ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԺԲ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՃԺԱ․
Սուրիոյ խորհրդարանի անդամ հայ երեսփոխաններ պիտի ընտրուին, թէեւ սկիզբէն ընտրուած են թեկնածուները, միայն կ’արժէ որ ընտրողները երթան եւ ընտրելիներուն քուէ տան, որ քուէով ընտրուած ըլլան, անքուէ չընտրուին։

ՌՃԺԲ․
Մենք ժողովուրդին կողքը կանգնած ենք, բայց ժողովուրդը մեր կողքը չէ։

ՌՃԺԳ․
Ձանձրացանք եւրոպացիներուն աս լօլօներէն։ Իրենք ղրկած են Թուրքիան դէպի Լիպիա մսագործութեան, հիմա ալ մաքարոնիայի կէս հասակով Մաքարոնը ելած է եւ Թուրքիան կը դատապարտէ, որ ան Լիպիոյ մէջ ոճիր կը գործէ, գերմանացի թանթիկն ալ «Այո՛, այո՛, Մաքարոնը ճիշդ է», կ’ըսէ։ Հայերն ալ կ’ուրախանան, որ թուրքերը կը քննադատուին։ Եաւրը՛մ, խելքերնիդ գլուխնիդ հաւաքեցէ՛ք։ Թուրքը եւրոպացիին արիւնալի ձեռքն ու դանակն է։ Ուզած ատեննին կ’արիւնեն, կը մաքրեն, կը լուան, կը սրբեն, ետ տեղը կը դնեն, որ յաջորդ առիթին օգտագործեն նորէն։  

ՌՃԺԴ․
Այդ կապերը ձեր կզակին ամրացուելու համար չեն։ Կամ Քիթ-բերան գոցեցէ՛ք ատոնցմով կամ ալ ընդհանրապէս մի՛ գործածէք զանոնք։

ՌՃԺԵ․
Երեւակայեցէ՛ք, որ Երեւանի դպրոցներէն մէկուն ամավերջի հանդիսութեան ընթացքին արեւմտահայերէն քերթուած արտասանուի։ Հրաշքներու ժամանակը դեռ չէ եկած։

ՌՃԺԶ․
Քահքահէ Վերվարեանը իր կիրակնօրեայ վարժարանին ընթացքին նորէն չգիտցած բանին մասին խօսելով Թիֆլիսը Երեւանին հետ սկսաւ բաղդատել…։ Հին քաղաքը կայ Թիֆլիսի մէջ, Երեւանի մէջ չէ մնացած։ Եւ ցաւ կը յայտնէր Քահքահէն։ Եթէ մազերդ երկարես եւ հիւսես, նոյնիսկ եթէ անոնք մեծաւ մասամբ ճերմկած ըլլան, չի նշանակեր, որ ուղեղիդ կշիռքը կ’աւելնայ։ Պէտք է պատմութիւնդ սերտես, գիտնալու համար, որ Հին Երեւան գոյութիւն չէ ունեցած այնպէս, ինչպէս Հին Թիֆլիս գոյութիւն ունեցած է եւ ունի։ Հայ գործատէր, վաճառական, մեծահարուստ եւ քիթը բարձր դասակարգը Թիֆլիսի մէջ նստած էր, հոն կը շինէր, հոն կը թափէր դրամը եւ Երեւանը քաղաք դարձաւ ոչ թէ 2800 տարի առաջ, ինչպէս որ երգերու մէջ եւ ջրվէժներու սահանքով կը կլլեցնենք տգէտ սփիւռքահայերուն, այլ միայն Թամանեանին ձեռքին տակ։ Այսինքն՝ չբաղդատուելիք բաները իրարու հետ կարելի չէ բաղդատել։

ՌՃԺԷ․
Ուաու, ի՛նչ հրաշագործ ժողովուրդ ենք, համաճարակէն հաց կը շինենք եւ արեւմտահայերէնին բերանը կամ ձեռքը կու տանք, որ ոչ թէ ուտէ, այլ խաղայ հետը, որովհետեւ լեզուն ալ, հացն ալ խաղի ու շփացածութեան համար են, բան մը մէջտեղ բերելու համար չեն, եթէ մէջտեղ բերելու՝ ուրեմն կապիկութիւն ընելու համար են։ Լո՞ւրջ աշխատանք։ Մոռցէ՛ք։ Ատիկա մեզի համար չէ։

ՌՃԺԸ․
Այսինչը, այսինչ օր, ասանկ խօսած ատեն, քու մասիդ ասանկ բան մը ըսաւ։

ՌՃԺԹ․
Բեմ ելլել, ոռ մտնել, բեմ ելլել, ոռ մտնել․ ժամանակակից հայոց պատմութեան գլխաւոր երկու հերոսութիւնները։

ՌՃԻ․
Վարչապետ էի, եղայ վարժապետ, իսկ դպրոցիս մէջ ալ ջահակիրները եղան մահակակիրներ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵԾ ՄԱՅՐԻԿԻՍ ԾՈՑԸ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

Մեծ մայրիկ… Աստուած հոգիդ լուսաւորէ։ Մեծ մայրիկ ես ու մեծ սէր ունիս սրտիս մէջ։ Սիրելու եւ սիրուելու համար շատ երկար ժամանակի պէտք չունինք։ Հազիւ ինը տարեկան էի, երբ քեզ Աստուծոյ արքայութիւն ղրկեցինք։ Կրնամ ըսել, որ քեզմով լեցուն չորս-հինգ տարուան յիշատակներ ունիմ։ Կարծես թէ գիտէիր, որ ժամանակը շատ կարճ է, օրերը շոգեկառք մը նստած շուտով պիտի անցնին։ Ճամբուն վրայ կայաններ անգամ պիտի չըլլան։ Ժամանակը մեր երեսին իր հովը կը բերէ, եթէ անշարժ կանգնինք՝ մեզ գետին կը նետէ, եթէ իրեն հակառակ վարուինք՝ կը վիրաւորուինք, վիշտերով կը լեցուինք։ Բայց դուն ժամանակին արժէքը գիտցար, անոր ձեռքէն բռնեցիր, նոյն ուղղութեամբ քալեցիր, իրեն ընկերակցեցար։ 

Ժամանակը կեանքին մտերիմ ընկերն է, ուստի կեանքին հետ ալ հաշտուեցար։ Հիմա ես ալ հաշտուելու համար կը գրեմ, բուժում կը փնտռեմ։ Քեզի պէս նոյն անձին իշխանութեան տակ մնացի, խաղաղութեան ճամբան որոնեցի, նոյն անձերուն կողմէ սիրուիլ ուզեցի։ Ի վերջոյ իմ ձեռքերս ալ օձ հաւաքեցին, որ մարմինս ծածկել սկսաւ։ Եթէ իրմէ վախնայի՝ արիւնս պիտի ծծէր։ Իրականութեան մէջ շատ վախցած էի եւ չէի գիտեր, թէ դո՞ւն ալ վախցած էիր, բայց բախտաւոր էի, որ խոշոր, զօրաւոր եւ նուրբ թիթեռնիկ մը զիս փորձանքէն փրկեց։ Ինծի ծանօթ օձին դէմ անծանօթ թիթեռնիկ մը զիս պաշտպանեց։ Ի՞նչ կրնամ ըսել։ Քեզ հանգիստ չձգեցին, որ խաղաղութեան մէջ ննջես։ Որքա՜ն ուրախ էի քեզի հետ։ Թոռնիկի մը համար պէտք եղած ամբողջական գուրգուրանքը, հետաքրքրութիւնը, սէրը, աղօթքը, համբերութիւնը, զոհաբերութիւնը ցոյց տուիր։ Քանի որ մայրս երկուորեակ աղջիկներ ունեցած է, դուն մանաւանդ  ինձմով հետաքրքրուելով իրեն օգնած ես։ Նոյն տարուան մէջ երեք թոռնիկ ունենալով դրախտին դռներէն մուտք գործած ես արդէն։ Ոչ մէկ խտրականութիւն կար սիրոյդ մէջ, բայց ես խելօք մանուկ մը եղած եմ, եւ դիւրութեամբ զիս խնամած ես։ Այդ պզտիկ մանուկը քեզի երախտապարտ է: Փափուկ, ճերմակ մազերդ շոյեց ան, հիւսած հագուստներդ հագաւ, քեզի հետ ծով մտաւ, ընկերներուդ հետ թէյ խմեց, համեղ ճաշեր համտեսեց քեզմէ, շոքոլաներ առաւ, տանդ մէջ խաղալիքներով խաղալու համար անկիւն մը գտաւ, ակռաներովդ բացուած կուտերէն կերաւ, պատշգամդ նստաւ։ 

Ամառները ընկերուհիներով աղմկալի խաղեր կը խաղայինք: Դիմացի ծեր կինը յաճախ մեզմէ անհանգիստ կ’ըլլար, մեզի կը պոռար, բայց դուն անձայն կը մնայիր, թէեւ մեր աղմուկը ամենէն շատ քեզի լսելի էր։ Բայց մեր զուարճութեամբ հրճուեցար։ Ես ալ գոյութեամբդ հրճուեցայ, նոյնիսկ քեզի հետ լուսանկարուելու հաճոյքը առի։ Երբեք չեմ մոռնար, որ յանկարծ քեզի հետ լուսանկարուելու առիթը ամենալայն ժպիտով մը դիմաւորած էի։ Հետզհետէ մեր յուշերը մեղմացան եւ որեւէ վտանգի ատեն սրտիս պահապան դարձան։ Հիմա քեզմով կը մխիթարուիմ, բայց չեմ կրնար քեզ մխիթարել։ Գիտես թէ ամէն ջանք ի գործ դրի հոգիի կեանքդ յաւերժացնելու համար։ Չուանը անտէր մնաց. ո՞ւր նետած էի զայն։ Նաւը չյառաջացաւ դէպի յաւիտենական ժառանգ եւ մահկանացու ժառանգին գերի ինկաւ։ Կիրքի կապանքները ձերբակալեցին զինք։ Այլեւս նաւը խաբկանքի վրայ լողալ սկսաւ եւ անոր մէջ ընկղմելու պատրաստ է։ Որովհետեւ ոչ ոք հարցնել ուզեց, թէ այս նաւը ո՞ր ծովեզերքը պիտի հասնի, ո՞ր ժառանգը պիտի դիմաւորէ զայն։ 

Մայրիկի ու հայրիկի քնքուշ սէրէն աւելի մեծ ժառանգ չեմ տեսներ, ինչպէս դուն ալ մեզի միշտ կ’ըսէիր, երբ հրաժեշտ կ’առնէինք ջերմ ծոցէդ. «Ձեր մայրիկը ու հայրիկը մի՛ նեղէք, իրարու հետ մի՛ կռուիք եւ գիշերը քնանալէ առաջ աղօ՛թք ըրէք»։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՕՐԱՑՈՅՑԷՍ ԷՋ ՄԸ

ՍԻԼՎԻ ՊԱԼԵԱՆ

Այսօր էջ մըն ալ փրցուցի օրացոյցին վրայէն: Անհաւատալի է, թէ որքա՜ն շուտ կ’անցնին օրերը: Որքան տարիքդ առնես, կարծես աւելի շուտ կ’անցնի ժամանակը: Գիշերը աչքերդ կը գոցես ու առտու հազիւ կ’արթննաս, կը նշմարես, թէ օր մըն ալ եկած ու գացած է կեանքէդ:

Մանկութեանս եւ երիտասարդութեանս անհամբեր կը սպասէի, որ օրերը շուտ անցնէին ու Կիրակի ըլլար: Ինծի համար օրերը հաճելի կը թուէին նախ երբ դպրոց կ’երթայի եւ վերջը, երբ աշխատելու սկսայ, Ուրբաթ իրիկունները, որով այդ ատեն կը սկսէր հաճելի ժամանակը:

Տունը շատ պարտականութիւն չունէի, որով մայրս, – Աստուած հոգին լուսաւորէ, – բացի մանր-մունր բաներէ, թոյլ չէր տար, որ օգտակար ըլլայի իրեն խոհանոցին մէջ կամ գնումներ ընելով: Միշտ կ’ըսէր․ «Դուն քու գործերովդ զբաղէ՛ եւ բնաւ հոգ մի՛ ըներ մնացածներուն մասին»:

Մանկութեանս անհամբեր կը սպասէի տարուան արագ աւարտին, Կաղանդին կամ ամավերջին. իսկ հիմա ցաւով ոչ միայն կը նշմարեմ, այլեւ կը զգամ, որ որքա՜ն շուտ կ’անցնին օրերն ու տարիները:

Եւ ահա այսօր նորէն էջ մը պատռեցի օրացոյցէն եւ նշմարեցի, որ արդէն տարուան կէսը հասած է: Վերյիշեցի անցեալը եւ մանաւանդ պզտիկութեան օրերը, երբ ամէն Կիրակի կանուխ պէտք է արթննայի եկեղեցի երթալու ու գեղեցիկ շարականները լսելու, իսկ կէսօրէ վերջ անպայման Կիրակնօրեայ դպրոց երթայի, ուր տեսուչ Պարոն Մարկարիոս Ֆարաճեան կը փորձէր մեզի հասկցնել, թէ ի՞նչ գիրք էր Աւետարանը, ի՞նչ էր գրուածքին նշանակութիւնն ու պատգամը, կը փորձէր մեր թարմ գլուխներուն մէջ ամրացնել, թէ եկեղեցին քարէ շինուած շէնք մը չէ, այլ վայր մը, ուր հաւատացեալները կը հաւաքուին Աստուծոյ շունչին տակ ոյժ ստանալու:

Ան կը կարդար, բայց շատ ատեն գոց գիտնալով կ’արտասանէր Աստուածաշունչէն, կու տար օրինակներ, շատ հանդարտ եւ անհուն համբերութեամբ, Քրիստոսի կեանքի այս կամ այն դրուագէն:

Կը յիշեմ, թէ որքա՜ն բարի եւ համբերատար, բարձրահասակ անձ մըն էր, որ բնաւ չէր շեղեր իր ստանձնած առաքելութենէն:

Ափսոս, որ հայկական դպրոցը ձգելէս յետոյ ո՛չ իրեն, ո՛չ ալ իր աղջիկներէն մէկուն հետ, որ դասընկերուհիներէս մէկն էր, կապ ունեցայ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԺԱ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՃԱ․
Յոբելեանը ոռ մտնելու բացառիկ առիթ է։ Աս է որ սորվեցանք։ Ինչո՞ւ չմտնենք։ Ուրիշ ձեւ ունի՞նք յոբելելենանանալու․ «Յոբա յոբե յոբա յոբե լիլինայ ջա՜ն, ոռդ բա՛ց՝ մտնե՛մ, չինանայ նա՜յ»։ 

ՌՃԲ․
«Յանուն միաբանութեան շնորհաւորելէ յետոյ Վեհափառ Հայրապետին 25 տարիներու անմնացորդ ծառայութիւնը մեր եկեղեցւոյ ու ժողովուրդին, ըսաւ, որ 25 տարի առաջ այս օր Վեհափառ Հայրապետը կը ստանձնէ 301 թուականին Ս. Թադէոս եւ Բարթողիմէոս առաքեալներուն ձեռամբ վառած ջահը»։

301 թուականին կարծեմ գիտէք թէ ի՛նչ տեղի ունեցաւ։ Իսկ Թադէոս եւ Բարթուղիմէոս առաքեալները առաջին դարուն նահատակուեցան, ջահը եթէ վառեցին, չորրորդ դարուն չվառեցին։

ՌՃԳ․
Պսակաձեւ ժահրի ժահահոտ այս օրերուս զահրումար արեւմտահայերէնին վայքն ու փայլքը կը վայելենք։ Այս անգամ ձայն մը կը հնչէ Գանատայի հայոց լեռներէն, ուր հայկական վարժարանի մը աշակերտները հայերէն թատրոն մը կը ներկայացնեն, ու համացանցի վրայ կը տեղադրեն․ հոն կը լսէք նման հայերէն․

«Խոտը ձիւնի ծածկուած է»։

«Իր հաւաքած քարերը սկսաւ գաւաթին ներս դնել»։

«Դուն կրցար իմ հարցումս պատասխանել»։

«Իրենց խելացիութիւնը կ’օգտուին գէշ եւ չար բաներու համար»։

Կ’երեւի այս աշակերտներուն ուսուցիչները կը հասկնա՛ն այս հայերէնը եւ այսպէս տարածուելուն համաձայն են։ Ո՞ւր է Կիւլկիւլեան հիմնարկութիւնը․ անմիջապէ՛ս մրցանակ մը տուէք։

ՌՃԴ
Հայաստանցի դերասան, մեռասան, ապերասաններ կան, որոնք արեւմտահայերէն կը կարդան եութուպի վրայ, Աստուած գիտէ ո՞ր արեւմտահայերէնի ո՞ր պաշտպան- փաստաբանին հովանաւորութեամբ։ Ասոնք կրնան հազար տարուան փորձառութիւն ունենալ, սակայն արեւմտահայերէն չեն գիտեր, ոռերնին պատռեն անգամ՝ չեն կրնար սորվիլ, սորվելու տրամադրութիւն ալ չունին։ Դուք կրնա՞ք երեւակայել, որ մէկը, որ փորձառու դերասան է, ընթերցում կատարէ, սակայն կարդացածը չհասկնայ։ Շատ բնական բան է Հայաստանի մէջ։ Բայց քանի որ չէք հաւատար, պէտք է ՓԱՍՏԵՐով խօսիլ։ Բացէ՛ք Գրիգոր Զօհրապի «Այինկա» նորավէպին եութուպեան ընթերցումը։ Ռոպոթի պէս համացանցի վրայ տարածելու տեղ սա նիւթը, հրճուելու, արեւմտահայերէնի Ոսկեդարը հռչակելու տեղ, ունկնդրեցէ՛ք նիւթը գոնէ։ Ահաւասիկ կարգ մը չնաշխարհիկ «տարընթերցումներ»․

Գրուած է՝ «խուզարկութեան եկող դէտերուն դէմ»:
Կը կարդացուի՝ «խուզարկութեան եկող գետերուն դէմ»։

Գրուած է՝ «ականջի կը զարնէր»։
Կը կարդացուի՝ «ականջը կը զարնէր»։

Գրուած է՝ «Ռեժիին դէտերը՝ յուսահատ՝»։
Կը կարդացուի՝ «Ռեժիին գետերը՝ յուսահատ՝»։

Գրուած է՝ «մրոտած պերեւեշտին վրայ»։
Կը կարդացուի՝ «մրոտած պերւեշտին վրայ»։

Գրուած է՝ «տուները հեռուէն թաւալգլոր կործանումի մը»։
Կը կարդացուի՝ «տուները հեռուէն թաւագլոր կործանումի մը»։

Գրուած է՝ «ձեւացնելով երկու անտառ մէջ մէջի անցած»։
Կը կարդացուի՝ «ձեւացնելով երկու անտառի մէջ[,] մէջի անցած»։

Գրուած է՝ «ստուերամած գռուզ մազերու պէս»։
Կը կարդացուի՝ «ստուերամած գոռուզ մազերու պէս»։

Գրուած է՝ «իրենց կարմիր շաւիղներով ծակծկելով»։
Կը կարդացուի՝ «իրենց կարմիր շառաւիղներով ծակծկելով»։

Գրուած է՝ «խաղամուծ մարդու մը խոնջէնքով»։
Կը կարդացուի՝ «խազամուծ մարդու մը խոնջէնքով»։

ՌՃԴ․
«Բոզ» եւ «բոզանոց» բառերէն վախցողները Աւետարան թող կարդան։ Հոն ոչ միայն անձերու, այլ հաւաքականութեան ուղղուած խօսքեր կան. «Ազգ չար եւ շնացող»։ Ով որ «շնացող» բառին իմաստը չի գիտեր՝ կրնայ բառարան բանալ։ Ուրեմն կային այդպիսի հաւաքականութիւններ։ Թերեւս այսօր ալ կան։ Ո՞վ գիտէ։

ՌՃԵ․
Կը մսխենք գրեթէ ամէն ինչ՝ ժամանակ, ուժ, դրամ, կեդրոնացում։  

ՌՃԶ․
Այդ երկրին մէջ մարդիկ իրենց քաքէն կը վախնան եւ իրաւունք ալ ունին։

ՌՃԷ․
Մեր աղջիկը, մեր քուրիկը, մեր հարազատը, մեր ընկերուհին, մեր ընկերակիցը, վերապրածի մեր թոռն ու ծոռը քաղաքապէտքուհի եղաւ Գաղղիոյ մէջ։ Մեծ յաղթանակ է՝ կեցած տեղերնիս։ Պէտք է տօնել։

ՌՃԸ․
Հիմա նորէն փրկիչ տեսակի խելացիներ քուներնէն արթնցած կ’ըլլան եւ կարաւանի մը գլուխը կ’անցնին, որ լիբանանահայերը Հայաստան փոխադրեն․․․ խօսքով։

ՌՃԹ․
Որովհետեւ գիրքեր չենք կարդար, որպէսզի գիտնանք, թէ մեզմէ առաջ մարդիկ՝ մեր իսկ հայրերը, ինչպէ՞ս կոչած են այս կամ այն հեղինակը, ՄԱՐԿՈՍ ԱՒՐԵԼԻՈՍը, օրինակ, կը վերածենք․․․ ՄԱՐՔԸՍ ՕՐԵԼԻԸՍի։

ՌՃԺ․
Եւրոպական մայրաքաղաքի մը մէջ պոռնիկները հաւաքուեր են վարչապետարանին առջեւ ու բողոքի ձայն բարձրացուցեր, հաստատելով որ այս տարուան Մարտի կէսէն ցայսօր անգործ են, անօթի պիտի մեռնին։ Ի՞նչ արդարութեամբ գեղեցկագիտական սրահներ գէթ մասամբ իրենց դռները բացած են ու պոռնկատուները փակ պիտի մնան՝ կը բողոքեն անոնք։ Պոռնիկները պահանջատէր են եւ իրաւունք ունին։ Կը մնայ որ հայոց ցեղասպանութիւնը ընդունին, այն ատեն մեր հարազատները կը դառնան։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն Blog-ի վարչութեան հետ:

ՄԵՐ ԱԴԱՄԱՆԴԸ

ԴԱԼԱՐ ԹՈՔԱՃԵԱՆ 

Փետրուար ամիսը շատ յատուկ ամիս մըն է ինծի եւ Սերոբին համար: Մեր ամուսնութենէն ութը ամիս ետք նոր անդամ մը պիտի ընդունէինք մեր տունը, աւելի ճիշդը՝ երեք ամսու ձագուկ մը: 

Ան հասած էր Ուքրանիայէն, քառակուսի վանդակի մը մէջ. ո՛չ յայտնի էր դէմքը, ո՛չ ալ մարմինը․ միայն ձայն մը կը լսէինք: Կրնայ ըլլալ պիտի զարմանաք, թէ ո՞ւր պիտի հասնի այս պատմութիւնը. կ’ուզեմ յստակացնել, որ այս եկուորը մեր շնիկն է: 

Երբ տուն բերինք, շուտով վանդակին դուռը բացի եւ արձակեցի այս խեղճուկ կենդանին: Երկար ճամբայէն յոգնած, ձայնը քաշուած, կորսուած վիճակ մը ունէր: Ան կատղած կը հաջէր, կարծես պոռալով կը բողոքէր․ «Ո՞ւր եմ ես, ո՞ւր բերիք զիս»: Իսկ իր նշաձեւ աչքերը կը փայլէին քիչ մը վախով, քիչ մը խաղով: Զգուշութեամբ մօտեցայ իրեն շոյելու իր սեւ, սահուն, կարճ մազերը․ ինչքա՜ն ձիու կը նմանէր:

Այդ իրիկուն զինք լոգցուցինք, ջուր խմցուցինք, ետքը պատրաստեցինք իր պառկելու տեղը, նստասենեակին մէկ անկիւնը: Յոգնեցուցիչ երկար ժամերէ ետք, եկած էր մեր հանգիստի պահը, մեր սովորական տեղը՝ հեռատեսիլին դիմաց անկիւնաւոր բազմոցին վրայ, երբ յանկարծ մեր անանուն շնիկը վազելով մեր միջեւ տեղաւորուեցաւ: Այդ պահուն ես եւ Սերոբը իրարու նայելով հասկցանք, որ կարեւոր գործ մը դեռ կար ընելիք: Անմիջապէս բերի համակարգիչս ու սկսայ փնտռել շուներու յատուկ անուններ, յոյն չաստուածներու անուններ. անդրադարձայ, թէ մեր շնիկը ադամանդի նման փայլուն, սեւուկ աչքերը յառած զիս կը դիտէր, իսկոյն այդ վայրկեանին արդէն անունը ինքզինք պարտադրեց․ «Տայմընտ» պէտք էր կոչուէր: Եւ այսպիսով մեր ադամանդը եկաւ:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՐԳԵԼԱՓԱԿՄԱՆ ՕՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ (Դ․)

ՆԱԹԱԼԻ ՔԷՆՏԻՐՃԵԱՆ

Երբ կը սաւառնէի դիմատետրի էջերուն մէջ, ուշադրութիւնս գրաւեց պատմութիւն մը, որ տեղի ունեցած էր Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մեծ ճգնաժամուն, Նիւ Եորքի ամենաղքատ թաղամասերէն մէկուն մէջ՝ գողութեամբ ամբաստանուած կնոջ մը դատավարութիւնը:

1935ի Յունուարին, պաղ առաւօտ մը, տարեց, ցնցոտիներ հագած կին մը կը բերուի դատաւորին առջեւ, տժգունած, ամօթալի դէմքով եւ յուսալքուած։ Դատաւորը կը հարցնէ կնոջ, թէ իրապէ՞ս կտոր մը հացը գողցած էր, եւ կինը ամօթահար «այո» կը մռմռայ:

Ապա դատաւորը դարձեալ կը հարցնէ, թէ ի՞նչն էր գողութեան դրդապատճառը: Այս անգամ կինը գլուխը վերցնելով կը պատասխանէ․ «Անօթի էինք: Փեսաս լքեց հիւանդ աղջիկս եւ երկու թոռներս, ու անոնք մի քանի օրէ ի վեր անօթի են: Չեմ կրնար հանդուրժել այս վիճակին, թոռներս շատ փոքր են տակաւին, չեն դիմանար»:

Դատաւորը մի քանի վայրկեան խորհրդածելէ ետք, իր խորհրդականներուն հետ կ’արձակէ վճիռը հետեւեալ յայտարարութիւնը ընելով․ «Տիկի՛ն, երկու ընտրութիւն ունիս․ կամ 10 ամ. տոլար տուգանք մը կու տաս եւ կամ 10 օր կը բանտարկուիս»: Ապա, այս յայտարարութենէն անմիջապէս ետք, ինք կը փութայ վճարել տուգանքը եւ խօսքը ուղղելով ներկաներուն կ’ըսէ․ «Իւրաքանչիւրդ, որ այս սրահին մէջ կը գտնուիք, պարտաւոր էք 50 սենթ վճարել այս տիկնոջ, որովհետեւ դուք, որ կ’ապրիք այս նոյն շրջանին մէջ, անտարբեր գտնուած էք եւ թոյլ տուած, որ այս մանուկները անօթենան ու իրենց մեծ մայրը գողութեան դիմէ»։

․․․Այս շաբաթ ալ Լիբանանի մէջ հացի տագնապ մը ստեղծուեցաւ եւ մարդիկ խուճապահար փուռերուն առջեւ շարքի կանգնեցան: Նոյն օրը, մի քանի փողոց անդին, քմահաճ քաղաքացիներ Լուի Վիթօն վաճառատան առջեւ եւս շարք բռնեցին պարզապէս օգտուելու վաճառատան ըրած զեղչ վաճառքէն: Երկու տարբեր՝ հակադիր ծայրայեղութիւններ, որոնք իրապէս կ’ընդվզեցնեն եւ մտածել կու տան, թէ նոյն տագնապը չէ՞, որ ծանր կը կշռէ լիբանանցիներուն վրայ, եւ հորիզոնը մութ է միայն ոմա՞նց համար եւ փապուղիին ելքը անյա՞յտ է:

Առաւել՝ երկու օրուայ ընթացքին՝ երեք ինքնասպանութիւն: Միջին եւ աղքատ խաւը, նոյնիսկ ունեւորներու որոշ հատուած մը այսօր կը գտնուին սովի եւ պատերազմի արհաւիրքին դէմ յանդիման:

Ես գրող մը չեմ, այլ պարզապէս անձ մը, որ կ’ուզէ գրել իր ներդրումը բերելու եւ հաղորդակցելու: Կը պայքարիմ ընտրելու բառերս, որ լաւագոյն ձեւով արտայայտեմ ինչ որ զիս եւ շատ շատերը կ’անհանգստացնէ:

Ո՞ւր պիտի հասնի Լիբանանը… ոչ ոք ունի յստակ պատասխան:

Բայց մէկ բան յստակ է, որ պէտք է կամուրջը կտրել եւ իսկական փոփոխութիւնը ապրիլ, դիմագրաւելով իւրաքանչիւր օրուան խոչընդոտը, արթնութիւն մը ապրելով: Այլեւս ցեղապաշտութիւնը անհանդուրժելի է, կարծրամտութիւնը՝ նոյնպէս: Թէ ինչպէ՞ս՝ այդ ալ մեր ձեռքն է: Բարելաւել մեր կեանքերը աւելի զօրաւոր եւ քաջ ըլլալով, տեսնելու պէտքերը, զգալու իրարու հետ եւ ժպտելու մեր դիմակներուն տակէն, միշտ օգտագործելով մեր ուժերը՝ դրապէս բարձրացնելու մեր շրջապատին կորովը եւ մեր խիղճը դարձնելու մեր ուղեցոյցը: Իրապէս կրնանք կերտել, երբ ընտրենք եւ կամենանք:

Արդեօք յանձնառութիւն ունենալն ալ ընտրութիւն մը չէ՞ իւրաքանչիւր պահ գեղեցիկ դարձնելու, բնութեան մէջ գտնուելով, ցանելով, նոյնիսկ փոքր պատշգամին մէջ եւ մանաւանդ վեր նայելով եւ ձգտելով ապրիլ մեր հիմնական հաւատալիքներով եւ արժէքներով: Կարեկցելով եւ զօրակցելով:

Միայն երկու օրեր կան տարուան ընթացքին, երբ ոչինչ կարելի է ընել, մէկը երէկուան օրն է, որ անցաւ, իսկ միւսը՝ վաղը:

Այսօր լաւագոյն օրն է սիրելու, հաւատալու, կարեկցելու, յուսալու եւ փոփոխութիւն ապրելու։ Կրելով մեր դիմակները: Խորունկ շունչ առնելով եւ չյուսաhատելով: „Carpe diem“, «Նուաճէ՛ օրը»՝ թող մեր նշանաբանը ըլլայ միշտ եւ կեդրոնանանք փոփոխութեան վրայ:

Մնացէ՛ք ապահով, մնացէ՛ք լաւ, մնացէ՛ք կեդրոնացած:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅԵՐԷՆ ԴԱՍ

ԱՆԱՀԻՏ

Երբ ես փոքր էի, հայրիկս ամէն երեկոյ հայերէն դաս կը սորվեցնէր ինծի։ Կը կարդայինք պատմութիւններ ու կը սորվէի զանազան, դիւրին ու դժուար բառեր։

Կը կարդայի նաեւ հեքիաթներ գայլերու եւ գազաններու մասին: Ամենէն շատ կը սիրէի մանկական պատմութիւնները, ուր բարի մարդիկ կը յաջողէին, ուր խաղաղութիւն կը տիրէր:

Երբ մեծցայ, սկսայ հայկական տառերով գրել, հոլովել ու խոնարհել սորվիլ: Երբ դպրոցական դասերս դժուարացան, հայերէն դասընթացքս դժբախտաբար կեցուցի, սակայն կը գործածեմ մայրենի լեզուս ամէն օր․ հայերէն կը խօսիմ ընտանիքիս հետ ու կը գրեմ նամակներ մեծ մայրիկիս, ամէն առտու «բարի լոյս» կը գրեմ, որպիսութիւնը կը հարցնեմ: Փառք Աստուծոյ, երիտասարդի նման առողջ է ան:

Երբ ժամանակ ունենամ, զանազան նիւթերու մասին կը խօսինք, օրինակ հայկական քաղաքականութեան մասին: 

Արձակուրդիս ընթացքին, յաճախ գնացքի տոմս կ’առնեմ ու քովը կ’երթամ այցելութեան:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԺ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՂԱ․
Թուրքիան մտած է Լիպիա, Իրաք, Սուրիա, վաղը Լիբանան ալ պիտի մտնէ, եթէ չէ մտած արդէն, բայց մենք՝ հայ ազնուացեղ ու մշակութասէր, խելացի ժողովուրդս մեր զաւակներուն ուղեղին մէջ իսկ չենք կրցած մտնել, որ անոնց մեր լեզուն սորվեցնենք։ Նորէն լեզո՞ւ ըսիր։ Ուրիշ բան չկա՞յ։ Ձանձրացանք սա լեզուէն։ Բայց իրականութեան մէջ աւելի դիւրին է երկիր ոտք դնել, նոյնիսկ գրաւել, քան՝ ուղեղ, մանաւանդ հայ ուղեղ, այսինքն հանճար եւ բանջար։ 

ՌՂԲ․
«Ուսուցողական կարծրատիպներէն ձերբազատուած այս հաղորդումները լսելով ունկնդիրը կը մատնուի այն դիրքին թէ, կարծես ականջ տուած է կողքի սեղանի մը զրոյցին, որ բաւականին հետաքրքրական միտքեր կ՚արծարծուին խոր անմիջականութեան մը մէջ, ու ինք ներքաշուած է այդ զրոյցին»։

Ռամկահայերէնի վերածնունդը կ’ողջունենք․․․ ուշացումով։

ՌՂԳ․
Քահքահէ Վէրվէրեան կամ Վարվերեան ամէն Կիրակի պատարագ կ’ընէ համացանցէն՝ հարցազրոյց, զուարթաբանութիւն եւ այլն, եւ այլն, օգտակար եւ հետաքրքրական նիւթեր հարկաւ բոլորն ալ, մանաւանդ խախուտ վերնատուներու հաճելի, բայց՝ ոչ միայն, սակայն հարցը այն է, որ ոչ արեւմտահայերէն, ոչ արեւելահայերէն, ոչ անգլերէն, ոչ ֆրանսերէն, ոչ տան, ոչ վերնատան, ոչ բաղնիքի, ոչ փողոցի, ոչ մայթի, ոչ ալ այլ լեզու մըն է խօսուողը հոն, այլ՝ այս բոլորը համատեղ, կամ՝ ոչ մէկ բան։ Խառնալեզուն ալ լեզու է։ Խնդիրը ասիկա չէ։ Վաղը Կիւլկիւլեան հիմնարկութիւնը կրնայ յայտարարել, որ աս յայտագիրը մեծ նպաստ մըն է․․․ արեւմտահայերէնի՛ կենսագործման։ Ինչ որ պայթի արդէն անոր գլխուն կը պայթի։

ՌՂԴ․
Քոչարիին ունեցած դրամին ու հարստութեան սկիզբը կայ, վերջը չկայ։ Սակայն իր ազատ արձակման համար տրամադրուած գումարը ոչ թէ ինք, այլ Ռուսիոյ մէջ իր բարեկամները, գործընկերները հոգացած են։ Բախտ պիտի ունենաս։

ՌՂԵ․
Ամբողջ որբանոցին մէջ տասը կամ տասնմէկ անտէր կամ որբուկ հազիւ մնացած են, սակայն պէտք է աշխարհը իրար անցընենք եւ չդադրինք մուրալէ։ Կարծես փորիկներ կշտացնելը եւ ոռիկներ մաքրելը այնքան սուղնոց զբաղումներ են։ Աստուած աչքերը կշտացնէ։

ՌՂԷ․
«Թուրքիոյ մէջ ատելութեան հարցեր» նիւթին մասին խօսելու հրաւիրուած է Ս․ Էրտոքանի աջ ձեռքը։ Այսինքն ձեռքը ինքն իր մասին պիտի խօսի, պիտի ըսէ, թէ ինք որքան ատելութեամբ լեցուն է։

ՌՂԸ․
Գացէ՛ք, ըսէ՛ք աղբերուն,
Որ քով քովի, տակ տակի կուտակուին,
Միանան ու զօրանան,
Մէկ ազգ ու մէկ լեզու դառնան
Եւ օր մըն ալ
Հաւաքուին ու ծով թափին։

ՌՂԹ․
Բառը ուզած տեղէդ կտրելով նոր բառ ստեղծել եթէ կարելի է՝ պոչդ ալ երբ կտրենք ու արիւնիս՝ պէտք չէ ցաւիս։

ՌՃ․
Տասը միլիոն ալ եթէ նուիրեն՝ նորէն ասոր-անոր գրպանը պիտի երթայ, նորէն ծակ պիտի չգոցուի, նորէն ծակերը աւելի պիտի լայննան։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃԹ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՁԱ․
Եթէ լեզուն լեզուատ երգիծանքիդ կամ ի հարկին կապիկութեանդ պիտի ծառայեցնես ու զայն ծռելդ լոկ քմահաճոյք պիտի ըլլայ, ուրեմն դուն լեզուդ դեռ չես հասկցած։

ՌՁԲ․
«Սակայն թրքական իշխանութիւնները պէտք է արդէն հասկցած ըլլային, որ Հայ Դատի աշխատակիցներուն դէմ ահաբեկումը ինչպէս չէ բանած նախապէս, ապագային ալ պիտի չբանի»:

Թերեւս մարդիկը հասկնալու դժուարութիւն ունին․․․։

Եթէ հասկցած ըլլային՝ ի՞նչ պիտի ընէին։ Գործերնի՞ն պիտի փոխէին։

ՌՁԳ․
Առաջ «գրող չկայ, գրող չկայ» կ’ըսէինք, կը կենայինք։ Հիմա որոշեցինք քարէն ոսկի հանել, այսինքն դրամով գրող մէջտեղ բերել։ Ով որ գրէ՝ սաքան ղրուշ պիտի տանք։ Ամէն մարդ գրելու սկսաւ, գոնէ մէկ անգամուան համար, գոնէ դրամի սիրոյն։ Մենք ալ տիւտիւկ նուագել սկսանք. «Դրամը տուողը սրիգը կը նուագէ»՝ կ’ըսէ թրքական արարածը… ներողութիւն՝ առածը։

ՌՁԴ․
«Կամքէ անկախ սպրդած վրիպակներու պարագային, կ’ապաւինինք յօդուածագիրներուն եւ մեր ընթերցողներուն ներողամտութեան»։

Ամէն օր գոցի պէս կը կրկնէ Պէյրութի «Յաւերժաքուն» օրաթերթը՝ վրէպներու հարցը միանգամընդմիշտ լուծած ըլլալ կարծելով։

Մենք ուրկէ՞ գիտնանք, որ այդ վրէպները․․․ սպրդած են։ Ոմանք մայր դռնէն մտած մնայուն բնակիչներ են օրաթերթին մէջ։ Կամքէ անկա՞խ։ Որո՞ւ կամքին մասին է խօսքը։

ՌՁԵ․
Յոբելեան, հանդէս, տօն յիշատակելու մէկ ձեւ կայ։ Տեսած, լսած, ապրած կ’ըլլաք։ Ահաւասիկ․

Մէկը կ’ելլէ «բացման խօսք» անուան տակ կը զռայ։

Ուրիշ մը կ’ելլէ «բանախօսութիւն» անուան տակ կը զռայ։

Երրորդը կ’ելլէ եւ «փակման խօսք» անուան տակ կը զռայ։

ՌՁԶ․
Մեր վարչագէտը մայրաքաղաքին մէջ թաղէ թաղ կը պտտի ու բերնաքթականջակապ կը բաժնէ․ վաղը, միւս օր ուրիշ առիթներով ուրիշ բաներ ալ պիտի բաժնէ։ Չեմ գիտեր, թէ ի՛նչ անցուցիք միտքերնէդ։ Ոմանք «պոպուլիստ է», կ’ըսեն, ուրիշներ «մտահոգ է», կ’ըսեն, սակայն այս ժողովուրդը այնքան խեղճացուած է, որ հարկաւ պիտի խանդավառուի այս աշխարհագրական մօտիկութեամբ։

ՌՁԷ․
Երբ դիմատետրի վրայ ճոխ սեղանները կը դիտես, ճաշի տեսակներու, քաղցրեղէններու տեսակներու հազարապատիկ ներկայութեամբ, կը զարմանաս, որ նոյն աս ժողովուրդին նոյն աս զաւակները մուրացկանի դէմք կ’առնեն, երբ խելքը գլուխը գործ մը մէջտեղ բերել ըլլայ խնդրոյ առարկան։

ՌՁԸ․
Երբ ազգային կեանքի մէջ տեսնես, որ իշքուռակը հասակ կը նետէ, հարկ է որ խնամք ցոյց տաս անոր, ուղղութիւն տաս, բացատրես վտանգաւոր եւ օգտակար խոտերուն տարբերութիւնները, լուսաբանես, «սա թունաւոր է, սա օգտակար է», եւ այլն, որպէսզի երբ մեծնայ, գոնէ լա՛ւ էշ մը դառնայ։

ՌՁԹ․
Եթէ հայերէնին գուգուրացողները զայն ուղղագրական տարրակա՛ն սխալներով կը գրեն, հապա մումուրացողներուն մասին ի՞նչ ըսենք։

ՌՂ․
Վերջ տուէ՛ք հոգեկան մուրացկանութեան։ Մէկը անօթի չէ մնացած ու չի մնար։ Բայց հոգիի սովը գիտէ՞ք․ անիկա յաւիտենական է։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԱՅԵՐՈՒՆ ԸՆՏՐԱԾ ԿՐՈՒՆԿԸ

ԼՈՌԻ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ

Նոյեմբեր ամսուն, երեկոյ մը, հայրս ու ես գացինք մեր տան մօտիկ mallը՝ գնումի։ Երկու օրէն ես բեմ պիտի ելլէի եւ երգ մը պիտի երգէի երաժիշտի մը երգերուն վերակենդանացման ձեռնարկին ընթացքին։ Հագուստս արդէն պատրաստ էր, սակայն յարմար կօշիկ չունէի։ 

Մտանք կօշիկի խանութ մը եւ մեր շուրջը նայեցանք իտէալ կօշիկի զոյգ մը գտնելու համար։ Հայրս նշմարեց սեւ կրունկով զոյգ մը, 7 սմ․ բարձրութեամբ, որ վայրկենապէս սիրեց եւ ինծի ցոյց տուաւ։ Ես ալ մէկ կողմէն կը զմայլէի այլ սեւ կրունկով զոյգով մը, որ աւելի ցած էր եւ երիտասարդական։ Այս երկուքին մէջէն ընտրելու համար իւրաքանչիւր զոյգին մէկ կօշիկը հագայ մէկ ոտքիս ու սկսայ խանութին մէջ վեր-վար քալել։ Ձախ ոտքիս՝ բարձրը, իսկ աջիս՝ սիրածս, եւ հօրս սկսայ բացատրել կօշիկներուն հանգստութիւնը։ 

Երբ կը քալէի, անդրադարձայ, որ մեր խօսակցութեան հետաքրքրութեամբ կը հետեւէր մեր քովը կեցած զոյգ մը։ Երբ հօրս կը պատմէի տպաւորութիւնս, յանկարծ միջին տարիքի մարդը հայերէնով ըսաւ․ «Ձախիդ հագած կրունկը աւելի աղուոր է»։ Զարմացած վեր նայեցայ եւ տեսայ որ անծանօթ մարդ մը եւ երկու կիներ ճիշդ մեր քով կեցած՝ հագած կօշիկներս կը քննէին եւ իւրաքանչիւրը իր կարծիքը կը յայտնէր անոնց գեղեցկութեան մասին։

Հայ մարդը սիրեց բարձր կրունկով կօշիկը։ Հայրս մարդուն հետ համաձայնելով՝ անոնք միասնաբար սկսան ինծի բացատրել, որ բարձր կրունկովը աւելի հասուն եւ chique երեւոյթ ունի եւ որ աջիս հագած կօշիկը մանկական է։ Մինչ այդ, կիները թէեւ համաձայն կ’երեւէին յայտնուած կարծիքին հետ, սակայն խրատեցին որ առնեմ այն զոյգը, որ ես սիրեցի։ 

Տակաւին փոքր խանութին տարածութիւնը կը չափէի, երբ հայերը հարցուցին, թէ ի՞նչ էր գնումին առիթը։ Գիտնալէ ետք խանդավառուեցան եւ հարցուցին, թէ այդ մեր կեդրոնէն նե՞րս տեղի պիտի ունենար․ կ’երեւի կ’ուզէին ներկայ ըլլալ այն ձեռնարկին, որուն մասնակիցին կօշիկը ընտրեցին։ Վերջ ի վերջոյ, հայ մարդն ու հայրս այնքան ինքնավստահ կը գովէին բարձր կրունկով կօշիկը, որ համոզուեցայ եւ զայն գնեցի։

Հայերս հրաժեշտ տուինք իրարու ու յաջողութիւն մաղթելով ուրախ-զուարթ վերադարձանք մեր ինքնաշարժները։ Ձեռնարկին օրը հագայ հայերուն հաւնած կօշիկը եւ անվերջ լսեցի մօտիկներուս գովասանքը։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: