօք երիտասարդ Քնարեանն ալ կը մտնէ՞ այս ցանկին մէջ․․․։ 

Գերմանացիները կու գային մօտակայ քաղաքներէն, այդպէս որ շաբաթավերջերը կը նախընտրէին իրենց տուները վերադառնալ։ Շաբաթ ու Կիրակի կը պակսէր բնակողներուն թիւը։

Լաւ զուգադիպութիւն մըն էր, երբ տեսայ որ ուսման մեր աշխատանքային խումբերէն մէկուն մասնակիցը կը բնակէր մեր հանրակացարանը, ու այսպէս լաւ առիթ յառաջացած էր միասնաբար դասերն ու վարժութիւնները ուսումնասիրելու, ու ինք քայլ մը առաջ էր ինձմէ։ Ուսումնական առաջին տարին որ վերջացաւ, գրեցինք մեր առաջին քննութիւնը՝ թուաբանութեան մէկ ճիւղին մէջ։ Ինք չանցաւ ու ըստ ուսումնական օրէնքներուն կէս տարի յետոյ կրկնեց քննութիւնը, կրկին չանցաւ․․․։ Երկու շաբաթ յետոյ, բանաւոր քննութենէն ալ չանցաւ ու ստիպուած էր ուսումը թողլու։ Ուսումը այսքան դաժան ալ կրնար ըլլալ։ Ընկերս մեծ ոգեւորութեամբ ու յոյսերով կ’ուսանէր, բայց կային մարտահրաւէրներ այս ճամբուն վրայ։ Անմիջապէս հաւաքեց իր իրերը ու հանրացակարանէն հեռացաւ բարկութեան ու տխրութեան մէջ, վերադարձաւ իր քաղաքը ու անգամ մը եւս զինք չտեսանք։

Այս հանրակացարանին մէջ կեանքը լաւ էր, գանգատ մը չունէի, սակայն կար սահմանափակում, այն, որ հոս կարելի էր մնալ միայն երեք տարի, ու ժամանակս ալ կը հասնէր աւարտին, ու պէտք է մեկնէի։

Փնտռտուքը սկսած էր։

Ցիւրիխ, 13 Նոյեմբեր 2022

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՑՈՒՑԱԿ ԱՆՈՒԱՆՑ

ԳԱ ՆԱ

Եօթնօր, քառսունք ու տարելից՝
Հոգեհանգիստ ննջեցելոց,
Հոգին հանգչի մեր մեռելոց.
Եկեղեցւոյ մէջ կ՚ընթերցուի,
Անուանացանկ նուիրատուի.
Եանեան Կարապետ ’ւ Արթինի…։
Ասքան տուաւ իւր հոգիի.
Խեղճ տէրտէրը բան-գործ թողած, 
Ցուցակներով անուն կարդաց, 
Վայ եկեր է քահանային,
Մոռնայ յանկարծ փողատուին, 
Նուիրատուն նեղուի յանկարծ,
Դրամ տալէ դադրի նեղուած, 
Զատիկ-հատիկ ու ամէն բան,
Մարդիկ նստած, ունկն բացած,
Կը սպասեն, թէ իրենց անուն,
Ե՞րբ հնչէ խորանէն կանգուն․
Հաւատացեալք մէկը միւսին՝
«Վազգէնն չունի տայ իննսուն», 
«Արմէնն՝ շատ, բայց տայ երսուն»,
Այսինչ եկած բան չէ տուած,
Այնինչ ամէն շաբաթ բազմած,  
Անունն յայտարարել կրցած,
Ու էփէյի ուռած, փքած…։
Օր մ’ալ կ’առնեն նոր որոշում՝
Չիք կարդալու սովորութիւն․
Կը նկատեն ու կը տեսնեն, 
Յոյժ կը պակսի դրամներէն, 
Հաշուած մարդիկ միայն կու տան, 
Իսկոյն կ’անցնին հին ատաթին։
Այս ալ ըսեմ ու աւարտեմ,
Թէեւ քիչ են, բայց եւ լոյս են,
Կան յատուկներ, որ չեն ուզեր
Անունն իրենց բարձրաձայնի,
Ի մէջ փոքրիկ այս համայնքի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԵՐԱԶՆ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ Է (ՂԷ․)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ


311

(15-16 Դեկտեմբեր 2021, գիշեր)

Բերանացի ստուգումն այս լուսազեղ սենեակին մէջ է, եւ ահա ներսն եղողներէն մին դուրս կ’ելլէ «անշնչելի՜ է» ջանալով պոռալ, օդին ըլլալու է ակնարկն անկասկած, ու միակ պատուհանը գոց տեսնելով ափաչափ մը կը բանամ դուրսի աշխարհին, եւ քանի չկայ առարկութիւն՝ աւելի, եւ կ’ըսեմ իրեն, որ իր կարգն առնելու չեմ ձգտիր, բայց ինք իրաւունքս կը համարէ, ուստի ետ, ու կը մօտենամ երկու կիներու, մին ոտքի, միւսն առջեւը գրասեղանին վրայ նստած, եւ առաջինին ներկայ ըլլալս կը ծանուցանեմ, բայց կը սաստէ չխանգարել ընթացքն ու ելլել դուրս, ուր, ի՜նչ բախտ, Շուիքարն եկած չըլլա՞յ, առաջին անգամն է որ կը հանդիպիմ կատակերգակ դերասանուհիին, պատանութեան օրերէս այնքան սիրելի՜, կը հանգստացնեմ որ պատուհանը բացի՛ ես, բայց կը խնդայ ինք եւ անձնադրոշմ իր լեզուաշինութեամբ «պատուհա՛րսը» կը ճշդէ, ի՞նչ ըսել կ’ուզէ, պատի առջեւ կանգնած հա՞րս, որուն հետ ի՞նչ պէտք է ընել… պատուհանի՛ն օրինակով, որեւէ բան ըսել կ’ուզէ՞, վստահ եմ որ չլսեցի «պատուհաս», ուղղուած ինծի՛…


312

(20-21 Դեկտեմբեր 2021, գիշեր)

Երկու շաբթուան պայմանաժամն անցա՞ւ, թէ տակաւին կը մնայ քանի մը օր, այսպէս կամ այդպէս հարկաւոր կը համարեմ փոխ առած գիրքս վերադարձնել Բրիտանական Գրադարան, ու պահարաններուս մէջ կը փնտռեմ ի զուր, եւ ուրիշ գիրքեր կը գտնեմ ուր որ կ’երթամ, եւ հսկայակազմ աղջիկ մը հետեւեր է ինծի, կամ այստեղերը կար արդէն, եւ հետս փնտռելու պատրուակով իր ահագին ծիծերը կը մօտեցնէ դէմքիս ու կը քսէ գրեթէ, բայց գրգռուողը չեմ, ու թակարդէն ազատիմ ինչպէ՞ս, ու եկող կայ, ու կը չքմեղանամ գիրքի փնտռտուքով, կարծես կացութիւնն ըլլար վարկաբեկիչ, ու բարեկամիսն է խնդացող դէմքն, ու կ’երթանք միասին, եւ արդեօք ինչո՞ւ կը փնտռէր զիս, չէ՞ որ անտիպներն իր հօր այլեւս չէին հետաքրքրեր զինք, դադրած էր, շատո՜նց, դիմելէ ասոր ու անոր, ինծի՛ ալ, մի հատորեակով յիշատակն յաւերժացնելու համար, նո՞ր առաջարկ ունի, ու կը բացատրէ մինչ կ’անցնինք վայրէ մը խառնախուժ երգերու, ու հազիւ կը լսեմ «Արարատը»… «Բուրգերը»… ու դուրսը՝ լուռ ու ամայի փողոցին մայթին վրայ ինծի կը նայի հարցական…


313

(22-23 Դեկտեմբեր 2021, գիշեր)

Հեռացած եմ, բայց պայթումն այնքան ուժեղ է, որ վաթսունամեայ թմփլիկ Mercedesը կը ցնցուի, եւ հրդեհ է ետիս, ու հալածանքն անշուշտ պիտի չաւարտի, ու դաշտին մէջ աշխատող գիւղացիէն կը խնդրեմ բացատրել ասֆալթապատ պողոտային ուղղութիւնն, ու կը նշէ որ բաւարար է շիտակ շարունակել, խրատելով ալ սակայն չհասած դառնալ աջ ու քշել հողածածկ արահետն ի վեր ու դարձեալ աջ յետոյ ու կորսուիլ հնադարեայ աւերակներուն մէջ, բայց այս հնարքն ալ չօգնեց, ու դարձդարձիկ կը փախչիմ հիմա, ու կարծես պատահած է այս ամէնն, եւ այս անգա՞մ ալ պիտի յաջողիմ կրակի տալ զինք ու տեսնել ինչպէս պատի մը դիմաց ի զուր կը ջանայ բոցավառ կուրծքը մարել…


314

(23-24 Դեկտեմբեր 2021, գիշեր)

Աղեքսանդրիայէն վերադարձած պիտի ըլլանք ես ու կինս ու մանչս ու աղջիկս, ու քալեր-հասեր ենք մեր եկեղեցիին մօտակայքը, ու բաժնուեր եմ ես անոնցմէ՝ վարձակառք գտնելու, եւ հնամեայ Fiat մը տեսնելով նշան կ’ընեմ որ կանգնի, ու կը կանչեմ. «Եկէ՛ք», բայց վարորդը չորս հոգին շատ գտաւ կ’երեւի, կը քշէ ու կ’երթայ, ու հիմա կարմրափայլ հանրակառք մըն է որ կու գայ, պտո՞յտն է կուսական, դատարկ ալ է ու մեզ ընդունելու պատրաստ, բայց կը հեռանայ բաւական, միտքը չարչարե՞լ է, ու կը հասնին, եւ կինս պատրաստեր է չորսերնուս քսան ոսկին ու կու տայ մարդուն, որ կը բացատրէ որ չէր փափաքած փողոցը ձգել մեզ, բայց նոփս-նոր այս կառքը թերութիւն մը ունի, կանգնելու պարագային նազ կ’ընէ կրկին շարժելու. «Պէտք է իջնես ու հրես, պարոն, ուրիշ լուծում չկայ», ե՞ս, ա՞յս տարիքիս ու վիճակիս…


315

(23-24 Դեկտեմբեր 2021, գիշեր)

Թուղթի կտորուանք կու տայ վաճառորդուհին, փոխանակ բոլորիս գիտցած ու սպասած տոմսակին, եւ ի տես զարմանքիս կը բացատրէ, որ հիմա ամէն ինչ թուայնացուած է, չվախնա՛մ, աթոռս ապահովուած է, եւ ինձմէ զատ ո՛չ ոք կրնայ գրաւել զայն, հաստատումն ստանայի պիտի առձեռնիս, եթէ չըլլար հնօրեայ ու ժամանակավրէպ, ուստի թղթիկի մը վրայ կը գրէր, «թէ ոչ շփոթէիր պիտի», եւ անշուշտ շնորհակալ կ’ըլլամ ու կ’ուղղուիմ կառամատոյց՝ թիւ 901ը բարձրանալու համար, նայիմ ո՞ր կառքն է, եւ յուսամ պատուհանին քով պիտի նստիմ ու երբեմն դիտեմ դաշտերն ու արածող կովերն ու ծառերու շուքին անայլայլ խորհրդածող էշերն… այլ կը տեսնեմ որ կինը մրոտեր է 607, ա՛ռ քեզի, ասոր կ’ըսեն «մարդկային գործօնը», Աղեքսանդրիա հասնելու տեղ գաւառական ի՞նչ կորուսեալ վայր պիտի գտնեմ ես զիս…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄՀԷ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՍՇԿԱ․
«Շնորհաւոր տարեդարձ իմ սիրելի մայրիկիս… մօրը սէրը աննման է ուրիշ ոեւէ բանի։
«… շնորհակալ եմ ամէն ինչի համար, մասնաւորաբար այդ բարեսիրտ գուրգուրանքը որ միշտ ցցուցած ես զիս»։
Էհ, կեցցէ՛ (կարդալ՝ կեցըցէ) կիւլկիւլահայերէնը։ 

ՍՇԿԲ․
«Վան» բառին հայերէն իգականը «Վանուհի» կ’ըլլայ։ Կայ այս անունը։ Բայց որովհետեւ մեր մայրենի լեզուն հայերէնէն շատ աւելի ռուսերէնն է, ռուսերէնին իգական «ա» վերջաւորութիւնը մեր սրտին եւ խելքին կը խօսի եւ «Վան»ին իգականը կը վերածենք «Վանա»ի, ասպէս, առանց «յ»ի, որ սեռական-տրական հոլովը պիտի ըլլար «Վան»ին։ Իսկ սփիւռքահայ տաղանդաւորներս, որ միշտ պատրաստ ենք տաղանդ իւրացնելու, առանց աջ ու ձախ նայելու, մենք ալ կ’առնենք ու կը գործածենք ռուսերէնի իգականով կազմուած այդ անձնանունը։ Գոնէ «Նաթաշա» դնէինք՝ կը գիտնայինք որ ռուսերէն է։ 

ՍՇԿԳ․
– Ես ոչ սորվիլ գիտեմ, ոչ ալ սորվեցնել կրնամ։
– Ուրեմն լաւագոյն թեկնածուն ես ուսուցչութեան։ Բարի եկած ես, հազար բարի։

ՍՇԿԴ․
«Թատերակին մէջ յիշուած բոլոր անկումները եւ ձախորդութիւնները հետեւանք են հիւանդութեան, մոլութեան եւ կամ դիպուածներու: Այլ խօսքով, պատմական տրամաբանութեան հետեւանք չեն»:
Բայց ինչո՞ւ պատմական տրամաբանութեան հետեւանք պէտք է ըլլան։ Նորէ՞ն ցեղասպանութիւն։ Ուրիշ այլ պատճառներ չկա՞ն հիւանդութեանց, մոլութեանց ու խաթարումներու։
«Անոնք կը նախընտրեն խօսիլ հոգեկան եւ բարոյական խաթարումներու մասին: Այդ պատկերը ի՞նչ կրնայ թելադրել հանդիսատեսին՝ բացի յոռետեսութենէ, որ կը յանգի պայքարի ոգիի թուլացումին ու մեկուսացման, որ ի նպաստ է միայն իշխող վայրագ դասին: Ոչ բարի»:
Հա՞։ Բարին ուրեմն միայն լաւատեսութեա՞մբ եկածն է։ ․․․ «Իշխող վայրագ դասեր» ալ կան դեռ եղեր։ Անպայման դասատուներ ալ ըլլալու են։
«Մի՞թէ այս պատկերն է, որ կ’ուզենք կենդանի պահել մեր հաւաքական յիշողութեան մէջ: Վստահաբար՝ ո՛չ: Բեմին վրայ ինկած բերդի փառամոլ իշխանի մը ողբերգութիւնը ցուցադրելու սիրոյն լուսանցքայնացուած եւ անշքացուած է հայ  արհեստաւորի լուսաւոր դէմքը: Այդ խոր ցաւ կը պատճառէ: Որպէս անձ մը, որ նստած եւ աշխատած է իր չափազանց պարկեշտ մեծ հօր մաշած բազմոցին վրայ, ետին՝ հնատիպ մամլիչի մը, որ բերուած էր երկրէն, որպէս մեռնող գեղեցիկ արհեստի մը վարպետ մարդու զաւակ, կը մերժեմ, որ վարագոյրը փակուի այս տեսարանով»:
Կը մերժես՝ ազատ ես։ Սակայն երբ թատերական քննադատութիւնը կը վերածուի բարոյախօսութեան ու անձնական բաղձանքներու հանդիսադրումին՝ ասանկ գաղափարներ կը շարադրուին։
Մեծ հայրդ ալ, անոր հայրն ալ միայն ցեղասպանութեան զոհեր կամ զաւակներ չէին, բարոյական խաթարումները ամէն տեղ են եւ անոնց ձախող բեմականացումը չի կրնար որեւէ պատուհան կամ պատուհաս բանալ։
Գեղեցիկ տգեղութեան կարիքը կայ։ Մանաւանդ մեր այս կեանքին օրերուն մէջ։ Տգեղութիւնը թատերական ներկայացման բերելու, եւ, այո, անկէ դաս քաղելու կարիքէն անդին՝ հասկնալու, բացատրելու, բեմականացնելու կարողութեա՛ն անհրաժեշտութիւնը։

ՍՇԿԵ․
«Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Ֆուրսանայի թեմի առաջնորդ. «Պէտք է բանալ եկեղեցական դռները, որպէսզի երիտասարդները տեսնեն, թէ այնտեղ սէր կայ»։
Եկեղեցական այդ դռները բացողներն ու ներս մտնողները եթէ մինչեւ այսօր այդ սէրը գտած ըլլային, դուք դուռ բանալ-գոցելու ալ պէտք չէիք ունենար, իրենք կոտրելով ներս կը մտնէին, որովհետեւ սէրը բան մըն է, որ դռներու ետեւ չի պահուըտիր․․․ ձեզի պէս։

ՍՇԿԶ․
– Ես չեմ մասնակցիր ձեր գագաթնաժողովին։
– Ես ձեզ չեմ հրաւիրեր մեր գագաթնագագաթին։
– Ես ալ չեմ մասնակցիր ձեր գիգիժողովին։
– Դուք զիս չհրաւիրեցիք, ուրեմն աւելորդ եւ անարժէք էք։
– Ես զբաղած եմ, ուրիշ գործեր ունիմ արդէն։
– Ես ամէն մեծ գլուխները կը հաւաքեմ ժողովի, բացի մեր պետութեան ներկայ ներկայացուցիչներէն։
Ազգային ու պետական մեր մանկապարտէզին մէջ այսպէս կը զրուցեն, կը վիճաբանին, կը քէննան ու կը կռուին մեր մանուկները։ Ասոնք եթէ օր մը հասակ առնեն, տեսնենք ի՞նչ պիտի ընեն։ Սպասենք համբերութեամբ։

ՍՇԿԷ․
«Պահ մը պատկերացուցէ՛ք, որ Սրբոց Թարգմանչաց տօնին առիթով տակաւին Սփիւռքի լաւագոյն համայնքներէն մէկը համարուող ․․․ համայնքը՝ գիտակցելով տօնի ծանրակշռութեան, մէկ յարկի ներքեւ համախմբէր հայ կրթական մշակը, գրողը, լրագրողը, թարգմանիչը, մտաւորականը, զրուցէր, քննարկէր, արժեւորէր, գնահատէր եւ եզրակացնէր բնաբանին վերաբերող հիմնահարցեր, միտքերու վարուցան կատարէր, ակօսներ բանար եւ սերմեր ցանէր։
«Պահ մը պատկերացուցէ՛ք, որ շրջան մը ետք նոյն կողմը, նոյն յարկին ներքեւ համախմբուէր եւ նոյն վերտառութեան մշակումը բարգաւաճեցնելու համար պարարտանիւթ մատակարարէր եւ ոռոգում կատարէր»։
Այս ստագեղ պատկերները մինչեւ ե՞րբ եւ ո՞ր լսարանին ու ընթերցողին համար պիտի կրկնագրուին։
Նոյն կողմը,– այսքան շերտերու համախմբումէն ետք տակաւին «կողմ» կայ, «կողմ»ի մտայնութիւն,– նոյն յարկին տակ նորէն պիտի հաւաքուի, ոռոգում ընելու համար։ Այլեւս սրահներն ու բեմերը պիտի ոռոգենք․ ինչո՞ւ չէ։

ՍՇԿԸ․
«Ա. Չօպանեան Փարիզի մէջ պէտք ունէր իր անձնական հանդէսին, որ «ԱՆԱՀԻՏ»-ը եղաւ»։
Քիչ մըն ալ թուալէթի թուղթի պէտք չո՞ւնէր։

ՍՇԿԹ․
«Դուք լոկ ազգ մը չէք, դուք հա՛յ ազգն էք: Դուք լոկ պետութիւն մը չէք, դուք հայկակա՛ն պետութիւնն էք: Դուք լոկ ժողովուրդ մը չէք, դուք հա՛յ եւ առաջի՛ն քրիստոնեայ ժողովուրդն էք: Դուք լոկ ծնունդ մը չէք, այլ Աստուծո՛յ ստեղծագործութիւնն էք եւ կոչուած էք բարի՛ն ցանելու ու տարածելու, լո՛յսը ունենալու ու ճառագայթելու, միով բանիւ՝ տիեզերական սիրոյ անդադրում մթնոլո՛րտը դառնալու»: 
․․․
«․․․Իսկ ուսուցիչը անմնացորդ տուող է, ուսուցիչը իր կեանքէն, իր ինքնութենէն, իր կազմաւորումէն բաժին հանող է: Այս է պատճառը, որ ուսուցիչ ճշմարտութիւնը կը տարբերի որեւէ մարզէ ներս պաշտօնեայ ըլլալու երեւոյթէն»:
․․․

ՍՇՀ․
«ՓԱՐԻԶ – Հայաստանի Անկախութեան տօնի նշումը անհամար անձնաւորութիւններու ներկայութեամբ»։
Մարդ երբ սա վերնագիրը կարդայ, Փարիզի «Զիզի» թերթին մէջ, կը խորհի, թէ Փարիզը լման լեցուած է, որ մարդիկը անհաշուելի են եղեր։ Բայց շարունակեցէ՛ք կարդալ․
«Չորեքշաբթի, Հոկտեմբեր 19-ի երեկոյեան, մայրաքաղաքիս «Էնթերքոնթինանթալ» պանդոկի սրահներուն մէջ, կազմակերպութեամբ Հայաստանի դեսպանատան, տեղի ունեցաւ Հայաստանի անկախութեան 31-րդ տարեդարձի նշումը։
«Ներկայ էին հարիւրաւոր հրաւիրեալներ, ․․․»։
Ուրեմն, «հարիւրաւոր»ին հոմանիշը «անհամար» է։ Սորվեցէ՛ք կիւլկիւլահայերէն։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅԵՐԷՆ ԳԻՐՔԻ ՊՏՈՅՏ (Բ․)

ՍԵՒԱՆ ԼԱԼԻՔՕՂԼՈՒ

Նախորդ գրութեանս մէջ պատմած էի, որ հին գիրքեր ծախող տաճիկ մէկ բարեկամս Մաննիկ Պէրպէրեանի «Արձակ Երկեր» գիրքը կարդալու համար փոխ տուած էր: Այդ գիրքը գրադարանիս մնայուն անդամ դարձուցինք: Առաջին հանդիպումիս չէի կրցած գնել: Ըսածէն քիչ մը ցած, ըսածէս քիչ մը բարձր, մէջտեղը եկանք ու համաձայնեցանք որոշ գինի մը շուրջ։

Այս օրերուն, Թուրքիա տնտեսական տագնապէ մը կ’անցնի: Ձեր ծախու առնելիք ապրանքին գինը ամէն օր կը փոխուի: Անշուշտ ոչ թէ դէպի վար, այլ՝ դէպի վեր: Ամբողջ աշխարհը ունի տագնապ: Սղաճը տասնական թիւերուն առաջին աստիճանները կը մագլցի, սակայն Թուրքիոյ մէջ կառավարութեան յայտարարած թիւը 85%ը անցած է: Իսկ մեր զգացածը՝ 150-200%, իսկ կարգ մը բերքի ու ապրանքի պարագային 300-400%ի բարձրացած է: Դառնալով մեր բուն նիւթին, գիներուն որոշ չըլլալուն պատճառով, քանի՞ լիրայի գիրքը ծախու կ’առնես՝ ան ալ յայտնի չէ:

Ինչ որ է, անգամ մը հայերէն գիրքի սէրը ինկած է մէջս: Չ’ըլլար՝ սիրածդ ձգես ու երթաս: Ձեռնթափ ըլլալ մեզի չի վայելեր:

Հայերէն գիրքի պատճառով ունեցած եմ շատ մը բարեկամներ, որոնք կ’ապրին աշխարհի չորսդին, ու ծանօթացած ենք համացանցի միջոցաւ: Իրարու երես անգամ չենք տեսած: Անոնցմէ մէկն է Սեւան աղբարիկը, որ կը բնակի Փարիզ: Անցեալ օր ֆէյսպուքէն հաղորդագիր մը ղրկեցի․

– Սեւան աղբարիկ, Պոլիս չե՞ս գար,- ըսի:

Պատասխանը հասաւ․

– Ամիսէ մը պիտի գամ:

Ան ալ ինծի պէս հայերէն գիրքի բանուոր է: Հայերէն գիրքերը, 1500 էջ, չի ծուլանար, կը թուայնացնէ:

Ժամադրուեցանք Պաքըրգիւղ, միասին այցելեցինք Պաքըրգիւղի հայկական գերեզմանատունը՝ Պօղոս Պէզազեանը, մեր նահատակաց մէկ յուշարձանը եւ այլ շիրիմներ: Յետոյ, Ս. Աստուածածին Եկեղեցին ու Տատեան Վարժարանի նոր շէնքն ալ այցելեցինք: Հոնկէ ալ անշուշտ մեր տունը եկանք ու ուսումնասիրեցինք հայերէն գիրքերս:

Կարգ մը գիրքեր, որոնցմէ կրկնօրինակներ ունէի, սիրով նուիրեցի աղբարիկիս: Ան Ֆրանսայի մէջ գրադարանի մը կամ ուրիշ, յարմար տեղեր պիտի բաշխէր զանոնք: Ըստ իս, մէջերնէն ամենէն յարգին Խորէն Մանաւեանի բանաստեղծութեան գիրքն էր, որ մակագրուած էր բանաստեղծին կողմէ: Յետոյ միասին դէպի մեթրօ քալեցինք ու զինք ճամբու դրի։

Մեթրոյէն վերադարձին ետեւէս ձայն մը իմացայ․

– Սեւան, Սեւան:

Դարձայ, ետեւս հին գիրք ծախող բարեկամս էր:

– Վայրկեան մը խանութ եկո՛ւր,- ըսաւ:

Ձեռքս տուաւ երկու հայերէն գիրքեր: Առանց կողքի, գրեթէ նոր կը սեպուին, սակայն մեր ազգին նման յոգնած ու մաշած: Ըսաւ.

– Ինծի չես բարկանար, չէ՞: Քեզի աղբ տալու պէս զգացի: Մէկու մը կու տաս:

– Չէ, խնդրեմ, մէջերնէն կարելի է որ բան մը ելլէ,- ըսի:

Տուն վերադարձայ, գիրքերէն մէկը 317 էջ էր եւ ոչ թէ «վերջ» բառով, այլ տողադարձով կը վերջանար: Այո՛, յուզուեցայ, էջերը պակաս էին: Սակայն մէկ-երկու էջ առջեւ թղթատեցի ու տեսայ «վերջ» բառը: Հեղինակը «քանի մը խօսք» ուղղել փափաքած էր ընթերցողին, գիրքը պակասաւոր չէր, ու Բագարատ Թեւեանի «Զսպանակի Վրայ» գիրքն ալ չունէի: Նուէր մը եղաւ ինծի:

Անմիջապէս հաղորդագիր մը ղրկեցի հայկական գրադարանի մը պաշտօնեայ մէկ բարեկամիս ու անկէ խնդրեցի պակաս երեք էջերն ալ:

Ի՞նչ ըսենք․ գրամոլը դիւրին-դիւրին մէկու մը գիրք չի կրնար տալ: Բայց ես մէկ ձեռքովս տուի տասնեակ մը գիրք, միւսով ստացայ չունեցած մէկ գիրքս, որուն այսօր տասնութերորդ էջը հասայ:

Հայերէն գիրքերը անշուշտ թանկագին են գրադարաններու մէջ, սակայն երբ կարդացուին, կեանքին իմաստը կը մեծնայ հայուն համար:

6 Նոյեմբեր 2022

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆԲԱԽՏ ԱՇԱԿԵՐՏՍ

ԼՈՒՍԻՆ ՄԵԼԻՔԵԱՆ ԹՆԿՐԵԱՆ

Օր մը, աղջիկս ինքնաշարժ քշելու փորձէն տուն վերադարձաւ ձեռքը բռնած նկար մը եւ հարցուց․ «Այս տղան կը ճանչնա՞ս»։ Ուշի ուշով նայեցայ. եօթ կամ ութ տարեկան սիրուն մանչուկ մը. չճանչցայ։ Ըսաւ․ «Աշակերտդ եղած է»։ Ըսի․ «Զինք մեր տուն բե՛ր, որպէսզի կարենամ յիշել»։

Յաջորդ օրը մեզի եկաւ ամչկոտ տղայ մը. շատ գործեր աշխատեր է ու հիմա կ՚աշխատի որպէս ուսուցիչ՝ ինքնաշարժ վարել սորվեցնող դասատու։ Պատմեց որ ինք վեց տարեկանէն որբ մնացեր է։ Մայրը զինք մեծցուցեր է պղպեղի փոշի, լոլիկի ջուր եւ այլեւայլ պահածոներ ծախելով։ Աշակերտս եղած է Հայկազեան, տղոց բաժին, գ. դասարան։ Հիմա ամուսնացած է, ունի մէկ մանչուկ՝ վեց տարեկան։ Ամսականն է տասը հազար սուրիական։ Տան վարձքն է՝ տասը հազար։ Տիկինը կ՚աշխատի, բայց բնաւ չ’օգներ ամուսնին։

Իրեն առաջարկեցի, որ փոխանակ հանրային պարտէզ երթալու, մեզի գայ, սուրճը միասին խմենք։ Ընդունեց առաջարկս։ Աշխատասէր էր․ պարապ չէր նստեր։ Աքուարիոմը կը մաքրէր, ջուրը կը փոխէր։ Օր մըն ալ եկաւ շատ տխուր, ձեռքը բռնած թուղթ մը։ Ամչնալով ըսաւ․ «Տիկին Լուսին, Գալուստ Կիւպէնկեանէն ծանօթ ուսուցիչ ունի՞ք։ Տղուս այս ազդարարագիրը եկած է․ եթէ տասը հազար չվճարեմ՝ դպրոցէն դուրս կը դնեն»։ Տարի զինք ընկերոջս քով, որ հաշուապահ էր։ Դիմումնագիրը գրեցինք դպրոցի մանկապարտիզպանուհիին։ Ես ալ՝ վկայ։ Ընդունեցին առաջարկը, բայց պայման դրին՝ յաջորդ տարուան սան արձանագրել։

Իր աշխատած ընկերութիւնը փակեցին։ Ստիպուած ինքնաշարժ մը վարձեց․ տուներէն յաճախորդներ կ՚առնէր, ուզած տեղերնին կը հասցնէր, ետ կը բերէր։ Ամենէն շահաբերն ու վտանգաւորը օդակայան երթալն էր թշնամիին մէջէն։

Մենք պատերազմին հազար վախով Երեւան հասանք։ Առտու մը, նստած սուրճ կը խմէի, երբ Հալէպէն բարեկամ մը եկաւ՝ աչքերը կարմրած։ «Սագօ՛, տղա՛ս, ի՞նչ ունիս»։ «Հիմա լսեցի․ Գէորգը Մուշիէ կեցած յաճախորդ կը սպասէ՝ ռումբ մը հազար կտոր կ՚ընէ Գէորգին մարմինը, կտորները ելեկտրական թելերէն կը կախուին․․․»։ Կը փղձկիմ․․․։ Կեանքին մէջ օր չտեսաւ, տղան ալ որբ ձգեց իրեն պէս, վեց տարեկանին։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ: