ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃՀԶ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՉԾԱ․
Եթէ ուզես՝ այբուբենը երկինք հանէ՛, հոնկէ վար նետէ՛ եւ վար իջի՛ր ու նետած տառերդ ու բառերդ մէկ-մէկ գտի՛ր, հաւաքէ՛, քով քովի բե՛ր, իրարու փակցո՛ւր կամ ետ օդը նետէ՛ եւ նոր բան մը գրէ՛։ Տառերը նոյն տառերը կը մնան, լեզուն նոյն լեզուն է, որ եթէ չսորվիս եւ ցնդաբանութեանդ ուժ տաս՝ տեղէդ չես կրնար շարժիլ, որ կարենաս տեղ մը հասնիլ։

ՌՉԾԲ․
Մեր կառոյցներն ու հաստատութիւնները ծաղրելով «տեղ չենք հասնիր»։ Միայն անոնց «կատարած» (այսինքն չկատարած) գործերուն առջեւ կանգնելով ու ծափահարելով կրնանք հասնիլ «այն տեղը», ուր իրենք արդէն կը գտնուին, այսինքն՝ անդունդ։ Աս ալ հանելո՞ւկ եղաւ։

ՌՉԾԳ․
Այդ դեսպանը, Հայաստանի՜ դեսպանը, որ մահացաւ, Աստուած հոգին լուսաւորէ՛, կամ ուրիշ մը իր տեսակէն, շատ մեծ չէ տարբերութիւնը, Օրմանեանի նուիրուած հանդիսութենէն առաջ հարցուցեր է․ «Այս Օրմանեան Սրբազանը քանի՞ տարեկաննոց բան մըն է»։ Էհ, ասոր կ’ըսեն՝ յետ մահու կեանք։

ՌՉԾԴ․
Կիւլկիւլեան Հիմնարկութեան յատուկ մրցանակ պիտի շնորհուի ի մօտոյ, արեւմտահայերէնի կենսաւորման նուիրուած ձախող ձեռնարկութիւններու սատարման անխողջ վաստակին համար։ Լեզուին անգիտակ, անկարող, ապականած բոլոր ուժերը հրաւիրուած են մրցանակաբաշխութեան հանդիսութեան։

ՌՉԾԵ․
Եթէ արեւմտահայերէնով զարթզուրթ ընելու եւ զարթզուրթդ համացանց տեղադրելու հանճարով օժտուած ես, երբեք մի՛ ուշանար, զարթզուրթի համար դրամ վճարող ալ կայ, մեծ գնահատանքի արժանի է զարթզուրթդ, ադամանդի գին կը վճարեն, մէկ կողմէ իրենք կը զարթզուրթեն, միւս կողմէ ալ զարթզուրթիդ նեցուկ կը կանգնին։ Երբ զարթզուրթագիրներու թիւը շատնայ՝ զարթզուրթերէնը արեւմտահայերէնի բարբառ պիտի համարուի․ ի՞նչ բարբառ. բուն արեւմտահայերէնն իսկ պիտի ըլլայ զարթզուրթերէնը։ Անձկագին կը սպասենք այդ օրուան, երբ բոլոր բերաններէն զարթզուրթերէնը պիտի հնչէ։

ՌՉԾԶ․
Մարդը հարուստ է, չտես է, հարսնիք պիտի տօնէ, տղան պիտի պսակէ, ձեզի ի՞նչ. ձեզմէ հրամա՞ն պիտի առնէ իր կատարելիք ծախսին համար. մինչեւ հիմա նոյն մարդն է, նոյն զեղխութեամբ. պատերազմը իր նկարագի՞րը պիտի փոխէ։ Ինչու ձերը կրցա՞ւ փոխել. մէկ կրամ խելք աւելցա՞ւ ձեզի։ Գանգատելու եւ բողոքելու տեղ ձեր գործին նայեցէ՛ք։ Հա, ներողութիւն, ձեր գործը գանգատիլն ու բողոքելն է։

ՌՉԾԷ․
Բոլորս ալ կուսակցական ենք, նոյն կուսակցութեան անդամ, բոլորս ալ «այո, այո», կ’ըսենք, մեր կուսակցութեան մէջ սա պէտք է ընել, նա պէտք է ընել, մենք մեզ լսարանին դիմաց ազատական, լայնախոհ ու լայնամիտ ցոյց կու տանք, սակայն կա՛մ ձեռքերնէս բան մը չի գար կացութիւնը փոխելու համար, կամ ալ չենք ուզեր կացութիւնը փոխել, չենք հասկնար, միայն հասկնալ կը ձեւացնենք։ Պէտք է ի հարկէ ցոյց տալ, որ արդիական ենք, արդիամիտ ու արթնամիտ, սակայն իմաստ ունի՞ այս արդիական ապարդիւնութիւնը։

ՌՉԾԸ․
Քաղաքին մէջ երկու հայկական օրաթերթ կայ։ Եթէ մէկուն խմբագրատունը գացիր, ուրեմն միւսին թշնամին ես։

ՌՉԾԹ․
Մէկը գրեր է. «Պէտք է յստակ գայլերու դիմել, գերիները վերադարձնելու համար»։ Ինչու մինչեւ հիմա անյստա՞կ գայլերու կը դիմէին։ Յստակ կամ ոչ՝ գայլը գայլ է ի վերջոյ։ Անոնց դիմելը կրնայ նոյնիսկ վտանգաւոր ըլլալ թէ գերիներուն, թէ մեզի համար։

ՌՉԿ․
Մարդը կուսակցապետ եղած է, – թէեւ այդպիսի պաշտօններ չկան․․․ ի պաշտօնէ, կոչում են, գիտենք, – եւ սրահի մէջ մարդ հաւաքած է, նահատակ զինուորներու ծնողներ եւ այլն, կը խոնարհի անոնց յիշատակին առջեւ, նախ կ’ըսէ՝ բոլորին, յետոյ, կ’ըսէ՝ մանաւանդ մեր կուսակցութեան հերոսներուն յիշատակին առջեւ․ խելքին նայէ․ նուիրապետութիւններ կան հերոսութեան ու նահատակութեան մէջ ալ, կ’երեւի իր կուսակցութեան հերոսներուն ամորձիքը ոսկեպատ էր․․․ եւ կը կարդայ ճառ մը, գրած ալ է, կը կարդայ, եւ կը խորհիս, որ մարդը առջի դարուն մէջ է դեռ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՈՒՍՈՒՑՉՈՒԹԵԱՆ ԲԵՐԿՐԱՆՔԸ

ՄԵՂՐԻ ՏԷՐ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ

Երբեք մտածա՞ծ էք, թէ ինչ կ՚անցնի եօթը տարեկան պզտիկի մը միտքէն։ Ես միշտ կը մտածեմ այս հարցումին մասին, մանաւանդ հիմա, որ օրերուս մեծ մասը իրենց հետ կ՚անցընեմ։

Ամէն օր դպրոցէն կը վերադառնամ տուն զանազան պարտականութիւններով։ Անհամբեր կը սպասեմ, որ ծնողքս տուն հասնի, որ կարենամ իրենց պատմել դպրոցի առօրեայէս։

Չեմ գիտեր, թէ ինչո՞ւ հազիւ դասարան մտնեմ աշակերտներս ուրիշ տեսակ կ՚աշխուժանան։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, երէկ իրիկուն իմ ակռաս ելաւ։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, ես կրնա՞մ դասը կարդալ։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, ես բոլոր բառերը չորս անգամ ընդօրինակեցի։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, օրիորդ Մեղրի, օրիորդ Մեղրի…

Երբեմն չեմ գիտեր, թէ պէտք է ուրախանա՞մ, որ այսքան ուրախ են, որ հայերէնի պահ է եւ իրենց դասը պատրաստած են, թէ խնդամ իրենց անկապ ու անզուսպ հարցումները լսելով։ 

Անցեալ օր, դասը բացատրած ատենս, աշակերտներէս մէկը ձեռքը այնքան վեր բարձրացուցած էր եւ աջ ու ձախ կը շարժէր, որ քիչ մնաց ձեռքը պիտի փրթէր։Յանձնարարեցի, որ սպասէ, մինչեւ որ դասը բացատրեմ, բայց չկրցաւ զսպել ինքզինք։ 

– Օրիո՛րդ Մեղրի, շատ կարեւոր հարցում մը ունիմ։

– Այո՛, Վարագ, ի՞նչ է այս կարեւոր հարցումդ։

– Դուն սուրճ կը սիրե՞ս։

Մէկ վայրկեան կեցայ, փորձեցի խնդուքս զսպել… ու պատասխանեցի. «Այո՛, կը սիրեմ, բայց հիմա այս հարցումը ուրկէ՞ միտքէդ անցաւ»։

– Ես այս առտու մամայիս ըսի, որ քեզ սուրճի պիտի հրաւիրեմ, յետոյ մտածեցի, թէ արդեօք օրիորդ Մեղրին սուրճ կը սիրէ՞ խմել։ 

Հազիւ պիտի պատասխանէի՝ շարունակեց.

– Եւ, օրիորդ Մեղրի, տունը մաս-մաքուր պիտի ըլլայ, մամայիս յիշեցուցի, որ պէտք է այսօր տունը մաքրէ։ 

«Վա՜յ, Վարագ, վա՜յ, տղան մօրն ալ պարտականութիւն տուեր է», կ՚ըսեմ միտքէս, հազիւ կարենալով խնդուքս զսպել։


Պատմեմ ուրիշ հաճելի դէպք մը, որ պատահեցաւ 5րդ կարգի աշակերտներուս դասապահուն ժամանակ։ Չորեքշաբթի օրերը հայերէնի դասերը տունէն կ՚ընենք։ Միշտ խումբ մը աղջիկներ կանուխ կը միանան՝ բամբասելու։ Ես ալ որոշեցի կանուխ մտնել այդ օր, որ քիչ մը զրուցեմ իրենց հետ։ Անգլերէն երգ բացած էին եւ բոլորը կը պարէին։ Երբ նկատեցին, որ ես ալ ներկայ էի, ապշահար ափերնին դրին իրենց բերնին հազիւ կարենալով իրենց խնդուքը զսպել։ Ես անմիջապէս սկսայ երգել ու բոլորին բերանները մէկ-մէկ բացուեցան։ «Ինչո՞ւ ապշած էք,- հարցուցի,- կը կարծէք որ ես չե՞մ գիտեր այս երգը»։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, դուն անգլերէն երգեր գիտե՞ս,- Լոռին պատասխանեց։

– Անշուշտ գիտեմ,- ժպիտով պատասխանեցի։

– Մենք կարծեցինք, որ դուն միայն հայերէն երգեր գիտես,- փսփսաց Նարան։

– Կը կարծէք, որ ես քարի տա՞կ մեծցեր եմ, ես ալ ձեզի պէս ծնած եմ Ամերիկա, ամերիկեան դպրոց յաճախեր եմ։


Ուրիշ օր մը, երբ խանդավառութեամբ կը պատմէի «Ցօղիկը» դասը, այս անգամ Վարագը չէր որ ընդմիջեց զիս, այլ՝ Սեւանը։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, ինչո՞ւ դուն օրիորդ ես եւ տիկին Արտեմիսը՝ տիկին։

– Սեւա՛ն,   զիս օրիորդ կը կոչէք, որովհետեւ տակաւին չեմ ամուսնացած։ 

Աշակերտները սկսան խնդալ. «ամուսնացա՞ծ», կրկնեցին ու շարունակեցին խնդալ։

– Ինչո՞ւ չես ամուսնացած,- հարցուց Արմէնը։

– Ես տակաւին երիտասարդ եմ, կանուխ է ամուսնանալու։

– Օրիո՛րդ Մեղրի, մի՛ մտահոգուիր, մենք քեզի շատ լաւ փեսայ պիտի գտնենք։

Պզտիկներուն հետ ամէն նոր օր նո՛ր հաճելի պատմութիւն ունի։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՀԻՄԱ․․․

ԹԱՄԱՐ ՀԵՐԿԵԼԵԱՆ

Անամպ լռութիւն մը կը թեւածէ գիւղի ծաղկազարդ պարտէզներուն վրայ։ 

Անձրեւով յագեցած հողը հիմա տամուկ երկունքով իր կանաչ յուշերը կը տարտղնէ ասդին-անդին։

Լիացած քաղցրութեան մը երանգներով կը նկարազարդուի մթնշաղը՝ այնքա՜ն աներկիւղ, այնքա՜ն խնկաբոյր, որուն առջեւ ինքնակամ կը մարին հոգիներու ծաղկունքը գանակոծող ամէ՛ն մրրիկ, ամէ՛ն ախտ ու ամէն մաղձ։

Ապականած ու սեւաթոյր մթնոլորտի մէջ անիմաստ մեր թափառումները հոս կանգ կ՚առնեն, եւ մեր մէջ կը ներարկուի ու կը ճառաքէ մեր պապերուն կենարար արիւնը, որ այնքա՜ն պապակ մեր էութեան կանաչ թարմութիւն մը կ՚ընծայէ։

Ամէն ծառի, ամէն թուփի տակ կը խլրտին հեռաւոր անցեալէն ճողոպրած սրտակից ստուերներ, որոնք մերթ ընդ մերթ իրենց յոգնաբեկ գլուխները կը բարձրացնեն եւ անձկութեամբ կը նային մեր աչքերուն:

– Չէ՞ կու շինըք, եօ՞ հա՜սսէուծըք։ (Ի՞նչ կ՚ընէք, ո՞ւր հասած էք)։

Ի՞նչ կ՚որոնեն մեր մշուշոտ հայեացքներուն մէջ, ի՞նչ կը սպասեն կապանքներու եւ որոգայթներու յանձնուած ու թուլացած մեր հոգիներէն։

Գուցէ կ՚ուզեն մեր մէջ տեսնել այն կայծը, որ ապրեցուց մեզ եւ պիտի ապրեցնէ՝ կեանքի դժնդակ յորձանուտներուն դէմ յանդիման։

Գուցէ կ՚ուզեն մեզ տեսնել զինուած՝ պատմութեան անխախտ զէնքերով։

Արթնութիւն, ողջախոհութիւն, մարտունակութիւն։

Զգացէ՛ք, խաղաղ երկինքին տակ անձրեւով շաղախուած հողը իր հանգի՜ստ երկունքը կ՚ապրի…

Ցեխոտ շաւիղներուն դալար յուշեր են պէտք։

 Այնճար, 14 Ապրիլ 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

Ի՞ՆՉ Է ՄՆՈՒՄ ՄԱՐԴՈՒՑ

ՀԱՅԿ ԲԻՒՐԱՏ

Մեր հայկական առածը ասում է՝ «լաւութիւն արա՛, ջուրը գցի՛ր»: Այսինքն մի՛ ակնկալիր քո լաւութեան փոխադարձը ստանալ: Նաեւ ասում ենք, որ մարդու բարին է միշտ յիշւում:

Իսկ ես աւելի յիշում եմ մարդկանց յիշատակը ծառերից:

Ունեմ իմ այգում մի նռնենի, որը տնկել է իմ հարսքոյրիկ Կարինէի հայրը՝ Յակոբը: Ամէն տարուայ գարնանը միշտ մայրս կ’ասի, թէ Յակոբը ասում էր, որ կտրես բոլոր չորացած ճիւղերը: Բայց ես միշտ սպասում եմ, որ առաջ տերեւները դուրս գան, յետոյ կտրում եմ այն ճիւղերը, որոնք տերեւ չունեն: Նաեւ ունեմ «Նոր Աշխարհ»ի ծառ, որ նոյնպէս Յակոբն է տնկել: Անցեալ տարուց փորձում եմ տունկեր աճեցնել կորիզներից: Աւելի քան հինգ տարի է, որ Յակոբ հօրեղբայրը չկայ, բայց իր բարի գործը ամէն օր յիշեցնում է ինձ իրեն:

Երկու տարի առաջ Փետրուարին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ այցելեց իմ կնոջ մօրաքրոջ որդին՝ Եդուարդը, Ֆրանսիայից: Ես իրեն ձեռքը կեռասենի տուեցի, որ տնկենք: Այսօր կեռասենին ծաղկել է եւ իր բոյրն է սփռել շուրջ բոլորը, բայց ցաւօք Եդուարդը չկայ, թողնելով մեզ իր ծառը եւ իր բարի յիշատակը:

Իմ առաջին թոռան՝ Ալիսի ծնուելուց մէկ շաբաթ առաջ, մօրս հարեւանի տուած լիմոնի տասերկու կուտեր դրեցի հողի մէջ, որից ունեցայ լիմոնի վեց տունկ: Անցեալ ամառ, այդ վեց տունկերից մէկը տուեցի մէկուկէս տարեկան Ալիսի ձեռքը, որպէսզի տնկենք հողի մէջ, որով յոյս ունեմ տնկեցի իր մէջ ծառ տնկելու բարի գործի սէրը:

Ծառը խորհրդանիշ է, տնկէ՛ք որ ձեր բարի գործը յիշուի:

Ծառը խորհրդանիշ է, կեանք տուէ՛ք եւ օգնէ՛ք բարելաւելու բոլորի կեանքը:

Ծառը խորհրդանիշ է, դրէ՛ք ծիլերը նոր սերունդի մէջ բարութեան եւ գիտութեան, համեստութեան եւ աշխատասիրութեան:

Եթէ գիտէք՝ սովորեցրէ՛ք:

Եթէ չգիտէք՝ սովորէ՛ք: Ես ինչքան աւելի եմ սովորում, այնքան աւելի եմ զգում, որ ՇԱՏ քիչ գիտեմ: Կարդացէ՛ք, կարդացէ՛ք եւ նորից կարդացէ՛ք:

Մի՛ նմանուէք ուրիշին, բոլորը նոյնը լինելուց աշխարհը տաղտկալի կը լինի:

Բայց ծլէ՛ք, աճէ՛ք, զարգացէ՛ք եւ լցրէ՛ք աշխարհը ձեր իւրօրինակ բոյրով եւ տեսքով:

Իսկ եթէ հայ ես, առաջին հերթին ՀԱՅԵՐԷՆ սովորի՛ր:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ (ՃՀԵ․)

ԿԱՐՕ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ

ՌՉԽԱ․
Պէտքարան մը չկրցաւ շինել, հիմա ելած է ակադեմական քաղաք շինելու խոստում կու տայ։

ՌՉԽԲ․
«ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆ ՀԱՅՐԸ ՀԱՆԴԻՍԱՊԵՏԵՑ ՏԱՍԸ ԿՈՒՍԱՆԱՑ ՅԻՇԱՏԱԿԻ ԺԱՄԵՐԳՈՒԹԵԱՆ»,
«ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆ ՀԱՅՐԸ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ ՈՏՆԼՈՒԱՅԻ ԿԱՐԳԸ ԿԱՏԱՐԵՑ»,
«ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆ ՀՕՐ ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹԵԱՄԲ ԿԱՏԱՐՈՒԵՑԱՒ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ՉԱՐՉԱՐԱՆԱՑ ԿԱՐԳԸ»,
«ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆ ՀԱՅՐԸ ՆԱԽԱԳԱՀԵՑ ՅԻՍՈՒՍ ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԹԱՂՄԱՆ ԿԱՐԳԻ ԱՐԱՐՈՂՈՒԹԵԱՆ»։
Այս Սրբազան Հայրը այս բոլոր արարողութիւններուն հաստիչը ըլլալիք մարդ կ’երեւի։

ՌՉԽԳ․
Տակաւին Աւագ Ուրբաթ չեկած «Շնորհաւոր Սուրբ Զատիկ» ըսողներ կան իրարու, գետ չհասած բոպիկցողներուն պէս։ Վերջերս Պէյրութի «Աղքատ» օրաթերթի լսարանն ալ Աւագ Ուրբաթ օր իր ժամադրութիւնը ունէր եւ երբ յիշեցուցին, որ Աւագ Ուրբաթ է, լզարանը տեղի կրնա՞յ ունենալ արդեօք, զրուցավարը ըսաւ, թէ մէկ օր առաջ` Հինգշաբթի կ’ընենք՝ կ’ըլլա՞յ։ Երջանիկը Աւագ Հինգշաբթիէն ալ տեղեակ չէ…։ Եւ ուրախ էք, չէ՞, առաջին քրիստոնեայ պետութիւնն ենք։ Խօսքը Սփիւռքի մասին է․․ դեռ։ Հայաստանէն ասանկ բաներ սպասած ալ չունինք։

ՌՉԽԴ․
Մեր դժբախտութիւնն այն չէ, որ աշխարհում կան թուրքեր կամ թուրքանման հայեր, այլ այն, որ թուրքանման հայերն են որ թուրքանման հայերէն գոհ չեն։

ՌՉԽԵ․
«Ըստ Հայ առաքելական եկեղեցու տոնացույցի՝ ապրիլի 7-ը Սուրբ Աստվածածնի Ավետման օրն է»։
ՀՀ պետական լրատուամիջոց, իմացէ՛ք, Աւետման ՕՐը չէ, Աւետման ՏՕՆն է։

ՌՉԽԶ․
«Ռ. Ք. Ն. Փ.ը ամբաստանեց պատերազմի ժամանակ պատասխանատուութենէ խուսափելով»… որ կը նշանակէ, թէ առաջինն է խուսափողը, ըստ հայ մամլոյ քերականութեան, մինչդեռ ըսել ուզուածը այդ չէ։

ՌՉԽԷ․
Թո՞ւրքը։ Անիկա մեր թշնամին չէ որ։ Անիկա մեր բարեկամն է։ Բարեկամաբար կը սիրէ, այսինքն կը մորթէ։ Ինչ որ պիտի ընես՝ սիրելով պիտի ընես։ Ան ալ սիրելով կը մորթէ։

ՌՉԽԸ․
Հայաստանի ռազմագերիներ փոխադրող օդանաւը Պաքուէն պարապ ղրկած է Պարոն Մեծքիթեանը։ Այո, այսպէս ձեզ պիտի չյարգէ, ձեզ պիտի խայտառակ ընէ։ Որովհետեւ դուք իսկ ձեզ խայտառակ ըրած էք արդէն։ Իր խայտառակութեան պէտք իսկ չունիք։

ՌՉԽԹ․
Ըստ Կիւլկիւլեան բառարանի՝ առ ոռ անանկ է։

ՌՉԾ․
Նոր Բառգիրք Կիւլկիւլահայերէնի։
Առաջին բառ՝ Կիւլկիւլահայերէն – Կը գործածուի ամէն տեղ, ամէն անգամ, ամէն ձեւով, ամէնուն կողմէ, ամէնուն համար, ամէնուն դէմ։

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ՓԱՌՔ ԱՍՏՈՒԾՈՅ

ՍԻՒԶԱՆ ԲՌՆԱԼԵԱՆ

– Դուք ձեզ ո՞ւր կը զգաք, օրիորդ: Դրախտի՞ մէջ, թէ դժոխքի:

– Շա՛տ, շատ դժուար հարցում մը հարցուցիր: 

Պատասխանելու համար ջանացած էի ժամանակ շահիլ։ Տաս տարեկան տղու մը սրտէն բխող այն խորունկ հարցումը զիս մտածումներու տակ կը թաղէր: Եթէ ուղղակի պատասխանելու ըլլայի, այսպէս կ’ըսէի.

– Դժոխքէն նոր ելած եմ: Բայց անոր հետքերը ամբողջովին կորսնցուցած չեմ: Դժոխքին մէջ յիշատակներ ունիմ: Քանի մը ամիսէ ի վեր ջանացած էի ներողամիտ ըլլալ, եւ այս պայքարը հազիւ վերջ գտած էր: Հասկցած էի, որ ներելու ուժը նոյնիսկ Երկինքէն կու գայ: Եւ Իրմէ ինչ որ ուզես, պիտի տրուի քեզի: 

Շատ իմաստուն հարցում մը..: Կրնամ ըսել, թէ աշխարհի մէջ յարատեւ դրախտի կամ դժոխքի մէջ զգալ կարելի չէ: Մեր հոգին ամէն օր նոր դէպքերով փորձութեան մէջ կ’իյնայ: Բարկութիւնը, կիրքերը, ըղձանքները, նախանձը, հիասթափութիւնը, ատելութիւնը, վախը յանկարծ դրախտը մեր ձեռքէն կը խլեն: Բայց Աստուծոյ փառք տալով եւ մեր հաւատքը աղօթքով զօրացնելով դրախտին դռները կը բացուին: 

– Ամէն պարագայի, պէտք է փառք տանք Աստուծոյ: Այն ատեն մենք մեզ դրախտին մէջ կրնանք զգալ:

Կարծեմ թէ աշակերտս հանդարտեցաւ: «Հիմա ինքզինքս քիչ մը դրախտին մէջ կը զգամ», ըսաւ: Եւ ես ալ իր հարցումին շնորհիւ ինծի ալ պէտք եղած մխիթարութեան վրայ կեդրոնացայ: Բայց ասիկա անջինջ մխիթարութիւն մը չէ: Դարմանումը մեր հոգիներուն մէջ թաքնուած Աստուծոյ խօսքին մէջն է: Մենք ալ թաքնուած բանալին գտնելու համար փառք տալու սկսած ենք: Ամէն նեղութեան, ուրախութեան, հիւանդութեան, դժուարութեան, հարստութեան եւ նոյնիսկ մահու մէջ՝ փառք Աստուծոյ: Որովհետեւ մեզի համար մահուն ալ յաղթեցիր: Միշտ ոգեւորութեամբ կ’ըսենք.

– Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց:

– Օրհնեալ է յարութիւնն Քրիստոսի:

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՐԵՒԱԳԱԼ

ԴԱԼԱՐ ԹՈՔԱՃԵԱՆ 

Երկինքը ամպոտ՝ մտքերուս նման. երկինքը մութ ու լուռ՝ յոյսերուս նման, կարծես լոյսի նշոյլի մը կը սպասէ: Մի քանի վայրկեան ետք ջերմ, ոսկի ճառագայթներ կը շողան հորիզոնին վրայ. կարծես յոյսը կը վերահաստատուի: Երբ արեւը հասնի, ամպերը խոնարհելով շուտով շարքի կը տեղաւորուին  ու կը դիմաւորեն զայն: «Շո՛ւտ տեղ բացէ՛ք,- կ’ըսէ ամպիկ մը,- թագաւորը հասաւ»: Ան կրակի գոյն թիկնոց մը հագած կը բարձրանայ գահ ու բազմած կը դիտէ շուրջը, աջ ու ձախ նայելով, թէ արդեօք իր օգնականները գործի լծուա՞ծ են:

Այս օգնականները պզտիկ-մզտիկ, փետրաւոր, ընդհանրապէս մեղմ ձայնով էակներ են, որոնք մենք՝ մարդ արարածներս թռչուն կը կոչենք: Անոնք արդէն երկու ժամ առաջ բարի գալուստի խնճոյքը սկսած են. կը ծլվլան, կը ճռուողեն տարբեր եղանակներ, կարծես երկնային երաժշտախումբ մը կազմած կը դիմաւորեն իրենց տիրակալը:

Այդ պահուն արեւը կը հանէ վերարկուն եւ կը տարածէ իր ոսկի լոյսը ամէն կողմ: Իսկ մեր՝ մարդ արարածներուս մէջ կան անոնք, որոնք արդէն արթուն, կը պատրաստեն  օրուան ծրագիրը. ու անոնք՝ որոնք խոր քունի մէջ դեռ կը նիրհեն. ո՛չ արեւու լոյսէն ուշքի կու գան, ո՛չ ալ թռչուններուն կոչէն կը զգաստանան: Բայց հոգ մի՛ ընէք, արեւը գիտէ իր գործը. անոնց, որոնք կ’անարգեն իր ներկայութիւնը, պատուհանէն կը մտնէ, իր լուսաւոր թեւերը երկնցնելով եւ թեթեւակի կը զարնէ քնացողներուն ուսին ու թռչուններուն կը հրամայէ, որ անմիջապէս  աւելի բարձրաձայն երգեն:

Երկինքը լուսաւոր՝ մտքերուս նման. երկինքը շողշողուն՝ երազներուս նման… «Արդեօք պիտի արթննա՞յ այսօր մարդ արարածը իր խոր քունէն», կը հարցնէ պզտիկ թռչունը իր մօր: 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

«ԳԱՐՈՒՆ Ա»

ԱՆԻ ՉԷԼԷՊԵԱՆ

Այս տարի մեր մօտ գարունը իր գալուստը չյայտարարեց արտակարգ եւ տպաւորիչ երեւոյթներով. չժամանեց թմբկահարութեամբ եւ փողերգով. ոչ փոթորիկ, ոչ հեղեղ, ոչ նոյնիսկ փայլակ կամ որոտում: Այլ զգոյշ, քայլ առ քայլ թափանցեց մեր աշխարհը, թէեւ տակաւին ձիւնը տեղ-տեղ կառչած է յամառօրէն. բլուրին ստորոտը, ժայռերու տակ, լիճերու եզերքը: Եւ աւելի՝ այս առաւօտ կանուխ, ձիւնը անակնկալ դարձեալ այցելեց մեզի, թեթեւ ու անձայն, եւ բարակ, ճերմակ խաւով մը ծածկեց մեր շրջապատը:  

Այսօր կը ծրագրեմ չէօրէք պատրաստել, ըստ մեր հայկական աւանդութեան: Միաժամանակ, գարնան ծիծեռնակի մը նման միտքս թռիչք կ’առնէ ու կը թառի հոս ու հոն: Միտքս կ’երթայ դէպի Կոմիտաս: «Գարուն ա»: Սիրուն է Կոմիտասի այս երգը, հմայիչ: «Գարուն ա…»առաջին նօթերը, յստակ ու հարազատ, որչափ քաղցր կը հնչեն: Առաջին նօթերը, խոստմնալից, մտքերը կը տանին դէպի երանելի վայրեր, ծաղկած, կանաչ մարգեր, մանուշակ երկինք, ու արագիլի բոյներ: Սակայն երկար չի տեւեր այս երանութիւնը: Առաջին երկու բառերուն կը յաջորդէ… «Ձուն ա արել, վայ, լէ, լէ, լէ, լէ…», մեղեդին կ’իջնէ ու կ’ելլէ ծփուն ալիքի պէս, մեզ կը յափշտակէ եւ ուրիշ տեղ կը հասցնէ… ու պատկերը կը փոխուի, կը դառնայ վշտահար եւ յուսաբեկ: Ինծի ալ մտածել կու տայ: Հայոց աշխարհի մէջ գարնան ձիւնը բնակա՞ն երեւոյթ է թէ գալիք աղէտներու նախանկար…: Գարնան բարի ու յուսադրիչ խոստումով այս երգը ողբերգի՞ մը վերածուած է արդեօք. այս ողբը անհատակա՞ն է թէ հաւաքական… իմ մտքի երանելի պատկերը խաբկա՞նք մըն էր արդեօք… երգը կ’ըսէ, թէ եարը արդէն հեռացել է, սէր չկայ, մարդոց լեզուները չարացած են, քամին այնքան զօրաւոր՝ կը սարսռացնէ: Ես տխրեցայ այս տողերուն վրայ. երգին եղանակը եւ տրամադրութիւնը փոխուեցան. զիս ալ փոխեցին. ինծի կը թուի, թէ այս հին ու մեզի շատ սիրելի երգը, ժողովրդային իմաստութեամբ մը կ’ուզէ մեզի հաղորդել, թէ մեր կեանքը փոփոխական է, պէտք է զգաստանանք ու պատրաստ ըլլանք անակնկալներու: Պատրանքներով չխաբուինք, ոչ ալ ցնորքներով տարուինք: Ոչինչ կայ որ կը մնայ… մեր ժողովուրդի կեանքը միշտ պայքար մը եղած է, մեր ճակատագիրը՝ անգուշակելի…:

Ահա այս խորհուրդներուն մէջ ընկղմած եմ եւ կը փորձեմ Զատկուան չէօրէքըպատրաստել: Իրար կ’անցնիմ: Ալիւրը կը թափթփեմ, կարագը կ’այրեմ, մահլէպնալ ոչ հոտ ունի, ոչ ալ համ. չեմ գիտեր՝ շաքար աւելցուցե՞ր եմ թէ ոչ: Ու միտքս կ’երթայ հոս ու հոն: Կը յիշեմ, մայրս կ’ըսէր․ «Աղջիկս, խոհանոցէն դուրս ելի՛ր, ձեռքէդ բան մը չի գար»։ Չեմ գիտեր Զատկուան այս չէօրէքըինչպէ՞ս դուրս պիտի գայ այս տարի: 

Գարունը մուտքին է: Ձմեռը պիտի նահանջէ, ուշ թէ կանուխ, եւ գարունը պիտի յառաջանայ: Տեղ-տեղ խոտերը արդէն բուսած են. վայրի ծաղիկներն ալ, անշուք ու ամօթխած, տեղ-տեղ յայտնուած են ու կը ժպտին մեզի, հոգ չեն ըներ, թէ իրենց կեանքը շուտ պիտի մարի: Ծառերը դեռ շուարած են․ ծաղկի՞ն թէ ոչ: Երկրի անասունները եւ երկինքի թռչունները մտահոգ չեն երեւիր: Անոնք օժտուած են երկնային պարգեւով, որու ուղղութեամբ կը նաւարկեն կեանքերնին: Գիտեն՝ երբ պիտի քնանան, արթննան, ծնանին, գաղթեն եւ ճիշդ ժամանակին վերադառնան նոյն վայրը եւ նոր բոյն մը շինեն:    

Խմորը կը շաղեմ, բայց միտքս խմորին վրայ չէ: Միտքս կը վերադառնայ երգին. արդեօք հայրենիքի մէջ այս տարուան գարունը նոր կեանքի մը խոստումը պիտի բերէ՞: Պիտի խրախուսէ՞ ցաւոտ սրտերը: Պիտի պարգեւէ՞ ապագայի յոյս եւ լաւատեսութիւն: Պիտի ցրուէ՞ ծանր, ճնշող, սարսռեցուցիչ իրականութիւնը: Պիտի տաքցնէ՞ սառած սիրտերը: Պիտի չորցնէ՞ չար մարդու լեզուն: Անձը իր եարը պիտի գտնէ՞: Ա՜խ, երանի թէ այդպէս ըլլայ: Ըլլա՛յ, որ այս գարունը երկրի վէրքերը բուժուին, սէրը վերադառնայ իր տիրոջը, լեզուները քաղցրանան եւ երգուի «Բարի Արագիլ»․  

Բարով, արագիլ, բախտի արագիլ,
Արագիլ գարնան, արագիլ ամրան,                          
Իմ տան մօտ ապրիր, բարի արագիլ, 
Բոյն հիւսիր ծառին, բարտու կատարին: 

Վշտերս դառան ծաղիկներ փայլուն,                         
ժպիտներ, ժպիտներ շողուն:                           

Արտեր, այգիներ, մանուշակ երկինք,                           
Մանուշակ, մանուշակ երկինք…:                          

Չէօրէքը յաջող դուրս ելաւ, թէպէտ քաղցրութիւնը քիչ էր․ բոյրն ալ՝ թեթեւ, քիչ մը հեռուէն, բայց մեր քիմքին հաճելի: Մայրս եթէ տեսնէր, պիտի ժպտէր: Արեւն ալ հիմա փայլեցաւ: Երկինքը բաց մանիշակագոյն: Գարուն է: Հրամեցէ՛ք: 

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԱՆԿՈՉ ՄՈՂԷԶԸ

ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա. ՔՀՆՅ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ

Հիւրանոցի սենեակս մտնելուս՝ բաճկոնս հանեցի, եւ անշարժ, մննիկ մողէզ մը նկատեցի, շշմեցայ։ Մողէզը սենեակիս մէջ ի՞նչ գործ ունէր։ Դուրսը երկու ընկերներս կը զրուցէին։

– Սենեակս մողէզ եկեր է,- ըսի՛,- շատոնց մողէզ չէի տեսած։

Երկուքէն քաջը սենեակս մտաւ, տեսաւ մողէզը ու կախիչով մը հարուածեց ի զուր։ Սարսափահար մողէզը արագ սպրդեցաւ ու կորաւ։ Հարուածողը զարմացաւ։

– Մողէզը անկողնին տակ մտաւ,- ընկերս ըսաւ։

Մողէզը չկար ու չկար, բայց պառկելէս ետք կրնար ելլել ու թափառիլ անկողնիս ու դէմքիս վրայ։ Չէի կրնար գիշերել հոն…։ Գիշերապահին հեռաձայնեցի։

– Հինգ վայրկեանէն մէկը կու գայ,- ըսաւ կին մը։ Սպասեցի։ Եկողը չեկաւ, այսինքն՝ ուշացաւ։ Անհամբեր էի. եկողը ի՞նչ պիտի ընէր, ճղճիմ մողէզը պիտի գտնէ՞ր. եթէ չգտնէր՝ ի՞նչ, եւ ի՞նչ՝ եթէ գտնէր։ Ուստի՞։ Խորհեցայ գիշերապահին ըսել, թէ չեմ ուզեր սենեակս մնալ։ Յետոյ, եթէ՞ ըսէր, որ ուրիշ ազատ սենեակ չունին։ Վրա՞ս պիտի խնդար. խնդալի՞ք էր։ Խնդալիք չէ՛ր։ Գիշերս ինչպէ՞ս պիտի անցընեմ։

Մարդ մը եկաւ անճրկած, հարցուց, թէ ո՞ւր է մողէզը։ Պատմեցի ընկերոջս կախիչով ի զուր հարուած տալը, ատոր իսկոյն սպրդիլն ու անկողնիս տակ մտնելը։ Մարդը ասդին-անդին նայեցաւ, բան չկար։

– Ուրիշ սենեակ կ’ուզէ՞ք։

– Այո, անշուշտ կ’ուզեմ, ինչպէ՞ս չուզեմ։

– Լաւ, երթամ բանալին բերեմ,- ըսաւ, խնդրեց որ ներողամիտ ըլլամ, հարկաւ եղայ, բայց եղածը չըլլալիք էր։ Մարդը ամօթով եզրակացուց, թէ սենեակս մաքրող սպասուհին օդը փոխելու համար պատուհանը բացած ըլլալու է եւ թափառական մողէզ մը առիթէն օգտուեր, մտեր է ներս։

Բանալիս նոր սենեակիս դուռը չբացաւ։ Վերելակը ճամպրուկս ու զիս ընդունարան իջեցուց, որ ըսեմ, թէ բանալին չի բանիր։ Առաւ ձեռքէս, գործիքէն անցուց, տուաւ, ըսաւ․

– Եղաւ, հիմա կը բանայ։

Դուրսը զրուցող ընկերներս մողէզին վիճակը հարցուցին։ Ժպտեցայ ու մտայ սենեակ։ Չար սատանան միտքս տարաւ առնէտներու, որոնք ժամանակին ինծի ծանօթ քաղաքի մը մէջ աւերներ գործեր էին, բարեկամ մը պատմեր էր․ ատիկա յիշեցի, որ աւելորդ ենթադրութիւննե՞ր ընեմ, քո՞ւնս փախցնեմ։ Ինչպէ՞ս պիտի քնանամ։ Լաւ որ ըմպած գինիս գրաւեց զիս, քունս բերաւ։

Առաւօտուն կախիչով հարուածած ընկերս հարցուց, թէ ո՞ւր գացած էի ճամպրուկովս։

– Միւս սենեակս։

Ժողովէն ետք ընկերոջ մը հետ պանդոկ երթալուս պատմեցի իրեն անկոչ մողէզին սենեակս մուտքին դէպքը։

– Ես ալ մողէզէն շատ կը զզուիմ,- ըսաւ,- մողէզը կոկորդիլոսին մանրանկարն է, մանկութեանս զիս շատ հետաքրքրած էր, կ’երեւէր յանկարծ եւ իսկոյն կ’անյայտանար պատին մէջ։

Շատոնց մողէզ չէի տեսած։ Այդ գիշերուանը ճերմակամորթ մողէզ էր, չէի տեսած։ Հրաշալի ու զզուելի արարածներ շատ կան։ Մողէզի մը կենաց նպատակը լափել, թափառիլ անյայտանա՞լ է։ Համակարգիչիս մէջ կը տեսնեմ՝ ազգի-ազգի մողէզներու մորթով մարդիկ թանկարժէք գօտիներ, կօշիկներ, իրեր շիներ են։

Նիս, 5 Ապրիլ 2021

Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ:

ԶՐԿԱՆՔՆԵՐՈՒ ՏՈՒԱԾ ԴԱՍԸ

ԺՊՏՈՒՆ ՉԻԼԻՆԿԻՐԵԱՆ ԶՈՒՌՆԱՃԸ

Համայն աշխարհի մարդիկը փորձութեան օրեր կ’ապրին տարիէ մը ի վեր: Քովիտ-19 ժահրը իր ճիրաններուն տակ առած է մարդոց կեանքը եւ դադար մը տուած՝ ընթացիկ կեանքին: Ոչ մէկուն մտքէն կ’անցնէր այսպիսի ապրելակերպ, որ իրական դարձաւ:

Համաճարակը մարդոց յիշեցուց, որ այս աշխարհի գլխաւոր հարստութիւնը նախ առողջութիւնը եւ յետոյ իրենց անմիջական շրջանակն են: Մարդիկ ընկերային էակներ են, կարելի չէ որ առանձին ապրին, բայց այս սարսափելի հիւանդութիւնը մարդիկը կղզիացուց եւ միւս բոլոր մարդոցմէ հեռացնելով իրենց ընտանիքի անդամներուն հետ գլուխ գլխի ձգեց: Հիմա խորհինք, որ ասիկա պատի՞ժ թէ վարձատրութիւն էր մարդոց համար: Անոնք, որոնք իրենց կեանքին մէջ նախապատուութիւնը ընկերներուն տուած էին, ծանր պատիժ մը առին: Կը յիշեմ համաճարակի առաջին օրերը, երբ օրեր, շաբաթներ շարունակ զրկուեցանք փողոց ելլելէ: Պատուհանէն դուրս կը նայէի եւ իրենց տուները բանտարկուած մարդոց պատուհաններէ կախուած, փողոցի կարօտով լեցուն երեսը կը տեսնէի: Տուները մարդոց խուցերը եղած էին, իսկ տնեցիները ցկեանս բանտարկուածներու երեսին արտայայտութիւնը ունէին, ես ալ անոնցմէ մէկն էի: 

Կը խորհիմ, որ Աստուած այսպիսի նեղ օրերուն մեզի մեր կեանքը քննելու կը հրաւիրէ: Մարդիկ իրենց ձեռքի արժէքները հասկնալու առիթ կ’ունենան, երբ այսպիսի փորձութիւններու կ’ենթարկուին: Առաջին մարդիկը՝ Ադամն ու Եւան դրախտի իրենց կեանքին արժէքը հասկցան դրախտէն վռնտուելէ ետք: Նոյնպէս մենք մեր շուրջի անձերուն մեր կեանքին մէջ ունեցած էական տեղը կը հասկնանք անոնց մահէն ետք: Ինչ իմաստալից է հետեւեալ առածը. «Գնա՛ մեռիր, եկո՛ւր սիրեմ»: Նշանաւոր իրապաշտ գրագէտ՝ Գրիգոր Զօհրապ իր «Կոտրելէն ետքը» նորավէպին մէջ իրեն նուիրուած թագաւորական սկահակին արժէքը հասկցած է անոր կոտրելէն ետք:

Համաճարակը կարգ մը մարդոց կեանքերը խլեց, իսկ ողջ մնացողներուն պատուիրեց երեք հիմնական օրէնք. դիմակ գործածել, մաքուր ըլլալ եւ մարդոց հետ յարաբերութիւնը սահմանափակել: Այս երեքն ալ մէկ բան կը խրատեն. կեանքդ քննէ՛ ու ձեւ տո՛ւր եւ ուրիշին վնաս մի՛ տար: Երանի այս սարսափելի հիւանդութիւնը մարդոց կեանքին չի սպառնար, բայց մարդոց այս շինիչ դասերը տար: Առաջին պատուիրան՝ դիմակ գործածել․ քեզմէ ուրիշին վնաս չգայ, այսինքն օրինակ հանդիսացի՛ր շուրջիններուդ դրական կողմերովդ: Երկրորդ պատուիրան՝ մաքուր ըլլալ․ մեր մարմնին առողջութեան արժէքը գիտնանք եւ հոգ տանինք: Իսկ երրորդ պատուիրանը, որ մարդոց հետ մեր յարաբերութիւնը կը սահմանէ, կը յիշեցնէ, թէ մեր կեանքին մէջ հիմնական տեղը ընտանիքին պէտք է տանք եւ ոչ թէ ուրիշներուն:

Լաւատես անձ մը եղած եմ պզտիկութենէս ի վեր: Երբ անախորժ պահ մը ապրիմ, կը ջանամ անկէ դասեր քաղել ու ինծի համար շինիչ փորձառութեան մը վերածել: Պզտիկութեանս կարգ մը գիշերներ ելեկտրականութիւնը կը խզուէր եւ ընտանիքս ու ես հեռատեսիլ դիտելու մեր հաճոյքէն կը զրկուէինք: Այո՛, հեռատեսիլ չէինք կրնար դիտել, բայց մոմով կամ կանթեղով լուսաւորուած այդ հաճելի, խաւար գիշերներուն մէջ ինչ-ինչ մտերիմ խօսակցութիւններ կ’ընէի մօրս, հօրս, քրոջս կամ եղբօրս հետ, եւ  փառք կու տայի, որ ելեկտրականութիւնը խզուած է, եւ մենք մեզի մնացած ենք: Հեռատեսիլը իր հաճելի եւ օգտակար կողմին քով մարդոց կապերը կը խզէր եւ նոյն տան մէջ մեր յարաբերութիւնը կ’անջատէր: Միշտ անուշ ժպիտով կը յիշեմ այդ պահերը:

Մաղթանքս այն է, որ այս համաճարակէն, որ վատ փորձառութիւն մը եղաւ բոլորիս համար, կարենանք դասեր քաղել եւ իւրաքանչիւրս իր կեանքը դէպի լաւը փոխէ:  

 Արտատպումի պարագային կը խնդրուի նախապէս կապ հաստատել Հայերէն blog-ի վարչութեան հետ: