ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԲ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՊԺԱ․
Դուք Արեւմտեան Հայաստան ունիք ալ իրենք Արեւմտեան Ազրպէյճան չո՞ւնին։ Նոյնիսկ միւսները պիտի համարձակէին Եւրոպան Արեւմտեան Թուրքիա անուանել, Օսմանեան Կայսրութեան կորուսեալ հողերը։

ՌՊԺԲ․
Էշը իր լէշին մասին քերթուած մը գրէր է, լէշն ալ զարմացեր, էշացեր է։

ՌՊԺԳ․
«Կղզի նման չիք մեր Կիպրեայ», այսինքն՝ «Մեր Կիպրոսին նման կղզի չկայ»․․․ Ասքան տարի է կ’երգենք աս տողը, նոր հասկցանք, թէ՝ ինչո՞ւ համար։ Պարզապէս որովհետեւ հոն բանաստեղծ մը կը բնակի, հոգ չէ թէ նոր յայտնաբերուած, հոգ չէ թէ սխալ ուղղագրութեամբ գրող, հոգ չէ թէ․․․
Այս իսկ պատճառով ասկէ յետոյ պիտի երգենք՝ «Կղզի նման չիք չիք չիք մեր Կիպրեայ»։

ՌՊԺԴ․
Եթէ մեր ըրածը բանագողութիւն է, ձեր ձեռքէն քաքագողութիւն իսկ չի գար։ Մեր ըրածը հասկնալու համար առնուազն խաչագող պէտք է ըլլալ։

ՌՊԺԵ․
Հիմա Հայաստանի սահմաններուն վրայ կրակոց կամ զոհ ունինք, բայց վարժուեցանք արդէն աս բաներուն։ Բնական են։ Վաղը եթէ Երեւանի փողոցներուն մէջ հայ-թուրք ընդհարումներ ու վէճեր ըլլան փողոցին մէջ եւ կողմերը իրարմէ զատելու ըլլանք, արդէն ատ բարքերուն ալ վարժուած կ’ըլլանք։

ՌՊԺԶ․
Ուղեղ կոչուածը թմրած է։ Տեղ մը շռայլութիւնը զարկած է, տեղ մը՝ մռայլութիւնը։ Տեղ մը՝ ծովը, ուրիշ տեղ՝ անապատը։ Ջուրն ու արեւը նոյն հարուածը հասցուցած են, նոյն արդիւնքին հասցուցած են, որ ցամքին ընդմիշտ եղածն ու չեղածը։ Տեղ մը քնացած են, ուրիշ տեղ մը՝ սատկած։ Տեղ մը սառած, այլուր՝ խանձած։ Բայց․․․ դուն իրե՛նց հարցո՛ւր։

ՌՊԺԷ․
Կ’ըսեն՝ Ազգային բարերար․․․ բարերար մը օր մը ապազգային եղա՞ծ է։

ՌՊԺԸ․
Դրամին համն ու հոտը առնողը Կիւլկիւլեանին տիւտիւկը կը փչէ, «Կիւլկիւլեանը սանկ է, Կիւլկիւլեանը նանկ է» ըսելով մարդիկը գրպաննին կը լեցնեն։ Կիւլկիւլեանն ալ իսկապէս կ’ուրախանայ, որ ինք սանկ կամ նանկ է։ Դուն ալ գրպանդ լեցո՛ւր, ազգին ալ, հայրենիքին ալ գրպանէն առնելով, եթէ պէտք ըլլայ։

ՌՊԺԹ․
Խմբավառ կուսակցութիւնը հաւաքած է 80է վեր տարիք ունեցող բանախօս եւ ունկնդիր, նստած են սեղաններու շուրջ եւ յետպատերազմեան քաղաքական վերլուծում կը կատարեն։ Տարիքի բերումով մարդոց ականջը ծանրացած է, լաւ չեն  լսեր եւ մէկ ձայնի վրայ կը պոռան ոմանք։ Մէկ կողմէ կը մխիթարուիս մտածելով, որ մարդիկ գերեզմանէն քանի մը քայլ ասդին դեռ օրուան քաղաքականութեամբ հետաքրքրուած են, կը տագնապին, միւս կողմէ միամտութեան, զաւեշտի, ողբերգութեան խառն ու հիւանդագին մթնոլորտին դիմաց կը զարմանաս որ ի՞նչ ըսես։  

ՌՊԻ․
«Մենք պատերազմ չկորսնցուցինք, ճակատամարտ կորսնցուցինք», որ թարգմանի՝ «մենք դէմքերնիս չկորսնցուցինք, միայն ճակատնիս կորսուած է, բայց տեղը գիտենք ուր է, եթէ պէտք ըլլայ՝ կ’երթանք ու կը բերենք»։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՄԱ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՊԱ․
Մեր լեզուն Զատիկի հաւկիթ է։ Տարին մէկ ձեռքդ կ’առնես, կը ներկես, կը զարդարես, կը խաղաս, մէկ կողմ կը դնես կամ ալ կ’ուտես։

ՌՊԲ․
Մենք մեր ժողովուրդին կողքին ենք կամ չենք՝ շատ կարեւոր չէ․ կարեւորը այն է, որ միշտ կ’ըսենք, որ «մենք մեր ժողովուրդին կողքին ենք»։

ՌՊԳ․
Երէկ՝ Արցախ, այսօր՝ Սիւնիք, վաղը՝ Երեւան։ Ազատ, անկախ եւ միացեա՞լ ըսիք։ Ո՞չ մէկը ատ երեքէն։

ՌՊԴ․
Ամերիկայի եւ Եւրոպայի համալսարաններէն աւելորդ, թափուելիք կամ աւրուած՝ խանգարուած համակարգիչներ հաւաքելով Հայաստան ու Արցախ ղրկելը մեծ հայրենասիրութիւն կը համարուի։

ՌՊԵ․
Խորն է, լաւն է, վատն է, երկարն է, կարճն է, արագն է, կամացն է։

ՌՊԶ․
Կամաց-կամաց հայրենիքը գլուխնիս կ’անցնի լեռ առ լեռ, ձոր առ ձոր, լիճ առ լիճ, գիւղ առ գիւղ, քաղաք առ քաղաք։

ՌՊԷ․
Հարկաւ սխալ բան մը կ’ըլլայ, եթէ ձեր միութեան ատենապետուհիին ըսէք, որ յարանուական-ի տեղ յարանուանական ըսէ, կամ ձեր լրագրողին ըսէք, որ տեղատուական-ի փոխարէն տեղեկատուական ըսէ, կամ լրագրողուհիին ըսէք, որ տեեկութեան տեղ փորձէ տեղեկութիւն արտասանել։ Ինչպէ՞ս կարելի է համարձակիլ։ Չէ՞ որ անիկա ձեր ընկերը, ընկերուհին, բարեկամը, բարեկամուհին, պոռնիկը,  ծանօթը, խնամին, ազգականը կամ այլինչն է։ Գէշ մի՛ ըլլաք մարդոց հետ, միշտ լաւ եղէ՛ք։ Փայլեցուցէ՛ք ձեր դէմքերուն խաւարը։ Հայերէնին հետ գէշ ըլլալը սովորական է։ Որո՞ւ ճիւերուն է հայերէնը։ Անիկա անտէր, որբ ու անպաշտպան լակոտ մըն է, երբոր ըլլայ՝ կրնաս ապտակել ու հարուածել։ Բայց չմոռնաս, որ բեմերէն զայն պիտի գովերգես։

ՌՊԸ․
«ՀԱԼԷՊԸ՝ ԿԸ ՀԱՄԵՆԱՅ ԸԼԼԱԼ ՆՈՐ ԳԻՒՂԻ ԵՒ ՔԱՂԱՔԻ ՄԻԱԽԱՌՆ ԱՆՈՒՇ ԲՈՅՐԸ»։
Խոշորատառ վերնագիր, ուր համ․․․ենալը,- որ կ’երեւի համի հետ կապ ունի, առանց համի ի՞նչ Հալէպ դուք ալ,- չհասկցուած բայ մըն է։ Կը յամենայ, – նախ ուղղագրութիւնը սրբագրենք, որ մեր համն ալ չերթայ,- կը նշանակէ՝ կը դանդաղի, կ’ուշանայ, կը յապաղի․․․ կը յամենայ ըլլա՞լ, կ’ուշանա՞յ ըլլալ, այսինքն չէ՞ եղած դեռ։ Աստուած գիտէ։ Տեւել եւ ուշանալ նո՞յն բաներն են ձեզի համար։ Ուշանում ենք, սիրելիս։ Մեր գիտցած Հալէպը այդ բոյրն ու մոյրը եղած-անցած է, յամենալու, նոյնիսկ համանալու պէտք չունի։ Անոր յամն ալ, համն ալ, համ-համն ալ դեռ տեղն են։ Կ’երեւի ըսել ուզուածը «տակաւին կը շարունակէ մնալ» է, սակայն եկուր տես, որ պէտք է մեր չհասկցած բայը գործածենք, ան ալ՝ սխալ ուղղագրութեամբ, ոչ միայն մէկ անգամ։ Ասոր կ’ըսեն հայ մամուլ։ Մա’ամուլին համը կամ յամը, եամ-եամը մինչեւ չառնես հայ մամուլին գրածը չես կրնար հասկնալ։

ՌՊԹ․
Սփիւռքէն Հայաստան դաս տալը դժուարնուդ չ’երթար, մանաւանդ եթէ անոնք՝ կառավարութիւն կամ ղեկավարութիւն, ձե՜ր մարդիկը չեն։ Մէյ մը դուք ձեր ղեկավարներուն դաս տուէ՛ք, եթէ կրնաք, դուրսը՝ Սփիւռքի մէջ։ Նոյն դասը, որ Հայաստան կը հասցէագրէք, մէյ մը դուք ձերիններուն հասցէագրեցէ՛ք։

ՌՊԺ․
Պարոն Կորիկոս Ոսկերիչեանը ազգային մեծ բարերար է, որ կը գնահատէ մեր գաղութին յառաջադէմ աշակերտները, անոնց մրցանակներ շնորհելով։ Ինք շատ շնորհալի անձնաւորութիւն մըն է, եւ այս է պատճառը, որ իր հաստատած մրցանակին անունն ալ դրեր է «Շնորհալի» մրցանակ, անշուշտ առանց չակերտի։ Շրջան մը յառաջադէմ աշակերտներուն Հայաստան երթալու տոմսակ կը նուիրէր։ Պարոն Կորիկոսին համար ալ պէտք է մրցանակ մը հաստատել, մրցանակին անունը յետոյ կարելի է որոշել, եւ իրեն տոմսակ մը նուիրել դէպի ճեհեննեմ, որպէսզի իր իմաստութիւնները հոն թափէ ու ճեհեննեմը կարգի բերէ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՄԵՄՈՒՆՔ

ՀՈՒՐ

Ամրան պտուղներուն տեսքը արդէն կը գրգռէ մարդուս ախորժակը, մանաւանդ երբ կ’ապրիս Միջին Արեւելքի մէջ, ուր հողէն բուսած ամէն պտուղ ու կանաչեղէն յատուկ համ եւ հոտ ունի: Ամէնօրեայ գործերս դասաւորելով, որոշեցի այցելել Կար տը Պաղտատ պողոտային վրայ գտնուող նպարավաճառին խանութը: Պաշարի եղանակն է Հալէպի մէջ ու ամէն թաղի անկիւն կառքեր կը տեսնէք լեցուն կանաչեղէններով եւ տեսակաւոր պտուղներով:

Գլուխս հազիւ խանութէն ներս մտցուցի, արդէն խանութպանին հրճուալի ձայնը ականջիս հասաւ․

– Ահլա ուսահլա, մատամ (բարի եկար, տիկին):

Յաճախակի այցելող յաճախորդ ըլլալուս՝ բաւական ծանօթ էինք իրարու: Գնումի բոլոր պէտքերս ինք կ’ապահովէ, ընտիր եւ բարձորակ ապրանք ունի։

Աստիճաններէն վար իջայ: Խանութը ունի իրարու մէջ բացուած երկու սենեակներ, դուրսի սենեակը լեցուած է կանաչեղէնի ամբողջական տեսակներով, այնքա՜ն խնամքով շարուած. պղպեղի տեսակները իրենց գոյներով եւ համերով, սմբուկն ու դդումը, կանաչ տերեւներու բոլոր տեսակները եւ ծովեզերքի հռչակաւոր գետնախնձորը․ հոն, պատին անկիւնը, պարկին մէջ, նշմարեցի Հալէպի հռչակաւոր, հասքուրի պղպեղը․ կարծես ադամանդ գտած ըլլայի, աչքերս փայլեցան:

– Աուուալ ըլքաթֆէ (առաջին քաղուածքն է),- ըսաւ մարդը:

– Կ’առնեմ,- ըսի:

Անցայ յաջորդ սենեակը աչք մը նետելու պտուղներուն: Երեք պատերուն՝ վերէն վար կարգով շարուած էր ամառնային պտուղներու հսկայ հաւաքածոն, տեսա՜յ պտուղներու թագուհին՝ ծիրանը, դեղձն ալ իր երեք տեսակներով, սալորը սահուն կեղեւով կը փայլէր սնտուկներուն մէջ, կեռասը՝ իր մուգ եւ բաց գոյներով կ’իշխէր: Որոշած էի այսօր վերջացնել պաստեղի պաշարիս գնումները, ամենայարմար առիթն էր, եւ բոլոր ապրանքները արդէն մատչելի էին: Գործի լծուեցայ, ախորժակով կը լեցնէի տոպրակները եւ կը փոխանցէի նպարավաճառին: Մինչ զբաղ էի պտուղներ հաւաքելով, նկատեցի խումբ մը տիկիններ, որ շրջանակ կազմած կը խօսակցէին.

– Մարդը մինակն է հոս, ամբողջ ընտանիքը դուրսն է, ինքն ալ ազատ անկախ կը պտտիկոր:

– Է՜, խելք թող ունենար՝ մարդուն տէրը ըլլար:

Ըստ երեւոյթին ամոլ մըն էր անոնց նիւթի առարկան: Բաւական ծամծմելէ ետք խնդրոյ առարկային վիճակը, անցած էին աւելի լուրջ նիւթի մը՝ ազգային հարցերու:

Կամայ ակամայ սկսայ լսել անոնց վերլուծումները․

– Նայինք աս տարուայ միութենական ընտրութիւններուն թեկնածուները որո՞նք են:

– Ամա՜ն ճանըմ, ի՞նչ թեկնածու որ ըլլայ, կռնակը զօրաւոր պէտք է ըլլայ, թէ ոչ չի յաջողիր:

Չուզեցի խառնուիլ իրենց խօսակցութեան, ոչ ալ ինքնութիւնս բացայայտելու տրամադրութիւն ունէի, գնումս պիտի ընէի եւ գործի լծուէի: Քանի մը տոպրակ ալ լեցուցի, այդ միջոցին տիկիններուն ձայները բարձրացան, զրոյցը կը հասնէր վտանգի գօտի, որեւէ մէկ վայրկեանի մէջ կրնար մեծ վէճի փոխուիլ: Զրոյցին հերոսը գաղութին «փայլուն դէմքեր»էն էր․ խումբ մը անոր պաշտպաններն էին, խումբ մըն ալ հակառակորդները: Մթնոլորտը փոխելու նպատակով ընդմիջեցի անոնց խօսակցութիւնը եւ ծիրանի անուշ պատրաստելու ձեւը ուզեցի իրենցմէ:

Բոլորին նայուածքը ինծի ուղղուեցաւ, խումբէն մէկը արագօրէն պատասխանեց հարցումիս ու ետ դառնալով պիտի շարունակէր վէճը, երբ ուրիշ մը աչքերը վրաս երկա՜ր սեւեռած հարցուց.

– Դուն ո՞ր ակումբէն ես եւ այսքան պտուղ ի՞նչ պիտի ընես:

– Պաստեղ պիտի պատրաստեմ,- եղաւ պատասխանս։

Պատրաստութեան բացատրութիւնն ալ տուի իր փուլերով, բայց հարցումին առաջին մասը անպատասխան ձգեցի աւելի չբորբոքելու համար տրամադրութիւնները. ըստ խօսակցութեան, ես ալ քարկոծուող կողմին կը պատկանէի: Հիմա լուռ պէտք է մնամ մտովին, որոշեցի, կացութիւնը աւելի չգրգռելու համար:

– Մեզ չեն յարգեր, իրենց մէջ չեն ընդունիր,- բորբոքած կը պոռար երիցագոյնը: 

– Դուք խօսք մտիկ ըրէ՛ք եւ նայեցէ՛ք, թէ ինչպէս կը յարգուիք,- պատասխանեց դիմացինը:

Ու սկսան բարձրաձայն վիճիլ, գործ ու գնում մէկ կողմ ձգած, մէկզմէկու գաղափարները լաւ մը քարկոծելով:

– Ամէն ինչ իրենց հովանիին տակ առեր են, տէրն ու տիրականը դարձեր են,- շարունակեց երիցագոյնը:

– Շա՜տ ենք, շա՜տ, հարկաւ տէրը պիտի դառնանք,- յաղթական պատասխանեց դիմացինը:

Ու դեռ պիտի շարունակուէր վէճը, երբ արդէն խանութպանը ներս հասաւ հանդարտեցնելու համար վիճաբանող կողմերը: Բոլորն ալ լաւ յաճախորդներ էին: Իւրաքանչիւրին պէտքերը սկսաւ հարցնել եւ հարցումները երկարելով փորձեց մթնոլորտը մեղմացնել: Այդ միջոցին աչքով նշան ըրաւ, որ դուրս ելլեմ եւ վճարումս կատարեմ: Տիկինները իրենց գնումները շարունակեցին: Ամէն մէկուն քիթին տակէն մռթմռթոց մը կը լսուէր․ հայհոյա՞նք էր, դժգոհա՞նք էր՝ չգիտցայ:

Հիմա կը հանդարտին եւ կ’անցնին ուրիշ նիւթի, ըսի մտովի: Եւ իրապէս անանկ ալ եղաւ: Մէկը միւսին տոպրակին նայելով սկսան պաշարի վերաբերեալ հարցումներ եւ բացատրութիւններ փոխանակել իրարու։

Ժպտելով շարունակեցի ճամբաս, ապրանքներս տեղաւորեցի ինքնաշարժին մէջ եւ գացի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (Մ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՉՂԱ․
Մենք լսարան-լզարան կազմած ենք, ուր հայկական Սփիւռքի բոլոր խելացի եւ լեցուն գլուխները հաւաքուած են եւ կարծիք կը յայտնեն․ «Սա սաւանկ է, սաւանկ պէտք է ըլլայ․ նա նաւանկ է, նաւանկ պէտք է ըլլայ»։ Ընտի՛ր դասակարգ։ Հայաստան կ’ըսեն՝ էլիտա էլի։ Ձեռքերնէն խօսքէն զատ բան մը չի գար։ Եկուր տես, որ աս ժողովուրդին համար խօսքը իմաստ չէ ունեցած։ Կը խօսին, կը խօսին՝ որքան ուզես, նոյն օրն իսկ իրենց պոռնկութենէն չեն կրնար հրաժարիլ։ «Այո՛, այո՛, ճիշդ է, այդպէս է», կ’ըսեն։ Որոշում առնողներուն չեն կրնար հպիլ, ոչ իսկ նայիլ։ Ո՞ւր մնաց՝ իրենց չհասկցած խօսքը հասկցնել։

ՌՉՂԲ․
ինճօյ կ’ընեմ             ինճօյ կ’ընենք
ինճօյ կ’ընես             ինճոյ կ’ընէք
ինճիյ կ’ընէ               ինճօյ կ’ընեն

կամ

կ’ինճօյեմ                  կ’ինճօյենք
կ’ինճօյես                  կ’ինճօյէք
կ’ինճօյէ                     կ’ինճօյեն

կամ (աս ալ մեր խելացիներն են, Հայաստանի մէջ սորված)

կը ինճօյեմ                կը ինճօյենք
կը ինճօյես                 կը ինճօյէք
կը ինճօյէ                   կը ինճօյեն

ՌՉՂԳ․
Հայաստանցի գրականագէտը սփիւռքահայերու լզարանին մէջ ինկեր կը զեկուցէ, օ՜, ո՜ւ, «սէնց ենք անելու, տէնց ենք անելու, նէնց ենք անելու», ինչ մեղր ուզես կը հոսեցնէ բերնէն, կը կերցնէ, որ․․․ դրամ կթէ։ Մինչ այդ, գնա տես, որ Հայաստանի իր մարդոց առջեւ ասպիսի բաներ որ ըսես իրեն՝ յիսուն մեթր հեռուէն կը քալէ քեզմէ, բարեւ ալ չի տար, որ սխալմամբ վտանգի չհանդիպի։ 

ՌՉՂԴ․
Թաւիշ, պողպատ կամ թիթեղ՝ շօշափելի արդիւնքն է կարեւորը, որուն համար դեռ շատ ժամանակի կարիքը կայ, սակայն համբերանք ո՞վ ունի եւ ինչո՞ւ ունենայ։

ՌՉՂԵ․
Լան ընկերներս Արցախ գացին լան, լան կռուեցան, լան քաջաբար նահատակուեցան լան, լան բայց ես լան չուզեցի երթալ լան, որով պիզնեսս մէջտեղ կը մնար լան, եւ հիմա ալ իրենց մասին ո՞վ պիտի գրէր լան, եթէ ես ալ նահատակուած ըլլայի լան, ո՞վ իրենց նկարները ամէն օր ֆէյսպուք պիտի դնէր լան, լան ո՞վ աս թաշխալան անոնց ի յիշատակ պիտի ընէր լան, անոնց անունով ո՞վ պիտի խօսէր ու գրէր լան, լան պէ լան։

ՌՉՂԶ․
«Պուտինը Փաշինյանի դեմքին չէր կարողանում նայել․ վիրավորված էր հայ ժողովրդի ընտրությունից»։
Փութինը վախ կամ ամօթ ունի․․․ մեզմէ։ Վիրաւորուած ալ է։

ՌՉՂԷ․
Եթէ աղբին քանակը բազմացնես՝ կը հասնիս որակին։

ՌՉՂԸ․
Աբիսողոմ Աղան հաւաքած է պայուսակները եւ Հայաստան մեկնած։ Բայց որովհետեւ ան իր լեզուին չի տիրապետեր բայց գրել կ’ուզէ, որովհետեւ թերթի խմբագիր է ի վերջոյ, գրած է իրեն վայել լեզուով մը հոյակապ ճանապարհորդագրութիւն մը, աւելի ճիշդ պիտի ըլլար ըսել՝ հորթաճանապարհագրութիւն մը։

ՌՉՂԹ․
«Վեհափառ Հայրապետին անձին մէջ կը մարմնաւորուին մեր թագաւորներէն Տիգրան Մեծը, Աշոտ Երկաթը եւ Աշոտ Ողորմածը, որոնք իրենց ժամանակին մէջ յեղաշրջիչ դէմքեր եղած են: Իսկ այսօր, Հայրապետը իր անձով, գործունէութեամբ ու գիտելիքներով կը գրաւէ ամբողջ աշխարհը»:
Մեծով, Երկաթող եւ Ողորմածով աշխարհը գրաւած ենք, հիմա ազերիներուն հետ խնդիրնիս աւելի կը դիւրանայ վստահաբար։

ՌՊ․
Շատ խելացի ենք, կը խօսինք անընդհատ, փայլատակող գաղափարներու տէր ենք, սակայն որոշում չենք կրնար առնել, եւ ինչ որ ընենք՝ միօրեայ կեանք ունի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ

Թարգմանչաց Վարժարանի ուսուցչական կազմը եւ շրջանաւարտները

ԱՐՓԻԿ ԳԱՀՈՒԷՃԵԱՆ

Ա․ ԳԱՅԻԱՆԵԱՆ ԴՊՐՈՑ

Աւելի քան դար մը եւ վեց տասնամեակ անցած է այն օրէն ասդին, երբ Երուսաղէմի հայերը ունեցան իրենց ժողովրդական դպրոցը։

1861ին ուխտաւորութեամբ Ս. Յակոբի Վանքը կ՚այցելէ նոր նախիջեւանցի Կարապետ Շուլդովեան, եւ իր ծախսով յաջորդ տարին կը շինուի աղջկանց Գայիանեան դպրոցը, Ս. Երուսաղէմի հայ ժողովրդեան օրիորդներուն համար։

Դպրոցին ճակատը կը զետեղուի հետեւեալ յիշատակարանը․ «Դպրոցս օրիորդաց նուիրեալ յանուն Սրբոյն Գայիանեայ, կառուցաւ արդեամբ Նոր Նախիջեւանցի Շուլդովեան մհտ. Կարապետ Աղայի եւ կենակցի իւրոյ Տիրուհի Խաթունի ի յիշատակ կենդանեաց եւ հանգուցելոցն, 1862»։

Շատ հաւանական է նաեւ, որ նոյն այդ շրջանին ծաղկոցներ հաստատուած են նաեւ Յոպպէի եւ Բեթղեհէմի մէջ, որոնք Երուսաղէմէն վերջ համեմատաբար աւելի հայաբնակ քաղաքներ էին, առաջինը իբրեւ ուխաւորներու առաջին կայան եւ երկրորդը իբրեւ գլխաւոր սրբավայր, որոնք տեւեցին մինչեւ Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ։

Իր սկզբնաւորութեան վարժարանը ունէր 60ի չափ աշակերտուհիներ, որոնց կ՚աւանդուէին մայրենի լեզու, քրիստոնէական վարդապետութիւն, Ս. Գրոց պատմութիւն, թուաբանութիւն եւ ասեղնագործութիւն։

Դպրոցին ծախքը կը հոգացուէր Ս. Յակոբեանց Վանուց միաբանական արկղէն։

Գայիանեանց դպրոցին հին շէնքը 1927ին պատահած երկրաշարժին պատճառաւ խախտեցաւ, եւ հարկ եղաւ քանդել զայն բոլորովին, տեղը նոր եւ աւելի մեծ շէնք մը կառուցանելու համար։

Եղիշէ Պատրիարք Դուրեան

Մեծ մտաւորական եկեղեցականի՝ Եղիշէ Արք. Դուրեանի, այդ շրջանի միաբանութեան եւ ամբողջ ազգի նպատակն էր Երուսաղէմը դարձնել ազգային մշակոյթի կեդրոն։ Դուրեան Պատրիարք յաջողեցաւ, իրեն գործակից ունենալով Տ․ Բաբգէն Եպս. Կիւլէսէրեանը, Տ. Մեսրոպ Եպս․ Նշանեանը՝ տեսուչ եւ նախաձեռնողը Ս. Թարգմանչաց Վարժարանի, կառուցողական աշխատանքի մէջ, իսկ Տ․ Կիւրեղ Պատրիարք Իսրայէլեան բարձրացուց դպրոցին մակարդակը։

Բ․ ՍՐԲՈՑ ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՎԱՐԺԱՐԱՆ

Երկրաշարժէն վնասուած վերոյիշեալ շէնքը արդէն անբաւարար կու գար բազմացած աշակերտութեան։ Ս. Յակոբեանց Վանուց տնօրէն ժողովը կ՚որոշէ այդ շէնքը եւ անոր յարակից, վանապատկան տուները քանդել եւ անոնց տեղ շինել արդիական դպրոցի յատուկ նոր մեծ շէնք մը 250 աշակերտի համար։

Նոր շէնքին յատակագիծը կը պատրաստուի ձեռնհաս ճարտարապետի մը կողմէ եւ կը մատուցուի կառավարութեան՝ կրթական եւ առողջապահական վարչութեանց եւ քաղաքապետութեան կողմէ վաւերացուելու համար։ Կը նախատեսուի 3000 եգիպտական ոսկիէ աւելի ծախս մը, շինութեան համար, եւ կը յուսացուի, որ վեց ամիսէն աւարտի դպրոցին շինութիւնը։

Երբ կը ստացուի շինութեան հրամանը պատկան իշխանութենէն, բանուորները կը սկսին փորելու նոր շէնքին հիմերը, որ նախատեսուածէն շատ աւելի ժամանակ կը խլէ, մինչեւ որ կարելի կ՚ըլլայ հասնիլ կոյս հողին եւ ժայռին։ Հիմերը կը դրուին վերջապէս, եւ բաղձացուած բարձրութեան կը հասնին 26 Ապրիլ 1928ին, եւ երեկոյեան դէմ կը կատարուի հիմնարկէքի պաշտօնական արարողութիւնը նախագահութեամբ Դուրեան Եղիշէ Պատրիարքի։ Հիմին հիւսիս-արեւելեան անկիւնը կը զետեղուի փորուած անկիւնաքարը, որուն մէջ կը դրուի յիշատակարան մը, զոր շաղախով կը փակեն Սրբազան Պատրիարքը եւ եպիսկոպոսները։

Շէնքը կը լրանայ երկու տարիէն եւ նախատեսուած 3000 եգիպտական ոսկիին տեղ կը ծախսուի աւելի քան 14.000 սթերլին, դպրոցի ճակատը կը զետեղուի հետեւեալ յիշատակարանը․ «Ի Պատրիարքութեան Ս. Երուսաղէմի Տ. Եղիշէ Ս. Արքեպիսկոպոսի Դուրեան կառուցաւ Սրբոց Թարգմանչաց նախակրթարանս եւ մանկապարտէզս արդեամբք Սրբոյ Աթոռոյս եւ նուիրատուութեամբ ի Տէր հանգուցեալ երից հարազատաց՝ Կ. Պոլսեցի Սիմէոնի, Գրիգորի եւ Նեկտարայ Մարգարեան, նաեւ Աղաւնի Տիկնոջ եւ դստերն Փերուզի Ճեվահիրճեան Կ. Պոլսեցւոյ 1929 – ՌՅՀԸ»։

Դպրոցին բացումը կը կատարուի Հոկտեմբեր 1929ին։ Դուրեան Սրբազանի փափաքով կը կոչուի Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան։

Նոր դպրոցի նախակրթարանի եւ մանկապարտէզի բաժիններուն մէջ իրենց կրթութիւնը ստանալու կը փութան աւելի քան 300 աշակերտներ եւ աշակերտուհիներ։ Նախակրթարանը ունէր Ա–Դ դասարան, 105 աշակերտով, իսկ մանկապարտէզը՝ դարձեալ չորս դասարան, 200 աշակերտով։

Նախակրթարանի մէջ կ՚աւանդուէին հետեւեալ նիւթերը.

1.- Հայերէն, 
2.- Անգլերէն, 
3.- Արաբերէն,
4.- Կրօն,
5.- Հայոց Պատմութիւն,
6.- Թուաբանութիւն,
7.- Գիտութիւն,
8.- Աշխարհագրութիւն,
9.- Գրավարժութիւն,
10.- Գծագրութիւն,
11.- Երգեցողութիւն,
12.- Ձեռագործ։

Մեսրոպ Պատրիարք Նշանեան
Կիւրեղ Պատրիարք Իսրայէլեան

Նորակերտ դպրոցը, ինչպէս ըսինք, կոչուեցաւ Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, որուն տեսչութիւնը շարունակեց վարել Մեսրոպ Եպս. Նշանեան։

Այստեղ կ՚արժէ յիշել Ս. Թարգմանչաց Վարժարանի «Յուշագիրք Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարանի»ն, որ պատրաստած է Սերովբէ Վրդ. Մանուկեանը, տպուած  Երուսաղէմ, 1945ին։ Յիշեալ հոգեւորականը նաեւ արժանաւորապէս վարած է Թարգմանչաց Վարժարանի տեսչութիւնը մինչեւ որպէս հոգեւոր պատուիրակ արտասահման մեկնիլը։

Կիւրեղ Եպս․ Գաբիկեան

Սերովբէ Վրդ. Մանուկեանի Հարաւային Ամերիկա մեկնումէն ետք, տնօրէն ժողովոյ որոշմամբ, տեսչութեան պաշտօնը կը վստահուի Կիւրեղ Աբեղայ Գաբիկեանի։

1952 Մարտին Թարգմանչացը կը սկսի նոր վերելք մը տեսչութեամբ երիտասարդ, կորովի, աւինով լի, տեսլապաշտ, յամառ աշխատող, լաւապէս սպառազինուած, ոգի ի բռին գործող աբեղայով, որ ծնած եւ օժտուած էր դաստիարակչական արուեստի արժանիքներով։ Անոր տեսչութիւնը տեւեց շուրջ կէս դար, քառասունչորս տարիներու անխոնջ աշխատանք էր։ Ան առաջին օրէն իսկ ձեռնարկած է երկրորդական վարժարանի ծրագրի մը իրականացման, որ չէ ուշացած եւ յաջորդ տարի իրականութիւն դարձած։

1957ին իր ակնառու գործին արգասիքը կը վայելեն ազգն ու եկեղեցին առաջին հունձքով՝ երկու երիտասարդուհի եւ երեք երիտասարդ, փայլուն հայորդիներ, որոնք դարձան պարծանք եւ գործօն անդամներ․ Լուսին Պօհճալեան, Պօղոս Աբրահամեան եւ Մովսէս Յովսէփեան յաջորդ տարին որպէս ուսուցիչներ կը պաշտօնավարեն Թարգմանչացէ ներս․ միւս երկուքը՝ Զապէլ Ստեփանեան եւ Յովսէփ Եղիայեան կը մեկնին արտերկիր։

Այսպիսով, դպրոցին անուան վրայ կ՚աւելնայ «Երկրորդական» մակդիրը՝ Ս. Թ. Ե. Վարժարան։

Դպրոցի կրթական մակարդակը զուգընթաց է օտար վարժարաններու մակարդակին, ինչպէս նաեւ կրթական նախարարութեան ճանաչումով եւ վաւերացումով GEC (General Education Certificate) քննութիւններուն։

Անխոնջ hայրը անկարելին կարելիի վերածեց իւրաքանչիւր աշակերտ թրծելով հայ քրիստոնեայի ոգիով, սորվեցուց եւ ստիպեց սիրել ազգ, հայրենիք եւ եկեղեցի։

Կիւրեղ Սրբազան Գաբիկեանի անունը ոսկի տառերով պէտք է գրուի Երուսաղէմի պատմութեան էջերուն։ Ան իր անձնական միջոցներով աջակցութիւնը խնդրեց ամերիկաբնակ եւ այլուր բնակող բարերարներու՝ հայթայթելով գումարներ, մեծ ու չափազանց փոքր, եւ հայուն պարգեւեց հայուն ծոցէն ծնած զաւակներ, որոնք ցրուելով աշխարհի չորս ծագերը բարձր պահեցին Երուսաղէմի ոգին ու պատիւը, բան մը, որ նմանը չունի ուրիշ որեւէ երկրի մէջ։

«Ո՜վ անարդարութեան եւ անիրաւութեան ձմեռ․ ե՞րբ արդարութեան արեգակը ծագի պիտի, ու ե՞րբ պիտի գան գարնան քու գեղեցիկ օրեր»։

Խունկ ու աղօթք Ս. Թ. Վարժարանի հիմնադիրներու եւ անսակարկ նուիրեալներու յիշատակին, որոնք իրենց աւանդը թողուցին Հայ Երուսաղէմի մէջ (ինչպէս կը սիրէր ըսել Գաբիկեան Սրբազան) եւ այժմ հանգչած Սիոնի բարձունքին կը հսկեն լուռ ու ապշած իրենց սիրեցեալ սրբազան հաստատութեան վրայ։

Կարելի չէ առանց յուզմունքի մտիկ ընել Թարգմանչացի նուիրուած աւելի քան կէս դարու քայլերգը Եղիվարդի, եղանակաւորումով Օհան Տուրեանի (Խաչատուրեան)՝ «Օրեր ոսկի մեր մանկութեան»ը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՎԱՐԴԱՎԱՌ, ԶԱՏԻԿ, ԾՆՈՒՆԴ

ԺՊՏՈՒՆ ՉԻԼԻՆԿԻՐԵԱՆ ԶՈՒՌՆԱՃԸ     

Հայ ազգը, որ կը հպարտանայ թէ ունեցած է առաջին քրիստոնեայ պետութիւնը, տարուան ընթացքին կը յիշէ մեր Տիրոջ ու Փրկիչին նուիրուած օրեր, որոնք կոչած է «տաղաւար»՝ այսինքն մեծ տօն: Ասոնք տաղաւար անունը առած են, որովհետեւ ժամանակին, հայ քրիստոնեաներ բացօթեայ տեղեր իրապէս տաղաւարներ՝ վրաններ լարելով մի քանի օր մեծ ուրախութեամբ եւ խանդավառութեամբ կը տօնէին այս նշանակալից օրերը: Այս տաղաւարներուն կը յիշենք նաեւ նախաքրիստոնէական շրջանի հեթանոսական աւանդութիւնները, բայց ասոնք ինծի համար միշտ կ’ըլլան երկրորդ կարգի, ինչպէս Վարդավառին ջուր սրսկել, Աստուածածինին խաղող ուտել կամ Զատիկին հաւկիթ ներկել:

Անցեալ Կիրակի Վարդավառ՝ Յիսուսի այլակերպութեան կամ պայծառակերպութեան տաղաւարն էր: Աղջիկս՝ Նարօտը շատ կը խանդավառուի երբ Վարդավառ գայ, որովհետեւ այդ օր եկեղեցիի արարողութենէն ետք հաւատացեալները իրարու վրայ ջուր կը սրսկեն եւ կը զուարճանան՝ յիշելով Նոյի շրջանը եւ ջրհեղեղը: Վերջին տարիներուն, այս սովորութիւնը հայերուն քով չափազանցուեցաւ եւ իրարու ոչ թէ ջուր կը սրսկեն, այլ յանկարծակի անակնկալ լոգանք առնել կու տան: Նարօտին երբ հարցուցի Վարդավառի կրօնական իմաստը, տեսայ որ չէր գիտեր, հակառակ որ վստահ էի, որ տարի մը առաջ իրեն բացատրած էի: Անոր համար Վարդավառ կը նշանակէր զիրար լուալու եւ ջուրի կատակներ ընելու օր, որովհետեւ ցաւալի է, որ Վարդավառի ազդերու կամ նկարներու մէջ շատ անգամ ցոյց կը տրուին ոչ թէ Յիսուսի այլակերպութեան նկարները, այլ ջուրի նկարներ: Ուրեմն հայերէն շատեր Վարդավառի բուն իմաստը անտես առնելով տարուան այս երրորդ տաղաւարը ընդունած են իբր «ջուրի տօն»: Մեղք եւ ցաւալի…: Մինչդեռ պէտք է յիշել Յիսուսի Թափօր լերան վրայ պայծառակերպութիւնը, որով իր աշակերտներէն Պետրոսին, Յակոբոսին եւ Յովհաննէսին ցոյց տուաւ իր Աստուածային կողմը: 

Տարի մը՝ Զատկի տօնին, եկեղեցիի պարտէզին մէջ իմացած էի սապէս խօսակցութիւն մը, որ զիս շատ անհանգիստ ըրած էր. «Ձեր հաւկիթի տօնը շնորհաւոր ըլլայ»: Աստուա՜ծ իմ, այս ի՞նչ պարզամտութիւն կամ մակերեսային խորհելակերպ… Կարելի՞ է, որ տօն մը նուիրուած ըլլայ հաւկիթի: Այս անձերը միմիայն իրենց անձնագիրին մէջ քրիստոնեայ անունը առած անհաւատ մարդիկ էին, բայց եկուր եւ տես, որ եկեղեցի եկած եւ հոնկէ ոչ մէկ գիտելիք առած եւ նոյնիսկ հաղորդուած էին․ ցաւալի վիճակ…: 

Կը խորհիմ եւ մեծ յուզումով կը տեսնեմ, թէ մեզմէ շատերու համար մեծ տօներուն՝ տաղաւարներուն երկրորդական իմաստները առաջնակարգ իմաստ ստացած են։ Ս. Ծնունդը Կաղանդի շուքին տակ ապրուած եղեւին զարդարելու կամ Խթումին ձուկ ուտելու օր եղած է, Ս. Աստուածածինը՝ «խաղողի տօն», իսկ Խաչվերացը՝ «եկեղեցիէն ռեհան ստանալու օր»: Քրիստոնեայ հայերու հաւատքը այսպէս մակերեսային դարձած է՝ խորհելու եւ ճշմարիտը փնտռելու պակասէն: 

Մեր ապրած երկրի տեղացիներու գլխաւոր տօներուն անուններն են «Շաքարի տօն» կամ «Զոհագործութեան տօն»։ Արդեօք ի՞նչ է անոնց կրօնական բուն իմաստը: Կը կարծեմ, որ անոնցմէ շատեր ալ մեզի պէս առանց գիտնալու, թէ ի՛նչ պէտք է յիշեն այդ նշանակալից օրերուն, չեն գիտեր եւ պարզապէս «տօն է եկեր», կ’ըսեն եւ կը տօնեն: Զարմանալի…

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՆԵՐՔԻՆ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԻՒՆ

ՆԱՐՕՏ ԵԱՆԸՔՕՂԼՈՒ ՔԸՅՄԱԶ

Բնաւ հոգ ըրա՞ծ էք երաժշտութեան մասին։ Ի՞նչ է երաժշտութիւնը, ինչպէ՞ս յառաջացած է, նման հարցումներ հարցուցա՞ծ էք դուք ձեզի։ Ատեն-ատեն ես ինծի կը հարցնեմ նման հարցումներ եւ մտածումներու մէջ կ’իյնամ։ 

Երբ սկսայ պրպտել, դիմացս ելան հետեւեալ գիտելիքները, որոնց մեծ մասը ծանօթ է մեզի։ Երաժշտութիւնը արուեստի տեսակ մըն է, որուն հիմքը կը կազմեն ձայնն ու լռութիւնը։ Կ’ենթադրուի, թէ երաժշտութիւնը յառաջացած է Ափրիկէի մէջ, մօտաւորապէս 50.000 տարի առաջ։ Երաժշտութիւնը կը փոխուի մշակոյթէ մշակոյթ։ Մշակոյթի մը երաժշտութիւնը իր մէջ կը պարունակէ այդ մշակոյթին պատմութեան, ապրելակերպին, աւանդութիւններուն հետքերը։

Այս գիտելիքներէն յետոյ «երաժշտութիւն» բառին բացատրութեան շուրջ երկար մտածեցի։ Բնաւ չէի խորհած լռութեան հետ միասին բացատրել երաժշտութիւնը, բայց ճիշդ էր։ Երաժշտութիւնը իր մէջ կը պարունակէ նաեւ լռութիւն։ Ըստ իս այդ լռութեան պահերը ալ աւելի իմաստալից կը թուին, որովհետեւ այդ պահերուն է, որ մարդիկ հոգեպէս աւելի կը մօտենան երաժշտութեան, որովհետեւ այդ պահերուն մէջ անոնք առանձին կը մնան իրենց մտածումներուն եւ զգացումներուն հետ։ Երաժշտութիւն մը մտիկ ըրած ատեն մարդոց առջեւ կրնան բացուիլ բազմաթիւ ուղիներ։ Մէկ երգով եւ կամ նոյնիսկ մէկ մեղեդիով մարդ կրնայ յիշել իր մանկութիւնը, ամենէն երջանիկ կամ ամենատխուր պահերը, իրեն համար կարեւոր ապրումները, անձ մը, շէնք մը, ուրիշ երկիր մը եւ այլն։ Կարծեմ թէ այս է երաժշտութեան կախարդական ուժը։ Երաժշտութեան շնորհիւ է, որ կրնանք նոյն պահուն ֆիզիքական եւ հոգեկան տարբեր մթնոլորտ վայելել։ Այս զգացումները վերապրելու, հանգստանալու, պահ մը կեանքի թոհուբոհէն հեռանալու համար միշտ երաժշտութիւն մը գտնելու ալ պէտք չկայ, լռութիւնը մտիկ ընելով կրնանք վերապրիլ զգացումները. կը բաւէ որ մարդ իր ներքին երաժշտութիւնը չդադրեցնէ։ Այդ ներքին երաժշտութեան շնորհիւ է, որ մարդիկ կրնան շարունակել իրենց կեանքի ուղին, ստեղծագործել եւ գոյատեւել, որովհետեւ այդ ներքին երաժշտութիւնը հաւասար է ներքին զգացումներուն։ 

Յուսամ երբեք չդադրի ձեր ներքին երաժշտութիւնը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃՂԹ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՉՁԱ․
Մարդը խոշոր հիմնարկութիւն է միս-մինակը, միս-միսակը, միս-մինասը, հազարամեայ արխիւ ունի, բայց մէկ կայքէջ չունի։ Իր աշխարհասասան գործունէութեան մասին ալ տեղեկանալու համար ափդ պէտք է հոտոտաս։

ՌՉՁԲ․
– Գաւաթին լեցուն մասին նայէ՛, ոչ թէ պարապին։
– Բայց ո՞ւր է գաւաթը։

ՌՉՁԳ․
Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիան կը նպաստէ չինարեւմտահայերէնի թափոտ զարգացման։ Ամէն քայլափոխի կրնաք ձեր մորթին վրայ զգալ հարկ եղածը, եթէ զգալը իմաստ ունի այլեւս ձեզի համար։ Կրնաք հայ մամուլի խմբագիր ըլլալ, որպէսզի այս նախադասութիւնը բառ առ բառ արտատպէք ձեր թերթին մէջ․ թէ՛ արեւմտահայերէնին․․․ օգտակար դարձած կ’ըլլաք, թէ ձեր թերթը․․․ լեցուցած կ’ըլլաք, թէ ալ Կիւլկիւլեան հիմնարկութեան նպաստած կ’ըլլաք։ Մէկ քարով երե՞ք թռչուն։ Չէ։ Մէկ խոշոր թռչուն․ ձեր ինչ ըլլալը փաստած կ’ըլլաք։ Ահաւասիկ․
«Յատուկ կոնդակով Շամախի, Շիրուանի եւ Շաքիի թեմերը հռչակած է տէրունի հանել Գանձասարի կաթողիկոսութեան իրաւասութենէն»։

ՌՉՁԴ․
Եթէ մեծամտութիւնը մեր շարքերուն մէջ է՝ հաճոյքով կը վայելենք զայն, չենք իսկ զգար, որ մեծամտութիւն է, զգանք իսկ՝ անունը կը փոխենք, մեղր ու կարագ կը քսենք անոր, տարբեր անունով մը կը մկրտենք, կը լիզենք ու կը կլլենք հալած իւղի պէս։ Իսկ պատահի, որ նոյն մեծամտութիւնը ձե՛ր շարքերուն մէջ յայտնաբերուի՝ վայրկեան մ’իսկ չենք կրնար հանդուրժել։

ՌՉՁԵ․
«․․․իսկական յեղափոխութիւնը այս ժողովուրդին մտածողութիւնը փոխելու աշխատանքն է, զոր պէտք է կատարենք համոզումով, համբերութեամբ, ազգային ձգտումներու զարթնումի անխուսափելիութեան նկատմամբ աներեր հաւատքով»:
Մարդիկը ընտրեցին ինչ որ ընտրեցին։ Եթէ ձեզ չընտրեցին, ուրեմն ապազգայի՞ն են եւ աչքերնին գո՞ց է։ Ապազգային էք բոլորդ։ Ազգը գրպանիդ մէջ դնելով ազգ չես կրնար ըլլալ։

ՌՉՁԶ․
Մեր ապազգային մշակութային միութիւնը հիմա Մոսկուայի մէջ ալ մասնաճիւղ ունի, գիտէք։ Հոն ժամանակին Ղազարեան ճեմարանը եղած է, հիմա ալ կարելի է ունենալ։
Մօտաւորապէս այսպիսի յիմարութիւն մը կ’ըսէ ապազգային ղեկավար մը, որ, ամէն բանէ առաջ չի գիտեր, թէ Ղազարեան Ճեմարանը ի՞նչ եղած է, այլապէս մէյ մը հասակին կը նայէր, հասկնալու համար թէ ատանկ բան մը ըսելու համար, հարկ է ծանօթ ըլլալ գոնէ այդ ճեմարանին պատմութեան։ Ասիկա «ճեմարան» ըսելով իր փողոցը կը հասկնայ, ըստ երեւոյթին։

ՌՉՁԷ․
Սփիւռքի մեր կուսակցութիւնները առաջ զիրար կը բզկտէին։ Հիմա դադրեր են։ Փառք Աստուծոյ։ Կ’երեւի ի վերջոյ հասկցեր են, կամ ալ մէկը ըսեր է իրենց, որ իրարմէ տարբերութիւն չունին։

ՌՉՁԸ․
Գերարդիական դարու մէջ կ’ապրինք։ Լեզուն դասական ու հի՜ն ձեւերով սորվիլը անկարելի է եւ նոյնիսկ՝ արգիլուած։ Համակարգիչին կը սորվեցնես, անիկա քեզի համար ամէն ինչ կ’ընէ։ Ճաշդ ալ կ’ուտէ, բերանդ սրբել ալ չի մոռնար։ Մեր մամաները ժամանակին կ’ըսէին՝ «․․․պատառը կը ծամեմ, բերանդ կը դնեմ, դեռ չես ուտեր՝ չես հասկնար»։ Աս գերարդիական ու գերադրական ձեւն ալ լեզուն կը ծամէ, կը ծամէ, բերանդ դնելու տեղ, ուրիշ մէկ տեղդ կը դնէ, ուրկէ դուն կրնաս զայն արտադրել, եթէ թուալէթ երթաս։ Այլ խօսքով հրապարակի վրայ է Արեւմտահայերէնի Պէտքա(դա)րանը։ Քիչիկ մը եւս գերարդիական եղէ՛ք, որ հասկնաք ինչը ինչոց է։

ՌՉՁԹ․
Ադինչ բանին համար դրամահաւաք։
Անինչ բանին համար դրամահաւաք։
Օր մըն ալ պոռնկահաւաք ըրէք, որ մենք ալ ուրախանանք։

ՌՉՂ․
Մինչեւ հիմա ձեր կողոպտած գումարները եթէ մէջտեղ դնէք՝ լիբանանահայութեան ալ, սուրիահայութեան ալ, համահայութեան ալ բոլոր կարիքները կը գոհացնէք, եւ բաւական ալ կ’աւելնայ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԳԻՇԵՐԸ ԵՒ ԿԱՏՈՒՆ

ԼԻԱՆԱ ՊԷՆԼԻ

Աշակերտութենէս ի վեր շատ կը սիրեմ գիշերները։ Գիշերը աշխատիլ, գիշերը կարդալ, գիշերը խորհիլ…։ Կարծեմ այս է պատճառը, որ ունիմ բուի մի քանի պատկեր տանս պատերուն վրայ։ Երանի թէ կարելի ըլլար, որ գիշերը աշխատէինք ու քնանայինք մինչեւ կէսօր։ 

Անցեալ օր եկեղեցիին բակին մէջ ընկերներուս հետ մեր կարօտը կ’առնէինք․ չէ՞ որ հազիւ կը տեսնէիք զիրար սա ժահրին պատճառաւ։ Գիշեր եղաւ նորէն, գիշեր դարձող բոլոր առաւօտներուն պէս․ այն գիշեր ալ, կը կարծէի, որ սովորական գիշերներէն մին պիտի ըլլար։

Սա ալ կայ, որ ժահրին ատեն արգելքներու պատճառաւ փողոցի կատուները, շուները անօթի կը մնան․ եւ ինչ լաւ գործունէութիւն մըն է գիշերները ընկերներուս եւ կամ մամայիս հետ զանոնք կերակրելը։ Տունն ալ ունիմ երկու կատուներ։ Էգը Շիվա է, իսկ արուն՝ Սիտար։ Շիվան Սիտարին մաման է։ Միշտ կ’ըսեմ, որ Սիտարը աշխարհի ամենաբախտաւոր կատուներէն է, որովհետեւ իր իսկական մայրիկին հետ կ’ապրի։ Շիվան ալ իսկապէս մայր է։ Անձնազոհ, գուրգուրացող, սիրող…։ Մայրը մայր է ի վերջոյ։ 

Եկեղեցիէն երբ կը մեկնէի, ամենամտերիմ ընկերս հեռաձայնեց։ Աս ալ սովորական գիշերներուս սովորական մէկ դէպքն է․ ժամերով կը խօսինք։ Բայց այս անգամ սովորականէն դուրս բան մը կար։ Մեր փողոցի յղի կատուն ա՛լ պատրաստ էր մայր ըլլալու։ Է յղիին դայեակ պէտք է։ Մենք ալ գացինք անշուշտ։ 

Խենթերու պէս ապահով տեղ մը կը փնտռէր կատուն ծնունդ տալու համար։ Մենք ալ կը խենթանայինք ճար մը գտնելու համար։ Կատուները փոխադրելու համար մեր գործածած տուփերը եկան մեր միտքը։ Ընկերոջս ունեցածը քիչ մը աւելի մեծ էր։ Գացինք, բերինք տունէն։ Կատուն շուտիկ մը մէջը մտաւ։ Հանգիստ շունչ մը առինք եւ տուն վերադարձանք։ Ժամը երեքի մօտ էր։ Տուն վերադառնալէ վերջ, սկսանք հեռաձայնով խօսիլ։ Մէկ կողմէն շատ ուրախ էինք, որ կատուն ի վերջոյ տեղ մը ունեցած էր ծնունդ տալու, մէկ կողմէն ալ հոգ կ’ընէինք, որովհետեւ առաջին անգամ մայր պիտի ըլլար եւ պորտը բաւական ուռած էր։ Ուրիշ խօսքով առնուազն չորս-հինգ ձագուկ պիտի ունենար։ Արդեօք բոլորին դիւրութեամբ պիտի կարենա՞ր ծնունդ տալ։ Տունը սպասելով ըլլալիք գործ չէր այս։ Արեւն ալ ծագելու վրայ էր արդէն։ Գացինք կատուին քով։ Թարմ մայրը երկու ձագուկին կաթ կու տար։ Մենք ալ մայրը կերակրեցինք։

Երջանկութեամբ գացինք ընկերոջս տունը սուրճ մը խմելու։ Ժամը եղաւ եօթը։ Մեր աչքերէն քուն կը բխէր, բայց կատուին ծննդաբերութիւնը չլմնցած չէինք կրնար քնանալ։ Սկահակներուն մէջ սուրճը ալ կէսին հասած էր, երբ որ անձրեւ սկսաւ։ Բայց ի՛նչ անձրեւ։ Տուփը ապահով էր, բայց անշուշտ չորս կողմն ալ ծակեր ունէր։ Հասկցանք, որ նստելով պիտի չըլլար։ Աղբի մեծ տոպրակները առինք, գացինք վազելով կատուներուն քովը։ Թրջիլ սկսած էին արդէն։ Շուտ մը ծածկեցինք տուփը եւ նշմարեցինք, որ երկու ձագուկ եւս կար։ Պորտն ալ ուռած չէր ալ։ Չորս ձագուկով մեծ ընտանիք մը եղած էին ալ։ Մենք ալ անձրեւէն թրջած, բայց մեր ըրած գործէն գոհ վերադարձանք մեր տուները եւ ի վերջոյ՝ անկողինները։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃՂԸ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՉՀԱ․
Յիսուս մեզի աւելի՛ պիտի տայ, «աւելի տեսնելու, աւելի լսելու, աւելի կերպով շնչելու անոր բուրմունքը», կ’ըսէ պատարագիչ վարդապետը քարոզի ընթացքին։ Խօսակցականի ժամանակ բնականաբար կը պատահին նման անմեղունակ ու ներելի սխալներ, մանաւանդ երբ հայերէն սորվիլը մեր սովորութեանց մաս չի կազմեր, չէ կազմած երբեք, վկայ՝ կիւլկիւլագիտութիւնը, որ չսորվելու մեթոտներ հնարելու մասնագիտութեամբ կը զբաղի, սակայն, նոյն խօսակցականի ժամանակ ալ, երբ անդրադառնաս որ սխալ խօսեցար, այլ նախադասութեամբ մը կը փորձես ըսածդ ուղղել։ Կան ձեւեր, հարկ է պարզապէս անոնց մասին խորհիլ եւ զանոնք կիրարկել։ Այլապէս ճիշդ «աւելի կերպով» կրնաս աւլել եղածն ալ, չեղածն ալ։

ՌՉՀԲ․
Մեր ազգային կառոյցներուն մէջ սատկած պոռնիկներուն յիշատակին հետ համբերութեամբ ու քաղցրութեամբ վարուեցէ՛ք, որպէսզի վաղը եթէ անոնք սխալմամբ յարութիւն առնեն՝ նեղ կացութեան չմատնուիք։

ՌՉՀԳ․
Մեր երիտասարդները միայն մեր ապագան ու ներկան չեն. եթէ աս թափով շարունակուի մեր ամէն ինչին ծերացումը, անոնք մեր պանծալի անցեալն ալ պիտի հռչակուին, երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեան։

ՌՉՀԴ․
Մեր լաւատեսութիւնը մեզի կը թելադրէ որ, օրինակ, Չարենցի մահուան տեսիլ-ը վաղուան տեսիլ կարդանք, մահը՝ յարութիւն, կեանքն ալ․․․ Աստուած գիտէ ի՛նչ։

ՌՉՀԵ․
«Նրա խոսքով՝ ներկայացումը նույնիսկ ամենածույլ աշակերտի մոտ գիրքը ձեռքը վերցնելու եւ այն ընթերցելու հաստատուն ցանկություն է առաջացնելու, այդ պատճառով ներկայացումը բաց է միջին եւ ավագ տարիքի դպրոցականների համար»:
Ասիկա արեւմտահայերէն թատրոնի ներկայացման առթիւ ըսուած խօսք է, ան ալ Երեւանի մէջ, ուր երեք հոգի արեւմտահայերէն կամ կը կարդայ կամ չի կարդար ներկայիս, ԲԱՅՑ ա՛ս թատրոնը աշակերտին մէջ․․․ ընթերցումի․․․ ցանկութիւն․․․ յառաջացնելու․․․ ուժ․․․ ունի․․․ եղեր․․․։
Այսպիսի փրոփականտներով արդէն տասնամեակներ շարունակ ինքնախաբէութեամբ զբաղած ենք, հարցնող ալ չկայ, թէ ընթերցումի այդ ցանկութիւնը, որ փաստօրէն չկայ, ո՞ւր եւ ե՞րբ առարկայական արդիւնքի կը հասնի։ Ո՞ր աշակերտը,- ծոյլը մոռցանք, ամենածոյլն ալ՝ հետը,- ե՞րբ, այդ գիրքը ձեռք առնելէ յետոյ պիտի կարդայ։ Այսպիսի կոնկրետ հարցումներով զբաղիլը սխալ է։
Անշուշտ ծանուցումի արուեստը շատ կարեւոր է, ինքնապաշտպանութիւնը՝ նոյնպէս եւ առաւելապէս, սակայն երբ ծակերդ շատ են ու կը պաշտպանուիս դեռ, փոխանակ ծակերդ գոցել աշխատելու, կը նմանիս ինչի՞․․․։

ՌՉՀԶ․
Մեր մշակութային ապազգային միութիւնը կը քաջալերէ ընթերցանութիւնը եւ անհայերէն գրութիւններ կը տարածէ իբրեւ ծանուցում, որոնցմէ մէկը կը սկսի ճիշդ այս բառերով․ «Գիրքերը ունին իւրայատուկ հաճոյք»։ Ոչ թէ կու տան, այլ՝ ունին։ Երանի՜ թէ կարենայինք զիրենք իրենց այդ իւրայատուկ հաճոյքին հետ առանձին թողուլ։

ՌՉՀԷ․
Մարդ միշտ դրապաշտ եւ լաւատես պէտք է ըլլայ։
Եթէ պատիւ չունիս, պէտք է ըսես՝ «Պատիւ ունեմ»։
Եթէ ապագայ չկայ, պէտք է ըսես՝ «Ապագայ կայ»։
Եթէ Հայաստան ալ չունենաս, պէտք է ըսես՝ «Հայաստա՛ն»։
Եւ ըսելով ամէն ինչ կ’ունենաս, բայց մանաւանդ սիրտդ ու հոգիդ լաւատեսութեամբ կը լեցուին։ Երանի քեզի։

ՌՉՀԸ․
Ընկերս է, ընկերուհիս է, բարեկամս է, ամմոյիս տղան է, ընկերուհիիս տղան է, ընկերոջս աղջիկն է, բարեկամիս աղջիկն է, խնամիիս ազգականն է, զարմիկս է, զարմուհիիս դասընկերն է, սիրածս է, անոր սիրածն է, անոր մունետիկն է – Եւ այս իսկ պատճառով պէտք է քաջալերեմ զայն։
Բայց այս բոլորը չէ արեւմտահայերէնը։

ՌՉՀԹ․
Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու համար կամ պոռնկութիւն պէտք է, կամ դրամ, կամ ալ մաֆիոզի գործունէութիւն։ Եթէ աս բաներուն հետ կապ չունիս՝ ի՞նչ Հայաստան եւ ի՞նչ Սփիւռք։

ՌՉՁ․
Ինչ լաւ է, որ «ոռ» եւ «որակ» բառերը տարբեր ուղղագրութիւն ունին, գոնէ մեզի համար։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: